Hoàn thiện công tác quản lý thuế đối với hộ kinh doanh cá thể tại Chi cục Thuế khu vực Quảng Trạch – Ba Đồn, tỉnh Quảng Bình

Đề án quản lý thuế đối với hộ kinh doanh cá thể tại Chi cục Thuế khu vực Quảng Trạch – Ba Đồn

• Tác giả: Phan Thị Mỹ Hạnh
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Thị Thương
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế, Đại học Huế
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Hoàn thiện công tác quản lý thuế đối với hộ kinh doanh cá thể tại Chi cục Thuế khu vực Quảng Trạch – Ba Đồn, tỉnh Quảng Bình
• Loại tài liệu: Đề án thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Huế

Tóm tắt

I. Tổng quan quản lý thuế hộ kinh doanh cá thể Quảng Trạch Ba Đồn

Khu vực Quảng Trạch và thị xã Ba Đồn có mật độ hộ kinh doanh cá thể phân bố rộng khắp. Hoạt động thương mại, dịch vụ tại đây diễn ra sôi động qua nhiều năm. Quản lý thuế đối với khu vực này giữ vai trò chiến lược đối với ngân sách nhà nước. Chi cục Thuế thực hiện nhiệm vụ theo dõi toàn diện quy trình kinh doanh của từng cơ sở. Nguồn thu thuế từ hộ cá thể bảo đảm kinh phí vận hành các dịch vụ công ích. Quản lý thuế hiệu quả giúp duy trì sự ổn định của nền kinh tế địa phương. Chính sách thuế hợp lý tạo sân chơi bình đẳng giữa các thành phần kinh tế. Các hộ sản xuất, buôn bán nhỏ lẻ nhận được sự bảo hộ pháp lý cần thiết. Quy trình quản lý thuế bao gồm việc cấp mã số thuế, kiểm soát địa bàn và xác định nghĩa vụ tài chính. Đơn vị thuế địa phương đã chủ động áp dụng các phương thức quản lý đồng bộ. Việc thu thuế đúng quy định góp phần kiềm chế lạm phát, ổn định thị trường. Mỗi hộ cá thể nộp thuế đúng hạn thể hiện trách nhiệm đối với sự phát triển chung.

1.1. Đặc điểm kinh tế hộ kinh doanh tại địa bàn

Hộ kinh doanh cá thể tại Quảng Trạch và Ba Đồn chủ yếu hoạt động quy mô vừa và nhỏ. Lĩnh vực bán buôn, bán lẻ, vận tải và dịch vụ ăn uống chiếm tỷ trọng cao. Địa bàn hoạt động trải dài từ trung tâm thị xã đến các xã vùng ven nông thôn. Trình độ quản trị và ghi chép sổ sách kế toán của chủ hộ còn nhiều hạn chế. Đa số các cơ sở không sử dụng phần mềm quản lý bán hàng chuyên nghiệp. Giao dịch mua bán phần lớn thanh toán bằng tiền mặt trực tiếp. Đặc điểm này tạo nên những khó khăn nhất định cho công tác theo dõi doanh thu. Cơ quan thuế phải bố trí cán bộ bám sát từng tổ dân phố để nắm bắt thực tế hoạt động.

1.2. Vai trò của công tác thu thuế hộ cá thể

Thuế từ hộ kinh doanh đóng góp nguồn kinh phí thiết thực cho ngân sách nhà nước địa phương. Khoản thu này hỗ trợ trực tiếp việc xây dựng cơ sở hạ tầng giao thông và phúc lợi công cộng. Công tác quản lý thuế chặt chẽ còn góp phần bình ổn thị trường tiền tệ và kiềm chế lạm phát. Mức động viên thuế hợp lý giúp các hộ kinh doanh yên tâm mở rộng sản xuất. Sự công bằng về thuế tạo động lực cạnh tranh lành mạnh giữa các đơn vị. Các doanh nghiệp lớn và hộ nhỏ đều chịu sự điều tiết minh bạch của luật pháp. Nhờ vậy, môi trường đầu tư kinh doanh tại huyện Quảng Trạch và thị xã Ba Đồn không ngừng hoàn thiện.

II. Thực trạng quản lý thuế hộ kinh doanh cá thể Quảng Trạch Ba Đồn

Chi cục Thuế khu vực Quảng Trạch – Ba Đồn triển khai quy trình quản lý thuế theo đúng trình tự pháp luật. Đơn vị tiến hành phân loại đối tượng nộp thuế theo từng ngành nghề kinh doanh. Cán bộ thuế thực hiện khảo sát doanh thu thực tế qua các phiếu điều tra hàng năm. Cơ quan quản lý lập dự kiến mức thuế khoán và tiến hành duyệt sổ bộ thuế định kỳ. Danh sách nộp thuế được niêm yết công khai tại trụ sở ủy ban nhân dân các xã và phường. Quy trình đôn đốc thu nộp diễn ra liên tục nhằm giảm nợ đọng thuế. Tuy nhiên, việc quản lý vẫn còn nhiều khó khăn phức tạp nảy sinh từ thực tế. Nhiều hộ kinh doanh chưa chủ động kê khai doanh thu trung thực. Một số cơ sở cố tình giấu bớt mặt hàng kinh doanh nhằm hạ thấp bậc thuế khoán. Cơ quan thuế thiếu nhân lực chuyên trách để kiểm tra toàn bộ điểm kinh doanh. Hạ tầng công nghệ thông tin phục vụ giám sát thuế hộ cá thể chưa thật sự đồng bộ. Mối quan hệ phối hợp giữa cơ quan thuế và chính quyền cấp cơ sở đôi lúc chưa chặt chẽ. Tình trạng kinh doanh lưu động và bán hàng trực tuyến gây thất thu thuế đáng kể.

2.1. Quy trình điều tra và ấn định doanh thu

Khảo sát doanh thu là khâu trọng tâm trong xác định nghĩa vụ thuế của hộ kinh doanh. Cán bộ thuế lập tờ khai, phát phiếu và hướng dẫn hộ cá thể tự kê khai. Đội ngũ kiểm tra trực tiếp đối chiếu số liệu tại địa điểm kinh doanh thực tế. Chi cục phối hợp Hội đồng tư vấn thuế xã, phường để thẩm tra số liệu. Tuy nhiên, thông tin kê khai của nhiều hộ gia đình chưa sát với quy mô thật. Các giao dịch không xuất hóa đơn khiến việc chứng minh doanh số gặp trở ngại lớn. Cán bộ thuế phải dựa nhiều vào kinh nghiệm cảm tính để ấn định doanh thu khoán. Điều này tiềm ẩn nguy cơ sai lệch mức thuế và gây thắc mắc khiếu nại.

2.2. Những hạn chế trong đôn đốc và thu nợ thuế

Công tác đôn đốc thu nộp thuế tại địa phương còn đối mặt nhiều vướng mắc. Một bộ phận hộ kinh doanh có tâm lý chây ỳ nộp tiền vào ngân sách. Các biện pháp cưỡng chế nợ thuế đối với cá nhân kinh doanh khó áp dụng triệt để. Việc niêm yết công khai danh sách nợ đôi khi chưa tạo đủ áp lực răn đe. Hộ kinh doanh biến động địa điểm thường xuyên dẫn đến thất lạc hồ sơ quản lý. Tình trạng ngừng, nghỉ kinh doanh nhưng không thông báo kịp thời vẫn diễn ra phổ biến. Điều này làm tăng tỷ lệ nợ ảo và làm sai lệch số liệu thống kê. Cơ quan thuế cần giải pháp giám sát nợ thuế chặt chẽ và quyết liệt hơn.

III. Giải pháp quản lý thuế hộ kinh doanh cá thể Quảng Trạch Ba Đồn

Hoàn thiện công tác quản lý thuế đòi hỏi việc thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp thiết thực. Chi cục Thuế cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền chính sách thuế đến từng người dân. Các hình thức tuyên truyền qua mạng xã hội và đài truyền thanh mang lại hiệu quả cao. Nội dung hướng dẫn cần ngắn gọn, dễ hiểu và tập trung vào quyền lợi của người nộp thuế. Cơ quan thuế phải chuẩn hóa quy trình điều tra doanh thu thực tế của hộ kinh doanh. Việc ứng dụng công nghệ thông tin vào quản lý thuế hộ khoán là giải pháp then chốt. Cán bộ thuế cần triển khai hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền trên diện rộng. Phương thức nộp thuế điện tử qua ứng dụng điện thoại giúp tiết kiệm thời gian cho người dân. Công tác thanh tra, kiểm tra đột xuất cần được tăng cường để ngăn ngừa hành vi gian lận. Chi cục Thuế cần kiện toàn đội ngũ cán bộ có trình độ chuyên môn vững vàng và phẩm chất đạo đức tốt. Sự phối hợp chặt chẽ với công an và ban quản lý chợ giúp quản lý tốt dòng tiền kinh doanh.

3.1. Đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý thuế

Chuyển đổi số là xu thế tất yếu nâng cao hiệu quả quản lý hộ kinh doanh cá thể. Chi cục Thuế tập trung hướng dẫn chủ cơ sở sử dụng ứng dụng eTax Mobile. Ứng dụng này giúp người nộp thuế tra cứu nghĩa vụ tài chính và nộp tiền trực tuyến nhanh chóng. Cơ quan thuế vận động các cửa hàng bán lẻ cài đặt máy tính tiền kết nối dữ liệu thuế. Dữ liệu bán hàng cập nhật liên tục giảm thiểu việc kê khai gian dối doanh thu thực tế. Việc số hóa toàn bộ sổ bộ thuế giúp công tác lưu trữ dữ liệu chính xác và bảo mật. Nhờ công nghệ số, cán bộ thuế giảm bớt thủ tục giấy tờ thủ công để tập trung thanh tra địa bàn.

3.2. Nâng cao vai trò hội đồng tư vấn thuế xã

Hội đồng tư vấn thuế cấp xã và phường giữ vai trò cầu nối thông tin quan trọng. Thành viên hội đồng gồm đại diện chính quyền cơ sở, công an và đại diện tiểu thương. Nhóm cán bộ này am hiểu sâu sắc quy mô và địa điểm làm ăn của từng hộ. Hội đồng phối hợp cơ quan thuế trong khâu rà soát doanh thu và bình nghị công khai mức thuế. Cơ quan thuế cần duy trì các buổi họp tư vấn định kỳ với tinh thần thẳng thắn. Trách nhiệm của các thành viên trong hội đồng phải được quy định rõ ràng bằng văn bản. Việc tham gia tích cực của chính quyền địa phương tạo áp lực tích cực giúp các hộ tự giác tuân thủ. Nhờ sự giám sát cộng đồng, hiện tượng tiêu cực và bỏ sót nguồn thu giảm rõ rệt.

IV. Định hướng quản lý thuế hộ kinh doanh cá thể Quảng Trạch Ba Đồn

Công tác quản lý thuế hộ kinh doanh cá thể tại Chi cục Thuế Quảng Trạch – Ba Đồn đóng vai trò nền tảng đối với ngân sách. Thực hiện tốt nhiệm vụ quản lý giúp tạo lập môi trường kinh doanh minh bạch và kỷ cương. Kết quả quản lý thuế không chỉ đem lại số thu lớn cho ngân sách địa phương. Hoạt động này còn bảo vệ quyền lợi hợp pháp và khuyến khích hộ kinh doanh mở rộng sản xuất. Thời gian tới, Chi cục Thuế khu vực cần tiếp tục đẩy mạnh cải cách hành chính. Mục tiêu trọng tâm là đơn giản hóa biểu mẫu kê khai và mở rộng phương thức nộp thuế trực tuyến. Cơ quan thuế chú trọng bồi dưỡng năng lực công nghệ và đạo đức công vụ cho cán bộ ngành thuế. Việc gắn kết trách nhiệm giữa cơ quan thuế và người nộp thuế xây dựng văn hóa tuân thủ tự nguyện. Các giải pháp quản lý đồng bộ tạo điều kiện chuyển đổi hộ cá thể thành doanh nghiệp. Sự phát triển vững chắc của các hộ kinh doanh thúc đẩy kinh tế huyện Quảng Trạch và thị xã Ba Đồn tăng trưởng toàn diện.

4.1. Định hướng hiện đại hóa cơ quan thuế địa phương

Chi cục Thuế khu vực Quảng Trạch – Ba Đồn xác định hiện đại hóa là mục tiêu sống còn. Đơn vị tập trung nâng cấp hệ thống phần mềm nghiệp vụ đồng bộ và thông suốt. Toàn bộ cơ sở dữ liệu về hộ kinh doanh được kết nối trực tiếp với trung tâm tích hợp tỉnh. Cán bộ thuế thường xuyên được đào tạo kỹ năng phân tích rủi ro tài chính qua dữ liệu số. Quy trình quản lý thuế chuyển dịch mạnh mẽ từ phương thức thủ công sang giám sát điện tử. Cơ quan thuế thiết lập các kênh tiếp nhận phản hồi trực tuyến hoạt động liên tục 24/7. Những cải tiến này tạo điều kiện thuận lợi nhất cho người nộp thuế thực hiện quyền và nghĩa vụ.

4.2. Khuyến khích hộ cá thể chuyển đổi thành doanh nghiệp

Chuyển đổi mô hình kinh doanh từ hộ cá thể lên doanh nghiệp mang lại giá trị bền vững lâu dài. Chi cục Thuế chủ động phối hợp các ban ngành tư vấn chính sách hỗ trợ chuyển đổi mô hình. Các cơ sở kinh doanh quy mô lớn được hướng dẫn phương pháp hạch toán kế toán đầy đủ. Doanh nghiệp mới thành lập được hưởng ưu đãi miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong giai đoạn đầu. Cơ quan thuế cung cấp phần mềm kế toán và chữ ký số miễn phí hỗ trợ khởi nghiệp. Việc chuyển đổi giúp đơn vị dễ dàng tiếp cận nguồn vốn ngân hàng và mở rộng thị trường tiêu thụ. Đây là giải pháp căn bản nhằm nâng cao tính minh bạch tài chính của toàn bộ nền kinh tế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Công tác thu ngân sách tại Chi cục Thuế khu vực Quảng Trạch – Ba Đồn ghi nhận những chuyển biến tích cực trong năm 2023 khi Đội thuế số 1 đạt 106,9% và Đội thuế số 2 đạt 125,4% so với dự toán pháp lệnh được giao. Tuy nhiên, hoạt động quản lý thuế đối với hộ kinh doanh cá thể vẫn đối mặt với áp lực lớn khi tổng nợ thuế lũy kế đến ngày 31/12/2023 tại Đội 1 là 703 triệu đồng và Đội 2 là 1.008 triệu đồng. Khu vực kinh tế cá thể trên địa bàn có hơn 3.852 hộ hoạt động phân tán tại 27 xã và 6 phường, chủ yếu sử dụng tiền mặt và chưa thực hiện nghiêm túc chế độ hóa đơn chứng từ. Thực tế này dẫn đến nguy cơ thất thu ngân sách từ 10% đến 15% mỗi năm do việc xác định doanh thu khoán chưa bám sát thực tế kinh doanh.

Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu là hệ thống hóa cơ sở lý luận, phân tích thực trạng quản lý thuế đối với hộ kinh doanh cá thể tại Chi cục Thuế khu vực Quảng Trạch – Ba Đồn giai đoạn 2021–2023, từ đó xác lập hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả thu nộp và giảm thiểu nợ đọng. Về phạm vi nghiên cứu, đề tài khai thác toàn diện dữ liệu thứ cấp giai đoạn 2021–2023 và số liệu khảo sát sơ cấp thu thập trong 6 tháng đầu năm 2024 trên địa bàn thị xã Ba Đồn và huyện Quảng Trạch. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, cung cấp luận cứ khoa học nhằm hỗ trợ cơ quan thuế địa phương tối ưu hóa quy trình quản lý bộ thuế khoán, bảo đảm sự công bằng nghĩa vụ tài chính và củng cố nguồn thu ngân sách nhà nước bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết tuân thủ thuế của Allingham và Sandmo kết hợp mô hình quản lý rủi ro tuân thủ hiện đại trong khu vực công. Khung phân tích tập trung vào hành vi của người nộp thuế dưới tác động của cơ chế thanh tra, mức xử phạt và ý thức pháp luật. Đồng thời, đề tài tích hợp mô hình quy trình quản lý thuế đối với cá nhân kinh doanh theo Quyết định số 2371/QĐ-TCT của Tổng cục Thuế, bao gồm chu trình khép kín từ điều tra doanh thu, lập bộ, công khai thông tin đến đôn đốc thu nộp.

Các khái niệm then chốt được chuẩn hóa xuyên suốt nghiên cứu gồm:

1. Hộ kinh doanh cá thể: Thực thể kinh doanh do một cá nhân hoặc các thành viên hộ gia đình thành lập, không có tư cách pháp nhân và chịu trách nhiệm vô hạn bằng toàn bộ tài sản theo Nghị định số 01/2021/NĐ-CP.
2. Quản lý thuế hộ kinh doanh: Hoạt động thực thi quyền lực nhà nước của cơ quan thuế theo Luật Quản lý thuế số 38/2019/QH14 nhằm bảo đảm thu đúng, thu đủ và kịp thời.
3. Phương pháp khoán thuế: Phương thức cơ quan thuế ấn định doanh thu và mức thuế phải nộp theo Điều 51 Luật Quản lý thuế đối với các hộ không thực hiện đầy đủ chế độ kế toán.
4. Thuế suất theo ngành: Cơ chế xác định thuế giá trị gia tăng từ 1% đến 5% và thuế thu nhập cá nhân từ 0,5% đến 2% trên doanh thu theo Thông tư số 92/2015/TT-BTC áp dụng cho 4 nhóm ngành nghề kinh doanh chính đối với các hộ có doanh thu trên 100 triệu đồng mỗi năm.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp nguồn dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp thực chứng. Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ báo cáo tổng kết thu ngân sách, số liệu thống kê quản lý bộ thuế khoán và hồ sơ theo dõi nợ đọng của Chi cục giai đoạn 2021–2023. Dữ liệu sơ cấp được điều tra qua phiếu hỏi thiết kế theo thang đo Likert 5 mức độ trong nửa đầu năm 2024.

Quy mô và phương pháp chọn mẫu được triển khai bài bản cho 2 nhóm đối tượng:

• Khảo sát cán bộ thuế: Áp dụng phương pháp điều tra toàn bộ đối với 62 cán bộ công chức thuộc biên chế Chi cục, thu về 47 phiếu hợp lệ, đạt tỷ lệ phản hồi 75,8%.
• Khảo sát hộ kinh doanh: Tổng thể gồm 2.155 hộ kinh doanh nộp thuế khoán. Áp dụng công thức tính mẫu với mức sai số cho phép 10%, cỡ mẫu tối thiểu cần đạt là 96 hộ. Nhóm tác giả phát ngẫu nhiên 110 phiếu và thu về 108 phiếu hợp lệ, đạt tỷ lệ phản hồi 98,2%.

Việc lựa chọn phần mềm Excel để thống kê mô tả, phân tích tần số và so sánh các chỉ số tương đối, tuyệt đối giúp phản ánh trực quan thực trạng quản lý mà không làm sai lệch tính khách quan của dữ liệu. Toàn bộ tiến trình nghiên cứu được triển khai đồng bộ từ quý IV năm 2023 đến giữa năm 2024.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích dữ liệu thực tế tại Chi cục Thuế khu vực Quảng Trạch – Ba Đồn giai đoạn 2021–2023 làm nổi bật 3 vấn đề cốt lõi:

Thứ nhất, cơ cấu ngành nghề của hộ kinh doanh có sự chênh lệch sâu sắc. Năm 2021, lĩnh vực phân phối, cung cấp hàng hóa chiếm tỷ trọng áp đảo với 2.080 hộ, tương đương 87,63% tổng số hộ quản lý. Trong khi đó, nhóm dịch vụ, xây dựng không bao thầu nguyên vật liệu chỉ có 72 hộ (chiếm 3,66%), nhóm sản xuất và vận tải có 200 hộ (chiếm 8,3%), và nhóm kinh doanh khác chỉ chiếm 20 hộ. Đến năm 2023, dù có sự dịch chuyển sang nhóm sản xuất dịch vụ với 534 hộ, lĩnh vực bán lẻ và phân phối hàng hóa vẫn chiếm trên 68% quy mô kinh doanh.

Thứ hai, kết quả thu ngân sách đạt mục tiêu kế hoạch nhưng tiềm ẩn rủi ro nợ đọng lớn. Dù năm 2023 cả hai đội thuế đều hoàn thành vượt mức dự toán (Đội 1 đạt 106,9%, Đội 2 đạt 125,4%), nợ đọng thuế chưa thu hồi vẫn neo ở mức cao. Tổng nợ thuế tính đến cuối năm 2023 lên tới 1.711 triệu đồng, trong đó Đội 2 chiếm 1.008 triệu đồng và Đội 1 chiếm 703 triệu đồng. Tình trạng nợ gối đầu, chây ỳ và giải thể tự phát diễn ra phổ biến.

Thứ ba, sự thiếu ổn định trong quy mô quản lý và hiệu lực thanh tra. Số hộ kinh doanh biến động từ 3.754 hộ năm 2021 lên trên 3.800 hộ năm 2022 và đạt 3.852 hộ vào đầu năm 2024. Tuy nhiên, tỷ lệ kiểm tra và xử phạt vi phạm hành chính chỉ chiếm dưới 5% tổng số hộ kinh doanh trên địa bàn, cho thấy công tác giám sát thực địa chưa bao quát hết các địa bàn vùng sâu.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện nghiên cứu có thể được hệ thống hóa rõ ràng thông qua bảng cơ cấu tỷ trọng ngành nghề và biểu đồ cột biểu diễn biến động số hộ kinh doanh qua từng năm. Sự chuyển dịch số lượng hộ qua biểu đồ giai đoạn 2021–2023 thể hiện tốc độ phục hồi sau dịch bệnh, song độ phân tán rộng tại 27 xã khiến công tác nắm bắt doanh thu gặp trở ngại lớn.

Nguyên nhân căn bản dẫn tới nợ đọng thuế và thất thu bắt nguồn từ thói quen thanh toán bằng tiền mặt của người tiêu dùng địa phương. Hầu hết các hộ kinh doanh không mở sổ sách kế toán, không xuất hóa đơn khi bán lẻ, dẫn đến việc kê khai doanh thu chỉ mang tính đối phó. Khâu khảo sát doanh thu khoán của cán bộ thuế đôi lúc còn mang tính cảm tính, thiếu công cụ định lượng chuẩn xác.

So sánh với kinh nghiệm thực tiễn tại Chi cục Thuế huyện Bố Trạch và Chi cục Thuế khu vực Đồng Hới – Quảng Ninh, những đơn vị phát huy hiệu quả của việc phân quyền quản lý liên xã và ứng dụng Bản đồ số hộ kinh doanh đều kiểm soát nợ thuế tốt hơn. Bài học rút ra cho khu vực Quảng Trạch – Ba Đồn là phải gắn trách nhiệm từng cán bộ quản lý địa bàn với cơ chế giám sát chéo từ Hội đồng tư vấn thuế xã, phường.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao hiệu quả công tác quản lý thuế đối với hộ kinh doanh cá thể, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Đổi mới quy trình khảo sát và định mức doanh thu khoán: Ban Lãnh đạo Chi cục chỉ đạo các Đội thuế liên xã phối hợp chặt chẽ với Hội đồng tư vấn thuế cấp xã tổ chức điều tra thực địa 100% các hộ kinh doanh trọng điểm trước ngày 15/12 hàng năm. Áp dụng bảng tiêu chí phân loại vị trí kinh doanh và lưu lượng khách hàng để giảm tỷ lệ sai lệch doanh thu khoán xuống dưới 8% trong giai đoạn 2024–2025.

2. Tăng cường cưỡng chế và xử lý nợ đọng thuế: Đội Quản lý nợ và cưỡng chế nợ thuế chủ trì phối hợp với Ngân hàng Nhà nước chi nhánh địa phương và Kho bạc Nhà nước thực hiện trích tiền từ tài khoản, công khai danh sách hộ nợ thuế trên hệ thống loa truyền thanh xã, phường. Đặt mục tiêu giảm tổng mức nợ đọng thuế tại hai đội từ 1.711 triệu đồng xuống dưới 500 triệu đồng trước quý IV năm 2025.

3. Tăng tốc chuyển đổi số và khai thác Bản đồ số hộ kinh doanh: Bộ phận Tin học phối hợp cùng Đội Kê khai chuẩn hóa 100% dữ liệu mã số thuế trên hệ thống TMS. Đảm bảo đến hết năm 2025, tỷ lệ số hóa vị trí kinh doanh và công khai mức thuế khoán trên nền tảng bản đồ số đạt mức tối thiểu 95%, tạo điều kiện cho người dân giám sát minh bạch.

4. Nâng cao năng lực chuyên môn và đạo đức công vụ: Chi cục trưởng chỉ đạo Đội Nghiệp vụ - Pháp chế định kỳ tổ chức 4 đợt tập huấn nghiệp vụ mỗi năm cho toàn bộ 62 cán bộ công chức. Trọng tâm đào tạo là kỹ năng điều tra doanh thu số, kỹ năng kiểm tra rủi ro hóa đơn điện tử và văn hóa ứng xử với người nộp thuế trong lộ trình 2024–2026.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị thực tiễn và lý luận cao, phù hợp cho 4 nhóm đối tượng:

1. Lãnh đạo và cán bộ Chi cục Thuế khu vực: Vận dụng trực tiếp quy trình kiểm soát bộ thuế khoán, quy trình cưỡng chế nợ thuế và các biện pháp phối hợp với chính quyền cơ sở nhằm hoàn thành dự toán thu ngân sách hàng năm.

2. Nhà nghiên cứu, giảng viên và học viên chuyên ngành Quản lý kinh tế: Tiếp cận khung phân tích hoàn chỉnh với số liệu sơ cấp từ 47 cán bộ thuế và 108 hộ kinh doanh, làm tài liệu tham khảo giá trị cho các nghiên cứu về kinh tế vi mô và quản trị hành chính công.

3. Cơ quan quản lý nhà nước và chính quyền cấp huyện, thị xã: Ủy ban nhân dân thị xã Ba Đồn và huyện Quảng Trạch có thêm cơ sở thực tiễn để chỉ đạo các ban ngành phối hợp với ngành thuế, nâng cao hiệu lực hoạt động của Hội đồng tư vấn thuế cấp xã.

4. Các chủ hộ sản xuất kinh doanh cá thể: Nắm bắt rõ ràng các quyền lợi, nghĩa vụ pháp lý, quy định về ngưỡng doanh thu miễn thuế 100 triệu đồng và mức thuế suất theo quy định hiện hành để chủ động tuân thủ, tránh rủi ro bị xử phạt vi phạm hành chính.

Câu hỏi thường gặp

1. Ngưỡng doanh thu nào hộ kinh doanh cá thể được miễn nộp thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập cá nhân? Theo quy định tại Luật Quản lý thuế số 38/2019/QH14 và Thông tư số 92/2015/TT-BTC, hộ kinh doanh có doanh thu sản xuất kinh doanh trong năm dương lịch từ 100 triệu đồng trở xuống thuộc diện không phải nộp thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập cá nhân, đồng thời được miễn lệ phí môn bài.

2. Kết quả thu ngân sách của Chi cục Thuế khu vực Quảng Trạch – Ba Đồn năm 2023 đạt mức nào? Trong năm 2023, Chi cục hoàn thành vượt mức kế hoạch giao, trong đó Đội thuế số 1 đạt 106,9% và Đội thuế số 2 đạt 125,4% so với dự toán pháp lệnh. Dẫu vậy, số nợ đọng thuế vẫn còn ở mức cao với tổng cộng 1.711 triệu đồng tại hai đội thuế.

3. Quy mô mẫu khảo sát của đề tài được lựa chọn dựa trên tiêu chí nào? Đề tài khảo sát toàn bộ 62 cán bộ thuế của Chi cục (thu về 47 phiếu hợp lệ, đạt 75,8%) và áp dụng phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên từ 2.155 hộ kinh doanh nộp thuế khoán với mức sai số 10%, phát ra 110 phiếu và thu về 108 phiếu hợp lệ (đạt 98,2%).

4. Tại sao ngành phân phối hàng hóa lại chiếm tỷ trọng lớn tại khu vực nghiên cứu? Thực tế kinh tế tại Quảng Trạch và Ba Đồn chủ yếu là thương mại truyền thống, bán lẻ tại các chợ và cửa hàng tạp hóa nông thôn. Năm 2021, nhóm này chiếm tới 2.080 hộ trên tổng số hộ kinh doanh, phản ánh đặc thù kinh tế dịch chuyển chậm của địa phương.

5. Luận văn đề xuất giải pháp đột phá nào để hạn chế thất thu thuế khoán? Nghiên cứu nhấn mạnh việc số hóa toàn bộ dữ liệu lên Bản đồ số hộ kinh doanh với mục tiêu bao phủ 95% hộ kinh doanh trước năm 2025, kết hợp khảo sát thực địa độc lập trước ngày 15/12 để hạn chế tính chủ quan khi định mức doanh thu.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và pháp lý về quản lý thuế đối với hộ kinh doanh cá thể trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
• Đánh giá chân thực bức tranh thực trạng tại Chi cục Thuế khu vực Quảng Trạch – Ba Đồn giai đoạn 2021–2023 với quy mô quản lý 3.852 hộ và kết quả thu đạt trên 106% dự toán.
• Chỉ rõ những mắt xích yếu kém trong quản lý nợ đọng với 1.711 triệu đồng tiền thuế nợ chưa thu hồi và công tác ấn định doanh thu khoán còn mang tính hình thức.
• Xác lập hệ thống 4 nhóm giải pháp khả thi, kết hợp giữa nâng cao chất lượng nguồn nhân lực gồm 62 cán bộ với việc áp dụng công nghệ thông tin và bản đồ số.
• Đóng góp nguồn tư liệu khoa học thực chứng quý giá cho công tác hoạch định chính sách thu ngân sách nhà nước tại tỉnh Quảng Bình trong giai đoạn 2024–2026.

Để phát huy tối đa giá trị nghiên cứu, các cấp quản lý thuế cần nhanh chóng thể chế hóa các giải pháp kiểm tra và ứng dụng bản đồ số vào kế hoạch công tác hàng năm, thúc đẩy môi trường kinh doanh minh bạch và công bằng cho mọi thành phần kinh tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý thuế đối với hộ kinh doanh cá thể. Thực trạng công tác quản lý thuế đối với hộ kinh doanh cá thể tại Chi cục Thuế khu vực Quảng Trạch – Ba Đồn. Phương hướng và giải pháp hoàn thiện công tác quản lý thuế đối với hộ kinh doanh cá thể tại Chi cục Thuế khu vực Quảng Trạch – Ba Đồn.

6 PHẦ 2: ỘI DU G VÀ KẾT QUẢ GHIÊ CỨU CHƯƠ G 1. CƠ SỞ LÝ LUẬ VÀ THỰC TIỄ VỀ QUẢ LÝ THUẾ ĐỐI VỚI HỘ KI H DOA H CÁ THỂ 1. CƠ SỞ LÝ LUẬ VỀ QUẢ LÝ THUẾ ĐỐI VỚI HỘ KI H DOA H CÁ THỂ 1. Khái niệm và đặc điểm hộ kinh doanh cá thể * Khái niệm hộ kinh doanh cá thể Hộ kinh doanh có lịch sử lâu đời ở Việt N am với nhiều tên gọi khác nhau, vào thời kỳ trước đổi mới, trong nước khái niệm hộ kinh doanh thường được hiểu là như tổ chức tiểu sản xuất hàng hóa.

Hiện nay, có thể bắt gặp với nhiều tên gọi như hộ cá thể, hộ tiểu công nghiệp, nhóm kinh doanh, hộ kinh doanh cá thể. và thay đổi theo từng thời kỳ. Trên góc độ quản lý và pháp luật, khái niệm hộ kinh doanh cá thể (KDCT) đã được phát triển và hoàn thiện thông qua một số quy định, cụ thể: Tên gọi Hộ kinh doanh cá thể được ghi nhận tại hai N ghị định của Chính phủ về đăng ký kinh doanh, đó là: N ghị định số 02/2000/N Đ-CP ngày 03/02/2000 và N ghị định số 109/2004/N Đ-CP ngày 02/4/2004, theo đó: Hộ kinh doanh cá thể do một cá nhân hoặc hộ gia đình làm chủ, chỉ được đăng ký kinh doanh tại một địa điểm, sử dụng không quá mười lao động, không có con dấu và chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình đối với hoạt động kinh doanh (Điều 24, khoản 1). N hư vậy, Định nghĩa trên về hộ KDCT cho thấy hộ kinh doanh bao gồm: (1) Hộ kinh doanh do một cá nhân làm chủ; (2) hộ kinh doanh do hộ gia đình làm chủ; và (3) hộ kinh doanh do một nhóm người làm chủ.

Trong giới hạn của đề tài, tác giả tthống nhất theo khái niệm được nêu trong N ghị định số 01/2021/N Đ-CP của Chính phủ được ban hành ngày 04/01/2021 về đăng ký doanh nghiệp, cụ thể: “Hộ kinh doanh do một cá nhân hoặc các thành viên hộ gia đình đăng ký thành lập và chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình đối với hoạt động kinh doanh của hộ. Trường hợp các thành viên hộ gia đình đăng ký hộ kinh doanh thì ủy quyền cho một thành viên làm đại diện hộ kinh doanh. Cá nhân 7 đăng ký hộ kinh doanh, người được các thành viên hộ gia đình ủy quyền làm đại diện hộ kinh doanh là chủ hộ kinh doanh”. * Đặc điểm hộ kinh doanh cá thể Từ khái niệm hộ KDCT và thực tiễn hoạt động cho thấy, hộ KDCT có một số đặc điểm sau: Thứ nhất, hộ kinh doanh không có tư cách pháp nhân.

Hộ kinh doanh cá thể do một cá nhân, một nhóm người hoặc một hộ gia đình làm chủ. N ếu hộ kinh doanh do một cá nhân làm chủ thì cá nhân đó có toàn quyền quyết định mọi hoạt động kinh doanh, tương tự như chủ doanh nghiệp tư nhân. N ếu do một nhóm người hoặc hộ gia đình làm chủ, các quyết định kinh doanh sẽ được các thành viên trong nhóm hoặc gia đình cùng thảo luận và đưa ra. N hóm người hoặc hộ gia đình sẽ cử một người đại diện để giao dịch với bên ngoài.

Hộ kinh doanh cá thể có bản chất là cá nhân kinh doanh, dó đó theo quy định không có tư cách pháp nhân. Trường hợp hộ kinh doanh được tạo lập bởi hộ gia đình, thì hộ kinh doanh có bản chất là hộ gia đình kinh doanh. Do đó hộ kinh doanh cũng không phải là pháp nhân. Mọi tài sản của hộ KDCT đều là tài sản của cá nhân sácng lập, thành lập nó.

Sau khi thực hiện xong các nghĩa vụ tài chính và thanh toán theo quy định của pháp luật, cá nhân tạo lập hộ KDCT được hưởng toàn bộ lợi nhuận và gánh chụi mọi nghĩa vụ với hoạt động của nó. Thứ hai, hộ kinh doanh hoạt động với quy mô nhỏ Đặc điểm này của hộ KDCT không xuất phát từ bản chất bên trong của hình thức kinh doanh này mà xuất phát từ quy định của pháp luật về số lao động được sử dụng trong hộ KDCT. Hộ kinh doanh thường có quy mô nhỏ, chỉ có một địa điểm kinh doanh và sử dụng không quá 10 lao động. N ếu sử dụng từ 10 lao động trở lên, hộ kinh doanh phải đăng ký thành lập doanh nghiệp.

Khác với doanh nghiệp có thể mở rộng chi nhánh và văn phòng, hộ kinh doanh chỉ được phép hoạt động tại một địa điểm duy nhất. Hộ kinh doanh có đặc điểm khác biệt với các hộ gia đình sản xuất nông, lâm, ngư nghiệp, làm muối, cũng như những người bán hàng rong, quà vặt, buôn chuyến, 8 kinh doanh lưu động. Hộ kinh doanh thường có thu nhập chính từ hoạt động kinh doanh và phải đăng ký kinh doanh tại cơ quan có thN m quyền. Trong khi đó, các hoạt động kinh doanh nhỏ lẻ và không ổn định, trừ khi thuộc ngành nghề có điều kiện, không cần phải đăng ký.

Thứ ba, chủ hộ kinh doanh chịu trách nhiệm vô hạn đối với các khoản nợ của hộ kinh doanh Chủ hộ kinh doanh phải chịu trách nhiệm vô hạn đối với các khoản nợ trong hoạt động kinh doanh. Điều này có nghĩa là nếu tài sản kinh doanh không đủ để trả nợ, chủ hộ phải sử dụng cả tài sản cá nhân để thanh toán. Trong trường hợp hộ kinh doanh do một nhóm người hoặc một hộ gia đình làm chủ, tất cả các thành viên đều phải chịu trách nhiệm liên đới vô hạn. N ếu tài sản chung của hộ gia đình không đủ, các thành viên phải dùng tài sản riêng để trả nợ.

Hộ kinh doanh cá thể là mô hình kinh doanh phổ biến tại Việt N am, phù hợp với những cá nhân hoặc gia đình muốn kinh doanh nhỏ lẻ mà không cần thủ tục phức tạp như khi thành lập doanh nghiệp lớn. * Các sắc thuế chủ yếu áp dụng đối với hộ kinh doanh cá thể [4] Đối với phạm vi nghiên cứu đề án, các ngành nghề kinh doanh đặc trưng chủ yếu là thu vào ba sắc thuế chính gồm thuế giá trị gia tăng, thu nhập cá nhân, TTĐB và lệ phí môn bài vì vậy trong luận văn này tác giả chỉ đi sâu nghiên cứu những sắc thuế nói trên: - Lệ phí môn bài. Hộ kinh doanh có doanh thu hằng năm từ 100 triệu đồng trở lên thuộc đối tượng nộp thuế môn bài. Mức thu thuế môn bài như sau: + Doanh thu trên 100 triệu đồng/năm đến 300 triệu đồng/năm thì thuế môn bài là 300.

+ Doanh thu trên 300 triệu đồng/năm đến 500 triệu đồng/năm thì thuế môn bài là 500. + Doanh thu trên 500 triệu đồng/năm thì thuế môn bài là 1. Các trường hợp Hộ kinh doanh cá thể được miễn lệ phí môn bài bao gồm: 9 + Có doanh thu trong hoạt động sản xuất, kinh doanh hằng năm từ 100.000 đồng trở xuống; + Hoạt động sản xuất, kinh doanh không thường xuyên hoặc không có địa điểm kinh doanh cố định theo hướng dẫn của Bộ Tài chính; + Hoạt động sản xuất muối; nuôi trồng, đánh bắt thủy sản, hải sản và dịch vụ hậu cần nghề cá; + Hộ kinh doanh được thành lập mới hoặc ra lần đầu ra hoạt động sản xuất, kinh doanh (miễn lệ phí năm đầu tiên). - Thuế giá trị gia tăng Hộ kinh doanh chỉ phải nộp thuế thu nhập cá nhân, thuế giá trị gia tăng khi doanh thu trên 100 triệu đồng/năm.

Thuế giá trị gia tăng là thuế tính trên giá trị tăng thêm của hàng hoá, dịch vụ phát sinh trong quá trình từ sản xuất, lưu thông đến tiêu dùng (Điều 2 Luật số 13/2008/QH12) [14]. Theo Điều 11 Luật số 31/2013/QH13 ngày 19 tháng 6 năm 2013 sửa đổi, bổ sung một số điều của luật thuế giá trị gia tăng [15]. * Phương pháp tính thuế Số thuế GTGT phải nộp = Doanh thu tính thuế GTGT x Tỷ lệ Thuế GTGT (%) * Tỷ lệ tính thuế Bảng 1. Tỷ lệ tính thuế giá trị gia tăng Tỷ lệ Thuế GTGT STT ội dung (%) 1 Phân phối, cung cấp hàng hóa 1 2 Dịch vụ, xây dựng không bao thầu N VL 5 Sản xuất, vận tải, dịch vụ có gắn với hàng hóa, xây 3 3 dựng có bao thầu N VL 4 Hoạt động kinh doanh khác 2 (=guồn: [15]) - Thuế thu nhập cá nhân 10 Thuế thu nhập cá nhân tính trực tiếp trên thu nhập chịu thuế của cá nhân cư trú và không cư trú trên lãnh thổ Việt N am.

N hư vậy, các cá nhân trong lãnh thổ Việt N am có phát sinh các khoản thu nhập chịu thuế đều thuộc đối tượng chịu thuế TN CN. Theo Điều 10 Luật số 71/2014/QH13 ngày 26 tháng 11 năm 2014 quy định đối với cá nhân kinh doanh như sau: [35] - Cá nhân kinh doanh nộp thuế thu nhập cá nhân theo tỷ lệ trên doanh thu đối với từng lĩnh vực, ngành nghề sản xuất, kinh doanh. - Doanh thu là toàn bộ tiền bán hàng, tiền gia công, tiền hoa hồng, tiền cung ứng dịch vụ phát sinh trong kỳ tính thuế từ các hoạt động sản xuất, kinh doanh hàng hoá, dịch vụ. Trường hợp CN KD không xác định được doanh thu thì cơ quan thuế có thN m quyền ấn định doanh thu theo quy định của pháp luật về quản lý thuế.

* Phương pháp tính thuế (Điều 4 Thông tư 92/2015/TT-BTC ngày 15 tháng 6 năm 2015) [4]. Sô Thuế TN CN phải nộp = Doanh thu tinh Thuế TN CN x Tỷ lệ Thuế TN CN (%) * Thuế suất: Bảng 1. Tỷ lệ tính thuế thu nhập cá nhân Tỷ lệ Thuế GTGT STT ội dung (%) 1 Phân phối, cung cấp hàng hóa 0,5 2 Dịch vụ, xây dựng không bao thầu N VL 2 Sản xuất, vận tải, dịch vụ có gắn với hàng hóa, 3 1,5% xây dựng có bao thầu N VL (=guồn: [4]) - Thuế tiêu thụ đặc biệt: Thuế tiêu thụ đặc biệt là một loại thuế đánh vào một số hàng hóa, dịch vụ thuộc đối tượng chịu thuế theo qui định của luật thuế tiêu thụ đặc biệt. Thuế được 11 cấu thành trong giá cả hàng hóa, dịch vụ và do người tiêu dùng chịu khi mua hàng hóa, sử dụng dịch vụ.