Chương 1. Cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý thu Bảo hiểm xã hội bắt buộc trên địa bàn tỉnh, thành phố Chương 2. Thực trạng quản lý thu Bảo hiểm xã hội bắt buộc tại Bảo hiểm xã hội tỉnh Hà Giang giai đoạn 2017 - 2019 Chương 3. Giải pháp tăng cường quản lý thu Bảo hiểm xã hội bắt buộc tại Bảo hiểm xã hội tỉnh Hà Giang Luan van 10 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI BẮT BUỘC TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH, THÀNH PHỐ 1.
Khái quát về Bảo hiểm xã hội và thu bảo hiểm xã hội 1. Khái niệm bảo hiểm xã hội và thu bảo hiểm xã hội bắt buộc 1. Bảo hiểm xã hội Bảo hiểm xã hội là một thuật ngữ khoa học nhưng cũng là khái niệm được sử dụng nhiều trong đời sống thực tiễn xã hội. Chính vì vậy, có nhiều định nghĩa khác nhau về bảo hiểm xã hội.
Nếu dựa trên bản chất và chức năng của bảo hiểm xã hội thì: BHXH là sự bảo vệ của xã hội đối với các thành viên của mình thông qua một loạt các biện pháp công cộng, nhằm chống lại các khó khăn về kinh tế và xã hội do bị mất hoặc giảm mất thu nhập gây ra bởi ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, thất nghiệp, thương tật, tuổi già và chết, đồng thời đảm bảo các chăm sóc y tế và trợ cấp cho các gia đình đông con [18]. Trong quan điểm của mình, Henri Kliler (giáo sư giảng dạy tại trường Đại học tổng hợp Bruxelles - Vương quốc Bỉ) cho rằng: Bảo hiểm xã hội là toàn bộ các luật và quy định nhằm đảm bảo cho người lao động hưởng lương cũng như gia đình của họ được hưởng trợ cấp khi họ ở trong hoàn cảnh hoặc mất toàn bộ hay một phần thu nhập từ lao động hoặc phát sinh những chi phí cần được hỗ trợ” [19]. BHXH là một chính sách xã hội đã được thể chế hóa, vì vậy theo Luật BHXH mà Quốc hội đã thông qua ngày 29/6/2006, nêu định nghĩa: BHXH là sự đảm bảo thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập của người lao động khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập do ốm đau, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, thất nghiệp, hết tuổi lao động hoặc chết [20]. Trong luận văn này, khái niệm bảo hiểm xã hội được sử dụng với các hàm ý sau: (1) bảo hiểm xã hội mang tính xã hội, nhằm giải quyết và đáp ứng các nhu cầu cơ bản của xã hội và đó không phải là một hình thức kinh doanh, vì vậy BHXH mang bản chất xã hội - kinh tế vì mang lại lợi ích cho người lao Luan van 11 động và toàn bộ hệ thống kinh tế của quốc gia.
(2) Bảo hiểm xã hội hướng đến nhóm đối tượng trực tiếp là người lao động. (3) Bảo hiểm xã hội là bảo hiểm thu nhập của người lao động, trong những trường hợp người lao động gặp rủi ro (mất/giảm thu nhập. Thu bảo hiểm xã hội bắt buộc Khi BHXH đã là một chính sách được thể chế hóa thành Luật, thì điều đó đồng nghĩa với việc muốn tồn tại và phát triển, phải có các cơ chế điều chỉnh. Một trong những cơ chế đó chính là cơ chế tài chính riêng để đảm bảo cho hoạt động chi trả đầy đủ về các chế độ, cũng như thực hiện cụ thể các chính sách bảo hiểm xã hội.
Để vận hành ổn định cơ chế tài chính trong BHXH, thì thu BHXH bắt buộc là một hoạt động quan trọng, đảm bảo cho sự ổn định, tồn tại và phát triển của hệ thống BHXH. Thu bảo hiểm xã hội bắt buộc là việc Nhà nước dùng quyền lực của mình để bắt buộc các đối tượng tham gia phải đóng BHXH theo mức quy định hoặc cho phép những đối tượng tự nguyện tham gia, lựa chọn mức đóng và phương thức đóng phù hợp với thu nhập của mình. Trên cơ sở đó, hình thành nên một quỹ tiền tệ tập trung nhằm mục đích bảo đảm cho việc chi trả các chế độ bảo hiểm xã hội và hoạt động của tổ chức sự nghiệp BHXH [9]. Như vậy, có thể hiểu thu BHXH bắt buộc là một hoạt động quan trọng, đây là cơ sở hình thành quỹ Bảo hiểm xã hội.
Cơ chế của quỹ này là sự tập trung, thống nhất, độc lập với ngân sách nhà nước. Bản chất thu BHXH bắt buộc là một quá trình phân phối lại một phần thu nhập của các đối tượng tham gia BHXH, phân phối lại giá trị xã hội nhằm giải quyết hài hòa lợi ích kinh tế, lợi ích xã hội, góp phần đảm bảo công bằng xã hội. Thu bảo hiểm xã hội bắt buộc có căn cứ trên các quy định của Luật pháp nhằm đảm bảo quyền lợi tham gia của người lao động, cũng như đảm bảo sự ổn định phát triển trong hệ thống an sinh xã hội và phúc lợi xã hội của mỗi quốc gia. Quản lý và quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc 1.
Khái niệm quản lý Trong đời sống xã hội, hoạt động quản lý luôn là sự cần thiết. Hoạt động quản lý bắt nguồn từ sự phân công lao động nhằm đạt được hiệu quả cao. Đó là hoạt động giúp cho người đứng đầu tổ chức phối hợp sự nỗ lực của các thành viên trong nhóm, trong cộng đồng nhằm đạt được mục tiêu đề ra. Xuất phát từ khái niệm của quản lý: "Quản lý là sự tác động có tổ chức có hướng đích của chủ thể quản lý tới đối tượng quản lý nhằm đạt mục tiêu đó đề ra" [26, tr.
Quản lý bao giờ cũng là một tác động hướng đích, có xác định mục tiêu, thể hiện mối quan hệ giữa chủ thể quản lý (quản lý, điều khiển) và đối tượng quản lý (chịu sự quản lý), đây là quan hệ giữa lãnh đạo và bị lãnh đạo, không đồng cấp và có tính bắt buộc. Nó diễn ra trong mọi lĩnh vực hoạt động của con người với nhiều cấp độ, nhiều mối liên hệ với nhau. Khái niệm quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc Quản lý thu BHXH bắt buộc là sự tác động có tổ chức của chủ thể quản lý để điều chỉnh các hoạt động thu nhằm đạt được mục tiêu yêu cầu đề ra. Sự tác động đó được thực hiện bằng hệ thống các biện pháp hành chính, kinh tế và pháp luật nhằm đạt được mục tiêu thu đúng đối tượng, thu đủ số lượng và không thất thu tiền đóng BHXH, nhằm đảm bảo thời gian theo quy định của pháp luật về BHXH [9].
Mục đích của quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc - Đảm bảo quyền lợi cho người tham gia đóng BHXH bắt buộc: Với hoạt động nghiệp vụ chuyên môn trong quản lý, sự tăng cường công tác quản lý thu, sẽ kịp thời phát hiện các trường hợp vi phạm BHXH bắt buộc. Từ đó, có các chế tài điều chỉnh nhằm buộc các đơn vị, tổ chức sử dụng người lao động phải thực hiện đầy đủ trách nhiệm, nghĩa vụ BHXH cho người lao động đảm bảo quyền lợi của họ. Không những quyền lợi của người lao động được đảm bảo mà quỹ BHXH cũng được cân đối, ổn định. Điều này góp phần tạo Luan van 13 nên sự hài hòa trong mối quan hệ ba bên đó là người lao động, người sử dụng lao động và cơ quan Bảo hiểm xã hội.
- Tạo sự thống nhất trong hoạt động thu bảo hiểm xã hội bắt buộc: Vì đối tượng thu BHXH bắt buộc rất đa dạng (có sự khác nhau về nhiều lĩnh vực nghề nghiệp, về trình độ học vấn, trình độ chuyên môn, khu vực cư trú.) nên nếu không có sự quản lý, điều phối, chỉ đạo thống nhất thì hoạt động thu BHXH bắt buộc sẽ khó có hiệu quả. Hơn nữa, thông qua công tác quản lý, quá trình thực hiện thu BHXH bắt buộc sẽ có sự thống nhất giữa chủ thể quản lý và khách thể quản lý, điều này sẽ giúp làm giảm chi phí (thời gian, tiền bạc, công sức.) đối với cơ quan Bảo hiểm xã hội. Tính thống nhất còn được thể hiện thông qua việc lập kế hoạch, phân công trách nhiệm cụ thể cho các cấp trong hệ thống. Đó là sự phối kết hợp của bộ phận tài chính, bộ phận thực hiện truyền thông, và hệ thống ngân hàng.
Đó là sự chuẩn bị soạn thảo thống nhất về các mẫu biểu, các nội dung hướng dẫn cũng như các quy trình thu nộp BHXH bắt buộc. - Đảm bảo tính bền vững và hiệu quả của hoạt động thu bảo hiểm xã hội bắt buộc: Có thể nói, công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc sẽ giúp định hướng thu BHXH đúng đắn, phù hợp với điều kiện kinh tế, chính trị, văn hóa xã hội của mỗi quốc gia. Đồng thời, cũng xác định mục tiêu chung của hoạt động thu BHXH bắt buộc là hướng mọi sự nỗ lực của cá nhân, của tổ chức vào sự ổn định, bền vững và hiệu quả của hoạt động thu BHXH. Hơn thế nữa, quản lý hiệu quả thì công tác thu BHXH có thể tạo động lực và niềm tin cho mọi tổ chức tham gia BHXH.
Dĩ nhiên, quản lý giữ vai trò chủ chốt thông qua công tác đánh giá khen thưởng đối với những cá nhân, tổ thức thực hiện thu BHXH có thành tích tốt. Đồng thời, điểu chỉnh hành vi sai lệch với những biểu hiện tiêu cực làm thất thoát nguồn quỹ BHXH và phương hại đến lợi ích của những người tham gia đóng BHXH bắt buộc. Nội dung quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc 1. Quản lý đối tượng tham gia Bảo hiểm xã hội Theo quy định: Bảo hiểm xã hội tỉnh và Bảo hiểm xã hội huyện không được sử dụng tiền thu BHXH vào bất cứ mục đích gì, trừ trường hợp đặc biệt phải được Tổng Giám đốc Bảo hiểm xã hội Việt Nam chấp thuận bằng văn bản.
Quản lý tiền thu thông qua hình thức đóng tiền (chuyển khoản/ tiền mặt vào tài khoản chuyên thu của cơ quan Bảo hiểm xã hội mở tại ngân hàng hoặc Kho bạc Nhà nước). Khi nhận được tiền đóng của đơn vị có trách nhiệm đóng BHXH, cơ quan Bảo hiểm xã hội thực hiện: (1) thu tiền đóng BHXH kể cả tiền lãi chậm đóng đối với người lao động đủ điều kiện hưởng BHXH hoặc chấm dứt Hợp đồng lao động, Hợp đồng làm việc để kịp thời giải quyết chế độ BHXH cho người lao động theo quy định pháp luật (nếu có); (2) số tiền còn lại được hạch toán thu theo quy định. Mỗi cấp quản lý có chức năng và nhiệm vụ khác nhau. Do vậy,việc quản lý nguồn thu để hình thành quỹ BHXH cũng có những điểm khác nhau.