MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Đất đai là nguồn tài nguyên vô giá, là tƣ liệu sản xuất đặc biệt, là thành phần quan trọng hàng đầu của môi trƣờng sống, là địa bàn phân bố các khu dân cƣ, xây dựng cơ sở kinh tế, văn hoá, xã hội, an ninh và quốc phòng. Nếu hông có đất thì con ngƣời hông có nơi sinh sống và sẽ không có bất kỳ một ngành sản xuất nào, một quá trình lao động nào và không thể có sự tồn tại của loài ngƣời. Chính vì tầm quan trọng của đất đai đối với cuộc sống, con ngƣời, cần thiết phải sử dụng vốn đất một cách tiết kiệm, hợp lý và hiệu quả.
Một quốc gia muốn phát triển kinh tế thì trƣớc hết phải sử dụng nguồn tài nguyên này hợp lý, hiệu quả và bền vững. Ở nƣớc ta trong thời kỳ nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung, đất đai mới chỉ đƣợc coi trọng về mặt hiện vật, các nguồn lực tài chính từ đất đai chƣa đƣợc quan tâm nhiều, việc khai thác sử dụng chƣa thực sự có hiệu quả, kết quả thu đƣợc cho Nhà nƣớc, xã hội từ đất đai chƣa lớn. Kể từ hi đổi mới, với sự hình thành và phát triển của nền kinh tế thị trƣờng định hƣớng xã hội chủ ngh a, inh tế ngày càng phát triển dẫn đến sự đa dạng hóa các thành phần kinh tế và các hình thức sản xuất. Từ chỗ kinh tế quốc doanh chiếm đa số thì đến nay kinh tế tƣ nhân, liên doanh liên ết phát triển đóng vai trò hông thể thiếu trong nền kinh tế quốc dân.
Từ đó, vai trò đại diện chủ sở hữu về đất đai của Nhà nƣớc không những thể hiện qua sự quản lý, khai thác, sử dụng đất đai với tƣ cách là tƣ liệu sản xuất mà còn thể hiện qua việc khai thác, sử dụng các nguồn lực tài chính quan trọng từ đất đai phục vụ sự nghiệp phát triển kinh tế của đất nƣớc. Nhờ có chính sách đổi mới đó mà đời sống ngƣời dân ngày càng cải thiện, kinh tế đất nƣớc ngày càng phát triển. Tuy nhiên bên cạnh những mặt tích cực đó thì vấn đề đặt ra với cơ quan quản lý đất đai là làm thế nào để đáp ứng đƣợc nhu cầu sử dụng đất ngày càng gia tăng của các thành phần kinh tế, trên tổng quỹ đất nhất định của đất nƣớc. Đây là vấn đề đƣợc Đảng và Nhà nƣớc hết sức quan tâm, chú trọng giải quyết.
Sự quan tâm đó đƣợc thể hiện qua Luật Đất đai và hàng loạt các văn bản của Chính phủ và các Bộ, Ngành có liên quan với mục đích là quản lý, sử dụng hợp lý, hiệu quả và bền vững tài nguyên đất. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn 2 Theo kết quả tổng kiểm ê đất đai toàn quốc năm 2010 thì tổng diện tích đất các tổ chức đang quản lý, sử dụng là xấp xỉ 9.00 ha, chiếm gần 29,00% diện tích tự nhiên của cả nƣớc (Bộ Tài nguyên và Môi trƣờng, 2010) [1]. Tuy nhiên, hiện nay diện tích này quản lý và sử dụng chƣa chặt chẽ, hiệu quả thấp, trong việc quản lý còn để xảy ra nhiều tiêu cực, nhƣ bỏ hoang không sử dụng trong thời gian dài, sử dụng hông đúng mục đích, bị lấn chiếm, chuyển nhƣợng, cho thuê trái phép, chậm đƣa đất vào sử dụng, lấn chiếm đất công,. Nhằm đáp ứng nhu cầu thực tiễn khách quan, việc đánh giá thực trạng quản lý, sử dụng đất của các tổ chức là việc làm có ý ngh a thiết thực trong việc tăng cƣờng vai trò quản lý Nhà nƣớc đối với nguồn tài nguyên đặc biệt quan trọng là đất đai nói chung và đối với diện tích mà các tổ chức đang quản lý sử dụng nói riêng.
Vì vậy, việc đánh giá thực trạng quản lý, sử dụng đất của các tổ chức để kịp thời đƣa ra những giải pháp nhằm nâng cao việc sử dụng đất, tránh việc để lãng phí là việc làm bức thiết. Nhận thức đƣợc tầm quan trọng đó, tôi đã tiến hành nghiên cứu đề tài: "Đánh giá tình hình quản lý, sử dụng đất của các tổ chức trên địa bàn huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ giai đoạn 2011 - 2014" với mong muốn đƣa ra những giải pháp thiết thực và tích cực nhằm tăng cƣờng vai trò quản lý đất đai của Nhà nƣớc - đại diện chủ sở hữu đối với đất đai ở nƣớc ta. Mục tiêu tổng quát Đánh giá thực trạng quản lý, sử dụng đất của các tổ chức trên địa bàn huyện Lâm Thao, từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng đất của các tổ chức trên địa bàn huyện. Mục tiêu cụ thể - Đánh giá công tác quản lý sử dụng đất của các tổ chức sử dụng đất đƣợc giao đất, cho thuê đất trên địa bàn huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ giai đoạn 2011- 2014, từ đó xác định những ƣu điểm hạn chế và nguyên nhân tồn tại trong công tác quản lý sử dụng đất của các tổ chức sử dụng đất trên địa bàn huyện Lâm Thao.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn 3 - Đánh giá thực trạng quản lý, sử dụng đất của các tổ chức trên địa bàn huyện Lâm Thao. - Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng đất của các tổ chức trên địa bàn huyện Lâm Thao. Ý ngh a hoa học của đề tài Luận văn là công trình hoa học có ý ngh a lý luận và thực tiễn thiết thực, luận văn đƣợc nghiên cứu nhằm đánh giá thực trạng quản lý sử dụng đất của các tổ chức đồng thời đƣa ra một số giải pháp giúp cho việc sử dụng đất có hiệu quả cao nhất góp phần phát triển kinh tế - xã hội, cải thiện cuộc sống. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn 4 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.
Cơ sở lý luận, ý ngh a của công tác quản lý Nhà nƣớc về đất đai đối với các tổ chức 1. Khái quát về đất đai Đất đai là tài nguyên thiên nhiên vô cùng quý giá, là tƣ liệu sản xuất đặc biệt, là thành phần quan trọng hàng đầu của môi trƣờng sống, là địa bàn để phân bố dân cƣ, inh tế, xã hội, an ninh, quốc phòng. Hiến pháp Nƣớc Cộng hoà xã hội chủ ngh a Việt Nam năm 1992 tại Chƣơng II Điều 18 (Quốc hội nƣớc CH HCN Việt Nam, 1992) [11], quy định "Nhà nƣớc thống nhất quản lý toàn bộ đất đai theo quy hoạch và pháp luật, bảo đảm sử dụng đúng mục đích và có hiệu quả. Nhà nƣớc giao đất cho các tổ chức và cá nhân sử dụng ổn định lâu dài".
Việc quản lý, sử dụng nguồn tài nguyên đất đúng mục đích, hợp lý, có hiệu quả, bảo vệ cảnh quan và môi trƣờng sinh thái sẽ phát huy tối đa nguồn lực của đất đai, góp phần thúc đẩy mạnh mẽ quá trình phát triển kinh tế - xã hội theo hƣớng công nghiệp hoá, hiện đại hoá. Theo Luật Đất đai năm 2003 (Quốc hội nƣớc CHXHCN Việt Nam, 2003) [15], một số khái niệm liên quan đến các tổ chức quản lý, sử dụng đất đƣợc hiểu nhƣ sau: Nhà nước giao đất là việc Nhà nƣớc trao quyền sử dụng đất đai bằng quyết định hành chính cho đối tƣợng có nhu cầu sử dụng đất. Nhà nước cho thuê đất là việc Nhà nƣớc trao quyền sử dụng đất bằng hợp đồng cho đối tƣợng có nhu cầu sử dụng đất. Nhà nước công nhận quyền sử dụng đất đối với người đang sử dụng ổn định là việc Nhà nƣớc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lần đầu cho ngƣời đó.
Khái quát về quỹ đất các tổ chức Quỹ đất đang quản lý, sử dụng của các tổ chức đƣợc Nhà nƣớc giao đất, cho thuê đất đƣợc kiểm kê bao gồm quỹ đất thuộc cơ quan nhà nƣớc, tổ chức chính trị, Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn 5 tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức chính trị xã hội - nghề nghiệp, tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp, tổ chức kinh tế, tổ chức kinh tế - xã hội, tổ chức sự nghiệp công, tổ chức nƣớc ngoài có chức năng ngoại giao, tổ chức nƣớc ngoài đầu tƣ vào Việt Nam. Theo Thông tƣ số 08/2007/TT-BTNMT ngày 02 tháng 8 năm 2007 của Bộ Tài nguyên và Môi trƣờng (Bộ Tài nguyên và Môi trƣờng, 2007) [2] hƣớng dẫn thực hiện thống kê, kiểm ê đất đai và xây dựng bản đồ hiện trạng sử dụng đất, quỹ đất của các tổ chức trên địa bàn toàn quốc đƣợc thống kê phân theo các loại: giao đất không thu tiền sử dụng đất; giao đất có thu tiền sử dụng đất, cho thuê đất. Ý nghĩa, tầm quan trọng của công tác quản lý Nhà nước về đất đai đối với các tổ chức Trong nền kinh tế thị trƣờng định hƣớng xã hội chủ ngh a Đảng ta xác định phát triển kinh tế hàng hoá nhiều thành phần, tất cả thành phần kinh tế đều là những mắt xích quan trọng trong nền kinh tế quốc dân. Đối với tổ chức nói chung, tổ chức kinh tế nói riêng là một bộ phận quan trọng không thể thiếu trong nền kinh tế quốc dân.
Quỹ đất hiện có của tổ chức nói chung, tổ chức kinh tế nói riêng trên địa bàn cả nƣớc là rất lớn, chiếm đến 29% tổng diện tích tự nhiên của cả nƣớc (Bộ Tài nguyên và Môi trƣờng, 2010) [1] vì vậy việc quản lý, sử dụng có hiệu quả quỹ đất trên có ý ngh a vô cùng to lớn đối với việc phát triển kinh tế xã hội của nƣớc ta. Đất đai là nguồn tài nguyên đặc biệt và có hạn; mọi hoạt động của con ngƣời đều trực tiếp hoặc gián tiếp gắn bó với đất đai. Tổng diện tích tự nhiên của một phạm vi lãnh thổ nhất định là hông đổi. Nhƣng hi sản xuất phát triển, dân số tăng, quá trình đô thị hóa diễn ra với tốc độ nhanh thì nhu cầu của con ngƣời đối với đất đai cũng ngày càng gia tăng.
Có ngh a cung là cố định, cầu thì luôn có xu hƣớng tăng. Điều này dẫn đến những mâu thuẫn gay gắt giữa những ngƣời sử dụng đất và giữa các mục đích sử dụng đất khác nhau. Vì vậy, để sử dụng đất có hiệu quả và bền vững, quản lý đất đai đƣợc đặt ra nhƣ một nhu cầu cấp bách và cần thiết. Quản lý đất đai đảm bảo nguyên tắc tập trung thống nhất trong cả nƣớc.
Việc quản lý nhằm kết hợp hiệu quả giữa sở hữu và sử dụng đất trong điều kiện hệ thống pháp luật nƣớc ta quy định đất đai thuộc sở hữu toàn dân, do Nhà Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.