Quản lý tổ chuyên môn tiểu học Q.10 TP.HCM theo yêu cầu đổi mới giáo dục

Nghiên cứu thực trạng và giải pháp quản lý hoạt động tổ chuyên môn tại các trường tiểu học quận 10, TP.HCM đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục.

• Tác giả: Nguyễn Thị Ngọc Loan
• Người hướng dẫn: Hà Văn Hoàng
• Trường học: Đại học Đà Nẵng - Trường Đại học Sư phạm
• Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
• Đề tài: Quản lý hoạt động tổ chuyên môn tại các trường Tiểu học quận 10 Thành phố Hồ Chí Minh đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Đà Nẵng

Tóm tắt

I. Khái niệm quản lý tổ chuyên môn tiểu học trong đổi mới giáo dục

Quản lý tổ chuyên môn tiểu học là hoạt động tổ chức, điều phối các giáo viên cùng bộ môn nhằm nâng cao chất lượng dạy học và phù hợp với yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay. Tổ chuyên môn đóng vai trò quan trọng trong việc triển khai chương trình giáo dục mới, ứng dụng công nghệ thông tin và phát triển năng lực học sinh. Đây là nền tảng để thực hiện chuyên môn sư phạm hiệu quả, góp phần nâng cao kết quả học tập toàn diện.

1.1. Mục tiêu quản lý tổ chuyên môn

Mục tiêu chính là nâng cao chất lượng giáo dục, phát triển năng lực sư phạm của giáo viên, đổi mới phương pháp dạy học từ truyền thụ sang phát triển năng lực. Quản lý hiệu quả giúp các giáo viên cập nhật kiến thức mới, chia sẻ kinh nghiệm và xây dựng kế hoạch dạy học thống nhất, phù hợp với mục tiêu phát triển toàn diện học sinh tiểu học.

1.2. Vai trò của tổ chuyên môn

Tổ chuyên môn là đơn vị cơ sở thực hiện công tác chuyên môn sư phạm tại nhà trường. Vai trò bao gồm: hỗ trợ giáo viên nâng cao kỹ năng dạy học, tổ chức các hoạt động bồi dưỡng chuyên môn, kiểm tra giáo án, thí nghiệm phương pháp dạy học mới, góp phần xây dựng đội ngũ giáo viên chuyên nghiệp và có trách nhiệm.

II. Những thách thức trong quản lý tổ chuyên môn hiện nay

Quản lý tổ chuyên môn tiểu học gặp phải nhiều thách thức trong bối cảnh đổi mới giáo dục. Giáo viên cần thích ứng nhanh với chương trình mới, cách tiếp cận lấy học sinh làm trung tâm và tích hợp công nghệ điện tử. Nhiều tổ chuyên môn thiếu tài liệu tham khảo chất lượng, nguồn lực để đào tạo và điều kiện thực hiện các dự án sáng tạo. Đồng thời, việc cân bằng giữa lý thuyết và thực tiễn, giữa kiểm tra chất lượng và khuyến khích sáng tạo là những vấn đề cần giải quyết.

2.1. Hạn chế về nguồn lực và tài liệu

Nhiều trường tiểu học, đặc biệt vùng nông thôn và vùng khó khăn, thiếu tài liệu tham khảo cập nhật, phòng học thiết bị hiện đại để thực hiện các phương pháp dạy học mới. Thiếu kinh phí để tổ chức các khóa bồi dưỡng chuyên môn, hội thảo chuyên đề làm hạn chế khả năng nâng cao năng lực giáo viên và thực hiện sáng kiến trong hoạt động dạy học.

2.2. Áp lực từ yêu cầu đổi mới sư phạm

Các giáo viên cần thích ứng nhanh với chương trình học mới, phương pháp dạy học lấy học sinh làm trung tâm, sử dụng công nghệ thông tin. Áp lực này đặc biệt lớn đối với giáo viên có kinh nghiệm lâu năm phải thay đổi thói quen dạy học truyền thống. Tổ chuyên môn cần tạo không gian an toàn để giáo viên thử nghiệm, học hỏi mà không sợ thất bại.

III. Giải pháp quản lý tổ chuyên môn hiệu quả

Để quản lý tổ chuyên môn tiểu học hiệu quả đáp ứng đổi mới giáo dục, cần có các giải pháp toàn diện. Thứ nhất, xây dựng kế hoạch chuyên môn hợp lý dựa trên nhu cầu thực tế của từng tổ. Thứ hai, tổ chức các hoạt động chuyên môn đa dạng như: dạy học mở, chuyên đề về phương pháp mới, chia sẻ kinh nghiệm. Thứ ba, tạo điều kiện cho giáo viên truy cập tài liệu, tham gia đào tạo và vận dụng công nghệ. Cuối cùng, xây dựng cơ chế đánh giá chất lượng công tác chuyên môn một cách công bằng, khuyến khích.

3.1. Xây dựng kế hoạch chuyên môn linh hoạt

Kế hoạch chuyên môn cần dựa trên kết quả đánh giá nhu cầu thực tế, phù hợp với điều kiện của từng trường. Nội dung kế hoạch bao gồm: mục tiêu rõ ràng, các hoạt động cụ thể (thảo luận chuyên đề, dạy học thực hành), lịch trình thực hiện và chỉ tiêu đánh giá. Tổ chuyên môn cần linh hoạt điều chỉnh kế hoạch theo tình hình thực tế để đảm bảo hiệu quả cao nhất.

3.2. Phát triển năng lực giáo viên thông qua hoạt động chuyên môn

Tổ chức các hoạt động chuyên môn đa dạng: dạy học công khai để trao đổi kinh nghiệm, thảo luận chuyên đề, workshop về phương pháp dạy học mới. Khuyến khích giáo viên tham gia các khóa đào tạo trực tuyến, chia sẻ những sáng kiến hay lên tạp chí giáo dục. Tạo cơ chế coaching giúp giáo viên trẻ nhanh chóng chuyên nghiệp hóa, có cộng tác viên hỗ trợ từ các giáo viên kinh nghiệm.

IV. Những điểm mới trong quản lý tổ chuyên môn đáp ứng đổi mới giáo dục

Quản lý tổ chuyên môn tiểu học cần có những điểm mới để đáp ứng yêu cầu của thời đại. Thứ nhất, ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý: xây dựng kho tài liệu điện tử, tạo diễn đàn chia sẻ kinh nghiệm trực tuyến. Thứ hai, tập trung vào phát triển năng lực học sinh chứ không chỉ truyền kiến thức. Thứ ba, khuyến khích sáng tạo, thử nghiệm các phương pháp dạy học mới. Cuối cùng, xây dựng văn hóa học tập liên tục, hợp tác trong cộng đồng chuyên môn để nâng cao chất lượng giáo dục bền vững.

4.1. Ứng dụng công nghệ trong quản lý chuyên môn

Sử dụng các nền tảng điện tử để quản lý hoạt động chuyên môn: lưu trữ giáo án, tài liệu dạy học, kết quả đánh giá. Xây dựng diễn đàn trực tuyến cho giáo viên chia sẻ kinh nghiệm, thảo luận chuyên đề 24/7. Ứng dụng công nghệ giúp tiết kiệm thời gian, tăng tính minh bạch, dễ dàng theo dõi tiến độ và đánh giá kết quả hoạt động chuyên môn.

4.2. Xây dựng cộng đồng học tập chuyên môn

Tạo không gian cho giáo viên hợp tác, học hỏi từ nhau thông qua các nhóm chuyên đề, câu lạc bộ giáo dục. Kết nối tổ chuyên môn với các trường khác, tham gia mạng lưới giáo dục rộng lớn để tìm hiểu những thực tiễn tốt. Phát triển văn hóa tổ chức nơi mỗi giáo viên được khuyến khích sáng tạo, thử nghiệm ý tưởng mới và chia sẻ học tập với đồng nghiệp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Nghiên cứu nước ngoài Nghiên cứu của Kasáčová và các cộng sự (2019) đã tiến hành so sánh hoạt động tổ chuyên môn của giáo viên tiểu học ở Slovakia, Cộng hòa Séc và Ba Lan. Kết quả nghiên cứu cho thấy, giáo viên từ các quốc gia được quan sát thực hiện các hoạt động chuyên môn không chỉ trong thời gian làm việc mà còn ngoài giờ làm việc, kể cả những ngày cuối tuần.

Những người trả lời ở Slovakia và Séc cho thấy hiệu suất làm việc cao nhất vào thứ Hai và người Ba Lan vào thứ Năm. So sánh các hoạt động trong ngày của giáo viên cho thấy cả ba nhóm giáo viên đều dành thời gian ở trường ít nhất vào các ngày thứ Sáu. Theo dự đoán, các hoạt động thường xuyên và tốn thời gian nhất có liên quan đến quá trình giảng dạy [20]. Moulakdi và Bouchamma (2020) nhấn mạnh rằng, phát triển chuyên môn giáo viên (TPD), mối quan tâm thường xuyên của các nhà lãnh đạo giáo dục, được tiến hành theo nhiều cách khác nhau trong các hệ thống giáo dục trên khắp thế giới.

Sử dụng mô hình đánh giá phát triển chuyên môn của Guskey, nghiên cứu đã đánh giá một mô hình phát triển chuyên môn giáo viên trong hệ thống giáo dục tiểu học của Cameroon bằng cách kiểm tra phản hồi của những giáo viên đã trải qua các hoạt động này. Phát hiện của nghiên cứu chỉ ra rằng các hoạt động phát triển chuyên môn được thực hiện theo hình thức xếp tầng, đặc biệt là các ngày phát triển chuyên môn (PD), đánh giá giáo viên và sinh hoạt chuyên không giải quyết thỏả đáng nhu cầu và mong đợi đào tạo của giáo viên [22]. Nghiên cứu của Kiru và Laura (2022) mục đích xác định các lĩnh vực chính của giáo dục thường xuyên hỗ trợ phát triển chuyên môn hiệu quả thông qua phương pháp thiết kế nghiên cứu định tính. Cuộc thảo luận nhóm tập trung có sự tham gia của 101 giáo viên từ các khu vực địa lý khác nhau của Romania.

Các chủ đề khuyến nghị cải tiến các chương trình phát triển chuyên môn như tổ chức nhiều hội thảo, thực hiện các buổi giảng dạy cho từng môn, lớp và tạo cơ hội nâng cao kỹ năng CNTT của giáo viên nói chung và các nhóm giáo viên nói riêng [21]. Nghiên cứu trong nước Trong nghiên cứu của mình, Nguyễn Như An (2017) đã đề xuất một số giải pháp quản lý hoat động tổ chuyên môn trường tiểu học trong giai đoạn hiện nay. Đặc biệt, tác giả nhấn mạnh đến các giải pháp liên quan đến vai trò của hiệu trưởng cũng 6 như tổ trưởng chuyên môn trong việc quản lý hoạt động tổ chuyên môn tại trường tiểu học [1]. Nguyễn Thị Ngọc Mỹ Lệ (2018) trên cơ sở phân tích thực trạng hoạt động sinh hoạt tổ chuyên môn và quản lý hoạt động sinh hoạt tổ chuyên môn theo hướng đổi mới tại các trường tiểu học Quận 8, TP HCM đã đề xuất một số biện pháp quản lý hoạt động này tại địa bàn nghiên cứu.

Nhìn chung, các biện pháp có tính cấp thiết và khả thi cao [9]. Nghiên cứu của Phạm Phương Tâm, Hồ Sơn Thạch (2021) cho rằng, hoạt động tổ chuyên môn có vai trò, ý nghĩa quan trọng trong hoạt động và phát triển của nhà trường. Từ kết quả nghiên cứu lý luận về quản lý hoạt động nhóm chuyên môn ở tiểu học, bài viết nêu vị trí, vai trò, nhiệm vụ của tổ chuyên môn và đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động của tổ chuyên môn của hiệu trưởng nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của tổ chuyên môn ở trường tiểu học, đáp ứng nhu cầu học sinh, yêu cầu đổi mới giáo dục và đào tạo hiện nay [16]. Nguyễn Thế Nguyên và Đinh Thị Hồng Vân (2021) nhấn mạnh rằng, sinh hoạt chuyên môn theo nghiên cứu bài học là xu hướng phổ biến ở các trường phổ thông hiện nay nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục.

Nghiên cứu nhằm đánh giá thực trạng quản lý hoạt động đổi mới sinh hoạt chuyên môn theo nghiên cứu bài học ở các trường trung học cơ sở (THCS) thành phố Bà Rịa, tỉnh Bà Rịa –Vũng Tàu. Khách thể nghiên cứu là 178 cán bộ quản lý, giáo viên THCS. Kết quả khảo sát thực trạng cho thấy các trường THCS đã thực hiện khá tốt công tác quản lý hoạt động sinh hoạt tổ chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học. Tuy nhiên, vẫn còn những tồn tạo nhất định trong công tác lập kế hoạch, tổ chức thực hiện, chỉ đạo thực hiện và kiểm tra, đánh giá hình thức sinh hoạt chuyên môn này.

Nghiên cứu cũng đã đề xuất một số biện pháp để nâng cao hiệu quả hoạt động này [12]. Nghiên cứu của Phan Minh Tiến và Lý Ái Trân (2021) nhấn mạnh, trong định hướng đổi mới giáo dục và triển khai chương trình giáo dục phổ thông năm 2018, ở các trường trung học, đội ngũ chuyên môn đóng vai trò quan trọng, góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả dạy và học ở nhà trường. Vì vậy, trong quản lý nhà trường, vấn đề quản lý hoạt động tổ chuyên môn có ý nghĩa thực tiễn và cần được đặc biệt quan tâm. Trong bài viết này, tác giả đã sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng hỗn hợp để nghiên cứu, đánh giá thực trạng và xây dựng các biện pháp quản lý nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của đội ngũ chuyên môn ở các trường THCS quận Bình Thạnh, thành phố Hồ Chí Minh nhằm góp phần nâng cao hiệu quả của hoạt động dạy học trong nhà trường [18].

7 Trong khi đó, nghiên cứu của Trịnh Phương Thanh Nhàn và các cộng sự (2022) cho rằng, sinh hoạt tổ chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học (NCBH) là một mô hình bồi dưỡng GV đang được áp dụng rộng rãi trên thế giới. Nghiên cứu nhằm tìm hiểu thực trạng sinh hoạt tổ chuyên môn theo NCBH ở các trường tiểu học quận Phú Nhuận, thành phố Hồ Chí Minh. Khách thể nghiên cứu là 184 cán bộ quản lý (CBQL), giáo viên (GV) tiểu học. Kết quả khảo sát cho thấy phần lớn CBQL và GV đã nhận thức được vai trò của sinh hoạt tổ chuyên môn theo hướng NCBH.

Các trường tiểu học đã triển khai khá tốt hình thức sinh hoạt này và đã giúp đội ngũ GV nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, từ đó cải thiện kết quả học tập của học sinh. Tuy nhiên, vẫn còn một bộ phận CBQL, GV chưa thấy được sự cần thiết của sinh hoạt tổ chuyên môn theo hướng NCBH. Tần suất tổ chức còn ít so với yêu cầu chung. Các bài học nghiên cứu vẫn còn chịu sự chi phối của Ban giám hiệu, tổ trưởng chuyên môn.

Một bộ phận GV chưa tham gia tích cực [11]. Nghiên cứu của Nguyễn Thanh Hùng và Nguyễn Vân Phi (2022) tiến hành đánh giá thực trạng hoạt động tổ chuyên môn ở các trường tiểu học tiểu học tại thành phố Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa. 56 cán bộ quản lí và 150 giáo viên (GV) ở 6 trường tiểu học đã tham gia khảo sát. Kết quả cho thấy phần lớn CBQL và GV đã nhận thức được tầm quan trọng của hoạt động tổ chuyên môn ở tiểu học; công tác này đã được chú trọng với nhiều nội dung với các hình thức khác nhau.

Tuy nhiên, vẫn còn không ít CBQL và GV chưa nhận thức đầy đủ về vị trí, chức năng, nhiệm vụ và vai trò của TCM. Một số nội dung và hình thức quan trọng chưa được chú trọng nhiều trong hoạt động TCM. Dựa trên kết quả điều tra, tác giả đã đề xuất một số biện pháp nhằm nâng cao chất lượng hoạt động TCM ở các trường tiểu học [7]. Nghiên cứu của Phan Thế Trường và Nguyên Thị Thuỷ (2023) chỉ ra rằng.

hoạt động tổ chuyên môn là hoạt động cụ thể nhằm bồi dưỡng tính chuyên nghiệp, chuyên môn và năng lực sư phạm cho giáo viên, góp phần tháo gỡ khó khăn trong quá trình dạy học. Nhiều trường ngoài công lập chưa thực sự chú trọng nâng cao hiệu quả hoạt động của đội ngũ chuyên môn. Nghiên cứu này đã xây dựng cơ sở lý luận và tìm hiểu thực trạng tại địa bàn nghiên cứu, từ đó đề xuất các biện pháp quản lý sau nhằm góp phần nâng cao chất lượng giáo dục ở các trường tiểu học ngoài công lập trên địa bàn Quận 7, TP. Lê Văn Thăng và Trần Thị Tâm (2024) trong nghiên cứu của mình đã chỉ ra rằng, hoạt động của tổ chuyên môn trong nhà trường có vai trò quyết định trực tiếp đến chất lượng giảng dạy của nhà trường, góp phần thực hiện thắng lợi mục tiêu giáo dục.

Vì vậy, quản lý hoạt động nhóm chuyên môn là nhiệm vụ quan trọng của người quản lý nhà trường. Bài viết phân tích kết quả khảo sát thực trạng quản lý hoạt động nhóm 8 chuyên môn ở trường tiểu học huyện Tánh Linh, tỉnh Bình Thuận theo cách tiếp cận quản lý chức năng. Kết quả khảo sát là cơ sở đề xuất các biện pháp nâng cao hiệu quả hoạt động quản lý tổ chuyên môn ở các trường tiểu học trên địa bàn huyện, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, giảng dạy và phát triển của nhà trường [17]. Qua việc tổng quan nghiên cứu các công trình trong và ngoài nước cho thấy, phần lớn các nghiên cứu đã khẳng định vai trò và tầm quan trọng của hoạt động tổ chuyên môn cũng như quản lý hoạt động tổ chuyên môn tại trường tiểu học.

Đồng thời, một số nghiên cứu, đặc biệt là các nghiên cứu trong nước đã phân tích, đánh giá thực trạng và đề xuất một số biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở các trường tiểu học. Tuy nhiên, chưa có công trình nào nghiên cứu về quản lý hoạt động tổ chuyên môn tại các trường tiểu học quận 10, thành phố Hồ Chí Minh. Đó chính là khoảng trống nghiên cứu của đề tài này. Các khái niệm chính của đề tài 1.

Quản lý, quản lý giáo dục 1. Quản lý Đặng Vũ Hoạt và Hà Thế Ngữ cho rằng: “Quản lý là một quá trình định hướng, quá trình có mục đích, quản lý có hệ thống là quá trình tác động đến hệ thống nhằm đạt được những mục tiêu nhất định. Những mục tiêu này đặc trưng cho trạng thái mới của hệ thống mà người quản lý mong muốn” [13]. Nghiên cứu của Nguyễn Thị Mỹ Lộc và các cộng sự cho rằng: “Quản lý là quá trình đạt đến mục tiêu của tổ chức bằng cách vận dụng các hoạt động kế hoạch hóa, tổ chức, chỉ đạo, lãnh đạo và kiểm tra” [10].