Giới thiệu QUỐC VĂN GIÁO KHOA THƯ và LUÂN LÝ GIÁO KHOA THƯ là hai bộ sách giáo khoa tiếng Việt được dạy song hành ở các trường Tiểu học Việt Nam trong suốt những thập niên thuộc nửa đầu thế kỷ XX. Nhóm biên soạn sách gồm các ông Trần Trọng Kim, Nguyễn Văn Ngọc, Đặng Đình Phúc và Đỗ Thận – đều là những học giả, nhà văn, và là nhà giáo dục nổi tiếng, đương thời rất được tín nhiệm. Công việc biên soạn sách của họ còn mang tính định hướng của một nền giáo dục. Việc dạy song hành hai bộ sách QUỐC VĂN GIÁO KHOA THƯ và LUÂN LÝ GIÁO KHOA THƯ từ lớp Đồng ấu, lớp Dự bị đến lớp Sơ đẳng ở bậc Tiểu học cho thấy vấn đề luân lý, đạo đức và công dân giáo dục không chỉ là một tiết học mà là một nội dung lớn xuyên suốt quá trình phát triển trí óc và tâm hồn trẻ thơ.
Điều đó thể hiện rất rõ phương châm giáo dục Tiên học lễ, hậu học văn. Với định hướng đó, nhóm soạn giả nói trên đã dạy cho lớp thiếu niên nhi đồng những bài học đầu tiên thật ngắn ngọn, dễ nhớ và đáng nhớ suốt cả đời người: “Công cha như núi Thái Sơn Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra Một lòng thờ mẹ kính cha Cho tròn chữ hiếu mới là đạo con.” 5 Hoặc: “Cha sinh mẹ dưỡng Đức cù lao lấy lượng nào đong Thờ cha mẹ phải hết lòng Ấy là chữ Hiếu dạy trong luân thường Chữ Đễ nghĩa là nhường Nhường anh nhường chị, lại nhường người trên.” Bộ sách tuy nhỏ, bài học tuy ngắn nhưng giá trị sư phạm, chất lượng văn học và hiệu quả giáo dục tâm hồn trẻ thơ thì điểm lại từ trước tới nay trong rừng sách giáo khoa quốc ngữ chưa dễ có công trình nào ghi được những dấu ấn sâu đậm như vậy. Ngày nay hầu hết các bạn học sinh sinh viên đều đã học và rất yêu thích bài thơ Quê hương của Giang Nam: “Thuở còn thơ ngày hai buổi đến trường Yêu quê hương qua từng trang sách nhỏ Ai bảo chăn trâu là khổ Tôi mơ màng nghe chim hót trên cao. Các bạn biết không – những trang sách nhỏ mà nhà thơ Giang Nam đã xem như tình yêu chính là những trang sách QUỐC VĂN GIÁO KHOA THƯ này đây.
Chính cái tình yêu quê hương mơ màng xinh xắn ấy ấp ủ trong tâm hồn nhà thơ, sau này sẽ lớn lên thành bài thơ Quê hương của thời chống Mỹ cứu nước: “Xưa tôi yêu quê hương vì có hoa có bướm Có những ngày trốn học bị đòn roi Nay tôi yêu quê hương vì trong từng nắm đất Có một phần xương thịt của em tôi” 6 Quốc văn giáo khoa thư Trong tác phẩm Hương rừng Cà Mau, một quyển cảo thơm của phía Nam Tổ quốc, tác giả Sơn Nam cũng đã “phải lòng” một thứ tình nghĩa giáo khoa thư ngọt ngào trong sáng như giai điệu mùa xuân: “Văn chương nghe như đờn Nam Xuân: Nước mềm đá rắn, thế mà nước chảy mãi đá cũng phải mòn. Sợi dây nhỏ, cây gỗ lớn, thế mà dây cưa mãi gỗ cũng đứt. Con kiến nhỏ, cái tổ to, thế mà kiến tha lâu cũng đầy tổ. Người ta cũng vậy.
(Trích truyện ngắn Tình nghĩa giáo khoa thư trong tập Hương rừng Cà Mau của Sơn Nam; xem truyện này ở phần phụ lục cuối sách) Thực ra không chỉ các nhà văn như Giang Nam và Sơn Nam mà rất nhiều thế hệ học trò, thuở ấy còn để tóc trái đào, tóc bờm, tóc vá. nay đã thành bậc phụ lão, tóc trắng như sương mà vẫn có thể thuộc nằm lòng những bài học của QUỐC VĂN GIÁO KHOA THƯ và LUÂN LÝ GIÁO KHOA THƯ. Sách được biên soạn vào thời kỳ chữ Quốc ngữ bắt đầu phát triển, thay cho chữ Hán và chữ Pháp trong nhà trường, xã hội Việt Nam còn chịu áp lực nặng nề của chế độ thực dân nửa phong kiến. Không thể nói tất cả những nội dung chuyển tải của nó đều hoàn toàn phù hợp với quan điểm giáo dục hiện nay.
Tuy nhiên, giá trị của bộ sách được nhìn nhận ở sức khai tâm, ở sự gìn giữ và kế thừa đạo đức và truyền thống dân tộc, sao cho trí tuệ và hạnh kiểm của con em chúng ta có thể phát triển theo một dòng chảy liên tục, và trên nền tảng vững chắc của 4000 năm văn hiến. Một bộ sách như thế rõ ràng là vốn quí trong kho tàng văn hóa của dân tộc. Tuy rằng việc học ngày nay đã khác xưa, nhưng dầu 7 chế độ nào, thời đại nào cũng cần phải biết tôn vinh những đạo lý muôn thuở: công cha, nghĩa mẹ, học trò biết ơn thầy. chỗ quê hương đẹp hơn cả.
Những viên đá tảng đó đều đã có sẵn trong bộ sách này và cho dù ngôn ngữ văn học của nó có phần cổ lỗ nhưng vẫn rõ ràng, dễ hiểu và đầy đủ sức truyền cảm, thuyết phục. Từ đầu thập niên 1990 đến nay, bộ sách QUỐC VĂN GIÁO KHOA THƯ và LUÂN LÝ GIÁO KHOA THƯ đã được Nhà xuất bản Trẻ tái bản nhiều lần và được đông đảo bạn đọc nhiệt tình đón nhận. Lần tái bản này, cũng như các lần trước, chúng tôi chủ trương giữ đúng nguyên tác từ các bản in của Việt Nam Tiểu học Tùng thư, kể cả phần minh học khắc trên bản gỗ. Ngoại trừ một số bài mang dấu ấn chính trị rõ rệt của thời Pháp thuộc hoặc thời phong kiến đã được loại bỏ, những gì mang phần hồn của QUỐC VĂN GIÁO KHOA THƯ và LUÂN LÝ GIÁO KHOA THƯ đều được phục hiện trong tuyển tập này.
Những lần tái bản này cách xa lần xuất bản đầu tiên đã hơn nửa thế kỷ, một khoảng thời gian đủ để nhớ và để quên trong tâm trí và tình cảm của bạn đọc. Dù nhớ dù quên, xin hãy đón nhận tuyển tập này như một món quà tinh thần trong hành trang của những người thầy và những người học trò, hôm qua và hôm nay. NHÀ XUẤT BẢN TRẺ 8 Quốc văn giáo khoa thư Lớp đồng ấu 1 Tôi đi học Năm nay tôi lên1 bảy tuổi. Tôi không chơi đùa lêu lổng2 như mấy năm còn bé.
Tôi học đọc, học viết, học tính, học vẽ và nhiều khoa học khác nữa. Tôi cố tôi học. Tôi chăm tôi học, Học trò cắp sách đi học học sao cho mau tấn tới cho “văn hay chữ tốt” cho cha mẹ và thầy giáo được vui lòng. Giải nghĩa: Lêu lổng = tha hồ chơi đùa không ai ngăn cấm.
Khoa học = các môn học dạy ở nhà trường như luân lý, toán pháp, địa dư, sử ký. Tấn tới = mỗi ngày một giỏi hơn lên. Văn = chỉ các bài tập tiếng Việt BÀI TẬP Học tiếng: Lêu lổng, khoa học, cố học, chăm học, tấn tới, văn hay chữ tốt, vui lòng. Câu hỏi: Năm nay anh lên mấy? Anh ra trường học được bao lâu rồi? Anh học những gì? Anh học làm sao? 1.
Lớp đồng ấu 11 2 Tập đọc Anh ấy đứng dậy. Hai tay cầm quyển sách, nâng lên vừa tầm con mắt không che lấp mặt đi. Anh đứng thẳng, đầu không lúc lắc. Mắt nhìn mồm đọc.
Anh ấy đọc thong thả rõ ràng, từng câu một. Chúng tôi ngồi nghe ai nấy cũng hiểu cả. Thầy bảo anh Xuân đọc Anh ấy đọc hết bài, thầy bảo ngồi xuống. Giải nghĩa: Lúc lắc = đưa đi đưa lại sang hai bên.
Vừa tầm con mắt = vừa để con mắt trông rõ không xa không gần quá. BÀI TẬP Học tiếng: Ngay, thong thả, rõ ràng, lúc lắc, vừa tầm. Đặt câu: Phép đọc sách: Người phải đứng cho. Đầu không được.
Quyển sách nâng cho. Tiếng đọc cho. Đọc sách thong thả rõ ràng. 12 Quốc văn giáo khoa thư 3 Tập viết Anh Hạ đang tập viết.
Anh ngồi ngay ngắn. Đầu hơi ngả về đàng trước, ngực không dựa vào bàn. Anh nhìn chữ mẫu thấy viết trên bảng đen. Anh cúi xuống viết.
Tay trái để lên quyển vở, thẳng với mép bàn. Tay phải (tay mặt) cầm bút, đưa lên đưa Học trò ngồi viết xuống, trông cũng dẻo. Anh viết nét còn hơi run, nhưng thầy cho là khá, vì anh cẩn thận, chịu nắn nót từng nét một. Giải nghĩa: Chữ mẫu = chữ dùng làm kiểu cho mình cứ theo thế mà viết.
Khá = gần được. Nắn nót = để ý cố viết cho tốt. BÀI TẬP Học tiếng: Ngồi ngay ngắn, ngả đầu, dựa, tay trái, tay phải, dẻo, run, khá, nắn nót. Câu hỏi: Phép ngồi viết: 1.
Người ngồi viết phải thế nào? 2. Đầu phải thế nào? 3. Ngực phải thế nào? 4. Tay trái để đâu? 5.
Tay phải làm gì? Lớp đồng ấu 13 4 Yêu mến cha mẹ Sáng nay lúc tập viết xong, tôi lại thăm bà tôi. Bà tôi nắm lấy tay tôi mà nói rằng: - Cháu có yêu thầy mẹ cháu không? – Cháu có yêu. – Tại sao mà yêu? – Cháu biết rồi, hôm qua thầy Hai bà cháu giáo mới dạy rằng: cha mẹ sinh ra con, nuôi cho con lớn, lại chăm cho con học, vậy kẻ làm con phải biết yêu cha mẹ. Giải nghĩa: Thăm = hỏi han ân cần.
Bà = người sinh ra cha hay mẹ mình. BÀI TẬP Học tiếng: Biết yêu, lớn, chăm, con. Đặt câu: Cha mẹ sinh ra. Nuôi cho con.
Kẻ làm con phải. cha mẹ Thầy dặn rằng học trò phải. 14 Quốc văn giáo khoa thư 5 Giúp đỡ cha mẹ Cha mẹ tôi sáng nào cũng dậy sớm, nấu cơm ăn rồi đi ra đồng, làm lụng khó nhọc. Về nhà lại phải chăm nom lợn, gà, xay lúa, giã gạo.
Tôi thấy thế lấy làm thương lắm, cho nên khi học, viết xong, thì tôi quét nhà, giữ em, Đứa bé quét nhà hay chăn bò để giúp cha mẹ. Và khi cha mẹ có sai bảo việc gì, tôi cũng làm ngay. Tôi giúp đỡ được việc cho cha mẹ như vậy, thì tôi rất lấy làm sung sướng. Giải nghĩa: Nấu cơm = đổ nước, tra gạo vào nồi, đun nấu lên cho chín.
Xay lúa = đổ thóc vào cối, rồi quay cho vỏ rời hạt gạo ra. Giã gạo = lấy gạo đã xay rồi để vào cối mà đâm. BÀI TẬP Học tiếng: Nấu cơm, khó nhọc, giúp đỡ, dậy sớm. Đặt câu: Sáng nào tôi cũng.
Cha mẹ tôi. ăn rồi mới ra đồng làm. Cha mẹ tôi làm lụng. tôi lấy làm thương lắm.
được nhiều việc cho cha mẹ. Lớp đồng ấu 15 6 Thân thể người ta Thân thể người ta chia làm ba phần: đầu, mình và chân tay. Trên đỉnh thì có tóc, đàng trước là mặt. Đầu thì có cổ, liền với mình.
Đàng trước mình thì trên là ngực, dưới là bụng. Đàng sau mình là lưng. Chân tay liền với mình. Tay thì có cánh tay và bàn tay.
Chân thì có đùi, ống chân và bàn chân. Tay để cầm, chân để đi.