CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ RỦI RO VÀ QUẢN TRỊ RỦI RO CỦA DOANH NGHIỆP 1. Một số khái niệm cơ bản 1. Khái niệm về rủi ro. Rủi ro là sự kiện bất lợi, bất ngờ xảy ra gây tổn thất cho con người.
Rủi ro hết sức đa dạng, phức tạp, tồn tại dưới nhiều hình thái khác nhau và gắn liền với hoạt động sống, sản xuất, kinh doanh của con người. Do đó, nhiều năm qua, rủi ro đã trở thành đối tượng nghiên cứu của nhiều học giả trong lĩnh vực kinh tế và bảo hiểm thế giới. Xoay quanh khái niệm rủi ro, hiện đang có rất nhiều quan điểm khác nhau, sau đây là một số khái niệm phổ biến nhất. Một học giả người Mỹ, ông Allan Willett trong cuốn “ Risk and Insurance”, 1995 quan niệm rằng: “ rủi ro là bất trắc cụ thể đến một biến cố không mong đợi”.
Như vậy, theo ông, rủi ro liên quan tới thái độ con người. Những biến cố ngoài mong đợi thì được xem là rủi ro còn những biến cố mong đợi thì không phải là rủi ro. Còn theo ông Nguyễn Hữu Thân, tác giả cuốn “ Phương pháp mạo hiểm và phòng ngừa rủi ro trong kinh doanh”, NXB Thông tin, 1991, thì rủi ro là sự bất trắc, gây ra mất mát, thiệt hại. Theo cách tiếp cận này thì rủi ro phải là bất trắc gây ra hậu quả cho con người, còn những bất trắc không gây tổn thất thì không phải là rủi ro.
Qua các khái niệm về rủi ro nêu trên có thể thấy rằng, tuy có những điểm khác nhau nhưng đều thống nhất về nội dung cơ bản. Đó là những bất trắc, sự cố không mong đợi, nếu rủi ro xảy ra sẽ gây ra mất mát, thiệt hại về tính mạng, tinh thần, tài sản của con người. Khái niệm quản trị rủi ro Quản trị rủi ro là công việc dự báo về những nhân tố gây ra rủi ro, từ dự báo đó tìm ra các hệ số định lượng xây dựng các chỉ tiêu để đo lường các rủi ro trong tương lai. Quản trị rủi ro là quá trình tiếp cận rủi ro một cách khoa học, toàn diện và có hệ thống nhằm nhận dạng, kiểm soát, phòng ngừa và giảm thiểu những tổn thất, mất mát, những ảnh hưởng bất lợi của rủi ro.
Quản trị rủi ro là quá trình bao gồm các hoạt động nhận dạng, phân tích, đo lường, đánh giá rủi ro, để từ đó tìm các biện pháp kiểm soát, khắc phục các hậu quả 5 Luan van của rủi ro đối với hoạt động kinh doanh nhằm sử dụng tối ưu các nguồn lực trong kinh doanh. Các nguyên tắc của quản trị rủi ro Quản trị rủi ro phải hướng vào mục tiêu: Nhằm phòng ngừa rủi ro và khắc phục rủi ro mà không gây tốn kém chi phí, không được xa rời mục tiêu của tổ chức, tất cả mọi hoạt động phải hướng vào mục tiêu. Khi quản trị rủi ro tốt sẽ giúp doanh nghiệp đạt được mục tiêu của mình. Khi xác định mục tiêu phải tính đến rủi ro để có biện pháp phòng ngừa và khắc phục tránh tổn thất.
Quản trị rủi ro phải gắn với trách nhiệm của nhà quản trị: Xuất phát từ tính chủ động của quản trị rủi ro, tất cả các công việc như nhận dạng, đánh giá, đo lường, khắc phục thuộc công việc của nhà quản trị. Bởi vậy cần phải gắn với trách nhiệm của nhà quản trị. Trách nhiệm được quy định rõ thì nhà quản trị mới có ý thức chịu trách nhiệm với cả tổ chức. Quản trị rủi ro phải gắn với tổ chức: Rủi ro đối với một cá nhân trong doanh nghiệp, nhưng toàn bộ thành viên trong doanh nghiệp đó họ không có ý thức thì cũng không thể chống được rủi ro.
Vì vậy đòi hỏi sự nỗ lực của cả một hệ thống các thành viên trong doanh nghiệp. Vai trò của quản trị rủi ro Quản trị rủi ro giúp doanh nghiệp đạt được mục tiêu, kết quả kinh doanh như mong đợi: Có thể coi đây là vấn đề bao trùm nhất, lớn nhất, thành công hay thất bại cũng dựa vào mục tiêu. Nếu nhà quản trị quản trị rủi ro tốt sẽ giúp doanh nghiệp đạt được mục tiêu và ngược lại nếu làm không tốt sẽ đem đến hậu quả khó lường. Quản trị rủi ro giúp giảm các khoản chi phí trực tiếp và gián tiếp: điều này nói lên mức độ tổn thất của chi phí đó.
Thường các rủi ro xảy ra bất ngờ, không lường hết được mức độ quan trọng, tổn thất mang tính gián tiếp thường kéo dài, chi phí trực tiếp ảnh hưởng nhỏ hơn. Do vậy nhà quản trị nên kiểm soát tốt rủi ro, không nên xem nhẹ. Quản trị rủi ro giúp doanh nghiệp nắm bắt hiệu quả các cơ hội kinh doanh: rủi ro và cơ hội là hai mặt của một vấn đề. Doanh nghiệp thấy được cơ hội cần phải nắm bắt được cơ hội và phải xử lý được rủi ro.
6 Luan van Quản trị rủi ro giúp tăng vị thế, uy tín của doanh nghiệp và nhà quản trị: Quản trị rủi ro tốt, ít sự cố thì doanh nghiệp sẽ tăng sự ổn định, giữ được chiều hướng phát triển bền vững từ đó tăng độ an toàn, nâng cao vị thế. Quản trị rủi ro giúp tăng độ an toàn trong hoạt động của tổ chức. Quản tri rủi ro là cơ sở vững chắc để doanh nghiệp thực hiện thành công các hoạt động kinh doanh mạo hiểm: trong kinh doanh thường rủi ro càng cao thì lợi nhuận càng lớn. Do vậy doanh nghiệp muốn tạo đột phá phải biết mạo hiểm nhưng mạo hiểm không đồng nghĩa với liều lĩnh.
Mạo hiểm phải dựa trên quản trị rủi ro, nhà quản trị phải hiểu rõ để kiểm soát tình hình. Các loại rủi ro thường gặp trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Rủi ro bên trong doanh nghiệp Là các rủi ro tác động trực tiếp đến hoạt động nội bộ của doanh nghiệp Rủi ro bên trong bao gồm nhưng không giới hạn bởi: rủi ro tổ chức quản lý, rủi ro chiến lược, rủi ro tài chính, rủi ro nhân lực,…… Nguyên nhân gây ra rủi ro bên trong chủ yếu là do năng lực quản lý yếu của người quản lý trong doanh nghiệp. Rủi ro tài sản Rủi ro tài sản là loại rủi ro gắn liền với quyết định tài trợ hay nói cách khác rủi ro tài chính là hậu quả của việc sử dụng đòn cân nợ trong cấu trúc vốn, cấu trúc tài chính của doanh nghiệp.
Rủi ro tài chính là rủi ro thường gặp nhất trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Rủi ro tài sản bao gồm rủi ro lợi nhuận, rủi ro vốn đầu tư, rủi ro tiền lương. Rủi ro nhân lực Nguồn nhân lực trong doanh nghiệp bao gồm: ông chủ, người quản lý, nhân công,…… Rủi ro nguồn nhân lực phát sinh từ những bất đồng từ các bộ phận nhân lực khác nhau và nội bộ mỗi nhân lực, người lao động bỏ việc, tai nạn, mất sức lao động. Rủi ro nhân lực thường gây ra những hậu quả trong quản lý điều hành nhất là rủi ro ở các vị trí quản lý cao cấp.
Rủi ro thương hiệu Thương hiệu là 1 phần không thể thiếu của doanh nghiệp, qua thương hiệu chúng ta biết được uy tín cũng như năng lực của doanh nghiệp. Đăng khí bảo hộ thương hiệu của doanh nghiệp là 1 vấn đề cấp thiết Phải kiểm tra, giữ gìn khi chuyển giao thương hiệu. Phải cảnh báo ngay cho cơ quan nhà nước có thầm quyền khi thương hiệu bị xâm 1. Rủi ro bên ngoài doanh nghiệp Là các rủi ro do ảnh hưởng của các yếu tố bên ngoài Công ty.
Rủi ro bên ngoài thường bất khả kháng, rủi ro lan tỏa, rủi ro pháp lý và rủi ro thị trường. Nguyên nhân dẫn đến rủi ro bên ngoài chủ yếu là môi trường kinh doanh bị biến động và hậu quả của việc ký kết hợp đồng. Nội dung quản trị rủi ro của doan nghiệp. Nhận dạng rủi ro.
Khái niệm: Nhận dạng rủi ro là quá trình xác định liên tục và có hệ thống các rủi ro trong hoạt động kinh doanh của tổ chức theo: Nguồn gốc rủi ro Đối tượng rủi ro Tổn thất mà rủi ro gây ra Như vậy, Nhận dạng rủi ro là quá trình liên tục theo dõi và nghiên cứu nhằm thống kê rủi ro, dự báo các rủi ro có thể xảy đến với doanh nghiệp. Từ đó, đề xuất các biện pháp, giải pháp nhằm phòng ngừa hoặc làm giảm tới mức tối đa các thiệt hại khi rủi ro xảy ra. Các phương pháp sử dụng để nhận dạng rủi ro Phương pháp chung: Xây dựng bảng liệt kê là việc đi tìm câu trả lời cho các câu hỏi đặt ra trong các tình huống nhất định, để từ đó, nhà quản trị có những thông tin nhận dạng và xử lí các đối tượng rủi ro. Từ đó, nhà quản trị có thể liệt kê các tổn thất tiềm năng có thể xuất hiện trong tương lai đối với doanh nghiệp.
Từ đó, doanh nghiệp có các giải pháp ch ủ động tiếp cận và xử lý các tình huống trong kinh doanh một cách hiệu quả nhất. 8 Luan van Các phương pháp nhận dạng rủi ro cụ thể: Phương pháp phân tích báo cáo tài chính: Phân tích bảng tổng kết tài sản, báo cáo hoạt động sản xuất kinh doanh, tài liệu bổ trợ khác, để có thể xác định được mọi nguy cơ rủi ro của tổ chức về tài sản, nguồn nhân lực và trách nhiệm pháp lý. Phương pháp thanh tra hiện trường/ nghiên cứu tại chỗ Quan sát, theo dõi trực tiếp các hoạt động trong doanh nghiệp, sau đó tiến hành phân tích, đánh giá giúp nhận dạng rủi ro biện pháp. Từ đó, đề xuất các biện pháp, giải pháp nhằm phòng ngừa hoặc làm giảm tới mức tối đa các thiệt hại khi rủi ro xảy ra.
Ngoài ra, để nhận dạng rủi ro đố với doanh nghiệp, có thể sử dụng các phương pháp như: làm việc với bộ phận khác của doanh nghiệp, làm việc với các bộ phận khác bên ngoài, phương phâp nghiên cứu hợp đồng, phuong pháp sử dụng các dữ liệu tổn thất trong quá khứ,… 1.Phân tích rủi ro Khái niệm: Phân tích rủi ro là quá trình nghiên cứu những hiểm họa, xác định nguyên nhân gây ra rủi ro và phân tích những tổn thất. Nội dung phân tích rủi ro: Phân tích hiểm họa: phân tích những điều kiện hay yếu tố tạo ra rủi ro hoặc những điều kiện, những yếu tố làm tăng mức độ tổn thất khi rủi ro xảy ra. Để phân tích các điều kiện, yếu tố, có thể sử dụng phương pháp điều tra bằng các mẫu điều tra khác nhau, tùy thuộc vào từng tình huống của các đối tượng rủi ro hoặc là thông qua quá trình kiểm soát trước, kiểm soát sau để phát hiện ra mối hiểm họa.