Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ PHÍ, LỆ PHÍ 1. Cơ sở lý luận về quản lý phí và lệ phí 1. Khái niệm quản lý Xuất phát từ những góc độ nghiên cứu khác nhau, rất nhiều học giả trong và ngoài nước đã đưa ra giải thích không giống nhau về quản lý. Các trường phái quản lý học đã đưa ra những định nghĩa về quản lý như sau: Theo Henrry Fayol (1886-1925): là một trong những người đầu tiên khai sinh ra khoa học quản lý và là “ông tổ” của trường phái “quản lý theo khoa học”, tiếp cận quản lý dưới góc độ kinh tế - kỹ thuật đã cho rằng: Quản lý là hoàn thành công việc của mình thông qua người khác và biết được một cách chính xác họ đã hoàn thành công việc một cách tốt nhất và rẻ nhất.
Theo Henrry Fayol (1886-1925): là người đầu tiên tiếp cận quản lý theo quy trình và là người có tầm ảnh hưởng to lớn trong lịch sử tư tưởng quản lý từ thời kỳ cận - hiện đại tới nay, quan niệm rằng: Quản lý là một tiến trình bao gồm tất cả các khâu: lập kế hoạch, tổ chức, phân công điều hiển và kiểm soát các nỗ lực của cá nhân, bộ phận và sử dụng có hiệu qủa các nguồn lực vật chất khác của tổ chức để đạt được mục tiêu đề ra.H Donnelly, James Gibson và J.M Ivancevich trong khi nhấn mạnh tới hiệu quả sự phối hợp hoạt động của nhiều người đã cho rằng: Quản lý là một quá trình do một người hay nhiều người thực hiện nhằm phối hợp các hoạt động của những người khác để đạt được kết quả mà một người hành động riêng rẽ không thể nào đạt được. Stephan Robbins quan niệm: Quản lý là tiến trình hoạch định, tổ chức, lãnh đạo và kiểm soát những hành động của các thành viên trong tổ chức và sử dụng tất cả các nguồn lực khác của tổ chức nhằm đạt được mục tiêu đã đặt ra. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 Cách tiếp cận theo vai trò quản lý là một cách tiếp cận mới đối với lý thuyết quản lý thu hút được sự chú ý của cả các nhà nghiên cứu lý luận và các nhà thực hành. Về căn bản, cách tiếp cận này nhằm quan sát những cái mà thực tế các nhà quản lý làm và từ các quan sát như thế đi tới những kết luận xác định hoạt động (hoặc vai trò) quản lý là gì,.
Từ những cách tiếp cận khác nhau đó, có nhiều khái niệm khác nhau về quản lý như: - Quản lý là nghệ thuật nhằm đạt mục đích thông qua nỗ lực của người khác. - Quản lý là hoạt động của các cơ quan quản lý nhằm đa ra các quyết định. - Quản lý là công tác phối hợp có hiệu quả các hoạt động của những cộng sự trong cùng một tổ chức. - Quản lý là quá trình phối hợp các nguồn lực nhằm đạt được những mục đích của tổ chức.
Hoặc đơn giản hơn nữa, quản lý là sự có trách nhiệm về một cái gì đó. Theo cách tiếp cận hệ thống, mọi tổ chức (cơ quan quản lý nhà nước, đơn vị sự nghiệp, doanh nghiệp.) đều có thể được xem như một hệ thống gồm hai phân hệ: chủ thể quản lý và đối tượng quản lý. Mỗi hệ thống bao giờ cũng hoạt động trong môi trường nhất định (khách thể quản lý). Từ đó có thể đưa ra khái niệm: Quản lý là sự tác động có tổ chức, có hướng đích của chủ thể quản lý lên đối tượng và khách thể quản lý nhằm sử dụng có hiệu quả nhất các nguồn lực, các thời cơ của tổ chức để đạt mục tiêu đặt ra trong điều kiện môi trường luôn biến động.
Khái niệm về phí và lệ phí Phí là khoản tiền mà tổ chức, cá nhân phải trả nhằm cơ bản bù đắp chi phí và mang tính phục vụ khi được cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập và tổ chức được cơ quan nhà nước có thẩm quyền giao cung cấp dịch vụ công theo quy định. Phí thu từ các hoạt động dịch vụ do đơn vị sự nghiệp công lập thực hiện được để lại một phần hoặc toàn bộ số tiền phí thu được để trang trải chi phí LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 hoạt động cung cấp dịch vụ, thu phí trên cơ sở dự toán được cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt, phần còn lại nộp ngân sách nhà nước. [Luật phí và lệ phí, 2015] Nguyên tắc xác định mức thu phí: mức thu phí được xác định cơ bản bảo đảm bù đắp chi phí, có tính đến chính sách phát triển kinh tế - xã hội của Nhà nước trong từng thời kỳ, bảo đảm công bằng, công khai, minh bạch và bình đẳng về quyền và nghĩa vụ của công dân. [Ủy ban tài chính, 2013] Lệ phí là khoản tiền được ấn định mà tổ chức, cá nhân phải nộp khi được cơ quan nhà nước cung cấp dịch vụ công, phục vụ công việc quản lý nhà nước được quy định.
[Luật phí và lệ phí, 2015] Nguyên tắc xác định mức thu lệ phí: mức thu lệ phí được ấn định trước, không nhằm mục đích bù đắp chi phí; bảo đảm công bằng, công khai, minh bạch và bình đẳng về quyền và nghĩa vụ của công dân. Quản lý thu phí và lệ phí là quá trình sử dụng hệ thống các công cụ chính sách, pháp luật để tiến hành quản lý thu phí và lệ phí nhằm đảm bảo khai thác tối đa các khoản thu, chống thất thoát cho ngân sách nhà nước [Lê Chi Mai, 2004]. Quản lý sử dụng phí và lệ phí là quá trình thực hiện có hệ thống các biện pháp phân phối và sử dụng các nguồn thu từ phí và lệ phí nhằm phục vụ chi tiêu cho bộ máy và thực hiện các chức năng của cơ quan nhà nước. Quản lý sử dụng các nguồn thu từ phí và lệ phí là chi tiêu của cơ quan nhà nước từ khâu lập kế hoạch đến khâu sử dụng nguồn thu đó nhằm đảm bảo quá trình chi tiết kiệm và hiệu quả, phù hợp với yêu cầu của thực tế đang đặt ra theo đúng chính sách chế độ của nhà nước phục vụ các mục tiêu của cơ quan.
Vai trò của quản lý phí và lệ phí 1. Vai trò của phí và lệ phí Tăng nguồn thu ngân sách nhà nước để đầu tư cung cấp dịch vụ công cộng đáp ứng tốt hơn nhu cầu xã hội. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 Đảm bảo công bằng giữa pháp nhân, thể nhân trong khai thác hưởng thụ lợi ích từ dịch vụ công cộng do nhà nước đầu tư cung cấp. Phục vụ quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh tế.
Nâng cao ý thức trách nhiệm người dân với giá trị vật chất, giá trị tinh thần cộng đồng xã hội, tránh lạm dụng dịch vụ công cộng. Vai trò của quản lý phí và lệ phí Quản lý thu phí và lệ phí là nhằm khai thác, phát hiện, tính toán chính xác các nguồn tài chính của đất nước để có thể động viên được và cũng đồng thời không ngừng hoàn thiện các chính sách, các chế độ thu để có cơ chế tổ chức quản lý hợp lý. Đây là một nhiệm vụ quan trọng của Nhà nước trong quá trình tổ chức quản lý kinh tế. Quản lý thu phí và lệ phí góp phần tạo môi trường bình đẳng, công bằng giữa các thành phần kinh tế, giữa nhà nước với người dân trong việc sử dụng các dịch vụ công.
Với hình thức thu và mức thu thích hợp, thu phí và lệ phí có tác động trực tiếp đến quá trình sử dụng dịch vụ công của người dân. Với sự tác động quản lý thu phí và lệ phí, sẽ góp phần tạo nên môi trường thuận lợi đối với quá trình sử dụng dịch vụ công. Đồng thời nó là công cụ quan trọng góp phần thực hiện chức năng kiểm tra, kiểm soát của Nhà nước đối với toàn bộ hoạt động của xã hội. Thúc đẩy nâng cao hiệu quả sử dụng các khoản chi từ phí và lệ phí nhằm tăng hiệu quả sử dụng, đảm bảo tiết kiệm, có hiệu quả.
Thông qua quản lý phí và lệ phí sẽ có tác động khác nhau đến đời sống KT-XH, giữ vững ổn định, đặc biệt là giải quyết các vấn đề bức xúc của xã hội như: xoá đói giảm nghèo, giải quyết việc làm, các hoạt động mang tính cộng đồng. Quản lý phí và lệ phí có hiệu quả sẽ tác động chống thất thoát cho ngân sách nhà nước, kích cầu khi nền kinh tế bị giảm sút hoặc cắt giảm chi tiêu chính phủ để bình ổn giá cả thúc đẩy sản xuất phát triển, hình thành quỹ dự phòng để ứng phó với những biến động của thị trường. [Vũ Thanh Sơn, 2009] LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Đặc điểm của phí và lệ phí ở khu du lịch tâm linh Phí và lệ phí tại khu du lịch tâm linh không mang tính chất bắt buộc mà để đáp ứng nhu cầu sử dụng các dịch vụ của cá nhân, tổ chức khi hành hương đến khu du lịch tâm linh.
Bên cạnh đó, nguồn phí, lệ phí thu được để duy trì, bảo dưỡng, trùng tu các công trình phúc lợi công cộng, đảm bảo hoạt động của khu du lịch tâm linh. Phí, lệ phí bao gồm các nhóm sau: - Phí sử dụng diện tích bán hàng: là phí mà các tổ chức, cá nhân, hộ kinh doanh có nhu cầu sử dụng diện tích mặt bằng trong phạm vi khu vực khu du lịch tâm linh phải trả để bán hàng, cung cấp dịch vụ thường xuyên hoặc không thường xuyên. - Phí vệ sinh: là khoản phí thu gom, vận chuyển rác thải sinh hoạt mà các cá nhân, tổ chức, hộ kinh doanh trong khu vực khu du lịch tâm linh. - Phí vận chuyển hành khách bằng xe ô tô điện: là khoản phí mà hành khách phải trả khi sử dụng dịch vụ đón, đưa đến các điểm trong khu du lịch tâm linh.
- Phí dịch vụ trông giữ xe: là phí mà các cá nhân, tổ chức phải trả khi gửi phương tiện tại các bãi trông, giữ xe. Mức thu phí, lệ phí tại khu du lịch tâm linh ở địa phương nào sẽ do UBND địa phương đó quy định. Nội dung quản lý phí và lệ phí 1. Xây dựng kế hoạch Xây dựng kế hoạch có ý nghĩa quan trọng hàng đầu trong quản lý phí và lệ phí.
Tại quá trình này, tổ chức xây dựng các mục tiêu, nhiệm vụ trong từng năm và xác định các nguồn lực, quyết định cách tốt nhất để thực hiện các mục tiêu quản lý phí và lệ phí đã đề ra.