Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về quản trị dữ liệu số hóa trên báo điện tử Việt Nam hiện nay ● Chương 2: Thực trạng quản trị dữ liệu số hóa trên báo điện tử (Khảo sát 03 tờ báo điện tử Nhân Dân điện tử, VnExpress và VietnamPlus, giai đoạn 01/2020 đến tháng 12/2022) ● Chương 3: Một số vấn đề đặt ra và giải pháp nâng cao hiệu quả quản trị dữ liệu số hóa trên báo điện tử Việt Nam. 17 CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN TRỊ DỮ LIỆU SỐ HÓA TRÊN BÁO ĐIỆN TỬ VIỆT NAM HIỆN NAY. Các khái niệm cơ bản 1.1 Báo điện tử Báo điện tử là một loại hình báo chí ra đời muộn hơn so với báo in, phát thanh và truyền hình. Tuy nhiên, báo điện tử có nhiều ưu thế vượt trội.
Do đó, xu hướng các cơ quan báo chí truyền thống là từng bước tiến hành “điện tử hóa” tờ báo của mình đang rất thịnh hành trong giai đoạn hiện nay. Theo UNESCO: “Báo điện tử là các hình thức truyền thông trực tuyến, sử dụng công nghệ số hóa để cung cấp tin tức, thông tin và nội dung văn bản, hình ảnh, âm thanh và video cho người đọc.” Theo Neil Thurman - Giảng viên truyền thông và báo chí, Đại học Luân Đôn: “Báo điện tử là hình thức truyền thông trực tuyến, tương tự như báo giấy, nhưng được xuất bản và truyền tải qua internet. Nó cung cấp tin tức và nội dung đa dạng cho người đọc, thường với tốc độ cập nhật nhanh và khả năng tương tác.” Tên gọi và những vấn đề đặt ra: Hiện nay, đang tồn tại nhiều cách gọi khác nhau về báo điện tử: Báo mạng điện tử (electronic journal), Báo trực tuyến (online newspaper), Báo online (ví dụ Tuyên Quang online)… Những đặc trưng cơ bản của báo điện tử: Khả năng đa phương tiện (Multimedia): Báo điện tử có khả năng tích hợp nhiều các phương tiện truyền tải thông tin như: văn bản chữ viết (text), hình ảnh tĩnh (still image), hình ảnh động (animation), đồ hoạ (graphic), âm thanh (audio), video và các chương trình tương tác. Tính tức thời và phi định kỳ: Rất nhiều sự kiện diễn ra cần được đưa tin liên tục để công chúng nắm tình hình và điều ấy chỉ có thể thực hiện được nhanh nhất ở báo điện tử.
Báo điện tử vượt qua được các rào cản mà các loại hình báo chí khác gặp phải, nội dung thông tin không bị giới hạn bởi khuôn khổ của trang báo, thời lượng phát sóng hay thời gian tuyến tính, quy trình sản xuất thông tin lại đơn giản, dễ dàng vì thế đây cũng là nét đặc trưng nổi bật của báo điện tử. 18 Tính tương tác: Báo điện tử có khả năng tác động qua lại giữa người sản xuất thông tin và đối tượng tiếp nhận thông tin một cách nhanh chóng và thuận tiện. Đặc trưng này cho phép cơ quan báo chí tăng cường khả năng đáp ứng nhu cầu tiếp nhận thêm thông tin để hiểu rõ hơn sự việc của công chúng, đồng thời báo chí có thể “giữ chân” những công chúng trung thành với tờ báo một cách lâu dài. Khả năng lưu trữ và tìm kiếm thông tin: Báo điện tử có thể lưu giữ được dung lượng lớn thông tin để phục vụ công tác tìm kiếm.
Việc ứng dụng công nghệ thông tin của báo điện tử giúp cho công chúng tìm kiếm rất nhanh bằng cách gõ các từ khóa cho thông tin cần tìm và nhấn nút “tìm kiếm”. Có thể tìm kiếm theo chủ đề, ngày, tháng hoặc theo từ khoá.2 Quản trị Theo Mary Parker Follet: “Quản trị là nghệ thuật khiến cho công việc được thực hiện thông qua người khác.” Theo Harold Koontz & Cyril O’Donnell: “Quản trị là việc thiết lập và duy trì một môi trường nơi mà các cá nhân làm việc với nhau trong từng nhóm có thể hoạt động hữu hiệu và có kết quả, nhằm đạt các mục tiêu của nhóm.” Theo Robert Kreitner: “Quản trị là tiến trình làm việc với con người và thông qua con người để hoàn thành các mục tiêu của tổ chức trong một môi trường luôn thay đổi. Trọng tâm của tiến trình này là sử dụng có hiệu quả những nguồn tài nguyên có hạn.” Theo giáo trình Quản trị học, Đại học Kinh tế Quốc dân cho rằng: “Quản trị là quá trình lãnh đạo và điều hành một tổ chức để đạt được mục tiêu của tổ chức đó. Nó bao gồm các hoạt động quản lý tài nguyên, quản lý nhân lực, quản lý tài chính, quản lý sản xuất, tiếp thị và các hoạt động khác để đảm bảo hiệu quả hoạt động của tổ chức.” Từ những định nghĩa trên, tác giả xin định nghĩa về quản trị như sau: “Quản trị là quá trình tác động thường xuyên, liên tục, có tổ chức của chủ thể quản trị lên đối tượng quản trị.
Đồng thời có sự phối hợp giữa các bộ phận, cá nhân, nguồn lực để đạt đến mục tiêu của tổ chức với hiệu quả cao nhất.” 19 Quản trị đóng một vai trò cốt lõi trong tạo giá trị cho khách hàng và đảm bảo sự cạnh tranh của tổ chức. Họ lãnh đạo, quản lý tài nguyên và định hình chiến lược của tổ chức truyền thông. Nhiệm vụ của họ bao gồm quản lý nguồn lực nhân sự, ngân sách và cơ sở hạ tầng, đồng thời đảm bảo tuân thủ quy định pháp luật và chuẩn mực đạo đức trong ngành báo chí. Họ xây dựng mối quan hệ với đối tác và cộng đồng, đánh giá hiệu quả và thúc đẩy sự phát triển bền vững của tổ chức.
Quản trị là bộ não chiến lược và lực đẩy cho sự thành công trong lĩnh vực truyền thông.3 Dữ liệu Theo UNESCO: “Dữ liệu là thông tin thu thập, tổ chức và biểu diễn theo một hệ thống định rõ, có thể được xử lý và truyền qua các phương tiện truyền thông. Dữ liệu có thể là các con số, sự kiện, tình trạng, thuộc tính hoặc thông tin mô tả thế giới thực và các hiện tượng trong nó.” Theo Từ điển Tiếng Việt: “Dữ liệu được hiểu là số liệu, tư liệu đã có, được dựa vào để giải quyết một vấn đề; sự biểu diễn của một thông tin trong máy tính dưới dạng quy ước, nhằm làm dễ dàng việc xử lý.” Theo cuốn Từ điển công nghệ thông tin điện tử viễn thông Anh – Việt, data (dữ liệu): 1. Các chương trình, tệp, hoặc thông tin khác lưu giữ trong máy tính hoặc được hệ máy tính xử lý; 2. Về mặt pháp lý, theo định nghĩa của Luật bảo vệ dữ liệu Anh năm 1984, thông tin ghi lại dưới dạng có thể xử lý được bởi thiết bị làm việc tự động đáp lại các lệnh đưa ra nhằm mục đích đó; 3.
Thông tin cần phải nhập, xử lý theo cách nào đó và xuất bởi máy tính; 4. Biểu diễn của các sự kiện, khái niệm hoặc các lệnh theo các công thức hóa để nó có thể được truyền thông, diễn giải hoặc xử lý bởi con người hoặc các phương tiện tự động. Theo Từ điển Cambridge: “Dữ liệu là thông tin, đặc biệt là các dữ kiện hoặc con số, được thu thập để kiểm tra, xem xét và được sử dụng để giúp ra quyết định. Dữ liệu có thể là thông tin ở dạng điện tử, có thể được lưu trữ và sử dụng bởi máy tính.” Hiện nay dữ liệu sử dụng trong các lĩnh vực khác nhau và ở mỗi lĩnh vực, khái niệm này sẽ có một khác biệt nhỏ.
20 Khi nói đến dữ liệu, người ta hay nói đến dữ liệu thô – là các số, chữ, ký tự, hình ảnh… Các dữ liệu này thường được con người tiếp tục xử lý hoặc đưa vào máy tính. Trong máy tính, dữ liệu được lưu trữ và xử lý hoặc được chuyển cho người hoặc máy khác. Dữ liệu là thông tin được thu thập và lưu trữ dưới dạng số hoặc văn bản. Nó có thể là một số, một chữ cái, một từ, một câu, một hình ảnh, một âm thanh, hoặc bất cứ thông tin nào được biểu diễn dưới dạng ký tự hoặc số.
Dữ liệu thường được xử lý để tạo ra thông tin hữu ích hoặc kiến thức cho con người hoặc máy móc. Ngoài ra, dữ liệu có thể được thu thập từ nhiều nguồn, bao gồm các hệ thống máy tính, thiết bị điện tử, máy móc, cảm biến, mạng xã hội và con người. Nó có thể được lưu trữ trong các hệ thống máy tính hoặc các thiết bị lưu trữ khác, như ổ đĩa, USB, thẻ nhớ, đám mây và cơ sở dữ liệu. Bên cạnh đó, dữ liệu có thể được xử lý và phân tích để tìm ra các mô hình, xu hướng, thông tin hoặc kiến thức mới.
Nó là một phần quan trọng của khoa học dữ liệu và AI, và được sử dụng rộng rãi trong các lĩnh vực như kinh doanh, y tế, giáo dục, khoa học và công nghệ. Dữ liệu đóng vai trò vô cùng quan trọng trong cuộc sống hiện đại. Nó là nguồn tài nguyên quý giá giúp con người hiểu rõ hơn về thế giới xung quanh và hỗ trợ trong quá trình ra quyết định. Dữ liệu được thu thập từ nhiều nguồn khác nhau và được lưu trữ và xử lý thông qua các công nghệ khác nhau như máy tính và các phần mềm.4 Dữ liệu số Hiện nay, dữ liệu số được sử dụng trong nhiều lĩnh vực khác nhau, bao gồm kinh doanh, y tế, khoa học, công nghệ, giáo dục và truyền thông.
Nó là một phần quan trọng của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 và được sử dụng để tạo ra các sản phẩm và dịch vụ mới, cải tiến quy trình sản xuất và cải thiện chất lượng cuộc sống của con người. Theo Andrew McAfee và Erik Brynjolfsson - các tác giả của cuốn sách “Machine, Platform, Crowd: Harnessing Our Digital Future”, dữ liệu số là 21 “Những thông tin được biểu diễn bằng cách số hóa hoặc thu thập bằng các thiết bị số, được lưu trữ, xử lý và truyền qua các hệ thống máy tính.” Theo Yochai Benkler - một giáo sư Luật và Công nghệ tại Đại học Harvard, dữ liệu số là “Những thông tin được tổng hợp, lưu trữ, xử lý và truyền qua mạng Internet và các hệ thống máy tính.” Theo McKinsey & Company - một công ty tư vấn chiến lược, dữ liệu số là “Những thông tin được biểu diễn bằng cách số hóa, được thu thập, lưu trữ và xử lý bởi các máy tính, và có thể được sử dụng để giúp các tổ chức hiểu rõ hơn về khách hàng, sản phẩm, hoạt động kinh doanh và cơ hội mới.