Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ XUẤT KHẨU HÀNG HÓA CỦA DOANH NGHIỆP 1. Xuất khẩu hàng hóa của doanh nghiệp 1. Khái niệm xuất khẩu hàng hóa của doanh nghiệp Quan điểm về hàng hóa: Hàng hóa là thuật ngữ đã trở nên quen thuộc đối với mọi người, khái niệm về hàng hóa xuất hiện ở rất nhiều ấn phẩm với những quan điểm, những biến thể khác nhau tùy thuộc vào mục đích của ấn phẩm đó. Trong các lý thuyết kinh tế cổ điển, nhiều học giả đã đưa ra quan điểm về hàng hóa, có thể kể đến một số quan điểm chính như sau: - Trong kinh tế chính trị Marx-Lenin, hàng hóa được định nghĩa là sản phẩm của lao động thông qua trao đổi, mua bán.
Hàng hóa có thể là hữu hình hay ở dạng vô hình (như sức lao động). Karl Marx định nghĩa hàng hóa trước hết là đồ vật mang hình dạng có khả năng thỏa mãn nhu cầu con người nhờ vào các tính chất của nó. Để đồ vật trở thành hàng hóa cần phải có: (i) Tính ích dụng đối với người dùng; (ii) Giá trị kinh tế, nghĩa là được chi phí bởi lao động; (iii) Sự hạn chế để đạt được nó, nghĩa là độ khan hiếm. - David Ricardo cho rằng hàng hóa có hai thuộc tính cơ bản là: giá trị sử dụng và giá trị.
Giá trị sử dụng của hàng hóa là ích dụng của hàng hóa thỏa mãn nhu cầu nào đó của con người. Giá trị của hàng hóa là lao động xã hội của người sản xuất hàng hóa kết tinh trong hàng hóa. Ở một số văn bản quy phạm pháp luật của Việt Nam, khái niệm về hàng hóa cũng được đề cập: - Theo Điều 3 Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa số: 05/2007/QH12 ngày 21/11/2007, hàng hóa được định nghĩa là sản phẩm được đưa vào thị trường, tiêu dùng thông qua trao đổi, mua bán, tiếp thị. Trong đó, sản phẩm được định nghĩa là kết quả của quá trình sản xuất hoặc cung ứng dịch vụ nhằm mục đích kinh doanh 7 hoặc tiêu dùng.
Định nghĩa này là tương đồng với quan điểm của kinh tế chính trị Marx-Lenin về hàng hóa. - Theo Điều 4 Luật Giá số: 11/2012/QH13, hàng hóa được định nghĩa là tài sản có thể trao đổi, mua, bán trên thị trường, có khả năng thỏa mãn nhu cầu của con người, bao gồm các loại động sản và bất động sản. Khái niệm này được đánh giá là rõ ràng hơn so với khái niệm về hàng hóa trong Luật Chất lượng sản phẩm. Quan điểm về xuất khẩu: Xuất khẩu hiện nay được hiểu với nghĩa chung nhất đó là việc bán hàng hóa hoặc dịch vụ của các tổ chức, doanh nghiệp trong nước cho nước ngoài trên cơ sở dùng tiền tệ làm phương tiện thanh toán.
Cơ sở của hoạt động xuất khẩu là hoạt động mua bán, trao đổi hàng hóa (bao gồm cả hàng hóa hữu hình và hàng hóa vô hình) giữa các quốc gia. Khi sản xuất phát triển và trao đổi hàng hóa giữa các quốc gia có nhiều lợi ích, thì hoạt động này sẽ mở rộng phạm vi ra bên ngoài biên giới của các quốc gia hoặc khu chế xuất ở trong nước. Xuất khẩu là một hoạt động cơ bản của hoạt động ngoại thương, nó xuất hiện từ lâu đời và ngày càng phát triển mạnh mẽ cả về chiều rộng và chiều sâu. Hình thức cơ bản ban đầu của nó là hoạt động trao đổi hàng hóa giữa các quốc gia, cho đến nay nó đã phát triển ở trình độ ngày càng cao và được thể hiện thông qua nhiều hình thức tổ chức thương mại khu vực và quốc tế.
Hoạt động xuất khẩu ngày nay diễn ra trên phạm vi toàn cầu, trong tất cả các ngành, các lĩnh vực của nền kinh tế, không chỉ là hàng hóa hữu hình mà cả hàng hóa vô hình với tỷ trọng ngày càng lớn. Quan điểm về xuất khẩu hàng hóa của doanh nghiệp: Thông qua việc phân tích các quan điểm về hàng hóa, quan điểm về xuất khẩu, luận văn đưa ra khái niệm xuất khẩu hàng hóa trên quan điểm của một doanh nghiệp như sau: Xuất khẩu hàng hóa của doanh nghiệp là hoạt động mua, bán hàng hóa giữa doanh nghiệp và các đối tác nước ngoài. Trong đó, doanh nghiệp thực hiện những hoạt động cần thiết để đưa sản phẩm hàng hóa do mình sản xuất hoặc kinh doanh ra tiêu thụ ở thị trường nước ngoài. 8 Như vậy, xuất khẩu hàng hoá là hoạt động kinh doanh buôn bán ở phạm vi quốc tế.
Nó không phải là hành vi buôn bán riêng lẻ mà là cả một hệ thống các quan hệ mua bán trong một nền thương mại có tổ chức cả bên trong và bên ngoài nhằm bán sản phẩm, hàng hoá sản xuất trong nước ra nước ngoài thu ngoại tệ, qua đó, đẩy mạnh sản xuất hàng hoá phát triển, chuyển đổi cơ cấu kinh tế ổn định, từng bước nâng cao mức sống nhân dân. Đặc điểm xuất khẩu hàng hóa của doanh nghiệp Thứ nhất, khách hàng trong hoạt động xuất khẩu hàng hóa của doanh nghiệp là người nước ngoài. Do đó, khi muốn phục vụ họ, doanh nghiệp xuất khẩu không thể áp dụng các biện pháp giống hoàn toàn như khi chinh phục khách hàng trong nước. Bởi vì, giữa hai loại khách hàng này có nhiều điểm khác biệt về ngôn ngữ, lối sống, mức sống, phong tục tập quán.
Điều này sẽ dẫn đến những khác biệt trong nhu cầu và cách thức thoả mãn nhu cầu. Vì vậy, doanh nghiệp xuất khẩu cần phải có sự nghiên cứu sâu hơn để tìm hiểu nhu cầu của khách hàng nước ngoài để đưa ra những hàng hóa phù hợp. Thứ hai, thị trường trong kinh doanh xuất khẩu thường phức tạp và khó tiếp cận hơn thị trường kinh doanh trong nước. Bởi vì thị trường xuất khẩu vượt ra ngoài phạm vi biên giới quốc gia nên về mặt địa lý thì nó ở cách xa hơn, phức tạp hơn và có nhiều nhân tố ràng buộc hơn.
Thứ ba, hình thức mua bán trong hoạt động xuất khẩu hàng hóa của doanh nghiệp thường là mua bán qua hợp đồng xuất khẩu với khối lượng mua lớn (bán buôn) mới có hiệu quả. Thứ tư, các nghiệp vụ liên quan đến hoạt động xuất khẩu hàng hóa của doanh nghiệp như thanh toán, vận chuyển, ký kết hợp đồng. đều phức tạp và chứa đựng nhiều rủi ro. Vai tròxuất khẩu hàng hóa của doanh nghiệp Hội nhập kinh tế quốc tế là một xu thế vận động tất yếu của các nền kinh tế trên thế giới trong điều kiện hiện nay, khi quá trình toàn cầu hóa, khu vực hóa và quốc tế hóa đang diễn ra hết sức nhanh chóng dưới sự tác động mạnh mẽ của cuộc 9 cách mạng khoa học công nghệ.
Hội nhập kinh tế quốc tế sẽ tạo ra nhiều cơ hội để cho các doanh nghiệp mở rộng quan hệ, tiếp cận với các phương thức quản lý tiên tiến, tiếp thu những thành tựu khoa học công nghệ mới của thế giới và tham gia vào cuộc cạnh tranh đang diễn ra ngày càng gay gắt giữa các quốc gia trên thế giới. Trong quá trình đó, doanh nghiệp nào tận dụng được cơ hội phát triển thị trường ngoài nước sẽ dễ dàng chiến thắng trong hoạt động kinh doanh. Xuất khẩu hàng hóa của doanh nghiệp như đã đề cập là một hoạt động ngoại thương, do đó, vai trò của hoạt động này cũng khá đa dạng như sau: Thứ nhất, đối với nền kinh tế quốc dân (trong nước): - Hoạt động xuất khẩu hàng hóa của doanh nghiệp góp phần khai thác lợi thế so sánh trong cạnh tranh, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế và phát triển sản xuất. Dưới tác động tổng hợp của xuất khẩu của các doanh nghiệp trong nền kinh tế sẽ tác động đến sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế của các quốc gia theo hướng hiện đại từ nông nghiệp sang công nghiệp và dịch vụ.
- Hoạt động xuất khẩu hàng hóa của doanh nghiệp góp phầngiải quyết công ăn việc làm, cải thiện đời sống nhân dân. Để có hàng hóa để xuất khẩu, doanh nghiệp phải có nhân công để sản xuất, kinh doanh, tức là có thể nói rằng, xuất khẩu sẽ thu hút lao động tham gia vào sản xuất hàng xuất khẩu, tạo thu nhập ổn định cho người lao động, vì vậy nó góp phần giải quyết nạn thất nghiệp đối với mỗi quốc gia. Thông qua hoạt động sản xuất hàng xuất khẩu, cơ cấu ngành nghề theo nó được mở rộng tạo thêm nhiều việc làm mới, tăng thu nhập cho người lao động cải thiện đời sống nhân dân. Mặt khác xuất khẩu còn tạo ra ngoại tệ để nhập khẩu những hàng hóa mà trong nước không thể sản xuất được hoặc sản xuất yếu kém phục vụ cuộc sống nhân dân.
Nhập khẩu nguyên vật liệu đầu vào cho sản xuất, công nghệ hiện đại phục vụ sản xuất tạo ra thế và lực mới cho các ngành sản xuất trong nước phát triển. - Hoạt động xuất khẩu hàng hóa của doanh nghiệp góp phầnmở rộng và thúc đẩy các mối quan hệ kinh tế đối ngoại. Xuất khẩu và các mối quan hệ kinh tế đối ngoại có sự tác động qua lại và phụ thuộc lẫn nhau. Hoạt động xuất khẩu của các doanh nghiệp là hoạt động chủ yếu, cơ bản, là hình thức ban đầu của hoạt động kinh 10 tế đối ngoại.
Từ đây, nó thúc đẩy các mối quan hệ khác phát triển theo như: du lịch, vận tải, bảo hiểm,. từ đó, hình thành mối quan hệ qua lại giữa các quốc gia. Thứ hai, đối với doanh nghiệp xuất khẩu: - Thông qua hoạt động xuất khẩu hàng hóa, doanh nghiệp có điều kiện tham gia vào các cuộc cạnh tranh trên thị trường thế giới về giá cả, chất lượng. Những yếu tố này đòi hỏi doanh nghiệp phải hình thành một cơ cấu sản xuất phù hợp với thị trường xuất khẩu.
- Xuất khẩu hàng hóa tạo điều kiện cho doanh nghiệp mở rộng thị trường, mở rộng quan hệ kinh doanh với các bạn hàng cả trong và ngoài nước, trên cơ sở cả hai bên đều có lợi. Vì vậy, hoạt động xuất khẩu hàng hóa sẽ giúp doanh nghiệp tăng được doanh số và lợi nhuận, đồng thời chia xẻ được rủi ro mất mát trong hoạt động kinh doanh, tăng cường uy tín kinh doanh của doanh nghiệp. - Xuất khẩu hàng hóa khuyến khích phát triển các mạng lưới kinh doanh của doanh nghiệp, như hoạt động đầu tư, nghiên cứu và phát triển công nghệ sản xuất, các hoạt động sản xuất, marketing cũng như mở rộng mạng lưới phân phối và mở rộng địa bàn kinh doanh. Như vậy, có thể nhận thấy, hoạt động xuất khẩu hàng hóa của doanh nghiệp có vai trò quan trọng và có tác động tích cực tới sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp cũng như sự phát triển kinh tế của mỗi quốc gia.