CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề Tìm hiểu các tư tưởng trên cơ sở nghiên cứu về quản lý trường học và quản lý TCM, tác giả có một số nhận xét sau: TCM trong trường học không phải là mảnh đất mới chưa được “cày xới” mà quản lý trường học, quản lý TCM là một vấn đề đã được một số nhà giáo dục học quan tâm đến dưới các góc độ khác nhau. Có thể đề cập đến một số nghiên cứu sau: Giáo dục Việt Nam nhằm đào tạo từng bước những con người có đủ “đức” và “tài”, “nhân - trí - dũng” để xây dựng và bảo vệ Tổ quốc - đó là một quá trình lâu dài, phức tạp. Bởi vậy mà Đảng ta luôn khẳng định “Giáo dục đào tạo là quốc sách hàng đầu”.
Nghị quyết số 29-NQ/TW của BCH TW Đảng khoá XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo (GD&ĐT) đã nhấn mạnh: “Phát triển đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục và đào tạo. Xây dựng quy hoạch, kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ nhà giáo và CBQL giáo dục gắn với nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm an ninh, quốc phòng và hội nhập quốc tế. Thực hiện chuẩn hóa đội ngũ nhà giáo theo từng cấp học và trình độ đào tạo. Tiến tới tất cả các giáo viên tiểu học, THCS, giáo viên, giảng viên các cơ sở giáo dục nghề nghiệp phải có trình độ từ đại học trở lên, có năng lực sư phạm.
Đổi mới mạnh mẽ mục tiêu, nội dung, phương pháp đào tạo, đào tạo lại, bồi dưỡng và đánh giá kết quả học tập, rèn luyện của nhà giáo theo yêu cầu nâng cao chất lượng, trách nhiệm, đạo đức và năng lực nghề nghiệp.” [16] Các công trình nghiên cứu về quản lý hoạt động nhà trường THCS cũng cho thấy: Việc nâng cao chất lượng dạy học trong các nhà trường nói chung và nhà trường trung học nói riêng từ lâu đã trở thành vấn đề quan tâm của các nước trên thế giới, trong đó có Việt Nam. Nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển giáo dục và đào tạo của xã hội, nâng cao chất lượng giảng dạy, vai trò đóng 5 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com góp của các biện pháp đó là hết sức quan trọng. Đây là vấn đề luôn luôn được các nhà khoa học trong và ngoài nước quan tâm. Họ nghiên cứu thực tiễn các nhà trường để tìm ra biện pháp quản lý hoạt động chuyên môn sao cho có hiệu quả nhất.Kônđacốp, trong “Cơ sở lí luận khoa học quản lý giáo dục”, Trường Cán bộ quản lí giáo dục và Viện Khoa học GD 1984; Harld - Kôntz, với “Những vấn đề cốt yếu về quản lý”, Nxb Khoa học kỹ thuật 1992; Xukhômlinxki, trong tác phẩm “ Kinh nghiệm lãnh đạo của hiệu trưởng” (dịch và xuất bản năm 1981), đã đưa ra nhiều tình huống QLGD và quản lý dạy học trong nhà trường, ở đó các tác giả đã bàn nhiều về phương pháp thực hiện mục tiêu, nội dung và PPDH, đặc biệt là vấn đề phân công trong quản lý dạy học.
Trong những trang viết của mình,V.Xukhomlinki cũng như các tác giả V.PXtrezicodin, Gigoocscaia, Zakhonôp. đều cho rằng một trong những chức năng quản lý của hoạt động nhà trường là phải xây dựng và bồi dưỡng đội ngũ giáo viên, phát huy được tính chủ động, sáng tạo trong lao động và tạo ra khả năng ngày càng hoàn thiện vì tay nghề sư phạm của mình. Muốn xây dựng đội ngũ giáo viên có trình độ chuyên môn, tâm huyết với nghề, người lãnh đạo phải có quyền lựa chọn đội ngũ giáo viên cho trường mình, đó là những người yêu trẻ, phải biết giao tiếp với trẻ, nắm vững chuyên môn giảng dạy, nắm vững các khoa học có liên quan các môn trong nhà trường, vận dụng linh hoạt lý luận dạy học, lý luận giao tiếp, tâm lý học. Ở Việt Nam đã có nhiều công trình nghiên cứu chủ yếu về mặt lý luận như quản lý và chức năng quản lý, về tiêu chuẩn và phẩm chất cần có của người quản lý, QL hoạt động nhà trường bao gồm nội dung gì, về sự liên hệ giữa khoa học quản lý và khoa học khác.
Các công trình nghiên cứu riêng về chân dung người hiệu trưởng trường học, có thể kể đến các tác giả: Nguyễn Ngọc Quang, Hà Sỹ Hồ, Lê Tuấn, Đặng Quốc Bảo, Nguyễn Thị Mỹ Lộc, Nguyễn Văn Lê. Dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, các nhà khoa học Việt Nam đã tiếp cận QLGD và quản lý trường học chủ yếu dựa trên nền tảng lý luận giáo dục học. 6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Trước nhiệm vụ đổi mới giáo dục hiện nay thì việc yêu cầu đổi mới nội dung, PPDH là việc làm cần thiết và cấp bách. Các nhà nghiên cứu giáo dục cũng cho ra đời nhiều công trình trong lĩnh vực này: tác giả Phạm Viết Vượng với vấn đề lấy học sinh làm trung tâm, tác giả Trần Hồng Quân đề cập tới một số vấn đề đổi mới trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo.
Gần đây, một số luận văn thạc sỹ khoa học giáo dục chuyên ngành QLGD bước đầu tổ chức nghiên cứu thực trạng và hệ thống được một số vấn đề về QL cũng như đề xuất một số biện pháp QL đi theo các hướng nghiên cứu, cụ thể là: Các đề tài nghiên cứu về QL hoạt động dạy và học trong nhà trường như đề tài: “Biện pháp quản lý hoạt động dạy và giao lưu thầy trò nhằm nâng cao chất lượng giáo dục học sinh Tiểu học tỉnh Gia lai” của Trần Ngọc Chi (1997). Tác giả Lê Thanh Thủy (2006) có đề tài “Quản lý hoạt động dạy học trường Tiểu học quận 7, thành phố Hồ Chí Minh” đã nghiên cứu thực trạng và đưa ra các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý của hiệu trưởng nhà trường. Về nghiên cứu quản lý hoạt động tổ chuyên môn trong nhà trường: Trong nhà trường phổ thông, đội ngũ GV (giáo viên) lại được sắp xếp theo từng tổ chuyên môn nên việc quản lý hoạt động của đội ngũ GV đối với người hiệu trưởng chính là quản lý hoạt động của TCM trong nhà trường. Suy cho cùng, mục đích của công việc quản lý này là nhằm hoàn thành tốt nhiệm vụ chính trị của nhà trường: nâng cao chất lượng dạy và học trong nhà trường.
Điều này đã được khẳng định trong Luật Giáo dục (được sửa đổi, bổ sung năm 2009): "Cán bộ quản lý giữ vai trò quan trọng trong việc tổ chức, quản lý, điều hành các hoạt động giáo dục", "Nhà nước có kế hoạch xây dựng và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ quản lý nhằm phát huy vai trò và trách nhiệm của cán bộ quản lý giáo dục, đảm bảo phát triển sự nghiệp giáo dục"[32, tr12]. Ngoài những nghị quyết ra còn có các nghiên cứu của các tác giả như: Nguyễn Khai Tâm (2000), “Một số biện pháp quản lý chuyên môn của Hiệu trưởng nhằm góp phần nâng cao kết quả học tập cho học sinh trường THPT thị xã Sơn La”, Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản lý giáo dục Trường ĐHSP thành phố Hồ Chí Minh. Luận văn đã đề cập đến biện pháp quản lý 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com chuyên môn của hiệu trưởng về mục tiêu, nội dung, hình thức quản lý chuyên môn trong trường THPT. Từ đó nghiên cứu thực trạng SHCM và quản lý sinh hoạt chuyên môn của hiệu trưởng các trường THPT.
Tuy nhiên, đề tài chưa đưa ra những nguyên nhân hạn chế của thực trạng, các biện pháp đưa ra chưa giải quyết triệt để hạn chế. Đinh Thị Tuyết Mai (2002), “Biện pháp quản lý hoạt động tổ chuyên môn của Hiệu trưởng các trường Trung học cơ sở THCS tỉnh Thái Nguyên”. Luận văn đã khát quát cơ sở lý luận của quản lý hoạt động TCM trường THCS của hiệu trưởng trường THCS về các khái niệm QL, quản lý hoạt động TCM và nội dung QL hoạt động TCM trong trường THCS. Đề tài đã nghiên cứu thực trạng QL hoạt động TCM trường THCS của hiệu trưởng trường THCS tỉnh Thái Nguyên, từ đó đưa ra một số giải pháp về mặt nhận thức, xây dựng kế hoạch hoạt động TCM trong trường THCS phù hợp điều kiện các trường THCS tỉnh Thái Nguyên… Nguyễn Hữu Hùng (2010), “Biện pháp quản lý chuyên môn của Hiệu trưởng trường THPT Ngô Gia Tự tỉnh Bắc Ninh”, Luận văn thạc sỹ chuyên ngành Quản lý giáo dục, Học viện Quản lý giáo dục.
Kết quả đề tài đã làm rõ thực trạng quản lý chuyên môn của hiệu trưởng ở các khía cạnh nhằm nâng cao chất lượng dạy học và chỉ rõ nguyên nhân cụ thể. Tuy nhiên, các giải pháp đưa ra chưa gắn liền với hạn chế của thực trạng. Hầu hết các công trình nghiên cứu đều khẳng định quản lý TCM có một ý nghĩa và vai trò rất quan trọng đối với nâng cao chất lượng dạy học, là nhân tố trọng yếu nâng cao chất lượng dạy và học bậc phổ thông. Đến nay, vẫn chưa có một nghiên cứu nào nghiên cứu một cách hệ thống, toàn diện và sâu sắc về quản lý hoạt động TCM ở trường THCS, trong đó có vai trò quan trọng của người TTCM, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục.
Vì vậy, việc thực hiện đề tài này sẽ không trùng lặp, đảm bảo tính độc lập và có ý nghĩa lý luận và thực tiễn lớn đối với việc nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động TCM ở Trường THCS Nam Hồng, huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội nói riêng và trường THCS nói chung đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục. 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Một số khái niệm cơ bản của đề tài 1. Quản lý và biện pháp quản lý Hoạt động của con người ngày càng đa dạng, phức tạp và phong phú.
Chính vì sự phong phú đó nên khi nói đến QL đã có rất nhiều khái niệm khác nhau và tư tưởng QL cũng khác nhau. * Quản lý theo quan niệm của tác giả nước ngoài: Theo Harold Koontz (nhà QL người Mỹ) cho rằng: “Quản lý là một yếu tố cần thiết để đảm bảo phối hợp những nỗ lực cá nhân”[21, tr. Do vậy, QL với tư cách thực hành thì nó là một nghệ thuật, còn kiến thức có tổ chức làm cơ sở cho nó có thể coi như là một khoa học. Nói đến hoạt động quản lý, người ta không thể không nhắc tới C.Mác quan niệm quản lý là điều khiển: “Một nghệ sĩ vĩ cầm tự điều khiển mình, còn giàn nhạc thì cần có nhạc trưởng” [9, tr.