phần mở đầu, phần kết luận và kiến nghị, phụ lục và tài liệu tham khảo, phần nội dung của luận văn gồm 3 chương: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động xây dựng VHNT ở trường Tiểu học. Chƣơng 2: Thực trạng quản lý hoạt động xây dựng văn hóa nhà trường của Trường Tiểu học Chu Hóa, thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ. Chƣơng 3: Biện pháp quản lý hoạt động xây dựng văn hóa nhà trường ở Trường Tiểu học Chu Hóa, thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ. 5 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG XÂY DỰNG VĂN HÓA NHÀ TRƢỜNG Ở TRƢỜNG TIỂU HỌC 1.
Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Các nghiên cứu về văn hóa nhà trường Tổng hợp các nghiên cứu về văn hóa nhà trường, chúng tôi nhận thấy các tác giả đang nghiên cứu dưới hai góc độ: - Tiếp cận dưới góc độ văn hóa tổ chức: các nghiên cứu quan tâm nhiều đến cấu trúc tổ chức và mối liên hệ giữa các bộ phận, cấu trúc trong tổ chức ấy. Các nghiên cứu khẳng định, nhà trường là một tổ chức tương đối ổn định, là tổ chức có tính chất hành chính - sư phạm. Các nghiên cứu dưới góc độ này đều khẳng định văn hóa nhà trường là yếu tố quan trọng trong xây dựng và phát triển nhà trường.
Trong bài báo cáo “Văn hóa tổ chức - hình thái cốt lõi của VHNT” (Phạm Quang Huân, 2007) in trong Kỷ yếu Hội thảo văn hóa học đường (Viện Nghiên cứu sư phạm, trường ĐHSP Hà Nội), tác giả đã phân tích vai trò, đặc điểm của nhà trường - một tổ chức hành chính-sư phạm, từ đó khẳng định: văn hóa nhà trường là văn hóa tổ chức, chỉ ra vai trò, cấu trúc của văn hóa nhà trường, yêu cầu đối với hiệu trưởng trong xây dựng văn hóa nhà trường. Các nghiên cứu về văn hóa nhà trường dưới góc độ văn hóa học đường đề cập đến nhiều nội dung phong phú. Có thể kể đến rất nhiều bài báo khoa học trong chủ đề này như: “Bàn về một số nội dung cơ bản của văn hóa học đường” (2009) của Nguyễn Ngọc Phú, “Giáo dục giá trị xây dựng văn hóa học đường” (2009) của Phạm Minh Hạc, “Văn hóa học đường- nhìn từ khía cạnh lý luận và thực tiễn” (2009) của Vũ Dũng,… Một số đề tài như “Lý luận phát triển văn hóa nhà trường phổ thông” của Nguyễn Tiến Hùng,… đã phân tích tường minh khái niệm văn hóa học đường, chỉ ra những thành phần cấu trúc tạo lập văn hóa học đường gắn với chủ thể hoạt động dạy, hoạt động học trong nhà trường. Xác định văn hóa học đường là tổ hợp những giá trị tốt đẹp hình thành và phát triển trong các hoạt động của nhà trường, phân biệt nhà 6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com trường với các tổ chức khác.
Theo đó, văn hóa học đường biểu hiện ở văn hóa học, văn hóa dạy, văn hóa giao tiếp, ứng xử, các điều kiện về cơ sở vật chất phục vụ hoạt động dạy và học trong nhà trường. Các tác giả đã đề xuất nhiều biện pháp để xây dựng văn hóa học đường như nâng cao nhận thức cho các thành viên nhà trường; tăng cường vai trò lãnh đạo, quản lý của tổ chức; thực hiện các tác động tâm lý - xã hội; đầu tư cơ sở vật chất, kinh phí cho các hoạt động xây dựng văn hóa học đường. Một số nghiên cứu về văn hóa người học, tiếp cận dưới góc độ hẹp như giáo dục hành vi đạo đức cho học sinh; giáo dục hành vi kỷ luật, nề nếp học tập cho học sinh; hành vi văn hóa giao tiếp, ứng xử cho học sinh cũng được các nhà nghiên cứu, các tác giả đề cập tới như là một yếu tố tạo lập bộ mặt văn hóa nhà trường. Có thể kể đến các công trình: “Giáo dục hành vi đạo đức cho học sinh nhỏ tuổi” (tác giả Mạc Văn Trang, 1983); “Biện pháp giáo dục tính kỷ luật trong hoạt động học tập trên lớp cho học sinh đầu bậc tiểu học” (tác giả Phạm Minh Hùng, 1999); “Hình thành tính kỷ luật học tập cho học sinh lớp 1” (Tác giả Nghiêm Thị Phiến, 1996);… trình bày quan điểm giáo dục hành vi tốt, hành vi đẹp cho người học là hành vi nề nếp, hành vi giao tiếp, hành vi học tập tích cực.
Coi đó là những văn hóa học tập cần hình thành và phát triển cho học sinh. Dưới góc độ coi văn hóa nhà trường là môi trường giáo dục, một số tác giả đã tập trung làm rõ môi trường văn hóa tinh thần, văn hóa vật chất phục vụ hoạt động dạy tốt, học tốt trong nhà trường. Có thể kể đến một số nghiên cứu như: Cuốn sách “Môi trường giáo dục” (Phạm Hồng Quang, 2006) trình bày hệ thống khái niệm về môi trường giáo dục, các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển nhân cách người học. Trong đó đề cập đến hệ thống chuẩn mực, bầu không khí tâm lý, sự hợp tác, hỗ trợ trong giảng dạy, học tập, khung cảnh trường học, lớp học,…như là các yếu tố cấu thành môi trường giáo dục cần quan tâm trong nhà trường.
Trong công trình “Xây dựng môi trường văn hóa cơ sở” (Văn Đức Thanh, 2001), tác giả đã phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến môi trường văn hóa cơ sở, chỉ ra cấu trúc và các giai đoạn hình thành môi trường văn hóa, từ 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com đó đề xuất các biện pháp xây dựng môi trường văn hóa cơ sở, coi trọng các biện pháp xây dựng nhận thức và xây dựng dư luận xã hội, bầu không khí tâm lý tạo lập môi trường văn hóa. Trong tác phẩm “Văn hóa giao tiếp ứng xử” (Đinh Viễn Trí, Đông Phương Tri, 2003 ), (do Ngọc Anh dịch), các tác giả đã phân tích vấn đề theo tiếp cận theo quan điểm văn hóa giao tiếp là những giá trị tốt đẹp, phù hợp trong quá trình con người thực hiện hoạt động giao tiếp bằng ngôn ngữ hoặc phi ngôn ngữ. Từ đó liệt kê các biểu hiện văn hóa trong giao tiếp, ứng xử với các hành vi điển hình: yêu cầu của hành vi chào hỏi, tạo ấn tượng trong giao tiếp, giao tiếp hiệu quả. Đồng thời đưa ra một số yêu cầu, điều kiện để giao tiếp, ứng xử thành công.
Nghiên cứu về quản lý văn hóa nhà trường Nghiên cứu về nội dung này, chúng tôi nghiên cứu một số công trình tiêu biểu như: Cuốn “Quản trị hiệu quả trường học” (K. EVERARD GEOFREY MORRIS IAN WILSON, 2011) đề cập đến nhiều vấn đề về quản trị trường học, trong đó có vấn về quản lý, quản trị môi trường gồm: môi trường tự nhiên, sự tương tác, phối hợp với phụ huynh học sinh; vai trò của người quản lý và các thành viên hội đồng trường trong xây dựng văn hóa nhà trường. Trong đề cương bài giảng “Quản lý văn hóa nhà trường” của GS Nguyễn Thị Mỹ Lộc đã trình bày chi tiết, hệ thống về khái niệm, cấu trúc của văn hóa nhà trường, các đặc điểm của văn hóa thời kỹ thuật số. Từ đó, chỉ ra những công việc lãnh đạo nhà trường cần thực hiện như xây dựng hệ thống chuẩn mực văn hóa, đánh giá văn hóa nhà trường, lôi kéo học sinh tham gia vào các hoạt động của nhà trường, hướn dẫn sự thay đổi, giao tiếp hiệu quả, tổ chức các lễ hội kỷ niệm và lập hồ sơ văn hóa nhà trường.
Trong tác phẩm “Kiến giải về văn hóa nhà trường và quản lý xây dựng văn hóa nhà trường” (Đặng Quốc Bảo, 2012) đã trình bày quan điểm về Văn hóa nhà trường – là những giá trị tốt đẹp được hình thành và phát triển trong quá trình hoạt động cùng nhau của các thành viên nhà trường, qua đó các 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com thành viên tự nguyện thực hiện và xây dựng văn hóa nhà trường. Tác giả trình bày cấu trúc của văn hóa nhà trường gồm văn hóa giảng dạy, văn hóa học tập, văn hóa môi trường và các điều kiện phục vụ xây dựng văn hóa nhà trường. Tác giả chỉ ra vai trò lãnh đạo của hiệu trưởng và sự tích cực của các thành viên nhà trường, sự đoàn kết, thống nhất, cởi mở, dân chủ trong quản lý là những yếu tố then chốt trong xây dựng văn hóa nhà trường. Bài báo “Vai trò của hiệu trưởng trong việc xây dựng văn hoá nhà trường” (Trần Thi Bích Liễu, 2007) trong hội thảo Văn hóa học đường tổ chức tại trường Đại học sư phạm Hà Nội trình bày một cách hệ thống về khái niệm văn hóa nhà trường, vai trò của hiệu trưởng và những ảnh hưởng của hiệu trưởng đến các thành viên nhà trường.
Từ đó, tác giả đã trình bày những đặc điểm của môi trường dạy và học trong một nhà trương có môi trường văn hóa tốt và những tác động của môi trường giảng dạy tốt đến giáo viên, tác động của môi trường học tập tốt đến học sinh và sự cộng hưởng của môi trường giảng dạy tốt, môi trường học tập tốt đến chất lượng dạy và học, chất lượng giáo dục nhà trường. Luận án tiến sĩ “Quản lý trường tiểu học việt nam theo tiếp cận văn hóa tổ chức” của tác giả Lê Thị Ngọc Thúy (2012) đã trình bày những cơ sở lý luận, cơ sở thực tiễn trong quản lý trường tiểu học Việt Nam theo tiếp cận văn hóa tổ chức. Tác giả đã chứng minh luận điểm: Quản lý trường tiểu học việt nam theo tiếp cận văn hóa tổ chức chính là việc xây dựng các giá trị để nhà trường là tổ chức văn hóa cao và là công cụ để quản lý nhà trường. Từ đó, trên cơ sở xây dựng Chuẩn để đưa ra Bộ tiêu chí đánh giá nhà trường tiểu học để nó trở thành thước đo đánh giá, định hướng cho việc xây dựng hệ thống quản lý trường học đạt chuẩn quốc gia.
Tác giả đề xuất hệ thống giải pháp quản lý trường tiểu học theo tiếp cận văn hóa tổ chức ở VIệt Nam. Rõ ràng, văn hóa nhà trường và quản lý văn hóa nhà trường là những vấn đề có ảnh hưởng trực tiếp đến sự tồn tại và phát triển của nhà trường, ảnh hưởng đến giáo viên, học sinh, ảnh hưởng đến chất lượng giáo dục và dạy học của nhà trường. Trong quá trình tổng quan, chúng tôi nhận thấy, nghiên cứu về văn hóa nhà trường và quản lý văn hóa nhà trường có tính chất chuyên sâu, 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com có những kiến giải khoa học chưa nhiều. Mặt khác, mỗi nhà trường có đặc điểm văn hóa nhà trường khác nhau.