Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Nghiên cứu nước ngoài Nghiên cứu của Kasáčová và các cộng sự (2019) đã tiến hành so sánh hoạt động tổ chuyên môn của giáo viên tiểu học ở Slovakia, Cộng hòa Séc và Ba Lan. Kết quả nghiên cứu cho thấy, giáo viên từ các quốc gia được quan sát thực hiện các hoạt động chuyên môn không chỉ trong thời gian làm việc mà còn ngoài giờ làm việc, kể cả những ngày cuối tuần.
Những người trả lời ở Slovakia và Séc cho thấy hiệu suất làm việc cao nhất vào thứ Hai và người Ba Lan vào thứ Năm. So sánh các hoạt động trong ngày của giáo viên cho thấy cả ba nhóm giáo viên đều dành thời gian ở trường ít nhất vào các ngày thứ Sáu. Theo dự đoán, các hoạt động thường xuyên và tốn thời gian nhất có liên quan đến quá trình giảng dạy [20]. Moulakdi và Bouchamma (2020) nhấn mạnh rằng, phát triển chuyên môn giáo viên (TPD), mối quan tâm thường xuyên của các nhà lãnh đạo giáo dục, được tiến hành theo nhiều cách khác nhau trong các hệ thống giáo dục trên khắp thế giới.
Sử dụng mô hình đánh giá phát triển chuyên môn của Guskey, nghiên cứu đã đánh giá một mô hình phát triển chuyên môn giáo viên trong hệ thống giáo dục tiểu học của Cameroon bằng cách kiểm tra phản hồi của những giáo viên đã trải qua các hoạt động này. Phát hiện của nghiên cứu chỉ ra rằng các hoạt động phát triển chuyên môn được thực hiện theo hình thức xếp tầng, đặc biệt là các ngày phát triển chuyên môn (PD), đánh giá giáo viên và sinh hoạt chuyên không giải quyết thỏả đáng nhu cầu và mong đợi đào tạo của giáo viên [22]. Nghiên cứu của Kiru và Laura (2022) mục đích xác định các lĩnh vực chính của giáo dục thường xuyên hỗ trợ phát triển chuyên môn hiệu quả thông qua phương pháp thiết kế nghiên cứu định tính. Cuộc thảo luận nhóm tập trung có sự tham gia của 101 giáo viên từ các khu vực địa lý khác nhau của Romania.
Các chủ đề khuyến nghị cải tiến các chương trình phát triển chuyên môn như tổ chức nhiều hội thảo, thực hiện các buổi giảng dạy cho từng môn, lớp và tạo cơ hội nâng cao kỹ năng CNTT của giáo viên nói chung và các nhóm giáo viên nói riêng [21]. Nghiên cứu trong nước Trong nghiên cứu của mình, Nguyễn Như An (2017) đã đề xuất một số giải pháp quản lý hoat động tổ chuyên môn trường tiểu học trong giai đoạn hiện nay. Đặc biệt, tác giả nhấn mạnh đến các giải pháp liên quan đến vai trò của hiệu trưởng cũng 6 như tổ trưởng chuyên môn trong việc quản lý hoạt động tổ chuyên môn tại trường tiểu học [1]. Nguyễn Thị Ngọc Mỹ Lệ (2018) trên cơ sở phân tích thực trạng hoạt động sinh hoạt tổ chuyên môn và quản lý hoạt động sinh hoạt tổ chuyên môn theo hướng đổi mới tại các trường tiểu học Quận 8, TP HCM đã đề xuất một số biện pháp quản lý hoạt động này tại địa bàn nghiên cứu.
Nhìn chung, các biện pháp có tính cấp thiết và khả thi cao [9]. Nghiên cứu của Phạm Phương Tâm, Hồ Sơn Thạch (2021) cho rằng, hoạt động tổ chuyên môn có vai trò, ý nghĩa quan trọng trong hoạt động và phát triển của nhà trường. Từ kết quả nghiên cứu lý luận về quản lý hoạt động nhóm chuyên môn ở tiểu học, bài viết nêu vị trí, vai trò, nhiệm vụ của tổ chuyên môn và đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động của tổ chuyên môn của hiệu trưởng nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của tổ chuyên môn ở trường tiểu học, đáp ứng nhu cầu học sinh, yêu cầu đổi mới giáo dục và đào tạo hiện nay [16]. Nguyễn Thế Nguyên và Đinh Thị Hồng Vân (2021) nhấn mạnh rằng, sinh hoạt chuyên môn theo nghiên cứu bài học là xu hướng phổ biến ở các trường phổ thông hiện nay nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục.
Nghiên cứu nhằm đánh giá thực trạng quản lý hoạt động đổi mới sinh hoạt chuyên môn theo nghiên cứu bài học ở các trường trung học cơ sở (THCS) thành phố Bà Rịa, tỉnh Bà Rịa –Vũng Tàu. Khách thể nghiên cứu là 178 cán bộ quản lý, giáo viên THCS. Kết quả khảo sát thực trạng cho thấy các trường THCS đã thực hiện khá tốt công tác quản lý hoạt động sinh hoạt tổ chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học. Tuy nhiên, vẫn còn những tồn tạo nhất định trong công tác lập kế hoạch, tổ chức thực hiện, chỉ đạo thực hiện và kiểm tra, đánh giá hình thức sinh hoạt chuyên môn này.
Nghiên cứu cũng đã đề xuất một số biện pháp để nâng cao hiệu quả hoạt động này [12]. Nghiên cứu của Phan Minh Tiến và Lý Ái Trân (2021) nhấn mạnh, trong định hướng đổi mới giáo dục và triển khai chương trình giáo dục phổ thông năm 2018, ở các trường trung học, đội ngũ chuyên môn đóng vai trò quan trọng, góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả dạy và học ở nhà trường. Vì vậy, trong quản lý nhà trường, vấn đề quản lý hoạt động tổ chuyên môn có ý nghĩa thực tiễn và cần được đặc biệt quan tâm. Trong bài viết này, tác giả đã sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng hỗn hợp để nghiên cứu, đánh giá thực trạng và xây dựng các biện pháp quản lý nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của đội ngũ chuyên môn ở các trường THCS quận Bình Thạnh, thành phố Hồ Chí Minh nhằm góp phần nâng cao hiệu quả của hoạt động dạy học trong nhà trường [18].
7 Trong khi đó, nghiên cứu của Trịnh Phương Thanh Nhàn và các cộng sự (2022) cho rằng, sinh hoạt tổ chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học (NCBH) là một mô hình bồi dưỡng GV đang được áp dụng rộng rãi trên thế giới. Nghiên cứu nhằm tìm hiểu thực trạng sinh hoạt tổ chuyên môn theo NCBH ở các trường tiểu học quận Phú Nhuận, thành phố Hồ Chí Minh. Khách thể nghiên cứu là 184 cán bộ quản lý (CBQL), giáo viên (GV) tiểu học. Kết quả khảo sát cho thấy phần lớn CBQL và GV đã nhận thức được vai trò của sinh hoạt tổ chuyên môn theo hướng NCBH.
Các trường tiểu học đã triển khai khá tốt hình thức sinh hoạt này và đã giúp đội ngũ GV nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, từ đó cải thiện kết quả học tập của học sinh. Tuy nhiên, vẫn còn một bộ phận CBQL, GV chưa thấy được sự cần thiết của sinh hoạt tổ chuyên môn theo hướng NCBH. Tần suất tổ chức còn ít so với yêu cầu chung. Các bài học nghiên cứu vẫn còn chịu sự chi phối của Ban giám hiệu, tổ trưởng chuyên môn.
Một bộ phận GV chưa tham gia tích cực [11]. Nghiên cứu của Nguyễn Thanh Hùng và Nguyễn Vân Phi (2022) tiến hành đánh giá thực trạng hoạt động tổ chuyên môn ở các trường tiểu học tiểu học tại thành phố Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa. 56 cán bộ quản lí và 150 giáo viên (GV) ở 6 trường tiểu học đã tham gia khảo sát. Kết quả cho thấy phần lớn CBQL và GV đã nhận thức được tầm quan trọng của hoạt động tổ chuyên môn ở tiểu học; công tác này đã được chú trọng với nhiều nội dung với các hình thức khác nhau.
Tuy nhiên, vẫn còn không ít CBQL và GV chưa nhận thức đầy đủ về vị trí, chức năng, nhiệm vụ và vai trò của TCM. Một số nội dung và hình thức quan trọng chưa được chú trọng nhiều trong hoạt động TCM. Dựa trên kết quả điều tra, tác giả đã đề xuất một số biện pháp nhằm nâng cao chất lượng hoạt động TCM ở các trường tiểu học [7]. Nghiên cứu của Phan Thế Trường và Nguyên Thị Thuỷ (2023) chỉ ra rằng.
hoạt động tổ chuyên môn là hoạt động cụ thể nhằm bồi dưỡng tính chuyên nghiệp, chuyên môn và năng lực sư phạm cho giáo viên, góp phần tháo gỡ khó khăn trong quá trình dạy học. Nhiều trường ngoài công lập chưa thực sự chú trọng nâng cao hiệu quả hoạt động của đội ngũ chuyên môn. Nghiên cứu này đã xây dựng cơ sở lý luận và tìm hiểu thực trạng tại địa bàn nghiên cứu, từ đó đề xuất các biện pháp quản lý sau nhằm góp phần nâng cao chất lượng giáo dục ở các trường tiểu học ngoài công lập trên địa bàn Quận 7, TP. Lê Văn Thăng và Trần Thị Tâm (2024) trong nghiên cứu của mình đã chỉ ra rằng, hoạt động của tổ chuyên môn trong nhà trường có vai trò quyết định trực tiếp đến chất lượng giảng dạy của nhà trường, góp phần thực hiện thắng lợi mục tiêu giáo dục.
Vì vậy, quản lý hoạt động nhóm chuyên môn là nhiệm vụ quan trọng của người quản lý nhà trường. Bài viết phân tích kết quả khảo sát thực trạng quản lý hoạt động nhóm 8 chuyên môn ở trường tiểu học huyện Tánh Linh, tỉnh Bình Thuận theo cách tiếp cận quản lý chức năng. Kết quả khảo sát là cơ sở đề xuất các biện pháp nâng cao hiệu quả hoạt động quản lý tổ chuyên môn ở các trường tiểu học trên địa bàn huyện, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, giảng dạy và phát triển của nhà trường [17]. Qua việc tổng quan nghiên cứu các công trình trong và ngoài nước cho thấy, phần lớn các nghiên cứu đã khẳng định vai trò và tầm quan trọng của hoạt động tổ chuyên môn cũng như quản lý hoạt động tổ chuyên môn tại trường tiểu học.
Đồng thời, một số nghiên cứu, đặc biệt là các nghiên cứu trong nước đã phân tích, đánh giá thực trạng và đề xuất một số biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở các trường tiểu học. Tuy nhiên, chưa có công trình nào nghiên cứu về quản lý hoạt động tổ chuyên môn tại các trường tiểu học quận 10, thành phố Hồ Chí Minh. Đó chính là khoảng trống nghiên cứu của đề tài này. Các khái niệm chính của đề tài 1.
Quản lý, quản lý giáo dục 1. Quản lý Đặng Vũ Hoạt và Hà Thế Ngữ cho rằng: “Quản lý là một quá trình định hướng, quá trình có mục đích, quản lý có hệ thống là quá trình tác động đến hệ thống nhằm đạt được những mục tiêu nhất định. Những mục tiêu này đặc trưng cho trạng thái mới của hệ thống mà người quản lý mong muốn” [13]. Nghiên cứu của Nguyễn Thị Mỹ Lộc và các cộng sự cho rằng: “Quản lý là quá trình đạt đến mục tiêu của tổ chức bằng cách vận dụng các hoạt động kế hoạch hóa, tổ chức, chỉ đạo, lãnh đạo và kiểm tra” [10].