Chương 1 CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ TRẬT TỰ XÂY DỰNG ĐÔ THỊ 1. MỘT SỐ KHÁI NIỆM 1. Khái niệm đô thị - Khái niệm đô thị trên góc độ chung nhất: Đô thị là một trung tâm dân cư đông đúc, có thể là thành phố, thị xã hay thị trấn. Đô thị là nơi tập trung dân cư, chủ yếu lao động phi nông nghiệp, họ sống và làm việc theo phong cách sống văn minh, hiện đại hơn, khoa học và có hiệu quả kinh tế, văn hóa cao.
Đô thị là khu vực có mật độ gia tăng các công trình kiến trúc do con người xây dựng so với các khu vực xung quanh nó. - Khái niệm đô thị theo Luật Quy hoạch đô thị năm 2009: Đô thị là khu vực tập trung dân cư sinh sống có mật độ cao và chủ yếu hoạt động trong lĩnh vực kinh tế phi nông nghiệp, là trung tâm chính trị, hành chính, kinh tế, văn hoá hoặc chuyên ngành, có vai trò thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội của quốc gia hoặc một vùng lãnh thổ, một địa phương, bao gồm nội thành, ngoại thành của thành phố; nội thị, ngoại thị của thị xã; thị trấn. Khái niệm đô thị hóa Đô thị hoá là quá trình tăng tỉ lệ dân thành thị so với tổng số dân, mở rộng quy mô các thành phố và sự lan toả lối sống thành thị về nông thôn. Đô thị hoá là một xu hướng tất yếu của toàn cầu.
Quá trình đô thị hoá, gắn liền với sự phát triển của các lực lượng sản xuất, quan hệ xã hội và được cách mạng khoa học kỹ thuật thúc đẩy. Đô thị hoá không chỉ là sự phát triển riêng của 10 một đô thị về qui mô và số lượng dân số, mà còn gắn liền với những biến đổi kinh tế - xã hội và môi trường thiên nhiên của một hệ thống đô thị. Nói một cách khác, Đô thị hoá là quá trình mở rộng và phát triển mạng lưới đô thị và phổ biến lối sống thành thị, tập trung dân cư trên lãnh thổ. Khái niệm quản lý đô thị Quản lý đô thị trước hết là sự thực thi quyền lực công, nhân danh Nhà nước.
Vì vậy quản lý đô thị trước hết là quản lý nhà nước ở đô thị. Tuy nhiên, quản lý đô thị hiện đại đã có sự tham gia sâu sắc của các tổ chức xã hội, tổ chức nghề nghiệp, tổ chức phi chính phủ và cộng đồng. Mặc dù vậy, quản lý đô thị vẫn thể hiện bản chất và vai trò của Nhà nước đối với một khu vực định cư đặc thù này. Quản lý đô thị bao gồm nhiều lĩnh vực, nhưng chủ yếu là sản phẩm kinh doanh, quy hoạch kiến trúc đô thị, sử dụng đất đai, đầu tư và phát triển nhà, cơ sở hạ tầng công cộng, tài chính, hành chính, môi trường đô thị, an ninh trật tự xã hội,…Quản lý đô thị có ba mục tiêu cơ bản là: làm cho đô thị phát triển ổn định, trật tự và bền vững; Tạo môi trường sống thuận lợi cho đô thị; Phù hợp lợi ích quốc gia, cộng đồng và dân cư.
Khái niệm trật tự xây dựng đô thị Trật tự xây dựng đô thị là việc xây dựng công trình, nhà ở phải theo đúng quy hoạch đô thị đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt, công bố. Khái niệm quản lý nhà nước về trật tự xây dựng đô thị Quản lý nhà nước về trật tự xây dựng đô thị là sự tác động mang tính đồng bộ, có chủ đích của các cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền đến các chủ thể tham gia vào các hoạt động xây dựng, nhằm đảm bảo cho các hoạt động xây dựng tuân thủ theo đúng các quy định của pháp luật. Đó là bao gồm các hoạt động thanh tra, kiểm tra, đề xuất kiến nghị và xử lý vi phạm theo thẩm quyền và trình tự luật định về các vấn đề liên quan đến trật 11 tự xây dựng nhằm đảm bảo xây dựng, quản lý đô thị phù hợp với quy hoạch tổng thể và phát triển kinh tế - xã hội, an ninh quốc phòng, giữ gìn và phát triển bộ mặt đô thị theo đúng quy hoạch được phê duyệt tạo điều kiện cho nhân dân xây dựng, bảo vệ quyền lợi chính đáng hợp pháp của nhân dân, ngăn chặn và tiến tới chấm dứt tình trạng lấn chiếm đất công, sử dụng đất sai mục đích, xây dựng không phép, sai phép giữ gìn kỷ cương phép nước. TÍNH TẤT YẾU KHÁCH QUAN CỦA QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ TRẬT TỰ XÂY DỰNG ĐÔ THỊ 1.
Xuất phát từ yêu cầu quản lý phát triển đô thị theo đúng quy hoạch đô thị, để cho hoạt động xây dựng tại các đô thị có tính đồng bộ, thống nhất theo quy hoạch. Xuất phát từ sự phức tạp của quản lý trật tự xây dựng đô thị, việc xây dựng công trình, nhà ở của tổ chức và cá nhân có thể diễn ra từng ngày, từng giờ, cả ngày nghĩ và ngày làm việc, kể cả ban ngày hoặc diễn ra ban đêm. Bên cạnh đó, sự mâu thuẫn giữa lợi ích của người dân với lợi ích của cộng đồng dân cư có thể xảy ra bất cứ lúc nào. Chỉ có Nhà nước với các công cụ và lực lượng của mình mới có thể quản lý được trật tự xây dựng đô thị theo đúng quy hoạch.
Chỉ có Nhà nước đại diện cho lợi ích chung của cộng đồng và với công cụ, lực lượng của mình mới có thể đảm bảo quản lý được trật tự xây dựng đô thị theo đúng quy hoạch. Xuất phát từ sự phát triển bền vững của đô thị, mục tiêu quản lý phát triển bền vững đô thị là tạo dựng không gian sống và làm việc một cách tốt nhất cho con người. Do vậy, phải có sự hài hòa giữa lợi ích cá nhân, tổ chức với lợi ích chung của cộng đồng. NỘI DUNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ TRẬT TỰ XÂY DỰNG ĐÔ THỊ 12 1.
Quản lý việc xây dựng theo quy hoạch đô thị Theo Luật Quy hoạch đô thị; Luật Xây dựng; các Nghị định và một số văn bản quy phạm pháp luật có liên quan, thì việc quản lý xây dựng theo quy hoạch đô thị bao gồm các nội dung sau: 1. Công bố quy hoạch đô thị Theo quy định, UBND các cấp có trách nhiệm phải tổ chức công bố công khai quy hoạch đô thị sau khi đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt. Như vậy các cơ quan quyền lực nhà nước, trực tiếp là HĐND nhân dân tại địa phương có thể theo dõi, giám sát trách nhiệm này của các cơ quan quản lý nhà nước, qua đó nâng cao tính minh bạch và khả năng tiếp cận thông tin về quy hoạch đô thị của tổ chức, cá nhân có nhu cầu. Đây là vấn đề mà thời gian vừa qua, tại một số địa phương, tại các cơ quan có thẩm quyền đã không thực hiện nghiêm túc và đầy đủ nhiệm vụ, chức trách của mình.
UBND cấp tỉnh trong vùng quy hoạch tổ chức công bố quy hoạch đô thị vùng liên tỉnh thuộc thẩm quyền phê duyệt của Thủ tướng Chính phủ; UBND cấp huyện, cấp xã trong vùng quy hoạch tổ chức công bố quy hoạch đô thị thuộc thẩm quyền phê duyệt và có trách nhiệm tổ chức công bố công khai quy hoạch đô thị thuộc địa giới hành chính do mình quản lý để mọi người thực hiện và giám sát việc thực hiện. Trong thời hạn 30 ngày làm việc kể từ ngày quy hoạch đô thị được phê duyệt, UBND các cấp có trách nhiệm công bố công khai toàn bộ quy hoạch đô thị và quy định về quản lý quy hoạch đô thị đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt. Trường hợp không công bố, công bố chậm, công bố sai nội dung quy hoạch đô thị đã được phê duyệt thì tùy theo mức độ thiệt hại, tính chất, mức độ của hành vi vi phạm mà người có trách nhiệm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự, trách nhiệm hành chính hoặc bị buộc phải bồi thường thiệt hại. 13 Tùy theo loại quy hoạch đô thị, người có thẩm quyền công bố quy hoạch đô thị quyết định các hình thức công bố, công khai quy hoạch đô thị như sau: - Hội nghị công bố quy hoạch đô thị có sự tham gia của đại diện các tổ chức, cơ quan có liên quan, Mặt trận Tổ quốc, đại diện nhân dân trong vùng quy hoạch, các cơ quan thông tấn báo chí; - Trưng bày công khai, thường xuyên, liên tục các panô, bản vẽ, mô hình tại nơi công cộng, tại cơ quan quản lý quy hoạch đô thị các cấp, UBND cấp xã đối với quy hoạch chi tiết đô thị; - Tuyên truyền trên các phương tiện thông tin đại chúng; - Bản đồ quy hoạch đô thị, quy định về quản lý quy hoạch xây dựng có thể in ấn để phát hành rộng rãi.
Cắm mốc giới quy hoạch ngoài thực địa Thời gian lập và phê duyệt hồ sơ cắm mốc giới không quá 30 ngày kể từ ngày đồ án quy hoạch đô thị được phê duyệt. Việc cắm mốc giới ngoài thực địa phải được hoàn thành trong thời hạn 45 ngày kể từ ngày hồ sơ cắm mốc giới được phê duyệt. Cơ quan có thẩm quyền phê duyệt quy hoạch đô thị có trách nhiệm phê duyệt hồ sơ cắm mốc giới và tổ chức triển khai cắm mốc giới ngoài thực địa. Các loại mốc giới phải cắm bao gồm: chỉ giới đường đỏ, chỉ giới xây dựng, cốt xây dựng, ranh giới các vùng cấm xây dựng ngoài thực địa trên địa giới hành chính do mình quản lý.
- Các mốc giới phải đảm bảo độ bền vững, có kích thước theo tiêu chuẩn và được ghi các chỉ số theo quy định. - UBND cấp xã có trách nhiệm bảo vệ các mốc giới trên thực địa. - Người nào có hành vi cắm mốc chỉ giới, cốt xây dựng sai vị trí; di dời, phá hoại mốc chỉ giới, cốt xây dựng thì tùy theo tính chất, mức độ vi phạm thì có thể bị xử lý hành chính, bị truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc bồi thường thiệt hại do lỗi của mình gây ra theo quy định của pháp luật. Cung cấp thông tin về quy hoạch đô thị Cơ quan quản lý về xây dựng các cấp chịu trách nhiệm cung cấp thông tin, chứng chỉ quy hoạch đô thị cho các Chủ đầu tư xây dựng công trình khi có nhu cầu đầu tư xây dựng trong phạm vi được phân cấp quản lý.
Việc cung cấp thông tin được thực hiện dưới các hình thức: - Công khai đồ án quy hoạch đô thị bao gồm: sơ đồ, mô hình, bản vẽ quy hoạch đô thị. - Giải thích trực tiếp quy hoạch đô thị. - Cung cấp chứng chỉ quy hoạch đô thị.