phần mở đầu giới thiệu chung và kết luận, đề án gồm có 3 phần như sau: Phần 1. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO TRONG KINH DOANH Phần 2. PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG VÀ ĐÁNH GIÁ CHUNG VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO TRONG KINH DOANH TẠI TỔNG CÔNG TY GIẢI PHÁP DOANH NGHIỆP VIETTEL Phần 3. GIẢI PHÁP, KIẾN NGHỊ VÀ TỔ CHỨC THỰC HIỆN 6 Phần 1.
CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO TRONG KINH DOANH 1. Cơ sở về mặt lý thuyết 1. Khái quát chung về rủi ro 1. Khái niệm rủi ro Có rất nhiều các quan điểm về rủi ro doanh nghiệp, tuy nhiên theo quan điểm của tác giả, khái niệm về rủi ro doanh nghiệp có thể được khái quát theo hai chiều hướng là theo nghĩa hẹp và nghĩa rộng.
Theo nghĩa hẹp (trong phần lớn các trường hợp thì rủi ro thường thuộc trường phái này), rủi ro doanh nghiệp được coi là sự không may mắn, sự tổn thất, mất mát hay nguy hiểm. Rủi ro doanh nghiệp còn được hiểu là những biến cố, sự kiện ngoài ý muốn có khả năng gây ra tác động tiêu cực. Ví dụ như trong kinh doanh, doanh nghiệp có thể đối mặt với sự sụt giảm giá trị của một thương hiệu hoặc càng nhiều đối thủ cạnh tranh mới thâm nhập vào thị trường… (Đoàn Thị Hồng Vân, 2007). Tóm lại, rủi ro doanh nghiệp là những sự kiện hoặc tình huống không mong muốn có thể xảy ra trong quá trình hoạt động kinh doanh, gây thiệt hại về mặt tài chính, tài sản, uy tín, hoặc ảnh hưởng đến mục tiêu, chiến lược phát triển của doanh nghiệp.
Nói cách khác, rủi ro là sự không chắc chắn về kết quả của một hoạt động kinh doanh, có thể dẫn đến những hậu quả tiêu cực cho doanh nghiệp (Trần Hùng, 2017). Phân loại rủi ro * Rủi ro tài chính Rủi ro tài chính là rủi ro liên quan đến khả năng doanh nghiệp mất mát tiền bạc hoặc tài sản do những biến động trong môi trường kinh tế, thị trường hoặc do các quyết định tài chính sai lầm của doanh nghiệp. Rủi ro tài chính có thể ảnh hưởng đến lợi nhuận, dòng tiền và khả năng thanh toán nợ của doanh nghiệp (Nguyễn Thị Hoài Lê, 2015). Rủi ro tài chính có thể được phân loại theo nhiều cách khác nhau, nhưng một số cách phân loại phổ biến nhất bao gồm: - Theo nguồn gốc: Rủi ro nội sinh: Do các yếu tố bên trong doanh nghiệp gây ra như: thiếu hụt nguồn vốn, quản lý yếu kém, công nghệ lạc hậu,.; Rủi ro ngoại sinh: Do các yếu tố bên ngoài doanh nghiệp gây ra như: biến động kinh tế, lạm phát, suy thoái, thiên tai,.
7 - Theo lĩnh vực ảnh hưởng: Rủi ro thanh khoản, rủi ro tín dụng, rủi ro thị trường, rủi ro tỷ giá hối đoái, rủi ro lãi suất. - Theo mức độ ảnh hưởng: Rủi ro nhỏ: Gây thiệt hại không đáng kể cho doanh nghiệp. Rủi ro trung bình: Gây thiệt hại vừa phải cho doanh nghiệp. Rủi ro lớn: Gây thiệt hại nặng nề cho doanh nghiệp, thậm chí có thể dẫn đến phá sản.
* Rủi ro chiến lược Rủi ro chiến lược có thể được phân loại theo nhiều cách khác nhau, nhưng một số cách phân loại phổ biến nhất bao gồm: - Theo nguyên nhân: Rủi ro do thiếu tầm nhìn chiến lược (Doanh nghiệp không có tầm nhìn chiến lược rõ ràng, dẫn đến việc xây dựng chiến lược sai lầm); Rủi ro do đánh giá sai thị trường (Doanh nghiệp đánh giá sai thị trường, dẫn đến việc lựa chọn chiến lược không phù hợp với thị trường); Rủi ro do thiếu nguồn lực (Doanh nghiệp thiếu nguồn lực để thực hiện chiến lược, dẫn đến việc chiến lược không thể được thực hiện hiệu quả); Rủi ro do thực thi kém (Doanh nghiệp thực thi chiến lược kém, dẫn đến việc chiến lược không đạt được hiệu quả như mong đợi); Rủi ro do thay đổi môi trường (Môi trường kinh doanh thay đổi bất ngờ, dẫn đến việc chiến lược không còn phù hợp) (Nguyễn Thị Hoài Lê, 2015). - Theo mức độ ảnh hưởng: Rủi ro nhỏ (Gây ảnh hưởng không đáng kể đến mục tiêu chiến lược của doanh nghiệp); Rủi ro trung bình (Gây ảnh hưởng vừa phải đến mục tiêu chiến lược của doanh nghiệp); Rủi ro lớn (Gây ảnh hưởng nặng nề đến mục tiêu chiến lược của doanh nghiệp, thậm chí có thể dẫn đến thất bại trong kinh doanh). * Rủi ro hoạt động Rủi ro hoạt động có thể được phân loại theo nhiều cách khác nhau, nhưng một số cách phân loại phổ biến nhất bao gồm: Rủi ro gián đoạn hoạt động: Doanh nghiệp không thể hoạt động do thiên tai, hỏa hoạn, mất điện,.; Rủi ro chất lượng sản phẩm: Sản phẩm của doanh nghiệp không đáp ứng được yêu cầu chất lượng, dẫn đến việc thu hồi sản phẩm, bồi thường thiệt hại cho khách hàng,.; Rủi ro an ninh mạng: Hệ thống thông tin của doanh nghiệp bị tấn công, đánh cắp dữ liệu,.; Rủi ro an toàn lao động: Tai nạn lao động gây thiệt hại về người và tài sản cho doanh nghiệp; Rủi ro quản lý: Doanh nghiệp thiếu hụt nguồn lực quản lý, quản lý yếu kém,. Doanh nghiệp quản lý kém, dẫn đến việc đưa ra những quyết định sai lầm, quy trình hoạt động không hiệu quả.
8 * Rủi ro thị trường Rủi ro thị trường là rủi ro liên quan đến khả năng mất lợi nhuận hoặc tài sản của doanh nghiệp do những biến động bất lợi của các yếu tố thị trường như giá cả hàng hóa, dịch vụ, lãi suất, tỷ giá hối đoái,. Rủi ro thị trường có thể được phân loại theo nhiều cách khác nhau, nhưng một số cách phân loại phổ biến nhất bao gồm: Rủi ro cạnh tranh, rủi ro thay đổi sở thích khách hàng, rủi ro biến động giá cả hàng hóa, dịch vụ, rủi ro thay đổi chính sách pháp luật (Nguyễn Thị Phương Mai, 2021). * Rủi ro thiên tai: Thiên tai: Lũ lụt, động đất, bão, hạn hán, v. là những rủi ro thiên tai có thể gây thiệt hại nặng nề cho tài sản và hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.
Biến đổi khí hậu có thể dẫn đến gia tăng tần suất và cường độ của các hiện tượng thời tiết cực đoan, làm gia tăng rủi ro thiên tai cho doanh nghiệp. * Rủi ro an ninh mạng: Tấn công mạng có thể đánh cắp dữ liệu, gây gián đoạn hoạt động kinh doanh và làm hỏng uy tín của doanh nghiệp, lừa đảo mạng có thể khiến doanh nghiệp mất tiền hoặc tài sản. Yếu tố chủ yếu phát sinh rủi ro * Yếu tố bên trong Quản lý yếu kém: Doanh nghiệp thiếu chiến lược phát triển rõ ràng, quy trình quản lý không hiệu quả, đội ngũ nhân viên thiếu năng lực hoặc kinh nghiệm,. Hệ thống kiểm soát nội bộ lỏng lẻo: Doanh nghiệp không có hệ thống kiểm soát nội bộ chặt chẽ, dẫn đến nguy cơ gian lận, tham nhũng, thất thoát tài sản,.
Công nghệ lạc hậu: Doanh nghiệp sử dụng công nghệ lạc hậu, không theo kịp xu hướng thị trường, dẫn đến giảm hiệu quả hoạt động và khả năng cạnh tranh. Thiếu hụt nguồn vốn: Doanh nghiệp thiếu hụt nguồn vốn để đầu tư cho hoạt động kinh doanh, dẫn đến nguy cơ phá sản. Văn hóa doanh nghiệp tiêu cực: Doanh nghiệp có văn hóa doanh nghiệp tiêu cực, thiếu sự đoàn kết, gắn kết giữa các thành viên, dẫn đến giảm năng suất lao động và hiệu quả hoạt động. * Yếu tố bên ngoài Biến động kinh tế: Biến động kinh tế vĩ mô như khủng hoảng kinh tế, lạm phát, suy thoái,.
có thể ảnh hưởng tiêu cực đến hoạt động kinh doanh. Thiên tai: Thiên tai như bão, lũ lụt, động đất,. có thể gây thiệt hại về tài sản và gián đoạn hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. 9 Thay đổi chính sách pháp luật: Thay đổi chính sách pháp luật bất ngờ có thể ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, buộc doanh nghiệp phải điều chỉnh hoạt động để phù hợp với quy định mới.
Sự cạnh tranh: Sự cạnh tranh gay gắt trên thị trường có thể khiến doanh nghiệp mất đi thị phần, khách hàng, dẫn đến giảm doanh thu và lợi nhuận. Thay đổi sở thích khách hàng: Thay đổi sở thích khách hàng có thể khiến sản phẩm hoặc dịch vụ của doanh nghiệp không còn đáp ứng nhu cầu thị trường, dẫn đến giảm doanh thu và lợi nhuận. Ngoài ra, một số yếu tố khác cũng có thể dẫn đến rủi ro cho doanh nghiệp như: Rủi ro môi trường ô nhiễm, biến đổi khí hậu; Rủi ro an ninh mạng, đánh cắp dữ liệu; Rủi ro tai nạn lao động có thể gây thiệt hại về người và tài sản cho doanh nghiệp. Doanh nghiệp cần chủ động đánh giá và quản lý rủi ro một cách hiệu quả để hạn chế những thiệt hại do rủi ro gây ra và đảm bảo hoạt động kinh doanh an toàn, bền vững.
Khái quát chung về quản trị rủi ro 1. Khái niệm, mục tiêu của quản trị rủi ro * Khái niệm Quản trị rủi ro nói chung là một quá trình tiếp cận rủi ro một cách hệ thống và khoa học nhằm nhận diện, kiểm soát và phòng ngừa rủi ro từ đó giảm thiểu những tổn thất và các ảnh hưởng tiêu cực của rủi ro. Bằng việc quản tri rủi ro, cá nhân, tổ chức có thể tìm kiếm cách biến các rủi ro thành những cơ hội thành công (Trần Hùng, 2017). Quản trị rủi ro có thể được định nghĩa là một quy trình cải tiến liên tục, nhằm xác định, đánh giá và giảm thiểu tất cả các rủi ro có thể liên quan đến hoạt động tài sản của một DN.
Quản trị rủi ro được thực hiện bởi ban giám đốc, quản lý và nhân viên của tổ chức, được áp dụng trong từng bối cảnh cụ thể và trên quy mô toàn DN, được thiết kế để xác định các sự kiện tiềm ẩn có thể ảnh hưởng đến DN để cung cấp sự bảo đảm hợp lý về việc đạt được mục tiêu của DN (Nguyễn Thị Phương Liên, 2011). Quản trị rủi ro sẽ giúp Ban Giám đốc DN đưa ra các quyết định chính xác, hiệu quả; đồng thời giảm thiểu tối đa thiệt hại trong quá trình điều hành, quản lý. Nhờ vào việc phát hiện rủi ro, có sẵn biện pháp ứng phó, DN sẽ tiết kiệm được thời gian, chi phí và nguồn lực từ đó tối ưu tương quan lợi nhuận và rủi ro. * Mục tiêu của quản trị rủi ro 10 Mục tiêu chính của quản trị rủi ro trong doanh nghiệp là giảm thiểu thiệt hại do rủi ro gây ra và nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh.