CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ TÀI SẢN CÔNG TRONG CÁC ĐƠN VỊ THUỘC UBND CẤP HUYỆN 1. Cơ sở lý luận về quản lý TSC trong các đơn vị thuộc UBND cấp huyện 1. Khái niệm, phân loại, đặc điểm của TSC trong các đơn vị thuộc UBND cấp huyện 1. Khái niệm về TSC trong các đơn vị thuộc UBND cấp Huyện a, Khái niệm UBND cấp huyện 1.
Theo Luật tổ chức chính quyền địa phương năm 2005, “ UBND huyện là cơ quan hành chính nhà nước tại các địa phương. UBND cấp huyện bao gồm Chủ tịch Huyện, Phó Chủ tịch Huyện và các Ủy viên. Đối với UBND huyện loại 1 thì không có quá 3 phó chủ tịch huyện, còn lại loại 2 và loại 3 thì không quá 2 phó chủ tịch. Ủy viên của UBND huyện bao gồm các Ủy viên là người đứng đầu cơ quan chuyên môn thuộc UBND huyện, Ủy viên phụ trách quân sự, ủy viên phụ trách công an” (Luật dân sự 2005).
b, Khái niệm về đơn vị thuộc UBND cấp huyện Theo Luật tổ chức chính quyền địa phương năm 2005, “Cơ quan chuyên môn thuộc UBND huyện gồm có các phòng và cơ quan tương đương phòng. Cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp huyện là cơ quan tham mưu, giúp UBND cấp huyện thực hiện chức năng quản lý nhà nước ở địa phương và thực hiện một số nhiệm vụ,quyền hạn theo sự ủy quyền của UBND cấp huyện và theo quy định của pháp luật; góp phần bảo đảm sự thống nhất quản lý của ngành hoặc lĩnh vực công tác ở địa phương”.(Luật dân sự, 2005) Đối với các đơn vị thuộc UBND cấp huyện chịu sự chỉ đạo, quản lý về tổ chức, biên chế và công tác của UBND cấp huyện, đồng thời chịu sự chỉ đạo, kiểm tra, hướng dẫn về chuyên môn nghiệp vụ của cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 c, Khái niệm TSC TSC (TSC) theo Hiến pháp năm 1992 được cho là: “Đất đai, rừng núi, sông hồ, nguồn nước, tài nguyên trong lòng đất, nguồn lợi vùng biển,thềm lục địa và vùng trời, phần vốn do Nhà nước đầu tư vào xí nghiệp, công trình thuộc các ngành, lĩnh vực kinh tế, văn hoá, xã hội, khoa học, kỹ thuật,ngoại giao, quốc phòng, an ninh cùng các tài sản khác mà pháp luật quy định là của Nhà nước đều thuộc sở hữu toàn dân. Điều 200 Bộ luật Dân sự năm 2005 quy định tài sản thuộc hình thức sở hữu Nhà nước như sau: “Các loại tài sản thuộc quyền sở hữu của nhà nước bao gồm: đất đai, rừng trồng từ nguồn NSNN, rừng tự nhiên, sông hồ, tài nguyên thiên nhiên….phần vốn và các tài sản do Nhà nước đầu tư vào các doanh nghiệp, công trình và hạng mục công trình vào các lĩnh vực: văn hóa, xã hộ, khoa học.
và cùng các loại tài sản khác do pháp luật quy định.” (Đinh Phi Hổ, 2012) Theo những quy định hiện hành, ta có thể đưa ra khái niệm về TSC như sau: TSC là tài sản thuộc quyền sở hữu của nhà nước, được hình thành từ nguồn NSNN và được pháp luật quy định như nguồn tài nguyên thiên nhiên như sông hồ, các tài nguyên hình thành từ lòng đất… TSC - Tài sản nhà nước bao gồm: Trụ sở làm việc và tài sản khác gắn liền với đất; quyền sử dụng đất đối với đất dùng để xây dựng trụ sởlàmviệc, cơ sở hoạt động sự nghiệp của cơ quan, tổ chức, đơn vị; máy móc,phươngtiện vận tải (ô tô, xe máy, tàu, thuyền.), trang thiết bị làm việc và cáctài sảnkhác do quy định của pháp luật d, Khái niệm về TSC trong các đơn vị thuộc UBND cấp Huyện. Từ các khái niệm trên ta có thể hiểu “ TSC trong các đơn vị thuộc UBND cấp huyện là những loại tài sản có nguồn gốc hình hình từ nguồn NSNN hoặc do điều chuyển, cấp phát. Những tài sản này bao gồm: trụ sở làm việc, các loại động sản và bất động sản, các trang thiết bị phục vụ cho việc thực hiện các nhiệm vụ do nhà nước giao”. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Phân loại TSC trong các đơn vị thuộc UBND cấpHuyện Việc phân loại TSC nói chung và TSC trong các đơn vị nói riêng nhằm mục đích đưa ra các biện pháp quản lý, sử dụng hiệu quả đối với từng loại tài sản. Dựa trên các tiêu chí khác nhau thì việc phân loại TSC trong các đơn vị cũng khác nhau, thông thường có các cách phân loại tài sản hoặc được sử dụng như sau: - Căn cứ vào hình thức tồn tại của TSC: có thể chia thành TSC hữu hình và TSC vô hình. Tài sản hữu hình là loại tài sản có hình thái vật chất giá trị và nhìn thấy được. Tài sản vô hình là các tài sản tồn tại dưới dạng không nhìn thấy, nhưng cũng có thể đem lại lợi ích cho người sở hữu nó.
- Căn cư vào cấp quản lý TSC: TSC trong các đơn vị gồm: tài sản thuộc UBND huyện hoặc tài sản thuộc các đơn vị. Căn cứ vào cấp quản lý này thì việc quản lý tài sản cũng cần có những cơ chế quản lý khác nhau để phù hợp. - Căn cứ nguồn hình thành TSC: TSC được hình thành do nhà nước trực tiếp đầu tư mua sắm và TSC được sở hữu giám tiếp bởi nhà nước. Đối với TSC được nhà nước đầu tư tạo lên chủ yêu là sử dụng nguồn NSNN để đầu tư và mua sắm, sau khi hoàn thành thì bàn giao cho các đơn vị trực thuộc nhà nước sử dụng và khai thác để thực hiện mục tiêu nhà nước giao.
Dựa vào vào công dụng của tài sản khi sử dụng, khai thác thì có thể chia tài sản trong các đơn vị thành các loại sau: + Các công trình liên quan đến đất như nhà, trụ sở làm việc, các công trình khác. + Phương tiện vận tải: xe ô tô phục vụ công tác và các phương tiện vận tải khác. + Ngoài ra còn có các máy móc, các trang thiết bị và tài sản khác. - TSC được phân loại theo hao mòn: có những tài sản trong quá trình sử dụng và khai thác thì bị hao mòn theo thời gian như máy móc, trang thiết bị, các tài sản khác….
Bên cạnh đó có những tài sản không bị hao mòn. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 - Căn cứ vào hình thức kinh tế của TSC thì. TSC sử dụng cho mục đích kinh doanh là tài sản sử dụng để tạo ra nguồn thu tài chính, được đầu tư vào lĩnh vực sản xuất và lưu thông. TSC không kinh doanh là các tài sản được sử dụng để duy trì hoạt động, thực hiện các chức năng được giao cho các đơn vị.
Đặc điểm của TSC trong các đơn vị thuộc UBND cấp Huyện TSC là những tài sản được hình thành từ nguồn NSNN do đầu tư và mua sắm: TSC trong các đơn vị thuộc UBND cấp huyện là tài sản đầu tư xây dựng, mua sắm NSNN cấp. Ngoài ra, do đặc điểm hoạt động và cơ chế quản lý tài chính thì nguồn tài sản của các đơn vị có thể do tài trợ, viện trợ của các tổ chức, cá nhân. Thêm vào đó, nguồn TSC có thể từ nguồn vốn vay của các quỹ hỗ trợ phát triển hay các ngân hàng, các quỹ của các đơn vị được trích lập theo quy định của pháp luật. Những tài sản này tuy nhà nước không đầu tư trực tiếp nhưng trước khi giao các đơn vị sử dụng thì đều phải làm thủ tuch xác lập quyền sở hữu nhà nước, giá trị các tài sản đó đều phải làm thủ tục xác lập quyền sở hữu nhà nước, giá trị các tài sản đó đều được ghi thu hoặc ghi thu, ghi chi cho NSNN nên đều được coi là có nguồn gốc hình thành từ NSNN.
TSC trong các đơn vị nhận được sự bản vệ của pháp luật.TSC nói chung và TSC trong các đơn vị hầu hết được đầu tư từ NSNN hoặc có nguồn gốc NSNN, có nguồn gốc hình thành từ thuế mà người trả thuế đã nộp, điều này đã quyết định tính chất của TSC không giống với các tài sản thông thường khác. TSC trong các đơn vị là công cụ để thực hiện các chức năng, nhiệm vụ được giao. Vì thế một mặt đã có quy định phạm vi TSC về mặt pháp lý và các quy định bất kỳ các hành vi nào như lấy, sở hữu, sử dụng, hưởng lợi liên quan đến TSC đều phải thực hiện dự theo pháp luật, hạn chế sự lợi dụng về chiếm đoạt TSC. TSC trong các đơn vị nhà nước là một phần quan trọng cho việc đảm bảo các lợi ích công, đồng thời là nguồn lực thiết yếu để đảm bảo sự tồm tại, phát triển của nhà nước.
TSC trong các đơn vị giúp nhà nước cung cấp các dịch vụ Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 công cộng nhằm đáp ứng các yêu cầu về lợi ích của quần chúng nhân dân, góp phần tạo ra một xã hội công bằng, ổn định. Sử dụng TSC vào giáo dục, văn hóa, khoa học kỹ thuật giúp con người phát triển, duy trì những giá trị vật chất và tinh thần cho xã hội, làm cho xã hội tốt đẹp hơn. TSC trong các đơn vị luôn đối mặt với nguy cơ bị xâm phạm trong quản lý và sử dụng: TSC được mua sắm từ nguồn NSNN, tài sản này được giao cho các cơ quan đơn vị nhà nước để sử dụng và khai thác. Trong quá trình sử dụng, nhiều đối tượng lợi dụng đây là tài sản nhà nước nên đã có nhiều hành vi xâm phạm tài sản nhằm chiếm đoạt hoặc sử dụng vào mục đích cá nhân.
Do vậy, những tài sản này thường có nguy cơ xâm phạm rất cao, cần phải chú ý trong quá trình quản lý. Giá trị TSC trong các đơn vị giảm dần trong quá trình sử dụng: TSC được giao cho các cơ quan đơn vị của nhà nước để sử dụng và khai thác các tài sản đó. Giá trị của tài sản được chuyển dần vào các sản phẩm sản xuất ra. Bên cạnh những hao mòn về giá trị hữu hình còn có những giá trị hao mòn về mặt vô hình.
Do vậy, quá trình quản lý TSC cần phải chú ý đến cả hai loại hao mòn này nhằm sử dụng hiệu quả tài sản mà nhà nước giao.