Những quy định pháp luật quan trọng về phòng ngừa rủi ro trong hoạt động chứng khoán

Khám phá các quy định pháp luật nhằm phòng ngừa rủi ro trong hoạt động chứng khoán, bảo vệ nhà đầu tư và đảm bảo thị trường ổn định.

• Tác giả: Đoàn Thị Tuyết Mai
• Người hướng dẫn: Th.S Phan Phương Nam
• Trường học: Trường Đại Học Luật Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Luật Thương Mại
• Đề tài: Những Quy Định Pháp Luật Về Phòng Ngừa Rủi Ro Trong Hoạt Động Của Công Ty Chứng Khoán
• Loại tài liệu: Khóa Luận Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• PHẦN MỞ ĐẦU
• Lý do chọn đề tài
• Tình hình nghiên cứu đề tài
• Mục đích nghiên cứu đề tài
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu đề tài
• Đối tượng nghiên cứu đề tài
• Phạm vi nghiên cứu đề tài
• Phương pháp tiến hành nghiên cứu
• Bố cục tổng quát của khóa luận
• 1. CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ RỦI RO VÀ PHÒNG NGỪA RỦI RO TRONG HOẠT ĐỘNG CỦA CÔNG TY CHỨNG KHOÁN
• 1.1. Khái quát về hoạt động kinh doanh của công ty chứng khoán
• 1.1.1. Khái niệm, đặc điểm, nguyên tắc hoạt động kinh doanh của công ty chứng khoán
• 1.1.1.1. Khái niệm hoạt động kinh doanh của công ty chứng khoán
• 1.1.1.2. Đặc điểm hoạt động kinh doanh của công ty chứng khoán
• 1.1.1.3. Nguyên tắc trong hoạt động kinh doanh của công ty chứng khoán
• 1.1.2. Các hoạt động kinh doanh của công ty chứng khoán
• 1.2. Khái quát về rủi ro trong hoạt động kinh doanh của công ty chứng khoán
• 1.2.1. Khái niệm rủi ro trong hoạt động kinh doanh của công ty chứng khoán
• 1.2.2. Phân loại rủi ro trong hoạt động kinh doanh của công ty chứng khoán
• 1.3. Tổng quan về phòng ngừa rủi ro và sự cần thiết của pháp luật về phòng ngừa rủi ro trong hoạt động của công ty chứng khoán
• 1.3.1. Tổng quan về phòng ngừa rủi ro trong hoạt động của công ty chứng khoán
• 1.3.1.1. Khái niệm phòng ngừa rủi ro trong hoạt động của công ty chứng khoán
• 1.3.1.2. Nguyên tắc phòng ngừa rủi ro
• 1.3.1.3. Quy trình phòng ngừa rủi ro
• 1.3.2. Sự cần thiết của pháp luật về phòng ngừa rủi ro trong hoạt động của công ty chứng khoán
• 1.3.3. Những nội dung pháp luật điều chỉnh về phòng ngừa rủi ro trong hoạt động kinh doanh của CTCK
• 1.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ PHÒNG NGỪA RỦI RO TRONG HOẠT ĐỘNG CỦA CÔNG TY CHỨNG KHOÁN VÀ HƯỚNG HOÀN THIỆN
• 2.1. Những quy định pháp luật về phòng ngừa rủi ro trong hoạt động của công ty chứng khoán
• 2.1.1. Quy định về thiết lập và vận hành hệ thống phòng ngừa rủi ro trong công ty chứng khoán
• 2.1.2. Quy định về an toàn tài chính
• 2.1.3. Quy định về kiểm toán nội bộ và kiểm soát nội bộ
• 2.1.4. Quy định về hạn chế xung đột lợi ích trong hoạt động của công ty chứng khoán
• 2.1.5. Quy định về đạo đức nghề nghiệp trong công ty chứng khoán
• 2.1.6. Quy định về thanh tra, giám sát hoạt động của công ty chứng khoán
• 2.2. Một số kiến nghị hoàn thiện khung pháp lý về phòng ngừa rủi ro trong hoạt động của công ty chứng khoán
• 2.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về quy định pháp luật phòng ngừa rủi ro chứng khoán

Quy định pháp luật về phòng ngừa rủi ro trong hoạt động chứng khoán là một phần quan trọng trong việc bảo vệ nhà đầu tư và đảm bảo sự ổn định của thị trường. Các quy định này nhằm mục đích giảm thiểu rủi ro cho các công ty chứng khoán và nhà đầu tư, đồng thời tạo ra một môi trường đầu tư an toàn và minh bạch. Việc hiểu rõ các quy định này là cần thiết để các bên liên quan có thể thực hiện đúng và đầy đủ trách nhiệm của mình.

1.1. Khái niệm và vai trò của quy định pháp luật chứng khoán

Quy định pháp luật chứng khoán bao gồm các văn bản pháp lý điều chỉnh hoạt động của các công ty chứng khoán. Vai trò của các quy định này là tạo ra khung pháp lý rõ ràng, giúp các công ty chứng khoán hoạt động hiệu quả và bảo vệ quyền lợi của nhà đầu tư.

1.2. Lịch sử phát triển quy định pháp luật chứng khoán tại Việt Nam

Quy định pháp luật về chứng khoán tại Việt Nam đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển. Từ khi thị trường chứng khoán ra đời vào năm 2000, các quy định đã được cập nhật và hoàn thiện để phù hợp với sự phát triển của thị trường và nhu cầu của nhà đầu tư.

II. Những thách thức trong việc phòng ngừa rủi ro chứng khoán

Mặc dù có nhiều quy định pháp luật, nhưng việc phòng ngừa rủi ro trong hoạt động chứng khoán vẫn gặp nhiều thách thức. Các công ty chứng khoán thường phải đối mặt với rủi ro từ thị trường, rủi ro tín dụng và rủi ro hoạt động. Những thách thức này đòi hỏi các công ty phải có chiến lược quản lý rủi ro hiệu quả.

2.1. Rủi ro từ biến động thị trường

Biến động thị trường có thể ảnh hưởng lớn đến giá trị chứng khoán và lợi nhuận của công ty chứng khoán. Việc dự đoán và ứng phó với những biến động này là một thách thức lớn.

2.2. Rủi ro tín dụng và rủi ro hoạt động

Rủi ro tín dụng phát sinh khi khách hàng không thực hiện nghĩa vụ thanh toán, trong khi rủi ro hoạt động liên quan đến các vấn đề nội bộ của công ty. Cả hai loại rủi ro này đều cần được quản lý chặt chẽ.

III. Phương pháp phòng ngừa rủi ro trong hoạt động chứng khoán

Để giảm thiểu rủi ro, các công ty chứng khoán cần áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Các phương pháp này bao gồm việc xây dựng hệ thống kiểm soát nội bộ, đào tạo nhân viên và sử dụng công nghệ thông tin trong quản lý rủi ro.

3.1. Xây dựng hệ thống kiểm soát nội bộ hiệu quả

Hệ thống kiểm soát nội bộ giúp phát hiện và ngăn chặn các rủi ro tiềm ẩn. Việc thiết lập quy trình kiểm soát rõ ràng là rất quan trọng để đảm bảo hoạt động của công ty diễn ra suôn sẻ.

3.2. Đào tạo nhân viên về quản lý rủi ro

Đào tạo nhân viên về các quy định và phương pháp quản lý rủi ro là cần thiết. Nhân viên có kiến thức sẽ giúp công ty ứng phó tốt hơn với các tình huống rủi ro.

IV. Ứng dụng thực tiễn của quy định pháp luật trong phòng ngừa rủi ro

Các quy định pháp luật về phòng ngừa rủi ro đã được áp dụng thực tiễn tại nhiều công ty chứng khoán. Những ứng dụng này không chỉ giúp bảo vệ nhà đầu tư mà còn nâng cao uy tín của thị trường chứng khoán Việt Nam.

4.1. Các công ty chứng khoán áp dụng quy định pháp luật

Nhiều công ty chứng khoán đã thực hiện nghiêm túc các quy định pháp luật, từ đó giảm thiểu rủi ro và nâng cao hiệu quả hoạt động. Việc tuân thủ quy định giúp công ty xây dựng được lòng tin từ phía nhà đầu tư.

4.2. Kết quả đạt được từ việc tuân thủ quy định

Việc tuân thủ quy định pháp luật không chỉ giúp các công ty chứng khoán hoạt động hiệu quả mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của thị trường chứng khoán Việt Nam.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai của quy định pháp luật chứng khoán

Quy định pháp luật về phòng ngừa rủi ro trong hoạt động chứng khoán cần được tiếp tục hoàn thiện để đáp ứng nhu cầu phát triển của thị trường. Hướng phát triển tương lai nên tập trung vào việc nâng cao hiệu quả quản lý rủi ro và bảo vệ quyền lợi của nhà đầu tư.

5.1. Đề xuất hoàn thiện quy định pháp luật

Cần có những đề xuất cụ thể để hoàn thiện quy định pháp luật, nhằm tạo ra một môi trường đầu tư an toàn và minh bạch hơn cho nhà đầu tư.

5.2. Tương lai của thị trường chứng khoán Việt Nam

Thị trường chứng khoán Việt Nam có tiềm năng phát triển lớn. Việc hoàn thiện quy định pháp luật sẽ góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của thị trường này.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Thị trường chứng khoán Việt Nam chính thức đi vào hoạt động từ năm 2000, đóng vai trò là một bộ phận tất yếu của thị trường vốn và là kênh dẫn vốn quan trọng cho nền kinh tế quốc dân. Trong cấu trúc vận hành của thị trường chứng khoán, công ty chứng khoán là định chế tài chính trung gian giữ vị trí nòng cốt, thực hiện các giao dịch theo nguyên tắc trung gian. Tuy nhiên, thị trường chứng khoán là môi trường kinh doanh có độ nhạy cảm cao, luôn tiềm ẩn nhiều rủi ro biến động khó lường. Sau giai đoạn đầu phát triển, nhiều công ty chứng khoán tại Việt Nam đã bộc lộ những điểm yếu kém về năng lực tài chính và quản trị, trong khi công tác phòng ngừa rủi ro chưa được chú trọng đúng mức hoặc còn bị buông lỏng. Về phương diện quản lý nhà nước, hệ thống quy định pháp luật điều chỉnh hoạt động phòng ngừa rủi ro của công ty chứng khoán vẫn tồn tại những khoảng trống, thiếu tính đồng bộ và gây lúng túng trong quá trình áp dụng thực tiễn. Trước bối cảnh Thủ tướng Chính phủ phê duyệt đề án Tái cấu trúc thị trường chứng khoán (trong đó tái cấu trúc tổ chức kinh doanh chứng khoán là một trong bốn trụ cột), việc nghiên cứu và hoàn thiện khung pháp lý về phòng ngừa rủi ro cho công ty chứng khoán trở thành một đòi hỏi khách quan, mang tính cấp thiết.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu:

• Mục tiêu chung: Làm rõ các biện pháp phòng ngừa rủi ro dưới góc độ kinh tế và pháp lý; đánh giá thực trạng quy định của pháp luật Việt Nam điều chỉnh hoạt động phòng ngừa rủi ro trong công ty chứng khoán; đối chiếu với thực tiễn thi hành nhằm chỉ ra ưu điểm, hạn chế và đề xuất giải pháp hoàn thiện khung pháp lý trong bối cảnh hội nhập kinh tế.
• Nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:
  1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận về kinh doanh chứng khoán, nhận diện và phân loại rủi ro, xác định nguyên tắc, quy trình phòng ngừa rủi ro và luận giải sự cần thiết của sự can thiệp pháp luật.
  2. Phân tích, đánh giá các nhóm quy định pháp lý thực định điều chỉnh việc phòng ngừa rủi ro của công ty chứng khoán (thiết lập hệ thống quản trị, an toàn tài chính, kiểm toán nội bộ, kiểm soát nội bộ, hạn chế xung đột lợi ích, đạo đức nghề nghiệp).
  3. Khảo sát thực tiễn áp dụng quy định, nhận diện các bất cập, vi phạm điển hình trên thị trường và đề xuất hệ thống kiến nghị hoàn thiện pháp luật.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Các quy định pháp luật về phòng ngừa rủi ro trong hoạt động của công ty chứng khoán theo pháp luật chứng khoán hiện hành và các văn bản pháp luật liên quan; thực tiễn tuân thủ và áp dụng các quy định này tại các công ty chứng khoán.
• Phạm vi nghiên cứu:
  • Về mặt lý luận và pháp lý: Khảo cứu Luật Chứng khoán năm 2006 (sửa đổi, bổ sung năm 2010), Luật Doanh nghiệp năm 2014, các nghị định (Nghị định 58/2012/NĐ-CP, Nghị định 60/2015/NĐ-CP), các thông tư của Bộ Tài chính (Thông tư 210/2012/TT-BTC, Thông tư 07/2016/TT-BTC) và quy chế hướng dẫn của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (Quyết định 105/2013/QĐ-UBCK).
  • Về mặt không gian và thời gian: Thực tiễn hoạt động và vi phạm tại các công ty chứng khoán trên thị trường chứng khoán Việt Nam tính đến thời điểm hoàn thành khóa luận (năm 2016).

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận được xây dựng dựa trên nền tảng lý luận pháp lý chuyên ngành Luật Thương mại kết hợp với các lý thuyết quản trị doanh nghiệp và thông lệ quốc tế về quản trị rủi ro:

• Khung pháp lý và khái niệm:
  • Khái niệm hoạt động kinh doanh của công ty chứng khoán được đối chiếu giữa Khoản 16 Điều 4 Luật Doanh nghiệp năm 2014, Khoản 19 Điều 6 Luật Chứng khoán năm 2006 (sửa đổi, bổ sung năm 2010) và Khoản 1 Điều 2 Thông tư 210/2012/TT-BTC.
  • Khái niệm rủi ro và quản trị rủi ro dựa trên Khoản 1 Điều 2 Quyết định 105/2013/QĐ-UBCK, chuẩn mực COSO ERM (2004) của Ủy ban các tổ chức bảo trợ của Ủy ban Treadway, tiêu chuẩn TCVN ISO 9000:2007 và ISO Guide 73.
  • Bộ chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp của Tổ chức Quốc tế các Ủy ban Chứng khoán (IOSCO, 1990) và Quyết định 20 ngày 22/01/2006 của Hiệp hội Kinh doanh chứng khoán Việt Nam.
  • Mô hình đánh giá an toàn định chế tài chính CAMEL (tập trung vào các tiêu chí Capital Adequacy - C, Asset Quality - A, Earnings - E, Liquidity - L).
• Mô hình phân tích môi trường: Vận dụng mô hình PESTL (Chính trị, Kinh tế, Xã hội, Kỹ thuật, Pháp luật) để nhận diện môi trường vĩ mô; mô hình 5 lực lượng cạnh tranh của Michael Porter đối với môi trường ngành; và mô hình Chuỗi giá trị (Value Chain) trong phân tích nội bộ công ty cung ứng dịch vụ chứng khoán.
• Phương pháp nghiên cứu: Khóa luận sử dụng kết hợp các phương pháp nghiên cứu pháp lý truyền thống gồm phương pháp phân tích quy phạm, phương pháp so sánh luật học (đối chiếu quy định pháp luật Việt Nam với pháp luật của Mỹ, Đức, Trung Quốc, Thái Lan, Indonesia, Hồng Kông), phương pháp tổng hợp, khái quát hóa và phương pháp kế thừa có chọn lọc kết quả từ các công trình khoa học đã công bố.
• Nguồn dữ liệu: Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật chứng khoán; các quyết định xử phạt vi phạm hành chính của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước; Báo cáo thường niên năm 2015 của Công ty Cổ phần Chứng khoán Sài Gòn (SSI); số liệu khảo sát 77 công ty chứng khoán từ luận án tiến sĩ của Trần Thị Xuân Anh (2014); cùng các tài liệu ghi nhận thực tiễn của tác giả qua quá trình thực tập tại Công ty Chứng khoán KIS và Công ty Chứng khoán Trí Việt.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Lý luận chung về rủi ro và phòng ngừa rủi ro trong hoạt động của công ty chứng khoán

Chương này tập trung xây dựng cơ sở lý luận toàn diện về chủ thể công ty chứng khoán, bản chất của rủi ro và cơ chế phòng ngừa rủi ro trong hoạt động kinh doanh chứng khoán.

Thứ nhất, về hoạt động kinh doanh của công ty chứng khoán: Tác giả chỉ rõ công ty chứng khoán là tổ chức kinh doanh loại hàng hóa đặc biệt mang tính trừu tượng, có tính thanh khoản và rủi ro cao. Hoạt động của công ty chứng khoán có 4 đặc điểm pháp lý cơ bản: (1) Đối tượng kinh doanh là chứng khoán và dịch vụ gắn liền; (2) Chủ thể bị giới hạn hình thức tổ chức pháp lý (chỉ được thành lập dưới dạng CTCP hoặc Công ty TNHH theo Điều 59 Luật Chứng khoán); (3) Là ngành nghề kinh doanh có điều kiện khắt khe về vốn, nhân sự và cơ sở vật chất; (4) Bản thân hoạt động chứa đựng mức độ rủi ro rất lớn. Bốn nghiệp vụ kinh doanh chính có sự phân định rõ ràng về mức vốn pháp định theo quy định tại Điều 71 Nghị định 58/2012/NĐ-CP:

Nghiệp vụ kinh doanh	Vốn pháp định tối thiểu	Đặc điểm và bản chất rủi ro pháp lý
Môi giới chứng khoán	25 tỷ đồng	Làm trung gian thực hiện mua bán chứng khoán cho khách hàng hưởng phí. Mức độ rủi ro tương đối thấp, chủ yếu là rủi ro tác nghiệp (lỗi nhập lệnh, sai số lượng, nhầm lẫn thông tin tài khoản).
Tự doanh chứng khoán	100 tỷ đồng	Mua hoặc bán chứng khoán cho chính mình bằng nguồn vốn của công ty. Lợi nhuận cao nhưng rủi ro tài chính lớn, tiềm ẩn nguy cơ thao túng thị trường và xung đột lợi ích với khách hàng.
Bảo lãnh phát hành chứng khoán	165 tỷ đồng	Cam kết với tổ chức phát hành mua lại chứng khoán chưa phân phối hết (cam kết chắc chắn) hoặc hỗ trợ phân phối (cố gắng tối đa). Yêu cầu vốn cao nhất, chịu rủi ro về giá và rủi ro ứ đọng vốn khi đợt chào bán không thành công.
Tư vấn đầu tư chứng khoán	10 tỷ đồng	Cung cấp kết quả phân tích, báo cáo và khuyến nghị cho nhà đầu tư. Yêu cầu vốn thấp nhất nhưng đòi hỏi cao về chất lượng nhân sự; sai sót phân tích ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín và tài sản khách hàng.

Thứ hai, về nhận diện và phân loại rủi ro: Dưới góc độ phòng ngừa, tác giả phân loại rủi ro dựa trên tiêu chí nguyên nhân phát sinh thành hai nhóm:

• Nhóm rủi ro khách quan (ngoài tầm kiểm soát): Gồm rủi ro thị trường (biến động lãi suất, tỷ giá, giá dầu thô giảm đầu năm 2016, sự kiện Brexit tháng 6/2016) và rủi ro thanh toán (đối tác hoặc tổ chức phát hành trái phiếu mất khả năng thanh khoản, khách hàng vay ký quỹ không bổ sung tài sản bảo đảm khi giá chứng khoán giảm sâu).
• Nhóm rủi ro chủ quan (trong tầm kiểm soát - trọng tâm phòng ngừa): Gồm rủi ro thanh khoản (mất cân đối kỳ hạn nguồn vốn, mất khả năng chi trả các nghĩa vụ tài chính đến hạn), rủi ro hoạt động (lỗi hệ thống kỹ thuật, gian lận hoặc sai sót của nhân viên tác nghiệp), và rủi ro pháp lý (không tuân thủ quy định pháp luật, hợp đồng thiếu sót hoặc bị tuyên vô hiệu).

Thứ ba, về nguyên tắc và quy trình phòng ngừa rủi ro: Khóa luận khẳng định phòng ngừa rủi ro là hành động can thiệp từ gốc rễ để loại bỏ nguyên nhân tiềm tàng chứ không đơn thuần là khắc phục hậu quả. Quy trình phòng ngừa được chuẩn hóa qua 4 giai đoạn: (1) Nhận dạng và phân loại rủi ro (dùng PESTL, 5 lực lượng cạnh tranh và Value Chain); (2) Đo lường rủi ro (dựa trên tần suất xuất hiện và mức độ nghiêm trọng); (3) Theo dõi rủi ro; (4) Báo cáo và xử lý rủi ro (đánh giá chi phí - lợi ích của các giải pháp).

Thứ tư, về sự cần thiết của pháp luật: Pháp luật phòng ngừa rủi ro là công cụ quản lý có tính bắt buộc chung, bảo đảm tính minh bạch, bảo vệ bản thân công ty chứng khoán, bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư và phòng ngừa rủi ro mang tính hệ thống cho toàn bộ thị trường tài chính.

---

Chương 2: Những quy định pháp luật về phòng ngừa rủi ro trong hoạt động của công ty chứng khoán và hướng hoàn thiện

Chương 2 đi sâu phân tích thực trạng các quy định pháp luật thực định của Việt Nam, đối chiếu với các số liệu, vi phạm thực tế và đưa ra các định hướng sửa đổi, bổ sung cụ thể.

Thứ nhất, quy định về an toàn tài chính và các giới hạn nghiệp vụ:

• Pháp luật quy định chặt chẽ về chỉ tiêu an toàn tài chính (tỷ lệ vốn khả dụng). Theo quy định, công ty chứng khoán phải duy trì tỷ lệ vốn khả dụng tối thiểu; khi tỷ lệ này giảm xuống dưới 180% phải báo cáo UBCKNN 2 lần/tháng, dưới 150% báo cáo 1 lần/tuần, và dưới 120% phải báo cáo hàng ngày do rơi vào diện cảnh báo/kiểm soát đặc biệt. Thông tư 07/2016/TT-BTC đã bổ sung quy định vốn chủ sở hữu không được thấp hơn vốn pháp định (nếu vi phạm, HĐQT/HĐTV phải có phương án xử lý trong thời hạn 30 ngày) và bắt buộc BCTC bán niên (ngày 30/6) phải được soát xét, BCTC năm (ngày 31/12) phải được kiểm toán độc lập.
• Các hạn chế hoạt động tài chính bao gồm: Hạn chế vay nợ (tổng nợ/vốn chủ sở hữu không vượt quá 3 lần theo Điều 42 Thông tư 210); Hạn chế cho vay (nghiêm cấm cho vay tiền hoặc chứng khoán trừ giao dịch ký quỹ theo quy định, nghiêm cấm dùng tài sản công ty/khách hàng bảo đảm cho bên thứ ba theo Điều 43 Thông tư 210 sửa đổi bởi Thông tư 07/2016); Hạn chế đầu tư (tổng đầu tư trái phiếu doanh nghiệp không vượt quá 70% vốn chủ sở hữu; không đầu tư quá 15% tổng số cổ phiếu/chứng chỉ quỹ đang lưu hành của tổ chức chưa niêm yết; không đầu tư quá 15% vốn chủ sở hữu vào một tổ chức/dự án theo Điều 44).
• Thực trạng và vi phạm thực tế: Năm 2014, thị trường ghi nhận 7 công ty chứng khoán vi phạm tỷ lệ an toàn tài chính, điển hình là CTCK Artex (ART) có tỷ lệ an toàn vốn khả dụng chỉ đạt 48% (rơi vào tình trạng cảnh cáo đặc biệt). Về vi phạm hạn chế cho vay, UBCKNN đã ban hành Quyết định 681/QĐ-XPVPHC ngày 07/7/2016 xử phạt CTCK Navibank do cho vay đối với thành viên HĐQT vào ngày 09/11/2015. Về vi phạm hạn chế đầu tư, Quyết định 667/QĐ-XPVPHC ngày 04/7/2016 của UBCKNN đã xử phạt CTCK IB do đầu tư vượt quá 20% vốn chủ sở hữu vào cổ phiếu chưa niêm yết.

Thứ hai, quy định về Kiểm toán nội bộ (KTNB) và Kiểm soát nội bộ (KSNB):

• Kiểm toán nội bộ (Điều 36 Thông tư 210/2012/TT-BTC): Bộ phận KTNB trực thuộc HĐQT/HĐTV. Khóa luận chỉ ra bất cập lớn: pháp luật hiện hành chỉ bắt buộc thành lập KTNB đối với công ty chứng khoán là CTCP đại chúng hoặc công ty có nghiệp vụ môi giới. Điều này tạo ra khoảng trống pháp lý đối với các công ty chỉ thực hiện tự doanh hoặc bảo lãnh phát hành (những nghiệp vụ có rủi ro tài chính cao hơn môi giới). Hơn nữa, hoạt động KTNB tại các công ty hiện nay còn mang tính hình thức, chủ yếu làm kiểm toán tuân thủ và kiểm toán BCTC, chưa thực hiện đúng chức năng đánh giá quản trị rủi ro; thiếu chuẩn mực nghề nghiệp và chứng chỉ đào tạo chuyên sâu.
• Kiểm soát nội bộ (Điều 37 Thông tư 210/2012/TT-BTC): Bộ phận KSNB trực thuộc Ban Giám đốc (Tổng Giám đốc), dẫn đến việc thiếu tính độc lập khách quan do chịu sự chi phối trực tiếp từ ban điều hành. Tiêu chuẩn tính độc lập chưa được lượng hóa rõ ràng, thiếu quy trình chuẩn và chế tài xử lý vi phạm đối với KSNB.

Thứ ba, quy định về hạn chế xung đột lợi ích:

• Tác giả phân tích các biện pháp ngăn ngừa xung đột: Tách bạch hành chính (văn phòng, dữ liệu, nhân sự) giữa các khối nghiệp vụ theo nguyên tắc "Bức tường Trung Hoa" (Chinese Wall); quy định cấm kiêm nhiệm (nhân viên môi giới, tự doanh, tư vấn không được kiêm nhiệm bộ phận tự doanh, bảo lãnh phát hành, ủy thác theo Thông tư 07/2016).
• Bất cập: Pháp luật thiếu tiêu chuẩn định lượng cụ thể để đánh giá sự tách bạch; chưa có quy định tách bạch về nguồn vốn giữa các nghiệp vụ. Về nghĩa vụ công bố thông tin xung đột lợi ích cho khách hàng, pháp luật chưa hướng dẫn nội dung, quy trình, hình thức và thời hạn công bố, đồng thời thiếu chế tài xử phạt hành chính đối với hành vi không công bố thông tin này.

Thứ tư, quy định về đạo đức nghề nghiệp:

• Phân tích 5 chuẩn mực đạo đức cốt lõi: Cẩn trọng; Tin cậy, trung thực và công bằng; Chuyên nghiệp; Hoạt động phù hợp pháp luật; Bảo mật thông tin khách hàng.
• Thực trạng sai phạm: Tình trạng nhân sự thiếu chứng chỉ hành nghề còn phổ biến (ước tính của UBCKNN năm 2012 có khoảng 50% người làm nghiệp vụ chứng khoán không có chứng chỉ hành nghề). Sai phạm nghiêm trọng về đạo đức từng xảy ra như vụ việc Trưởng phòng Môi giới Công ty Chứng khoán Viễn Đông bị khởi tố, bắt tạm giam năm 2011 về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Ngoài ra, qua quan sát thực tế tại CTCK KIS và CTCK Trí Việt, tác giả phản ánh hiện tượng các công ty tuyển dụng ồ ạt các nhóm cộng tác viên môi giới (10-12 người/nhóm) không yêu cầu kinh nghiệm, chưa có chứng chỉ hành nghề (đa số là sinh viên), hoạt động như môi giới độc lập, gây rủi ro rất lớn cho khách hàng và thị trường.

---

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã tổng hợp được bức tranh toàn diện về khung pháp lý và thực tiễn vận hành công tác phòng ngừa rủi ro của các công ty chứng khoán tại Việt Nam:

1. Kết quả nghiên cứu thực chứng và dữ liệu:

• Khái quát hệ thống hóa các chỉ tiêu an toàn tài chính và làm rõ chế độ báo cáo theo các ngưỡng vốn khả dụng (180%, 150%, 120%).
• Thống kê các vụ việc vi phạm điển hình từ thực tiễn thanh tra của UBCKNN (7 công ty vi phạm tỷ lệ an toàn tài chính năm 2014, CTCK Artex có tỷ lệ vốn khả dụng 48%; các quyết định xử phạt vi phạm hành chính năm 2016 đối với CTCK Navibank và CTCK IB; vụ án hình sự tại CTCK Viễn Đông năm 2011; thực trạng 50% người hành nghề chưa có chứng chỉ năm 2012).

2. Hệ thống giải pháp, kiến nghị hoàn thiện pháp luật:

                                 HỆ THỐNG KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN
  [HOÀN THIỆN AN TOÀN TÀI CHÍNH]  [CỦNG CỐ HỆ THỐNG KTNB & KSNB] [KIỂM SOÁT XUNG ĐỘT LỢI ÍCH]   [CHUẨN HÓA ĐẠO ĐỨC NGHỀ NGHIỆP]
  - Bổ sung đánh giá theo mô hình  - Bắt buộc lập KTNB với TẤT CẢ - Ban hành hướng dẫn chi tiết   - Quản lý chặt chẽ đội ngũ
    CAMEL (Vốn, Tài sản, Lợi        công ty chứng khoán.           tiêu chuẩn tách bạch hành       cộng tác viên môi giới.
    nhuận, Thanh khoản).          - Xây dựng chuẩn mực và cấp     chính, dữ liệu và vốn.        - Bắt buộc kiểm tra định kỳ
  - Xây dựng tỷ lệ định lượng      chứng chỉ riêng cho KTNB/KSNB. - Quy định rõ nội dung, thời   chứng chỉ hành nghề của
    cho từng chỉ số tài chính.    - Thành lập Hiệp hội KTNB.      hạn công bố và chế tài phạt.    toàn bộ nhân viên nghiệp vụ.

• Về an toàn tài chính: Đề xuất cơ quan quản lý nghiên cứu áp dụng bổ sung các chỉ tiêu đánh giá tài chính toàn diện theo hệ thống CAMEL quốc tế, tập trung vào 4 tiêu chuẩn: Mức độ an toàn vốn (Capital Adequacy), Chất lượng tài sản có (Asset Quality), Khả năng sinh lời (Earnings), và Tính thanh khoản (Liquidity).
• Về kiểm toán nội bộ và kiểm soát nội bộ: Bổ sung quy định bắt buộc thành lập bộ phận KTNB đối với mọi công ty chứng khoán được cấp phép hoạt động, không phân biệt loại hình doanh nghiệp hay nghiệp vụ kinh doanh. Bộ Tài chính và UBCKNN cần phối hợp với các hội nghề nghiệp (như Hội Kiểm toán viên hành nghề/Hiệp hội Kế toán - Kiểm toán) xây dựng chương trình đào tạo, cấp chứng chỉ hành nghề riêng cho kiểm toán viên nội bộ và kiểm soát nội bộ; tiến tới thành lập Hiệp hội Kiểm toán nội bộ Việt Nam.
• Về hạn chế xung đột lợi ích: Ban hành văn bản hướng dẫn chi tiết quy chuẩn phân tách hành chính, dữ liệu và tài sản giữa các khối nghiệp vụ; quy định cụ thể quy trình, thời hạn, nội dung công bố thông tin xung đột lợi ích cho khách hàng; bổ sung chế tài xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi không công bố thông tin xung đột lợi ích.
• Về quản trị nhân sự và đạo đức hành nghề: Siết chặt công tác thanh tra, kiểm tra điều kiện hành nghề; quản lý và kiểm soát chặt chẽ việc tuyển dụng cộng tác viên môi giới tự do tại các công ty chứng khoán nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của nhà đầu tư.

3. Đóng góp khoa học của đề tài: Khóa luận đã khắc phục được sự thiếu tính hệ thống của các nghiên cứu trước đây (vốn chỉ tiếp cận rủi ro thuần túy dưới góc độ kinh tế hoặc phân tích các quy định đơn lẻ). Tác giả đã tích hợp đồng bộ giữa lý luận quản trị rủi ro doanh nghiệp với việc phân tích có hệ thống các quy phạm pháp luật thực định Việt Nam, đối chiếu trực tiếp với các án lệ và số liệu vi phạm thực tế trên thị trường chứng khoán.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của đề tài: Khóa luận được tiếp cận dưới góc độ khoa học pháp lý chuyên ngành Luật Thương mại nên đối với các đề xuất về mô hình đánh giá an toàn tài chính (như CAMEL), tác giả chưa thể tính toán hay mô hình hóa các tỷ lệ định lượng cụ thể áp dụng riêng cho từng nhóm công ty chứng khoán (do đòi hỏi phương pháp định lượng tài chính chuyên sâu). Bên cạnh đó, phạm vi khảo sát thực tế bị giới hạn trong khung pháp lý và dữ liệu thị trường tính đến tháng 7/2016.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo: Tiếp tục nghiên cứu xây dựng khung định lượng chi tiết cho các chỉ số an toàn tài chính của công ty chứng khoán theo chuẩn CAMEL; mở rộng nghiên cứu cơ chế pháp lý kiểm soát các loại rủi ro mới như rủi ro an toàn thông tin, rủi ro hệ thống công nghệ trong giao dịch trực tuyến và giao dịch chứng khoán phái sinh tại Việt Nam.

---

Giá trị tham khảo

Tài liệu là nguồn tham khảo hữu ích cho sinh viên, học viên cao học chuyên ngành Luật Kinh tế, Luật Thương mại, Tài chính - Ngân hàng và Thị trường chứng khoán khi nghiên cứu về pháp luật định chế tài chính và quản trị rủi ro.

Đối với các nhà nghiên cứu và người làm công tác thực tiễn (luật sư, chuyên viên pháp chế, cán bộ kiểm soát nội bộ và kiểm toán nội bộ tại các công ty chứng khoán), khóa luận cung cấp hệ thống phân tích chi tiết về cơ sở lý luận, các điểm nghẽn pháp lý và các vụ việc xử phạt thực tế trong vận hành nghiệp vụ. Đồng thời, các kiến nghị trong khóa luận có giá trị tham khảo thiết thực cho các cơ quan hoạch định chính sách (Bộ Tài chính, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước) trong việc sửa đổi, bổ sung các thông tư, nghị định hướng dẫn Luật Chứng khoán.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Mức vốn pháp định tối thiểu cho từng nghiệp vụ kinh doanh của công ty chứng khoán theo quy định pháp luật trong khóa luận là bao nhiêu?
Theo quy định tại Điều 71 Nghị định 58/2012/NĐ-CP được trích dẫn trong khóa luận, vốn pháp định tối thiểu cho từng nghiệp vụ là: Môi giới chứng khoán là 25 tỷ đồng; Tự doanh chứng khoán là 100 tỷ đồng; Bảo lãnh phát hành chứng khoán là 165 tỷ đồng; và Tư vấn đầu tư chứng khoán là 10 tỷ đồng.

2. Tác giả phân loại rủi ro trong hoạt động của công ty chứng khoán như thế nào và nhóm rủi ro nào công ty có thể chủ động phòng ngừa?
Tác giả phân loại rủi ro theo nguyên nhân phát sinh thành hai nhóm: (1) Nhóm rủi ro do nguyên nhân khách quan (ngoài tầm kiểm soát, gồm rủi ro thị trường và rủi ro thanh toán); (2) Nhóm rủi ro do nguyên nhân chủ quan (trong tầm kiểm soát, gồm rủi ro thanh khoản, rủi ro hoạt động và rủi ro pháp lý). Tác giả khẳng định công ty chứng khoán có thể và phải tập trung chủ động phòng ngừa đối với nhóm rủi ro xảy ra do nguyên nhân chủ quan.

3. Bất cập lớn nhất trong quy định về Kiểm toán nội bộ (KTNB) tại công ty chứng khoán được khóa luận chỉ ra là gì?
Theo Điều 36 Thông tư 210/2012/TT-BTC, nghĩa vụ thiết lập bộ phận KTNB chỉ bắt buộc đối với công ty chứng khoán là công ty cổ phần đại chúng hoặc công ty thực hiện nghiệp vụ môi giới chứng khoán. Tác giả chỉ ra sự thiếu hụt khi pháp luật bỏ sót các công ty chỉ thực hiện nghiệp vụ tự doanh hoặc bảo lãnh phát hành (những nghiệp vụ có rủi ro tài chính cao hơn môi giới), làm các công ty này mất đi một công cụ phòng ngừa rủi ro trọng yếu.

4. Khóa luận đã dẫn chứng những trường hợp vi phạm thực tế điển hình nào về an toàn tài chính, hạn chế cho vay, hạn chế đầu tư và đạo đức nghề nghiệp?
Khóa luận nêu rõ các vụ việc: (1) Năm 2014 có 7 công ty vi phạm tỷ lệ vốn khả dụng, điển hình là CTCK Artex chỉ đạt 48%; (2) CTCK Navibank bị xử phạt theo Quyết định 681/QĐ-XPVPHC (2016) do vi phạm hạn chế cho vay (cho thành viên HĐQT vay tiền); (3) CTCK IB bị xử phạt theo Quyết định 667/QĐ-XPVPHC (2016) do đầu tư quá 20% vốn chủ sở hữu vào cổ phiếu chưa niêm yết; (4) Vụ án Trưởng phòng Môi giới CTCK Viễn Đông bị khởi tố, tạm giam năm 2011 về hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản; (5) Tình trạng 50% nhân sự nghiệp vụ không có chứng chỉ hành nghề theo ước tính năm 2012 của UBCKNN và thực trạng tuyển dụng ồ ạt cộng tác viên môi giới tại CTCK KIS và CTCK Trí Việt.

5. Tác giả đề xuất áp dụng mô hình đánh giá nào của quốc tế để đo lường toàn diện tình hình tài chính của công ty chứng khoán?
Tác giả đề xuất cơ quan quản lý nghiên cứu bổ sung các tiêu chí đánh giá tài chính theo quy chế CAMEL phổ biến trên thế giới, bao gồm 4 chỉ tiêu tài chính cốt lõi: Mức độ an toàn vốn (Capital Adequacy - C), Chất lượng tài sản có (Asset Quality - A), Khả năng sinh lời/lợi nhuận (Earnings - E), và Tính thanh khoản (Liquidity - L).

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Đoàn Thị Tuyết Mai đã hệ thống hóa sâu sắc cơ sở lý luận về phòng ngừa rủi ro chủ quan và quy trình kiểm soát rủi ro 4 giai đoạn trong hoạt động của công ty chứng khoán. Bằng việc phân tích toàn diện khung pháp lý thực định gắn liền với các số liệu vi phạm thực tế tại thị trường Việt Nam giai đoạn 2011–2016, tác giả đã chỉ rõ các điểm nghẽn về an toàn tài chính, tính độc lập của KSNB, sự thiếu hụt phạm vi áp dụng KTNB và thực trạng buông lỏng đạo đức nghề nghiệp. Những giải pháp hoàn thiện pháp luật được đề xuất—từ việc chuẩn hóa mô hình CAMEL, bắt buộc lập KTNB cho mọi công ty chứng khoán đến kiểm soát xung đột lợi ích—mang tính khoa học và thực tiễn cao, đóng góp thiết thực cho mục tiêu tái cấu trúc thị trường chứng khoán Việt Nam phát triển an toàn, bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, bảng chữ viết tắt, kết luận, tài liệu tham khảo, nội dung của đề tài gồm hai chƣơng: Chƣơng 1: Lý luận chung về rủi ro và phòng ngừa rủi ro trong hoạt động của công ty chứng khoán. Chƣơng 2: Thực trạng những quy định pháp luật về phòng ngừa rủi ro trong hoạt động của công ty chứng khoán và hƣớng hoàn thiện. LÝ LUẬN CHUNG VỀ RỦI RO VÀ PHÒNG NGỪA RỦI RO TRONG HOẠT ĐỘNG CỦA CÔNG TY CHỨNG KHOÁN 1. Khái quát về hoạt động kinh doanh của công ty chứng khoán 1.

Khái niệm, đặc điểm, nguyên tắc hoạt động kinh doanh của công ty chứng khoán 1. Khái niệm hoạt động kinh doanh của công ty chứng khoán TTCK là chiếc cầu nối vô hình nối liền giữa cung và cầu vốn trong nền kinh tế 2. Một trong những nguyên tắc căn bản cho hoạt động của TTCK là nguyên tắc trung gian, theo nguyên tắc này các giao dịch trên TTCK phải đƣợc thực hiện thông qua tổ chức trung gian là CTCK. Với vai trò to lớn của mình, tổ chức và hoạt động của CTCK phải đƣợc đặt trong hành lang pháp lý chặt chẽ.

Đối với các quốc gia có TTCK phát triển thậm chí còn ban hành đạo luật riêng để quy định về tổ chức và hoạt động của CTCK nhƣ Mỹ, Nhật, Thái lan3,…Quy định về CTCK tại Việt Nam đƣợc thể hiện chủ yếu trong Luật Chứng khoán 2006 (đƣợc sửa đổi, bổ sung 2010), Thông tƣ 210/2012/TT-BTC của Bộ Tài Chính hƣớng dẫn về thành lập và hoạt động công ty chứng khoán. Trƣớc khi làm rõ khái niệm kinh doanh của CTCK cần có khái niệm chung nhất về kinh doanh. Theo quy định tại khoản 16 Điều 4 Luật Doanh nghiệp 2014 ―Kinh doanh là việc thực hiện liên tục một, một số hoặc tất cả các công đoạn của quá trình đầu tƣ, từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm hoặc cung ứng dịch vụ trên thị trƣờng nhằm mục đích sinh lời‖. Theo đó, mỗi hoạt động kinh doanh sẽ gắn với những hàng hóa và dịch vụ riêng.

CTCK không tiến hành hoạt động sản xuất, buôn bán hàng hóa thông thƣờng để kiếm lời nhƣ chủ thể khác mà CTCK là tổ chức kinh doanh trong lĩnh vực chứng khoán, tiến hành kinh doanh với hàng hóa đặc biệt – chứng khoán4 cùng dịch vụ gắn với chứng khoán nhằm đạt mục đích tìm kiếm lợi nhuận. Khái niệm hoạt động kinh doanh chứng khoán theo quy định của Luật chứng khoán Việt Nam đƣợc hiểu nhƣ sau ―Kinh doanh chứng khoán là việc thực hiện nghiệp vụ môi giới chứng khoán, tự doanh chứng khoán, bảo lãnh phát hành chứng khoán, tƣ vấn đầu tƣ chứng khoán, lƣu ký chứng khoán, quản lý quỹ đầu tƣ chứng khoán, quản lý danh mục đầu tƣ chứng khoán‖5. Theo đó, định nghĩa này đƣợc hiểu là định nghĩa dùng chung cho hoạt động kinh doanh của các chủ thể là tổ chức kinh doanh chứng khoán bao gồm cả CTCK, công ty quản lý quỹ6. Pháp luật không đƣa 2 PGS.

TS Lê Hoàng Nga (2015), Thị trƣờng chứng khoán, Nhà xuất bản Tài chính, tr 53. Vũ Văn Cƣơng (2006), ―Một số vấn đề pháp lý về công ty chứng khoán theo luật chứng khoán Việt Nam năm 2006‖, Tạp chí luật học, số 8, tr 10. 4 Theo quy định tại khoản 1 Điều 6 Luật chứng khoán 2006, sửa đổi, bổ sung 2010, chứng khoán đƣợc hiểu là bằng chứng xác nhận quyền và lợi ích hợp pháp của ngƣời sở hữu đối với tài sản hoặc phần vốn của tổ chức phát hành. 5 Khoản 19, Điều 6, Luật chứng khoán 2006, sửa đổi, bổ sung 2010.

6 Khoản 22 Nghị Định 60/2015/NĐ- CP sửa đổi, bổ sung một số điều của nghị định 58/2012. 4 ra định nghĩa cụ thể hoạt động kinh doanh của riêng CTCK nhƣng cũng có thể khái quát khái niệm này qua định nghĩa CTCK. Theo Thông tƣ 210/2012 ―Công ty chứng khoán là doanh nghiệp hoạt động kinh doanh chứng khoán, thực hiện một, một số hoặc toàn bộ các nghiệp vụ: môi giới chứng khoán, tự doanh chứng khoán, bảo lãnh phát hành chứng khoán, tƣ vấn đầu tƣ chứng khoán‖7. Nhƣ vậy, khái niệm hoạt động kinh doanh của CTCK có thể đƣợc hiểu nhƣ sau ―Hoạt động kinh doanh của CTCK là việc CTCK tiến hành liên tục một, một số hoặc tất cả các nghiệp vụ bao gồm: môi giới chứng khoán, tự doanh chứng khoán, bảo lãnh phát hành chứng khoán, tƣ vấn đầu tƣ chứng khoán trên cơ sở luật định nhằm mục đích tìm kiếm lợi nhuận‖.

Khái niệm này bao quát những hoạt động chủ chốt trong tổng thể hoạt động kinh doanh của CTCK. Theo pháp luật Việt Nam hoạt động kinh doanh của CTCK bao gồm nhiều nghiệp vụ khác nhau, trong khi đó pháp luật chứng khoán một số nƣớc nhƣ Thái Lan, Indonesia,… quy định hoạt động kinh doanh chứng khoán bao gồm các hành vi môi giới chứng khoán, bảo lãnh phát hành chứng khoán, quản lý quỹ danh mục đầu tƣ chứng khoán. Luật chứng khoán Trung Quốc không đƣa ra định nghĩa chính thức nào về hoạt động kinh doanh chứng khoán8 mà chỉ rõ nghiệp vụ nào công ty chứng khoán đƣợc thực hiện, nghiệp vụ nào không đƣợc thực hiện nhằm tránh xung đột lợi ích giữa các hoạt động kinh doanh chứng khoán. Thậm chí chỉ cho phép CTCK thực hiện một số nghiệp vụ nhất định mà không đƣợc thực hiện toàn bộ các hoạt động9, chẳng hạn Điều 130 Luật Chứng khoán Trung Quốc quy định ―Công ty môi giới chứng khoán chỉ đƣợc phép chuyên thực hiện nghiệp vụ môi giới chứng khoán‖10.

Đặc điểm hoạt động kinh doanh của công ty chứng khoán Mặc dù khái niệm hoạt động kinh doanh của CTCK có sự quy định khác nhau trong pháp luật các nƣớc nhƣng nhìn chung hoạt động này đều có các đặc điểm nhƣ sau: Thứ nhất, đối tƣợng kinh doanh là chứng khoán và các dịch vụ gắn liền với chứng khoán. Chứng khoán là hàng hóa đặc biệt, bản thân nó có các đặc điểm là tính sinh lời, tính rủi ro và có tính thanh khoản cao. Chứng khoán là hàng hóa trừu tƣợng mà ngƣời mua, ngƣời bán không thể trực tiếp kiểm tra nhƣ hàng hóa thông thƣờng mà phải dựa trên những thông tin có liên quan. Chứng khoán giao dịch trên thị thƣờng có số lƣợng lớn, danh mục rất đa dạng, chúng biến động liên tục và phƣơng thức giao dịch cũng đƣợc thực hiện theo phƣơng thức đặc biệt – phƣơng thức khớp lệnh gồm khớp lệnh định 7 Khoản 1 Điều 2 Thông tƣ 210/2012/TT-BTC.

8 ―Rủi ro trong kinh doanh chứng khoán – bài tập học kỳ luật chứng khóan‖, http://www.com/2014/06/rui-ro-trong-kinh-doanh-chung-khoan-bai.html, truy cập ngày 6/6/2016. Vũ Văn Cƣơng, tlđd (3), tr12.vn/doc/ebook-phap-luat-ve-cong-ty-chung-khoan-o-viet-nam-pgs-ts-le-thi-thuy-thuy- chu-bien--1733152.html, truy cập ngày 1/6/2016. 5 kỳ11 và khớp lệnh liên tục12. Mặc dù chứng khoán là đối tƣợng kinh doanh có thể đem lại lợi nhuận lớn cho các chủ thể tham gia nhƣng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro, do đó xuất phát từ đối tƣợng kinh doanh này mà hoạt động của CTCK rất đa dạng, phức tạp khác với các loại hình kinh doanh thông thƣờng.

Thứ hai, chủ thể kinh doanh chứng khoán nhƣ đã đề cập bao gồm nhiều chủ thể khác nhau nhƣng trong phạm vi khóa luận chỉ tập trung nghiên cứu CTCK. Có thể nói CTCK là một trong những chủ thể kinh doanh chứng khoán chủ yếu, phổ biến và quan trọng nhất trên TTCK, góp phần vào sự phát triển sôi động của TTCK. Trong các lĩnh vực kinh doanh thông thƣờng khác, chủ thể kinh doanh có nhiều sự lựa chọn về hình thức tổ chức và hoạt động nhƣ công ty cổ phần (CTCP), công ty hợp danh, công ty trách nhiệm hữu hạn, doanh nghiệp tƣ nhân. Tuy nhiên, trong lĩnh vực chứng khoán, CTCK theo quy định của pháp luật có sự hạn chế về hình thức tổ chức pháp lý.

Tại khoản 1 Điều 59 Luật chứng khoán 2006 quy định CTCK đƣợc tổ chức dƣới hình thức công ty trách nhiệm hữu hạn hoặc CTCP theo quy định của Luật doanh nghiệp và đƣợc Ủy Ban chứng khoán Nhà nƣớc (UBCKNN) cấp giấy phép thành lập và hoạt động. Quy định này của pháp luật Việt Nam cũng không có sự khác biệt nhiều với các nƣớc khác. Quy định hạn chế nhƣ vậy do tính đặc thù trong kinh doanh chứng khoán mà từ đó pháp luật đã dự liệu để đƣa ra những đòi hỏi khắt khe trong quy định tổ chức, báo cáo, công bố thông tin, nguyên tắc kế toán, kiểm toán, quản trị điều hành,. Với loại hình CTCP và công ty trách nhiệm hữu hạn có cơ cấu tổ chức chặt chẽ, quy chế pháp lý rõ ràng sẽ đảm bảo hơn trong những vấn đề này để hạn chế rủi ro cho thị trƣờng chứng khoán.

Thứ ba, hoạt động kinh doanh chứng khoán là hoạt động kinh doanh có điều kiện. Đây là điểm chung nhất trong pháp luật các nƣớc quy định để đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể tham gia trên thị trƣờng cũng nhƣ đảm bảo cho TTCK vận hành một cách an toàn và hiệu quả. Hoạt động của CTCK là hoạt động mang tính chuyên nghiệp cao và để đƣợc kinh doanh CTCK thông thƣờng phải thỏa mãn điều kiện về vốn, cơ sở vật chất và con ngƣời. Mức vốn quy định căn cứ vào mức độ rủi ro tƣơng ứng của từng nghiệp vụ, rủi ro cao sẽ đòi hỏi CTCK có mức vốn cao và ngƣợc lại.

Theo quy định pháp luật Việt Nam, ―vốn pháp định cho các nghiệp vụ kinh doanh của công ty chứng khoán là: môi giới chứng khoán 25 tỷ đồng Việt Nam, tự doanh chứng khoán là 100 tỷ đồng Việt Nam, bảo lãnh phát hành chứng khoán là 165 tỷ đồng Việt Nam, tƣ vấn đầu tƣ chứng khoán là 10 tỷ đồng Việt Nam‖13. Nhƣ vậy, CTCK tham gia càng 11 Khớp lệnh định kỳ là phƣơng thức khớp lệnh đƣợc thực hiện trên cơ sở so khớp các lệnh mua và bán tại một thời điểm nhất định. 12 Khớp lệnh liên tục là phƣơng thức giao dịch đƣợc thực hiện trên cơ sở so với khớp các lệnh mua và bán ngay khi lệnh đƣợc nhập vào hệ thống giao dịch. 13 Điều 71 Nghị định 58/2012.

6 nhiều hoạt động đòi hỏi mức vốn càng lớn và tùy vào mức độ phát triển của thị trƣờng mà quy định về mức vốn của các quốc gia có sự khác nhau14. Điều kiện tiếp theo để đƣợc thực hiện kinh doanh chứng khoán là điều kiện về nhân sự, đƣợc đặt ra để đảm bảo ngƣời điều hành cũng nhƣ nhân viên phải có lý lịch tốt, trình độ chuyên môn và tuân thủ đạo đức nghề nghiệp. Điều kiện về cơ sở vật chất cũng đƣợc pháp luật đặt ra để đảm bảo các hoạt động của CTCK đƣợc diễn ra thuận tiện và an toàn, đó là điều kiện về trụ sở, trang thiết bị phục vụ hoạt động kinh doanh. Thứ tƣ, hoạt động kinh doanh chứng khoán chứa đựng nhiều rủi ro.