Quản lý thu thuế giá trị gia tăng tại các xã, thị trấn trên địa bàn huyện Đại Từ tỉnh Thái Nguyên

Luận văn thạc sĩ quản lý thu thuế giá trị gia tăng tại các xã, thị trấn huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên

• Tác giả: Trần Thị Minh Hằng
• Người hướng dẫn: TS. Trần Thị Nhung
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế và Quản trị Kinh doanh - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Quản lý thu thuế giá trị gia tăng tại các xã, thị trấn trên địa bàn huyện Đại Từ tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Tổng quan về quản lý thu thuế giá trị gia tăng tại huyện Đại Từ

Thuế giá trị gia tăng là khoản thu gián thu quan trọng của ngân sách nhà nước. Tại huyện Đại Từ, công tác quản lý thuế cấp xã và thị trấn giữ vai trò then chốt. Chi cục Thuế huyện Đại Từ trực tiếp điều hành hoạt động thu ngân sách trên toàn địa bàn. Đối tượng nộp thuế bao gồm các doanh nghiệp nhỏ, hợp tác xã và hộ kinh doanh cá thể. Cơ quan thuế thực hiện quản lý từ khâu đăng ký mã số thuế đến khâu quyết toán. Mô hình quản lý thuế cơ sở bảo đảm sự minh bạch và công bằng nghĩa vụ tài chính. Đội ngũ cán bộ thuế phối hợp thường xuyên với Ủy ban nhân dân các xã và thị trấn. Sự phối hợp này giúp theo dõi sát sao tình hình biến động của các cơ sở sản xuất kinh doanh. Cơ quan chức năng tiến hành rà soát định kỳ mọi địa điểm kinh doanh trên địa bàn. Việc nắm chắc nguồn thu giúp hạn chế tình trạng bỏ sót người nộp thuế. Cơ chế phân cấp quản lý nâng cao trách nhiệm của chính quyền địa phương. Ngân sách thu được hỗ trợ đắc lực cho việc đầu tư hạ tầng nông thôn. Quản lý thu thuế hiệu quả tạo nền tảng vững chắc cho phát triển kinh tế bền vững.

1.1. Khái niệm và đặc điểm thuế giá trị gia tăng cấp cơ sở

Thuế giá trị gia tăng là thuế tiêu dùng nhiều giai đoạn không trùng lặp. Thuế tính trên giá trị tăng thêm của hàng hóa và dịch vụ. Người tiêu dùng cuối cùng là người chịu thuế thực tế. Người bán hàng chỉ đóng vai trò thu hộ cho nhà nước. Tại cấp xã và thị trấn, đối tượng thu thuế phần lớn là hộ kinh doanh cá thể. Quy mô hoạt động của các cơ sở này thường nhỏ lẻ và phân tán. Doanh thu bán hàng biến động linh hoạt theo từng mùa vụ nông nghiệp. Hoạt động kinh doanh ít lưu trữ hóa đơn và chứng từ mua bán đầy đủ. Phương pháp tính thuế trực tiếp hoặc thuế khoán được áp dụng phổ biến. Công tác quản lý đòi hỏi cán bộ thuế phải bám sát địa bàn thường xuyên.

1.2. Vai trò của thu thuế đối với ngân sách huyện Đại Từ

Thuế giá trị gia tăng đóng góp tỷ trọng lớn trong cơ cấu thu ngân sách huyện Đại Từ. Nguồn thu này bảo đảm kinh phí vận hành bộ máy chính quyền cơ sở. Khoản tiền thuế thu được dùng để xây dựng các công trình công cộng. Các dự án trường học, trạm y tế và đường liên thôn được tài trợ từ nguồn này. Nguồn thu ổn định giúp địa phương chủ động trong chi ngân sách. Huyện giảm dần mức độ phụ thuộc vào trợ cấp của ngân sách cấp trên. Thu thuế minh bạch thúc đẩy môi trường kinh doanh địa phương lành mạnh. Doanh nghiệp và hộ kinh doanh nâng cao nhận thức trách nhiệm công dân. Nguồn lực tài chính dồi dào tạo tiền đề xây dựng nông thôn mới nâng cao tại Đại Từ.

II. Thực trạng quản lý thu thuế giá trị gia tăng ở cấp xã tại Đại Từ

Chi cục Thuế huyện Đại Từ đã đạt nhiều kết quả tích cực trong quản lý thu ngân sách. Công tác lập bộ thuế tại các xã và thị trấn ngày càng đi vào nền nếp. Nhiều hộ kinh doanh đã tự giác kê khai doanh thu định kỳ. Tuy nhiên, công tác quản lý vẫn đối mặt với nhiều khó khăn thực tế. Địa bàn huyện Đại Từ rộng lớn với 29 xã và 2 thị trấn. Địa hình phức tạp gây cản trở công tác điều tra doanh thu thực tế. Một số cơ sở kinh doanh chè và nông sản hoạt động mùa vụ không cố định. Tình trạng kinh doanh không có đăng ký kinh doanh vẫn còn diễn ra tại các vùng sâu. Ý thức chấp hành pháp luật thuế của một bộ phận tiểu thương chưa cao. Việc sử dụng hóa đơn điện tử tại các chợ truyền thống còn hạn chế. Nhiều giao dịch thương mại vẫn thực hiện bằng tiền mặt không có chứng từ. Đội ngũ công chức thuế phụ trách địa bàn còn mỏng so với số lượng hộ quản lý. Cơ sở vật chất kỹ thuật và phần mềm quản lý thuế chưa đồng bộ. Áp lực hoàn thành chỉ tiêu thu ngân sách hàng năm tạo ra gánh nặng lớn. Sự phối hợp giữa cán bộ thuế và chính quyền cấp xã đôi lúc còn thiếu nhịp nhàng.

2.1. Hạn chế trong công tác lập bộ và ấn định mức thuế

Công tác lập bộ thuế khoán tại các xã vẫn tồn tại sai lệch. Cán bộ thuế gặp khó khăn khi xác định doanh thu thực tế của hộ kinh doanh. Phần lớn hộ kinh doanh không ghi chép sổ sách kế toán. Thông tin doanh thu chủ yếu dựa vào kê khai chủ quan của người nộp thuế. Hội đồng tư vấn thuế xã hoạt động chưa thực sự hiệu quả. Một số thành viên hội đồng chưa nắm vững chuyên môn quản lý thuế. Mức thuế ấn định giữa các hộ liền kề đôi khi thiếu công bằng. Hiện tượng khiếu nại về mức thuế khoán vẫn xảy ra rải rác. Việc chậm điều chỉnh doanh thu khoán khi quy mô mở rộng gây thất thu ngân sách.

2.2. Vấn đề thất thu thuế và nợ đọng tại các địa bàn vùng sâu

Tình trạng nợ đọng thuế giá trị gia tăng vẫn phát sinh qua các năm. Các xã vùng sâu như Yên Lãng, Phúc Lương có giao thông chia cắt. Cán bộ thuế khó tiếp cận thường xuyên để đôn đốc thu nộp. Nhiều hộ kinh doanh chè vận chuyển bán buôn ra ngoài tỉnh không kê khai. Hành vi bán hàng không xuất hóa đơn nhằm che giấu doanh thu thực tế. Biện pháp cưỡng chế nợ thuế cấp xã còn thiếu tính răn đe mạnh. Cơ quan thuế chủ yếu dừng lại ở mức nhắc nhở và thông báo nợ. Ý thức tự giác nộp thuế của người dân chưa trở thành thói quen phổ biến. Nguồn thu thuế từ khu vực kinh tế tư nhân bị thất thoát đáng kể.

III. Giải pháp quản lý thu thuế giá trị gia tăng hiệu quả ở Đại Từ

Nâng cao hiệu quả quản lý thu thuế giá trị gia tăng đòi hỏi hệ thống giải pháp toàn diện. Chi cục Thuế huyện Đại Từ cần đổi mới quy trình quản lý đối với cấp cơ sở. Cơ quan thuế đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong mọi khâu nghiệp vụ. Việc chuyển đổi số giúp kiểm soát chặt chẽ cơ sở dữ liệu người nộp thuế. Cơ quan thuế triển khai hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền rộng rãi. Biện pháp này giúp quản lý doanh thu bán lẻ trực tiếp đến người tiêu dùng. Ngành thuế tăng cường phối hợp với Ủy ban nhân dân các xã và thị trấn. Chính quyền cơ sở nắm chắc số lượng hộ kinh doanh phát sinh mới. Hội đồng tư vấn thuế xã cần phát huy vai trò giám sát công khai doanh thu khoán. Công tác tuyên truyền chính sách thuế phải tiến hành thường xuyên qua hệ thống loa truyền thanh. Cán bộ thuế tổ chức các buổi hướng dẫn kê khai trực tiếp tại chợ. Đội ngũ kiểm tra thuế đẩy mạnh thanh tra theo phương pháp quản lý rủi ro. Các trường hợp cố tình gian lận và chây ỳ nợ thuế phải xử lý nghiêm minh.

3.1. Hiện đại hóa quy trình thu thuế và chuyển đổi số quản lý

Cơ quan thuế triển khai phần mềm quản lý thuế tập trung đến từng địa bàn cơ sở. Việc áp dụng ứng dụng eTax Mobile giúp người dân nộp thuế qua điện thoại thông minh. Phương thức nộp thuế điện tử giảm bớt thời gian đi lại cho tiểu thương. Quy trình luân chuyển dữ liệu thuế giữa các xã và huyện diễn ra tức thì. Hệ thống tự động cảnh báo các trường hợp có dấu hiệu sai lệch doanh thu. Cơ quan quản lý dễ dàng phát hiện các khoản nợ quá hạn để đôn đốc kịp thời. Việc minh bạch hóa số liệu trên môi trường số củng cố niềm tin của nhân dân. Hiện đại hóa công nghệ là chìa khóa then chốt ngăn chặn thất thu thuế tại Đại Từ.

3.2. Nâng cao năng lực cán bộ và tăng cường tuyên truyền thuế

Chi cục Thuế huyện Đại Từ cần chú trọng bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ cho cán bộ. Các khóa đào tạo kỹ năng phân tích rủi ro thuế cần tổ chức định kỳ. Đạo đức công vụ của công chức thuế phải luôn được rèn luyện nghiêm túc. Tác phong làm việc chuyên nghiệp tạo dựng sự tôn trọng từ người nộp thuế. Song song với đó, hình thức tuyên truyền pháp luật thuế cần đa dạng hóa. Nội dung tuyên truyền phải ngắn gọn, dễ hiểu và sát với thực tế từng địa phương. Chi cục thuế có thể phối hợp với các đoàn thể tổ chức hội nghị đối thoại. Việc giải đáp thắc mắc kịp thời giúp người dân tự giác tuân thủ nghĩa vụ nộp thuế.

IV. Kết luận về quản lý thu thuế giá trị gia tăng trên địa bàn Đại Từ

Quản lý thu thuế giá trị gia tăng là nhiệm vụ chính trị trọng tâm của huyện Đại Từ. Kết quả thu thuế phản ánh sự tăng trưởng của nền kinh tế địa phương. Việc hoàn thiện cơ chế quản lý thu góp phần ổn định nguồn lực tài chính công. Cấp ủy và chính quyền các xã, thị trấn cần vào cuộc đồng bộ và quyết liệt. Sự phối hợp đa ngành giữa thuế, công an và quản lý thị trường rất cần thiết. Mục tiêu hướng tới là xây dựng một hệ thống quản lý thuế công bằng và minh bạch. Ứng dụng công nghệ số và hóa đơn điện tử là xu hướng tất yếu. Các giải pháp đồng bộ sẽ giúp khai thác triệt để các nguồn thu còn tiềm năng. Huyện Đại Từ sẽ giảm thiểu tình trạng trốn lậu thuế và nợ đọng kéo dài. Ý thức chấp hành pháp luật của người dân là yếu tố quyết định thành công bền vững. Nguồn thu ngân sách đầy đủ sẽ quay trở lại phục vụ lợi ích của cộng đồng. Đời sống vật chất và hạ tầng kinh tế xã hội địa phương sẽ ngày càng khởi sắc.

4.1. Bài học kinh nghiệm cho công tác thuế cấp cơ sở

Thực tiễn quản lý thuế tại huyện Đại Từ rút ra nhiều bài học quý giá. Công tác quản lý thuế phải gắn chặt với thực tiễn sản xuất đời sống địa phương. Cán bộ thuế phải sâu sát cơ sở và thấu hiểu đặc thù kinh doanh nông nghiệp. Sự ủng hộ của lãnh đạo chính quyền cấp xã là nhân tố mang tính quyết định. Cơ quan thuế cần duy trì sự công bằng tuyệt đối trong xác định doanh thu khoán. Mọi biểu hiện tiêu cực hoặc ưu ái trong quản lý thuế phải được ngăn chặn kịp thời. Sự đồng thuận của nhân dân là thước đo chuẩn xác nhất cho chất lượng quản lý thuế.

4.2. Khả năng ứng dụng mô hình quản lý thuế tại địa phương

Mô hình quản lý thuế tại huyện Đại Từ có khả năng nhân rộng hiệu quả. Các huyện miền núi có điều kiện tương đồng hoàn toàn có thể học hỏi áp dụng. Kinh nghiệm phối hợp liên ngành giúp củng cố khối đoàn kết địa phương. Giải pháp chuyển đổi số và kê khai qua ứng dụng di động rất dễ triển khai. Việc phân nhóm hộ kinh doanh hỗ trợ quản lý doanh thu sát thực tế hơn. Mô hình này không chỉ nâng cao tỷ lệ hoàn thành dự toán ngân sách. Nó còn thúc đẩy văn hóa tự nguyện nộp thuế trong toàn xã hội. Chính quyền địa phương sở tại sẽ có thêm nguồn lực dồi dào phát triển bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thu ngân sách nhà nước trong 6 tháng đầu năm 2022 của cả nước ước đạt 775.262 tỷ đồng, tương đương 66% dự toán pháp lệnh. Tại cấp huyện, quản lý thu thuế giá trị gia tăng là trụ cột tài chính then chốt nhằm duy trì nguồn lực phát triển hạ tầng và an sinh xã hội. Đại Từ là huyện miền núi thuộc tỉnh Thái Nguyên, có cơ cấu hành chính gồm 30 đơn vị cấp xã, thị trấn (gồm 2 thị trấn và 28 xã). Trong giai đoạn 2019 - 2021, hoạt động thu ngân sách trên địa bàn ghi nhận nhiều chuyển biến tích cực, quy mô nguồn thu và số lượng đối tượng nộp thuế gia tăng liên tục. Riêng năm 2021, tổng thu ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện đạt 335.179 triệu đồng, bằng 146,2% dự toán tỉnh giao và tăng 81,7% so với cùng kỳ năm trước.

Tuy nhiên, nguồn thu thực tế của huyện Đại Từ vẫn chưa thực sự ổn định và chưa tương xứng với tiềm năng kinh tế xã hội. Số thu sau khi loại trừ tiền sử dụng đất chỉ đạt 206.712 triệu đồng, tương ứng 122,2% dự toán được giao. Cơ cấu thu còn phụ thuộc nhiều vào các khoản thu đất mang tính ngắn hạn, trong khi thuế giá trị gia tăng từ hoạt động sản xuất kinh doanh còn thất thu do gian lận hóa đơn, trốn thuế và nhận thức pháp luật chưa đồng đều. Nhằm tháo gỡ điểm nghẽn này, luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản lý kinh tế của tác giả Trần Thị Minh Hằng tại Trường Đại học Kinh tế và Quản trị Kinh doanh – Đại học Thái Nguyên (năm 2022) tập trung phân tích thực trạng quản lý thu thuế giá trị gia tăng tại 30 xã, thị trấn huyện Đại Từ giai đoạn 2019 - 2021. Nghiên cứu xác lập các luận cứ khoa học để hoàn thiện quy trình thu, mở rộng cơ sở đánh thuế và đảm bảo mục tiêu tăng trưởng thu ngân sách bền vững hàng năm trên 10%.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết tài chính công và lý thuyết hành vi tuân thủ thuế để phân tích mối quan hệ giữa cơ quan quản lý và người nộp thuế. Về mặt pháp lý, luận văn bám sát các chuẩn mực quy định tại Luật Quản lý thuế số 38/2019/QH14 và Luật Thuế Giá trị gia tăng số 13/2008/QH12 (cùng các luật sửa đổi, bổ sung số 31/2013/QH13, số 106/2016/QH13). Khung lý thuyết tập trung vào 4 khái niệm nền tảng: bản chất thuế giá trị gia tăng là sắc thuế gián thu đánh trên phần giá trị tăng thêm của hàng hóa, dịch vụ phát sinh từ khâu sản xuất đến tiêu dùng; cơ chế tự khai, tự nộp; ấn định thuế đối với hành vi vi phạm; và quản lý rủi ro trong thanh tra, kiểm tra thuế.

Mô hình nghiên cứu phân định rõ hai phương pháp tính thuế: phương pháp khấu trừ (thuế phải nộp bằng thuế đầu ra trừ thuế đầu vào) và phương pháp trực tiếp trên doanh thu áp dụng cho hộ, cá nhân kinh doanh. Biểu thuế suất được phân tích theo 3 mức gồm 0%, 5% và 10%, đồng thời cập nhật chính sách giảm thuế suất xuống 8% theo Nghị định số 15/2022/NĐ-CP nhằm hỗ trợ phục hồi kinh tế. Khung thể chế cũng xem xét chế tài xử phạt hành chính từ 10% đến 20% trên số tiền thuế khai thiếu và phạt từ 1 đến 3 lần số thuế trốn để đánh giá mức độ răn đe vi phạm.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn kết hợp hài hòa phương pháp định tính và định lượng dựa trên hai nguồn dữ liệu. Dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ báo cáo quyết toán thu ngân sách, số liệu thống kê người nộp thuế giai đoạn 2019 - 2021 của Chi cục Thuế huyện Đại Từ và Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua điều tra thực địa với cỡ mẫu 120 đối tượng, bao gồm 30 cán bộ, công chức thuế thuộc Chi cục Thuế huyện Đại Từ và 90 người nộp thuế (gồm 45 đại diện doanh nghiệp và 45 chủ hộ kinh doanh cá thể tại 30 xã, thị trấn).

Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng kết hợp thuận tiện nhằm đảm bảo tính đại diện cho cả khu vực đô thị thương mại (2 thị trấn) và vùng sâu, vùng xa (28 xã). Công cụ điều tra sử dụng bảng hỏi chuẩn hóa theo thang đo Likert 5 mức độ từ 1 điểm (hoàn toàn không đồng ý) đến 5 điểm (hoàn toàn đồng ý), chia thành 5 khoảng giá trị: kém (1,00 - 1,80 điểm), trung bình (1,81 - 2,60 điểm), khá (2,61 - 3,40 điểm), tốt (3,41 - 4,20 điểm) và rất tốt (4,21 - 5,00 điểm). Tác giả lựa chọn phương pháp thống kê mô tả và so sánh chỉ số tương đối, số tuyệt đối nhằm lượng hóa chính xác mức độ hài lòng của đối tượng nộp thuế, đồng thời làm rõ khoảng cách giữa quy định pháp luật và thực tế thực thi công vụ.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tổng thu ngân sách nhà nước của huyện Đại Từ duy trì đà tăng trưởng cao nhưng cơ cấu thu thiếu tính ổn định. Năm 2021, số thu đạt 335.179 triệu đồng, vượt 46,2% dự toán tỉnh giao (229.220 triệu đồng) và vượt 42,8% dự toán huyện. Tuy nhiên, nếu trừ đi tiền sử dụng đất, số thu chỉ còn 206.712 triệu đồng (bằng 122,2% dự toán). Nguồn thu từ thuế giá trị gia tăng khu vực công thương nghiệp ngoài quốc doanh tại 28 xã nông nghiệp còn rất hạn chế, chiếm tỷ trọng dưới 15% tổng thu cân đối.

Thứ hai, công tác lập kế hoạch và giao dự toán thu thuế giá trị gia tăng chưa sát với diễn biến thị trường. Chênh lệch giữa số thực thu và số dự toán qua các năm 2019 - 2021 dao động từ 15% đến trên 40%, cho thấy khâu dự báo nguồn thu chưa tính toán hết tốc độ biến động kinh tế và sự gia tăng của các cơ sở sản xuất kinh doanh mới thành lập.

Thứ ba, kết quả khảo sát 120 phiếu qua thang đo Likert chỉ ra sự khác biệt về mức độ đánh giá giữa các nhóm đối tượng. Về phía cán bộ thuế, điều kiện cơ sở vật chất và hạ tầng kỹ thuật chỉ đạt mức khá (điểm trung bình 3,32 trên 5,00). Về phía người nộp thuế, quy trình đăng ký thuế và khai thuế điện tử được đánh giá tốt (đạt 3,82 điểm ở khối doanh nghiệp), nhưng công tác kiểm tra thuế và cưỡng chế hành chính chỉ dừng lại ở mức trung bình khá (3,18 điểm ở khối hộ kinh doanh cá thể).

Thứ tư, khi so sánh đối sánh với địa phương tương đồng như huyện Thanh Ba (tỉnh Phú Thọ) – nơi tổng thu ngân sách xã tăng bình quân 7,89% mỗi năm nhưng nguồn thu phụ thuộc trên 64% vào bổ sung cấp trên và 14,8% vào tiền đất năm 2021, huyện Đại Từ có mức độ tự chủ ngân sách khá hơn. Dù vậy, huyện vẫn bộc lộ lỗ hổng quản lý thuế đối với các hộ kinh doanh cá thể không đăng ký kinh doanh chính thức.

Thảo luận kết quả

Thực trạng trên bắt nguồn từ những nguyên nhân chủ quan và khách quan đan xen. Về phía người nộp thuế, thói quen thanh toán tiền mặt và không lấy hóa đơn của người tiêu dùng tại các chợ truyền thống vùng nông thôn chiếm trên 70%, tạo kẽ hở cho các hộ kinh doanh giấu doanh thu để duy trì mức thuế khoán thấp. Động cơ tối đa hóa lợi nhuận khiến nhiều cơ sở kinh doanh tìm cách lách luật, trì hoãn nghĩa vụ nộp thuế. Về phía cơ quan quản lý, đội ngũ công chức thuế phải phụ trách địa bàn rộng lớn gồm 30 xã, thị trấn miền núi trong điều kiện trang thiết bị công nghệ thông tin chưa đồng bộ.

So sánh với kết quả tại huyện Định Hóa (tỉnh Thái Nguyên), nơi thu ngân sách cân đối năm 2021 đạt 55,701 tỷ đồng (đạt 104,54% kế hoạch), có thể thấy quy mô nguồn thu của Đại Từ lớn hơn gấp 6 lần, song rủi ro nợ đọng thuế và thất thoát doanh thu khoán lại phức tạp hơn rất nhiều. Các dữ liệu này phản ánh rõ nét tính cấp thiết của việc chuyển đổi phương thức giám sát. Trong thực hành phân tích, số liệu thu ngân sách qua 3 năm (2019 - 2021) có thể được trực quan hóa qua biểu đồ cột chồng kết hợp đồ thị đường nhằm làm rõ sự tương phản giữa tăng trưởng số thu tiền đất và số thu thuế giá trị gia tăng thuần túy. Đồng thời, một bảng ma trận đối sánh điểm Likert giữa cán bộ thuế và người nộp thuế sẽ giúp chỉ rõ những quy trình hành chính đang gây nghẽn dòng thu để cơ quan chức năng ưu tiên cải cách.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện công tác lập, giao dự toán và xây dựng kế hoạch thu thuế giá trị gia tăng. Chi cục Thuế huyện Đại Từ cần phối hợp với Phòng Tài chính - Kế hoạch và Ủy ban nhân dân 30 xã, thị trấn rà soát toàn bộ cơ sở kinh tế, ứng dụng mô hình phân tích dữ liệu lịch sử nhằm kiểm soát sai số dự toán hàng năm dưới 5% trong giai đoạn 2022 - 2025.

Thứ hai, đẩy mạnh hiện đại hóa quy trình kê khai và nộp thuế điện tử. Mục tiêu đặt ra là duy trì tỷ lệ 100% doanh nghiệp và tối thiểu 90% hộ kinh doanh áp dụng phương pháp kê khai thực hiện khai thuế, nộp thuế qua mạng. Cơ quan thuế cần triển khai triệt để hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền cho các cơ sở bán lẻ, ăn uống tại 2 thị trấn và các chợ trung tâm trước quý IV năm 2023.

Thứ ba, tăng cường hiệu lực thanh tra, kiểm tra và cưỡng chế thu hồi nợ thuế. Đội kiểm tra thuế cần xây dựng tiêu chí phân tích rủi ro định kỳ hàng quý, tập trung kiểm soát doanh nghiệp trong lĩnh vực khai khoáng, xây dựng cơ bản và chế biến chè; kiên quyết áp dụng các biện pháp trích tiền gửi ngân hàng, phong tỏa tài khoản hoặc ngừng sử dụng hóa đơn để hạ tỷ lệ nợ đọng thuế giá trị gia tăng xuống dưới 3% trên tổng thu.

Thứ tư, kiện toàn tổ chức bộ máy và nâng cấp chất lượng công tác tuyên truyền hỗ trợ người nộp thuế. Đơn vị cần tổ chức định kỳ 4 đợt tập huấn nghiệp vụ mỗi năm cho công chức thuế và ít nhất 2 hội nghị đối thoại trực tiếp với cộng đồng kinh doanh; đồng thời thiết lập cơ chế liên ngành giữa Thuế, Công an và Ban quản lý chợ để điều tra, giám sát doanh thu thực tế của 100% hộ kinh doanh cá thể.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung nghiên cứu mang giá trị thực tiễn sâu sắc, phù hợp cho 4 nhóm đối tượng chính:

Thứ nhất, lãnh đạo và công chức Chi cục Thuế huyện Đại Từ cùng Cục Thuế tỉnh Thái Nguyên. Nghiên cứu cung cấp hệ thống dữ liệu thực chứng với hơn 130 trang tư liệu, báo cáo chi tiết, làm cơ sở khoa học để tái cơ cấu quy trình quản lý nợ, lập dự toán ngân sách và chống gian lận hóa đơn tại 30 đơn vị hành chính cấp xã.

Thứ hai, chính quyền địa phương huyện Đại Từ, bao gồm Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân huyện và Hội đồng tư vấn thuế các xã, thị trấn. Luận văn cung cấp luận cứ thực tiễn để định hướng phân cấp nguồn thu, xây dựng chiến lược nuôi dưỡng nguồn thu bền vững và chấm dứt sự phụ thuộc quá mức vào đấu giá quyền sử dụng đất.

Thứ ba, các doanh nghiệp, hợp tác xã và hơn 1.000 hộ kinh doanh cá thể trên địa bàn huyện. Tài liệu giúp người nộp thuế hiểu rõ khung pháp lý, quyền lợi được giảm 2% thuế suất theo chính sách hỗ trợ của Nhà nước, cũng như các nghĩa vụ hóa đơn chứng từ nhằm phòng tránh rủi ro bị xử phạt hành chính từ 10% đến 20%.

Thứ tư, các giảng viên, học viên cao học và sinh viên khối ngành Kinh tế công, Quản lý kinh tế, Thuế và Quản trị kinh doanh. Luận văn đóng vai trò là một case study thực tế điển hình về phương pháp khảo sát sơ cấp, thiết kế thang đo Likert 5 mức độ và kỹ thuật phân tích chính sách thuế tại địa bàn miền núi.

Câu hỏi thường gặp

Phương pháp tính thuế giá trị gia tăng trực tiếp và phương pháp khấu trừ khác nhau như thế nào?

Phương pháp khấu trừ áp dụng cho doanh nghiệp thực hiện đầy đủ chế độ kế toán hóa đơn, xác định số thuế nộp bằng thuế đầu ra trừ thuế đầu vào với các mức thuế suất 0%, 5% hoặc 10%. Phương pháp trực tiếp áp dụng cho hộ, cá nhân kinh doanh hoặc cơ sở không đủ điều kiện kế toán, tính thuế theo tỷ lệ phần trăm từ 1% đến 5% trên doanh thu hoặc tính trực tiếp trên giá trị tăng thêm của hàng hóa.

Kết quả thu ngân sách huyện Đại Từ giai đoạn 2019 - 2021 đạt được con số cụ thể ra sao?

Năm 2021, tổng thu ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện Đại Từ đạt 335.179 triệu đồng, vượt 46,2% dự toán tỉnh giao và vượt 42,8% dự toán huyện phê duyệt. Dù vậy, nếu loại trừ khoản thu từ đất thì số thu thực tế là 206.712 triệu đồng, phản ánh sự phục hồi sản xuất kinh doanh nhưng nguồn thu bền vững vẫn cần mở rộng thêm.

Thang đo Likert được sử dụng trong luận văn đánh giá những khía cạnh nào?

Thang đo Likert 5 mức độ (từ 1 điểm đến 5 điểm tương ứng 5 khoảng điểm đánh giá) được áp dụng để khảo sát 120 đối tượng, đo lường các khía cạnh: công tác lập dự toán, thủ tục kê khai nộp thuế điện tử, cơ sở vật chất kỹ thuật, tinh thần phục vụ của cán bộ thuế và tính minh bạch trong kiểm tra, xử lý vi phạm thuế.

Chính sách giảm thuế giá trị gia tăng theo Nghị định số 15/2022/NĐ-CP được quy định như thế nào?

Nghị định số 15/2022/NĐ-CP quy định giảm thuế giá trị gia tăng từ 10% xuống 8% đối với nhiều nhóm hàng hóa, dịch vụ từ ngày 01/02/2022. Đối với cơ sở kinh doanh tính thuế theo tỷ lệ phần trăm trên doanh thu, mức tỷ lệ tính thuế được giảm 20% khi xuất hóa đơn, hỗ trợ đắc lực cho người nộp thuế phục hồi sau đại dịch.

Kinh nghiệm quản lý thu thuế từ huyện Thanh Ba mang lại bài học gì cho huyện Đại Từ?

Bài học từ huyện Thanh Ba (tỉnh Phú Thọ) cho thấy việc thu ngân sách dựa trên 64% từ ngân sách cấp trên bổ sung và 14,8% từ tiền sử dụng đất sẽ làm giảm tính chủ động tài khóa. Do đó, huyện Đại Từ cần tập trung bao quát nguồn thu từ hộ kinh doanh và hiện đại hóa công tác thu thuế qua ngân hàng để giảm thất thu.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý thu thuế giá trị gia tăng tại cấp xã, thị trấn trên cơ sở Luật Quản lý thuế số 38/2019/QH14.
• Đánh giá xác thực kết quả thu ngân sách huyện Đại Từ giai đoạn 2019 - 2021 với số thu năm 2021 đạt 335.179 triệu đồng, vượt 46,2% dự toán nhưng chỉ rõ sự thiếu ổn định do tỷ trọng tiền đất quá lớn.
• Phát hiện các điểm nghẽn then chốt gồm: độ lệch dự toán trên 15%, hạ tầng công nghệ thông tin cấp cơ sở đạt 3,32 điểm Likert và hơn 70% giao dịch tiêu dùng nông thôn chưa sử dụng hóa đơn.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược gắn với mục tiêu 100% doanh nghiệp kê khai điện tử, mở rộng hóa đơn máy tính tiền và kéo giảm nợ đọng thuế xuống dưới 3%.
• Cung cấp mô hình khảo sát thực nghiệm 120 đối tượng có giá trị tham khảo cao cho công tác quản lý tài chính công tại 30 xã, thị trấn miền núi.

Trong giai đoạn 2022 - 2025, ngành thuế địa phương cần khẩn trương số hóa toàn diện quy trình quản lý, tăng cường đối thoại công khai với người dân và người nộp thuế. Cơ quan thuế cùng chính quyền cơ sở cần chủ động phối hợp để xây dựng môi trường thuế minh bạch, văn minh, đảm bảo huy động đầy đủ nguồn lực tài chính phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế xã hội bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ THU THUẾ GIÁ TRỊ GIA TĂNG 1. Cơ sở lí luận về quản lí thu thuế giá trị gia tăng 1. Thuế giá trị gia tăng và thu thuế giá trị gia tăng 1. Khái niệm Thuế là một hình thức huy động nguồn tài chính cho Nhà nước đã có từ lâu đời.

Khi Nhà nước ra đời, thuế trở thành công cụ để Nhà nước có được nguồn thu nhằm trang trải các chi tiêu của Nhà nước. Trải qua quá trình phát triển lâu dài và cho đến nay, các Nhà nuớc đều sử dụng thuế để phân phối các khoản thu nhập và huy động nguồn thu cho Nhà nước. Sự ra đời và tồn tại của thuế gắn liền với sự ra đời và tồn tại của Nhà nước. Do đó, thuế là một phạm trù kinh tế, đồng thời là phạm trù lịch sử.

Với những quan điểm như trên cho thấy, Nhà nước và thuế là hai phạm trù gắn bó hữu cơ với nhau. Nhà nước tồn tại tất yếu phải có thuế để đảm bảo điều kiện vật chất cho sự tồn tại và hoạt động của nhà nước. Thuế có thể thu bằng tiền, hiện vật hoặc bằng ngày công lao động. Xét về nội dung vật chất, thuế là một bộ phận của cải xã hội tập trung vào quỹ ngân sách nhà nước, mà thực chất là một bộ phận của cải từ khu vực tư được chuyển vào khu vực công, nhằm trang trải những kinh phí để duy trì sự tồn tại, hoạt động của bộ máy nhà nước và các chi phí công cộng.

Về bản chất kinh tế, thuế phản ánh quan hệ phân phối của cải xã hội dưới hình thức giá trị giữa nhà nước với các chủ thể khác trong xã hội. Các quan hệ kinh tế này được nảy sinh một cách khách quan giữa nhà nước và các chủ thể khác trong xã hội, đặc biệt là các pháp nhân và các thể nhân. Trong đó các pháp nhân, thể nhân phải chuyển giao bắt buộc một phần của cải của mình cho nhà nước theo đúng quy định do chính nhà nước đề ra mà không gắn với bất kỳ một ràng buộc nào về sự hoàn trả số thuế đã nộp, hoặc cung cấp trực tiếp hàng hoá hay dịch vụ cho người nộp thuế từ phía nhà nước. Như vậy, có thể hiểu thuế là hình thức động viên bắt buộc của nhà nước theo 5 luật định, thuộc phạm trù phân phối, nhằm tập trung một bộ phận thu nhập của các thể nhân và pháp nhân vào ngân sách nhà nước, để đáp ứng các nhu cầu chi tiêu của nhà nước và phục vụ cho lợi ích công cộng, chính sách xã hội.

Thuế GTGT được áp dụng ở một vài nước Tây Âu từ những năm 50 của thế kỷ XX. Năm 1954, Chính phủ Pháp chính thức ban hành thuế GTGT nhằm hạn chế việc thu thuế chồng chéo lên thuế, với thuế suất đồng loạt 20% và chỉ khấu trừ thuế ở khâu trước đối với nguyên liệu, vật liệu. Đến năm 1966, các nước châu Âu chính thức ban hành thuế GTGT thay thế một số sắc thuế gián thu. Nếu như năm 1989 chỉ có 43 quốc gia áp dụng thuế GTGT thì đến năm 2012 đã có trên 150 nước áp dụng sắc thuế này và mức thuế suất dao động từ 5% – 25% tuỳ theo nền kinh tế mỗi quốc gia (Theo NHTG – 2012).

Ở Việt Nam, Luật thuế GTGT được thông qua lần đầu tại kỳ họp thứ 11 Quốc hội khóa IX ngày 10 tháng 5 năm 1997. Nay là Luật thuế GTGT số 13/2008/QH12 được Quốc hội khóa XII kỳ họp thứ 3 thông qua ngày 03 tháng 6 năm 2008 và có hiệu lực thi hành từ 01/01/2009, theo quy định tại Điều 2: “Thuế GTGT là thuế tính trên giá trị tăng thêm của hàng hoá, dịch vụ phát sinh trong quá trình từ sản xuất, lưu thông đến tiêu dùng”. Như vậy, Thuế GTGT có tên gọi là cơ sở tính thuế, là loại thuế có đối tượng đánh thuế là hàng hoá, dịch vụ. Tại mỗi khâu sản xuất, cung ứng dịch vụ, thuế GTGT chỉ tính trên giá trị tăng thêm của hàng hoá, dịch vụ ở từng khâu, mà không đánh vào phần giá trị đã chịu thuế ở khâu trước nên cách tính thuế là rất khoa học, rất cần thiết đối với sự phát triển sản xuất theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá và phù hợp với yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế.

Vì Thuế là công cụ rất quan trọng để Nhà nước thực hiện chức năng quản lý vĩ mô đối với nền kinh tế. Nền kinh tế nước ta đang trong quá trình vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lý cuả nhà nước, do đó thuế giá trị gia tăng có vai trò rất quan trọng. Vậy Giá trị gia tăng (GTGT) là phần giá trị chênh lệch giữa giá trị hàng hóa bán ra và giá trị của những thứ dùng để làm ra hàng hóa đó. Và Thuế GTGT là loại thuế gián thu tính trên khoản giá trị tăng thêm của hàng hóa, dịch vụ phát sinh trong quá trình từ khâu sản xuất, lưu thông đến tiêu dùng [10].

6 Chỉ người bán hàng hoá, dịch vụ lần đầu phải nộp thuế GTGT trên toàn bộ doanh thu bán hàng hoá, dịch vụ đó. Vì thuế GTGT được đánh trên giá trị tăng thêm của hàng hoá, dịch vụ nên đối tượng đánh thuế là hàng hoá, dịch vụ. Đối tượng nộp thuế là cơ sở sản xuất kinh doanh dịch vụ còn đối tượng chịu thuế là người tiêu dùng hàng hoá, dịch vụ đó. Thuế GTGT tính trên giá bán chưa có thuế GTGT.

Người sản xuất, cung ứng hàng hóa, dịch vụ có trách nhiệm thu và nộp hộ người tiêu dùng. Người tiêu dùng mua sản phẩm với giá đã có thuế GTGT, vì vậy người tiêu dùng chính là người chịu khoản thuế này. Từ khái niệm về thuế GTGT thì thu thuế GTGT là việc cơ quan thuế dùng quyền lực của mình để tập trung một phần nguồn tài chính quốc gia đóng góp vào ngân sách Nhà nước nhằm phục vụ các nhu cầu chi tiêu của Nhà nước. Một số quy định cụ thể về thuế giá trị gia tăng * Các yếu tố cấu thành thuế giá trị gia tăng Thuế GTGT có các thành tố sau: - Tên gọi của Luật Thuế GTGT dựa trên cơ sở tính thuế là giá trị gia tăng của hàng hoá dịch vụ qua mỗi khâu sản xuất kinh doanh hàng hoá, dịch vụ.

- Cơ sở đánh thuế của Thuế GTGT là các đối tượng tiêu dùng hàng hoá trong xã hội đều phải nộp một khoản thuế nhất định, khoản thuế này phải nộp vào ngân sách nhà nước thông qua nhà sản xuất, cung ứng hàng hoá dịch vụ. - Thuế suất thuế GTGT: Thuế GTGT là loại thuế có ít thuế suất và thuế suất thấp, tuỳ theo chính sách thuế của từng quốc gia mà thuế suất thường giao động từ 5% đến 20%. - Đối tượng nộp thuế GTGT là nhà sản xuất, cung ứng dịch vụ. Đối tượng nộp thuế có nghĩa vụ thu số tiền thuế của người tiêu dùng hàng hoá, dịch vụ để nộp ngân sách nhà nước.

- Đối tượng chịu thuế GTGT là người tiêu dùng hàng hoá và dịch vụ. Mọi tổ chức, cá nhân khi tiêu dùng hàng hoá và dịch vụ thuộc diện tính thuế đều phải trả ngay một khoản thuế khi thanh toán mua hàng, trừ một số đối tượng tiêu dùng đặc biệt được miễn thuế. 7 - Đối tượng đánh thuế đối với thuế GTGT là hàng hoá và dịch vụ. - Quy trình khai thuế và nộp thuế GTGT.

Việc kê khai nộp thuế GTGT được thực hiện khi phát sinh quan hệ mua và bán hàng hoá chịu thuế GTGT. Tuy nhiên để đơn giản hoá thì thuế GTGT thường được kê khai nộp vào một kỳ nhất định. Theo quy định của Luật thuế GTGT Việt Nam là hàng tháng. * Đối tượng nộp thuế GTGT Người nộp thuế là tổ chức, cá nhân nhập khẩu hoặc sản xuất, kinh doanh hàng hóa, dịch vụ chịu thuế GTGT.

Trong đó: – Tổ chức kinh doanh bao gồm: các doanh nghiệp dưới mọi loại hình, thuộc các thành phần kinh tế, các tổ chức kinh doanh của các tổ chức chính trị xã hội, xã hội nghề nghiệp, các loại hình hợp tác xã; – Cá nhân kinh doanh bao gồm: những người kinh doanh độc lập, hộ kinh doanh, các cá nhân hợp tác cùng sản xuất kinh doanh nhưng không thành lập pháp nhân. * Căn cứ tính thuế Căn cứ tính thuế là cơ sở để tính ra số thuế phải nộp. Theo Điều 6 Luật thuế giá trị gia tăng: “Căn cứ tính thuế giá trị gia tăng là giá tính thuế và thuế suất” Phân tích cụ thể hơn về giá tính thuế và thuế suất. Về giá tính thuế: 8 Giá tính thuế giá trị gia tăng là giá chưa có thuế giá trị gia tăng được phản ánh qua hệ thống hóa đơn bán hàng của người bán hàng, cung ứng dịch vụ hoặc nhập khẩu hàng hóa.

Giá tính thuế giá trị gia tăng được quy định tại Điều 7 Luật Thuế giá trị gia tăng và việc xác định cụ thể giá tính thuế phụ thuộc vào hoạt động, hàng hóa, dịch vụ, bao gồm: hàng hóa, dịch vụ do cơ sở sản xuất, kinh doanh bán ra; hàng hóa nhập khẩu; hàng hóa, dịch vụ dùng để trao đổi, tiêu dùng nội bộ, biếu, tặng cho; hoạt động cho thuê tài sản; hàng hóa bán theo phương thức trả góp, trả chậm; gia công hàng hóa; hoạt động xây dựng, lắp đặt; hoạt động kinh doanh bất động sản; hoạt động đại lý, môi giới mua bán hàng hóa và dịch vụ hưởng hoa hồng; hàng hóa, dịch vụ được sử dụng chứng từ thanh toán ghi giá thanh toán. Về thuế suất Thuế suất là định mức thu thuế trên một đơn vị của đối tượng chịu thuế. Thuế suất thuế giá trị gia tăng là loại thuế suất theo giá trị tức là quy định tỷ lệ % huy động trên một đơn vị hàng hóa, dịch vụ là đối tượng chịu thuế. Hiện nay trên thế giới áp dụng hai cơ chế thuế suất thuế giá trị gia tăng: cơ chế nhiều mức thuế suất hoặc cơ chế một thuế suất.

Trong đó, các nhà lập pháp Việt Nam đã lựa chọn cơ chế nhiều thuế suất nhằm khuyến khích phát triển, đầu tư cho đối tượng áp dụng thuế suất thấp. Luật thuế giá trị gia tăng có hiệu lực thi hành từ 1/1/1999 quy định bốn mức thuế suất (0%, 5%, 10%, 20%); nhưng Điều 8 Luật thuế giá trị gia tăng 2008, sửa đổi, bổ sung 2016 quy định chỉ còn ba mức thuế suất là 0%, 5% và 10%.