Chương 1. Cơ sở lý luận của quản lý xây dựng văn hoá nhà trường ở trường trung học phổ thông. Thực trạng quản lý xây dựng văn hoá ở trường trung học phổ thông Vĩnh Chân, tỉnh Phú Thọ. Các biện pháp quản lý xây dựng văn hoá ở trường trung học phổ thông Vĩnh Chân, tỉnh Phú Thọ.
4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ XÂY DỰNG VĂN HÓA NHÀ TRƢỜNG Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề Con người trong quá trình tồn tại và phát triển đã tạo ra văn hóa, văn hóa vừa là mục tiêu, vừa là động lực cho sự phát triển của con người. Xây dựng VHNT là một yếu tố cơ bản để phát triển giáo dục trong các NT, nó là nền tảng và định hướng cho sự phát triển tiến bộ của NT, và là một trong những động lực quan trọng để thực hiện đổi mới QLGD ở từng nhà trường. Những nghiên cứu về văn hóa nhà trường 1.
Những nghiên cứu ở nước ngoài Khái niệm “Văn hóa tổ chức” (Organisational culture) xuất hiện lần đầu tiên trên báo Mỹ vào khoảng thập niên 1960 và chính thức trở thành khái niệm trong Khoa học tổ chức - Quản lý, xuất hiện ở Âu Mỹ từ những năm 80 của thế kỷ XX, hiện nay đã trở thành một khái niệm thịnh hành và phổ biến. Khái niệm “Văn hóa nhà trường” xuất hiện vào đầu những năm 1990. Ở một số nước như Mỹ, Úc. Bước đầu tìm hiểu cho thấy đã có trung tâm nghiên cứu về vấn đề này.
Nghiên cứu của GS. Peter Smith trường Đại học Sunderlands, Anh quốc đã khẳng định văn hóa nhà trường có ảnh hưởng vô cùng to lớn đối với chất lượng cuộc sống và hiệu quả hoạt động của nhà trường [dẫn theo 16] Nội dung văn hóa của “Trường học thân thiện” do Quỹ nhi đồng Liên Hiệp Quốc (UNICEF) đề xướng từ cuối thế kỷ 20 với các nội dung: Thân thiện với địa bàn hoạt động, thân thiện trong tập thể sư phạm, thân thiện giữa thầy và trò, có đủ cơ sở vật chất. UNICEF đưa ra 5 tiêu chí về “Trường học thân thiện” [dẫn theo 16] là: - Tăng cường sự hòa nhập. - Phương pháp giáo dục hiệu quả.
- Hỗ trợ bình đẳng giới. - Môi trường giáo dục lành mạnh và an toàn. - Tăng cường sự tham gia của cộng đồng. Tuy nhiên, các tác giả đều nhất trí rằng mỗi nhà trường cần có VHNT riêng cho mình.
5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Dưới góc độ văn hóa tổ chức, tác giả Schein, E.H đã nghiên cứu một cách chi tiết về văn hóa tổ chức, các cấp độ cũng như biểu hiện của văn hóa tổ chức, sự hình thành và phát triển của văn hóa trong các loại hình tổ chức khác nhau. Đồng thời, nhà nghiên cứu cũng phân tích cụ thể vai trò lãnh đạo trong xây dựng, thay đổi nhằm phát triển, cải thiện văn hóa của tổ chức. Những nghiên cứu này của ông được sử dụng như một cơ sở quan trọng cho việc nghiên cứu VHNT – một tổ chức với những đặc trưng riêng biệt [39]. Craig Jerald (2006) khẳng định VHNT chính là “chương trình đào tạo ẩn”, ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình học tập của HS trong NT.
Đồng thời tác giả cũng chỉ ra các biện pháp để làm cho VHNT trở nên tích cực và có sức mạnh [Dẫn theo 27]. Ahmadi đại học Islamic Azad đã nghiên cứu chứng minh mối quan hệ giữa VHNT và hiệu quả của NT. Tác giả chứng minh mối tương quan giữa mười đặc điểm của VHNT và bốn tiêu chí của hiệu quả trường học [Dẫn theo 27]. Ahmadi đại học Islamic Azad đã nghiên cứu chứng minh mối quan hệ giữa VHNT và hiệu quả của nhà trường.
Tác giả chứng minh mối tương quan giữa mười đặc điểm của VHNT và bốn tiêu chí của hiệu quả trường học [Dẫn theo 27]. Những nghiên cứu ở trong nước Thực tế cho thấy, VHNT đã được các nhà trường ở Việt Nam từ xa xưa xây dựng và trở thành các truyền thống quý báu của dân tộc như “Tôn sư trọng đạo”, “Kính thầy yêu bạn”, “Nhất tự vi sư, bán tự vi sư”. Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã rất quan tâm đến giáo dục “cái nền” đạo đức cách mạng cho thế hệ trẻ để họ trở thành những người “vừa hồng vừa chuyên”. Khi Bác Hồ đến thăm trường Đại học Sư phạm, Bác đã mong muốn xây dựng trường trở thành trường “Mô phạm” của cả nước.
Cố thủ tướng Phạm Văn Đồng cũng từng mong muốn phải xây dựng “Trường ra trường, lớp ra lớp. Thầy ra thầy, trò ra trò” [8]. Đó chính là những định hướng rất sâu sắc nhằm xây dựng VHNT Việt Nam XHCN. Trong khoảng hai thập niên trở lại đây, có nhiều tác giả nghiên cứu về Văn hóa nhà trường.
Khái niệm “Văn hóa nhà trường” ngày càng được phổ biến rộng khắp. Tác giả Trần Ngọc Thêm (1999), Cơ sở văn hóa Việt Nam, Nxb Giáo dục. Trong cuốn sách này, tác giả đã không trình bày khái niệm văn hóa ứng xử, nhưng 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đã xác định những nội hàm của khái niệm này. Tác giả cho rằng các cộng đồng chủ thể văn hóa tồn tại trong quan hệ với hai loại môi trường: môi trường tự nhiên (thiên nhiên, khí hậu…) và môi trường xã hội (các quốc gia láng giềng).
Với mỗi loại môi trường, đều có cách thức xử thế phù hợp là tận dụng và ứng phó. Tác giả Hà Xuân Trường (1994) đã đi sâu nghiên cứu về “Văn hóa - Khái niệm và thực tiễn”. Khi bàn về khái niệm văn hóa tác giải khẳng định “Có những khái niệm hằng ngày ta sống với nó, suy nghĩ về nó nhưng mỗi khi bàn luận về nó thì lại phải xác định lại nội dung, phạm vi bàn luận, văn hóa là một khái niệm như thế”. [Tr5, 35] Tác giả Hoàng Vinh (1999) đã nghiên cứu về “Mấy vấn đề lý luận và thực tiễn xây dựng văn hóa ở nước ta”.
Tác giả đã đi sâu nghiên cứu lý luận về văn hóa, cũng như chỉ ra thực trạng xây dựng văn hóa ở nước ta hiện nay [37] Tác giải Phạm Vũ Dũng (1996), khi bàn về Văn hóa giao tiếp. đã bàn về vấn đề Xây dựng nhà trường thông qua xây dựng văn hóa học đường, theo quan niệm của tác giả thì văn hóa học đường được đánh giá qua mối quan hệ ứng xử của các thành viên trong NT và môi trường sư phạm của NT [30]. Nội dung xây dựng VHNT ở bậc phổ thông, cao đẳng và đại học được đề cập tới khá nhiều. Có những đề tài khoa học, bài viết tham luận nói về vấn đề này có thể kể đến như sau: - Phạm Minh Hạc(2012), Xây dựng văn hóa học đường phải là mối quan tâm của mọi nhà trường, Tạp chí Ban tuyên giáo, Hà Nội [12].
VHNT với tính trọn vẹn như VH của một tổ chức chỉ được đề cập đến trong các nghiên cứu gần đây về quản lí, quản lí giáo dục, quản lí nhà trường. Tác giả Trần Kiểm nghiên cứu theo hướng áp dụng các vấn đề cơ bản của văn hóa tổ chức vào giáo dục và quản lí giáo dục. Tác giả chỉ ra bộ ba cấu thành nên văn hóa tổ chức đó là nhận thức – hành vi – thái độ và được xem xét trong mối quan hệ với các yếu tố bên trong và với môi trường bên ngoài của tổ chức [20]. Phạm Công Huân trong bài “Văn hóa tổ chức – Hình thái cốt lõi của VHNT” cũng tiếp tục khẳng định, VHNT là văn hóa của một tổ chức.
Tác giả phân tích 7 biểu hiện trong hình thái và cấp độ biểu hiện của VHNT đồng thời đưa ra 5 lí do để khẳng định tầm quan trọng của VHNT đối với chất lượng giáo dục: văn hóa là tài 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com sản lớn của bất kì một tổ chức nào, VHNT tạo động lực làm việc, VHNT hỗ trợ điều phối và kiểm soát, VHNT hạn chế tiêu cực và xung đột, văn hóa nâng cao chất lượng các hoạt động trong NT [14]. Tác giả Nguyễn Thị Mỹ Lộc trong tài liệu về quản lí VHNT của mình đã hệ thống lại các vấn đề cơ bản của văn hóa tổ chức cũng như VHNT, từ đó đưa ra những gợi ý và những hướng vận dụng trong xây dựng VHNT đối với các nhà trường ở Việt Nam [22]. Những nghiên cứu về quản lí xây dựng văn hóa nhà trường Những nghiên cứu về quản lí xây dựng VHNT phổ thông, cao đẳng và đại học được đề cập tới khá nhiều. Có những đề tài khoa học, bài viết tham luận nói về vấn đề này có thể kể đến như sau: - Lê Thị Ngoãn (2009), Xây dựng văn hóa nhà trường Cao đẳng Công nghiệp Nam Định, Luận văn Thạc sĩ khoa học QLGD, Đại học Thái Nguyên [25] - Hứa Thị Hoàn (2012), Biện pháp quản lý xây dựng văn hóa nhà trường của Hiệu trưởng các trường trung học phổ thông huyện Văn Quan, tỉnh Lạng Sơn, Luận văn Thạc sĩ khoa học QLGD, Đại học Sư phạm Hà Nội [13] - Nguyễn Thị Lan Anh (2012), Biện pháp xây dựng văn hóa nhà trường của hiệu trưởng các trường trung học cơ sở huyện Thanh Thủy tỉnh Phú Thọ, Luận văn Thạc sĩ khoa học QLGD, Đại học Sư phạm Hà Nội [2] - Lưu Văn Mùi (2012) “Xây dựng văn hóa nhà trường ở các trường THPT huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh”, Luận văn Thạc sĩ khoa học QLGD, Đại học Sư phạm Thái Nguyên.org) - Lê Thị Hoàng Kim (2014), Một số biện pháp xây dựng văn hóa nhà trường ở các trường THPT Huyện Hoằng Hóa - Tỉnh Thanh Hóa; Luận văn thạc sỹ QLGD, Đại học Vinh [18] - Lê Thị Thu Thủy (2016), Quản lý hoạt động xây dựng văn hóa nhà trường ở trường trung học phổ thông Đồng Hới, thành phố Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình, Luận văn Thạc sĩ khoa học QLGD, Học viện Quản lý giáo dục [31] Các đề tài ở trên đã đi vào nghiên cứu VH nói chung và VHNT nói riêng để thấy rõ đặc điểm và ảnh hưởng của hoạt động quản lý xây dựng VHNT đến chất lượng và hiệu quả giáo dục trong NT.
Tuy nhiên ở khía cạnh đưa ra những biện 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com pháp cụ thể cho quá trình xây dựng VHNT tại nhà trường THPT Vĩnh Chân, huyện Hạ Hòa, tỉnh Phú Thọ thì chưa có đề tài đề cập đến.