Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH ĐỐI VỚI CÁC BỆNH VIỆN CÔNG LẬP 1. Tổng quan quản lý tài chính bệnh viện công lập 1. Khái quát về bệnh viện công lập * Khái niệm bệnh viện công lập “Bệnh viện hay nhà thương là cơ sở để khám và chữa trị cho bệnh nhân khi bệnh của họ không thể chữa ở nhà hay nơi nào khác. Đây là nơi tập trung các chuyên viên y tế gồm các bác sĩ nội và ngoại khoa, các y tá, các kỹ thuật viên xét nghiệm cận lâm sàng” [9,11].
“Ngày nay trên đà phát triển mạnh mẽ của đất nước ta, bệnh viện đã mang một dáng vóc mới với những chức năng mở rộng hơn rất nhiều. Cụ thể khái niệm bệnh viện được hiểu theo nghĩa rộng: như một tổ chức y tế trong khu vực dân cư có đầy đủ cơ sở hạ tầng, đội ngũ nhân lực có trình độ kỹ thuật để khám, chữa bệnh, chăm sóc và cung cấp các dịch vụ y tế cho nhu cầu người bệnh. Đảm bảo cho người dân được chăm sóc toàn diện về mặt y tế, đồng thời là nơi đào tạo các cán bộ y tế, và nghiên cứu y sinh học” [9,12] Ở nước ta, bệnh viện công lập là một đơn vị sự nghiệp y tế. “Đơn vị sự nghiệp y tế công lập là tổ chức do cơ quan nhà nước có thẩm quyền thành lập và quản lý theo quy định của pháp luật, có tư cách pháp nhân, con dấu, tài khoản và tổ chức bộ máy kế toán theo quy định của pháp luật về kế toán để thực hiện nhiệm vụ cung cấp dịch vụ công hoặc phục vụ quản lý nhà nước trong các lĩnh vực chuyên môn y tế như: Y tế dự phòng; khám bệnh, chữa bệnh; điều dưỡng và phục hồi chức năng; giám dịnh y khoa, pháp y, pháp y tâm thần; y dược cổ truyền; kiểm nghiệm dược, mỹ phẩm, trang thiết bị y tế; an toàn vệ sinh thực phẩm; dân số - kế hoạch hóa gia đình; sức khỏe sinh sản; truyền thông giáo dục sức khỏe” (Theo Nghị định số 85/2012/NĐ-CP ngày 15 tháng 10 năm 2012) Cơ quan có thẩm quyền quản lý đơn vị sự nghiệp y tế gọi là “Cơ quan quản lý cấp trên”: Đối với các đơn vị sự nghiệp y tế do trung ương quản lý là các Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ.
Điển hình như các bệnh viện tuyến trung ương chịu sự quản lý của Bộ Y tế, các bệnh viện của quân đội chịu sự quản lý đồng thời của Bộ y tế và Bộ Quốc Phòng…. Đối với các đơn vị sự nghiệp y tế do địa 6 phương quản lý là Sở Y tế. Cũng như các đơn vị sự nghiệp khác, được xác định dựa vào các tiêu chuẩn: - Có văn bản quyết định thành lập đơn vị sự nghiệp của cơ quan có thẩm quyền ở Trung ương hoặc địa phương. - Được Nhà nước cung cấp kinh phí và tài sản để hoạt động thực hiện nhiệm vụ chính trị, chuyên môn và được phép thực hiện một số khoản thu theo chế độ Nhà nước quy định.
- Có tổ chức bộ máy, biên chế và bộ máy quản lý tài chính kế toán theo chế độ Nhà nước quy định - Có mở tài khoản tại Kho bạc Nhà nước hoặc Ngân hàng để ký gửi các khoản thu, chi tài chính. Người có thẩm quyền là Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ đối với các đơn vị sự nghiệp y tế do trung ương quản lý, là Chủ tịch Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh đối với các đơn vị sự nghiệp y tế do địa phương quản lý. Như vậy “Bệnh viện công lập là những bệnh viện do cơ quan nhà nước có thẩm quyền thành lập. Là một đơn vị hành chính sự nghiệp cung cấp dịch vụ công về y tế cho người dân, đồng thời thực hiện nghiệp vụ chuyên môn về y tế.” (Lê Phú Vinh, 2012) * Đặc trưng của bệnh viện công lập - Đây là một tổ chức hoạt động phi lợi nhuận, dựa trên nguyên tắc lấy thu bù chi và tự đảm bảo kinh phí hoạt động với nguồn tài chính hoạt động có một phần từ ngân sách nhà nước.
- Mục tiêu hoạt động đem lại cho người dân những dịch vụ chăm sóc sức khỏe tốt nhất với chi phí hợp lý nhất, mang tính chất phúc lợi xã hội. - Chức năng hoạt động chủ yếu là khám chữa bệnh cho người dân, ngoài ra còn có chức năng đào tạo nghiên cứu khoa học trong lĩnh vực y tế. - Bệnh viện được tổ chức hết sức khoa học, các khâu khám bệnh, chẩn đoán, điều trị, chăm sóc được gắn kết chặt chẽ với nhau. * Vai trò của bệnh viện công lập - Bệnh viện công giữ vai trò chủ đạo trong công tác khám chữa bệnh, đáp ứng phần lớn dịch vụ y tế cho người dân, đảm bảo sức khỏe cơ bản cho người dân.
Qua đó, bệnh viện công lập phần đảm bảo mục tiêu phát triển quốc gia về con người. - Bệnh viện công luôn là một tổ chức đứng đầu trong hệ thống ngành y tế về 7 cung cấp dịch vụ y tế mang tính chất phúc lợi xã hội. Đảm bảo cho người dân đều được hưởng chế độ chăm sóc sức khỏe tốt nhất với chi phí hợp lý, và phù hợp với tình hình phát triển kinh tế xã hội của đất nước. Đặc biệt, cùng với sự phát triển nền kinh tế thị trường hiện nay, sự phân hóa giữa các tầng lớp thu nhập ngày càng tăng.
Các tổ chức y tế ngoài công lập đều hoạt động vì mục đích lợi nhuận, thì vai trò của tuyến công lập càng được coi trọng để đảm bảo tính công bằng trong chăm sóc sức khỏe với nhiều đối tượng người dân trong xã hội. - Hiện nay, theo chủ trương xã hội hóa các bệnh viện tuyến công lập, thì các bệnh viện công có vai trò tiên phong trong nhiều mặt. Cụ thể là đi đầu trong công tác nghiên cứu và phát triển các phương pháp chuẩn đoán, khám chữa bệnh kỹ thuật cao. Là nơi đào tạo nhiều y bác sĩ giỏi cho cộng đồng.
Thực hiện cơ chế tự chủ tài chính cũng giúp cho các bệnh viện công nâng cao chất lượng khám chữa bệnh góp phần thực hiện mục tiêu phúc lợi xã hội, mà tiến tới còn đóng góp nhất định vào ngân sách nhà nước. Quản lý tài chính đối với các bệnh viện công lập 1. Khái niệm quản lý tài chính bệnh viện công lập “Quản lý là sự tác động của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý một cách liên tục và có hướng đích nhằm đạt được mục tiêu đề ra. Xét theo quá trình thì quản lý bao gồm bốn bước: lập kế hoạch, tổ chức thực hiện, đánh giá, kiểm tra” [4,31].
Mục tiêu quản lý của một tổ chức công như Bệnh viện công lập sẽ không nhằm mục tiêu lợi nhuận mà nhằm mục tiêu chăm sóc sức khỏe, phát triển toàn diện con người. Quản lý tài chính là một chức năng của quản lý Bệnh viện công lập. Chính vì thế, quản lý tài chính của Bệnh viện cũng không nhằm mục tiêu lợi nhuận. “Đối với Bệnh viện công lập - một tổ chức công, thì đối tượng quản lý của quản lý tài chính là nguồn thu - chi của Bệnh viện, các hoạt động tài chính của Bệnh viện.
Mục tiêu quản lý tài chính của Bệnh viện là nhằm mục tiêu công bằng và mục tiêu hiệu quả. Chủ thể quản lý trong quản lý tài chính là các nhà quản lý như trưởng phòng tài chính - kế toán, ban giám đốc Bệnh viện, cơ quan nhà nước có thẩm quyền” [5,15]. Như vậy, từ sự phân tích trên ta có thể đưa ra định nghĩa về quản lý tài chính bệnh viện công như sau: Quản lý tài chính bệnh viện công lập là sự tác động một cách liên tục có hướng đích của chủ thể quản lý lên các nguồn thu-chi, hoạt động tài chính của Bệnh viện thông qua bốn bước: lập kế hoạch thu-chi, tổ chức thực hiện kế hoạch, quyết toán và kiểm tra một cách công bằng và hiệu quả nhằm thực hiện mục tiêu phúc lợi, phi lợi nhuận của Bệnh viện công. Mục tiêu của quản lý tài chính bệnh viện công lập Mục tiêu của quản lý tài chính Bệnh viện công bao gồm hai mục tiêu: - Đảm bảo tính hiệu quả: Phương pháp phân phối, tăng huy động nguồn lực tài chính Bệnh viện hợp lý, đúng luật pháp đồng thời thực hiện chi đúng, chi đủ tùy theo năng lực tài chính của Bệnh viện nhưng phải đảm bảo các hoạt động của Bệnh viện, đảm bảo chất lượng dịch vụ KCB cung cấp cho người dân.
Đảm bảo cân đối thu chi. - Đảm bảo tính công bằng: Đảm bảo cho mọi người dân được tiếp cận đầy đủ với dịch vụ y tế của Bệnh viện tùy theo mức độ bệnh tật. Không phân biệt đối xử, cung cấp chất lượng dịch vụ như nhau với những người cùng mắc bệnh như nhau. Thực hiện miễn giảm theo quy định với những đối tượng không có khả năng chi trả, đối tượng chính sách.
Không được đòi hỏi khả năng chi trả của người bệnh. Để thực hiện mục tiêu của quản lý tài chính bệnh viện công là hiệu quả và công bằng, quản lý tài chính bệnh viện công phải thực hiện 5 mục tiêu cụ thể sau đây: - Duy trì cán cân thu chi: đây là điều kiện tiên quyết và bắt buộc của quản lý tài chính bệnh viện và cũng là tiêu chuẩn cho sự thành công trong cơ chế quản lý mới – tiến tới hạch toán chi phí. - Nâng cao các chỉ tiêu chất lượng về KCB: tỷ lệ tử vong, tỷ lệ số giường bệnh trên một phòng bệnh … - Cải thiện đời sống, nâng cao điều kiện làm việc cho cán bộ y bác sỹ, nhân viên Bệnh viện, tăng cường các hoạt động đời sống tinh thần cho nhân viên, tạo động lực khuyến khích nhân viên Bệnh viện làm việc tích cực. - Đầu tư tăng cường quy mô hoạt động của Bệnh viện: xây dựng thêm cơ sở hạ tầng, các công trình, mở thêm các chuyên khoa mới để đáp ứng đầy đủ nhu cầu của người dân KCB.
- Công bằng y tế: chất lượng phục vụ như nhau cho toàn bộ các đối tượng, không phân biệt đối xử giữa bệnh nhân sử dụng BHYT và bệnh nhân không sử dụng BHYT, giữa bệnh nhân có thu nhập thấp và bệnh nhân có thu nhập cao. Tuy nhiên, với thực trạng của các Bệnh viện công lập nước ta hiện nay thì không phải Bệnh viện nào cũng đủ nguồn lực tài chính để thực hiện tất cả các mục tiêu trên nhất là đối với các Bệnh viện tuyến huyện còn gặp nhiều khó khăn.
