MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Lào Cai là một tỉnh miền núi nằm ở phía Bắc Việt Nam có nhiều tiềm năng lợi thế phát triển kinh tế. Trong những năm qua, được sự quan tâm đầu tư của Đảng và Nhà nước, tình hình kinh tế - xã hội (KT-XH) tỉnh Lào Cai đã có nhiều chuyển biến tích cực. Tuy nhiên, cho đến nay, Lào Cai vẫn còn là tỉnh nghèo, thu nhập bình quân đầu người còn thấp, hệ thống kết cấu hạ tầng KT-XH còn yếu, chất lượng tăng trưởng chưa cao, công tác xóa đói giảm nghèo chưa bền vững, đời sống của một bộ phận dân cư, nhất là ở nông thôn, vùng núi cao, vùng đồng bào dân tộc thiểu số còn nhiều khó khăn.
Đại hội Đảng bộ tỉnh Lào Cai khóa XV (nhiệm kỳ 2016 - 2020) đã xác định mục tiêu phát triển tổng quát: "Phát triển nông, lâm nghiệp và xây dựng nông thôn mới là trọng tâm; phát triển thương mại - du lịch, dịch vụ là đột phá; phát triển công nghiệp là quan trọng. Tập trung nguồn lực đầu tư cho nông nghiệp, nông thôn gắn với xây dựng nông thôn mới, chú trọng sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao; ưu tiên đầu tư, phát triển kinh tế cửa khẩu, du lịch. Phát triển kinh tế gắn với thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội, nâng cao đời sống nhân dân; xây dựng gia đình ấm no, tiến bộ và hạnh phúc. Nâng cao chất lượng giáo dục - đào tạo, y tế, Giao thông Vận tải, thể thao, thông tin - truyền thông, khoa học - công nghệ phục vụ công nghiệp hóa, hiện đại hóa; chủ động bảo vệ môi trường tự nhiên, môi trường xã hội…”.
Hàng năm, tỉnh Lào Cai được hỗ trợ vốn đầu tư có mục tiêu từ ngân sách Trung ương và vốn cân đối ngân sách địa phương để chi đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng, trung bình chiếm khoảng (20-30)% tổng chi ngân sách nhà nước (NSNN) trên địa bàn. Nhận thức tầm quan trọng của hoạt động đầu tư xây dựng cơ bản (XDCB) nói chung và quản lý vốn đầu tư XDCB từ NSNN cho các công trình giao thông có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, những năm qua, tỉnh Lào Cai đã quan tâm đến công tác này và khẳng định đến năm 2020, vận tải của tỉnh sẽ đáp ứng được nhu cầu vận tải 2 tới tất cả các xã, trung tâm cụm xã vùng sâu, vùng xa, biên giới với chất lượng tốt, giá cả cạnh tranh, hợp lý, an toàn, tiện lợi. Đặc biệt, ngành giao thông vận tải (GTVT) quyết tâm giảm tai nạn giao thông (TNGT) , đồng thời hạn chế tối đa những tác động xấu đến môi trường… Theo định hướng phát triển GTVT đến năm 2030, hệ thống giao thông của Lào Cai sẽ kết nối liên hoàn, đồng bộ giữa các phương thức vận tải trong nước, quốc tế; hoàn chỉnh từng bước, hiện đại hóa kết cấu hạ tầng giao thông nhằm nâng cao chất lượng khai thác, bảo đảm giao thông suốt, đảm bảo an ninh - quốc phòng. Tuy nhiên, so với sự phát triển nhanh cả về quy mô và số lượng các dự án giao thông, quản lý vốn đầu tư XDCB từ NSNN cho các công trình giao thông của chính quyền tỉnh đã không theo kịp, phần nào bộc lộ những hạn chế, bất cập ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng vốn NSNN trong lĩnh vực này.
Để góp phần sử dụng hiệu quả hơn nguồn vốn NSNN đầu tư vào lĩnh XDCB nói chung và nâng cao chất lượng quản lý vốn đầu tư XDCB từ NSNN cho các công trình giao thông của chính quyền tỉnh Lào Cai, cần làm sáng tỏ cơ sở lý luận và thực tiễn từ đó đề ra giải pháp hoàn thiện c quản lý nguồn vốn NSNN cho các công trình giao thông của chính quyền tỉnh Lào Cai. Đó là lý do đề tài: “Quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước cho các công trình giao thông của chính quyền Lào Cai” được chọn làm đối tượng nghiên cứu trong luận văn. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài Ngân sách nhà nước và quản lý NSNN nói chung, quản lý về vốn NSNN cho đầu tư XDCB các công trình giao thông là một nội dung nhận được sự quan tâm của các học giả và các nhà nghiên cứu. Trong những năm gần đây đã có nhiều công trình nghiên cứu về vốn NSNN nói chung và quản lý vốn đầu tư XDCB từ NSNN cho các công trình giao thông ở quy mô quốc gia, quy mô cấp tỉnh, đến quy mô huyện, xãam.
Có thể điểm qua một số công trình tiêu biểu sau: Nguyễn Thị Bình (2012), Hoàn thiện quản lý nhà nước đối với đầu tư xây dựng cơ bản từ vốn ngân sách trong ngành giao thông vận tải Việt Nam, Luận án 3 tiến sĩ, Đại học Kinh tế quốc dân Hà Nội. Trong công trình này, tác giả đã đưa ra khung phân tích nội dung quản lý nhà nước đối với hoạt động đầu tư xây dựng cơ bản từ nguồn NSNN gồm 5 khâu là: quản lý nhà nước trong xây dựng quy hoạch, kế hoạch; quản lý nhà nước trong lập, thẩm định, phê duyệt dự án; quản lý nhà nước triển khai các dự án; quản lý nhà nước nghiệm thu, thẩm định chất lượng, bàn giao công trình; quản lý nhà nước thanh quyết toán. Từ phân tích thực trạng quản lý nhà nước đối với các dự án đầu tư xây dựng cơ bản từ vốn ngân sách trong ngành giao thông vận tải Việt Nam tác giả đã đề xuất các giải pháp có cơ sở lý luận và thực tiễn để hoàn thiện quản lý Nhà nước đối với ĐTXDCB từ vốn NSNN trong ngành GTVT Việt Nam: Luận án đề xuất một số giải pháp đáng chú ý về hoàn thiện quản lý nhà nước trong lĩnh vực này là: sớm ban hành luật quy hoạch; ban hành hệ thống định mức tư vấn đầu tư xây dựng; nâng cao trình độ năng lực và phẩm chất của các chủ thể tham gia đầu tư. Đặng Ngọc Viễn Mỹ, (2014).
“Quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách Nhà nước cho các công trình giao thông của chính quyền tỉnh Ninh Bình”, Luận văn thạc sỹ kinh tế, Đại học Kinh tế Quốc Dân, Hà Nội. Tác giả đã làm rõ nội dung quản lý vốn đầu tư XDCB từ NSNN cho các công trình giao thông của chính quyền tỉnh Ninh Bình từ năm 2011 đến 2013. Trên cơ sở phân tích đó tác giả đề xuất 5 giải pháp tăng cường quản lý vốn đầu tư XDCB từ NSNN cho các công trình giao thông của chính quyền tỉnh Ninh Bình gồm: lập kế hoạch vốn, chấp hành phân bổ kế hoạch vốn, quyết toán vốn, thanh tra kiểm soát vốn, thu hồi tạm ứng vốn. Đặng Hữu Hiếu (2016), “Nâng cao hiệu quả quản lý đối với vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách Nhà nước cho các công trình giao thông của chính quyền tỉnh Lào Cai giai đoạn 2016-2018, tầm nhìn đến năm 2020”.
Luận văn thạc sỹ kinh tế, Đại học Kinh tế Quốc Dân, Hà Nội. Tác giả đã nghiên cứu về phân cấp quản lý đối với vốn đầu tư XDCB từ NSNN cho các công trình giao thông của chính quyền tỉnh tỉnh Lào Cai và đi đến kết luận rằng, thực trạng phân cấp quản lý đối với vốn đầu tư XDCB từ NSNN cho các công trình giao thông của chính quyền tỉnh Lào Cai về cơ bản giống như luật định. Tuy nhiên, tình trạng mất cân đối NSNN của các cấp 4 chính quyền là phổ biến. Luận văn cũng xem xét mối quan hệ giữa các cấp chính quyền theo chu trình ngân sách từ lập dự toán, chấp hành, quyết toán ngân sách và đưa ra các khuyến nghị giải pháp nhằm cải thiện hiệu quả quản lý đối với vốn đầu tư XDCB từ NSNN cho các công trình giao thông của chính quyền tỉnh Lào Cai.
Nguyễn Thị Thanh Thủy (2016); “Một số giải pháp nhằm tăng cường công tác quản lý vốn đầu tư XDCB từ NSNN cho các công trình giao thông của chính quyền tỉnh Lào Cai”: Luận văn thạc sỹ kinh tế, Đại học Kinh tế Quốc Dân, Hà Nội. Với việc sử dụng tổng hợp nhiều phương pháp nghiên cứu, gắn liền cơ sở lý luận và thực tiễn, luận văn đã từ những hạn chế, nguyên nhân dẫn đến tình trạng kém hiệu quả trong quản lý vốn đầu tư XDCB từ NSNN cho các công trình giao thông của chính quyền tỉnh và định hướng hoàn thiện quản lý vốn đầu tư XDCB từ NSNN cho các công trình giao thông của chính quyền tỉnh Lào Cai, từ đó đưa một số giải pháp và kiến nghị mang tính khả thi đối với Chính phủ, Bộ Tài chính, Kho bạc Nhà nước (KBNN) và đối với chính quyền tỉnh Lào Cai nhằm đổi mới công tác quản lý vốn đầu tư XDCB từ NSNN cho các công trình giao thông của chính quyền tỉnh. Nguyễn Đức Hiển (2017), “Hoàn thiện quản lý ngân sách nhà nước đối với vốn đầu tư XDCB từ NSNN cho các công trình giao thông của chính quyền tỉnh Nam Định”, Luận văn thạc sỹ kinh tế, Đại học Kinh tế Quốc Dân, Hà Nội. Tác giả đã hệ thống hóa những vấn đề lý luận về đầu tư XDCB thực hiện các công trình giao thông cấp tỉnh và hiệu quả quản lý nhà nước về đầu tư XDCB từ nguồn NSNN cấp tỉnh.
Làm rõ vai trò, nội dung, các nhân tố tác động đến hiệu quả quản lý vốn đầu tư XDCB từ NSNN cho các công trình giao thông của chính quyền tỉnh. Phân tích, đánh giá thực trạng hiệu quả quản lý nhà đối với vốn đầu tư XDCB từ NSNN cho các công trình giao thông của chính quyền tỉnh Nam Định. Từ đó tác giả đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước đối với vốn đầu tư XDCB từ NSNN cho các công trình giao thông của chính quyền tỉnh và vai trò, trách nhiệm trong quản lý, sử dụng NSNN của các cơ quan chuyên môn và các đơn vị thụ hưởng ngân sách của chính quyền tỉnh Nam Định, góp phần thúc đẩy phát triển KT-XH và tăng cường hội nhập quốc tế của địa phương. 5 Hồ Thị Hương Mai (2017), “Quản lý nhà nước về vốn đầu tư trong phát triển kết cấu hạ tầng giao thông đô thị Hà Nội”, Luận án Tiến sĩ kinh tế, Học viện chính trị quốc gia Hồ Chí Minh.
Luận văn đã phân tích đánh giá thực trạng vốn và quản lý vốn đầu tư phát triển hạ tầng tại Hà Nội và đề xuất quan điểm, giải pháp cơ bản hoàn thiện quản lý nhà nước với nguồn vốn đầu tư này trong những năm thực hiện CNH, HĐH, hội nhập và phát triển của Hà Nội.