Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH TẠI ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÔNG LẬP THUỘC LĨNH VỰC GIÁO DỤC 1. Cơ sở lý luận về quản lý tài chính tại đơn vị sự nghiệp công lập thuộc lĩnh vực giáo dục 1. Khái niệm, đặc điểm về công tác quản lý tài chính trong các đơn vị sự nghiệp công lập thuộc lĩnh vực giáo dục 1. Khái niệm Đơn vị sự nghiệp công lập là tổ chức do cơ quan có thẩm quyền của Nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội thành lập theo quy định của pháp luật, có tư cách pháp nhân, cung cấp dịch vụ công, phục vụ quản lý nhà nước.
Đó là là những đơn vị được Nhà nước thành lập để thực hiện các hoạt động sự nghiệp trong các lĩnh vực y tế, văn hoá, giáo dục, thể thao. Đơn vị sự nghiệp công lập hoạt động trong lĩnh vực giáo dục là một đơn vị sự nghiệp công lập, hoạt động bằng nguồn kinh phí Nhà nước cấp, cấp trên cấp hoặc các nguồn kinh phí khác như: thu sự nghiệp, phí, lệ phí, thu từ kết quả hoạt động sản xuất - kinh doanh, nhận viện trợ, biếu tặng…theo nguyên tắc không bồi hoàn trực tiếp để thực hiện nhiệm vụ của Đảng và Nhà nước giao. Tài chính tại đơn vị sự nghiệp công lập hoạt động trong lĩnh vực giáo dục là phản ánh các khoản thu, chi bằng tiền của các quỹ tiền tệ trong các đơn vị. Xét về hình thức nó phản ánh sự vận động và chuyển hóa của các nguồn lực tài chính trong quá trình sử dụng các quỹ bằng tiền.
Quản lý tài chính là quản lý các hoạt động huy động, phân bổ và sử dụng các nguồn lực tài chính bằng những phương pháp tổng hợp gồm nhiều biện pháp khác nhau được thực hiện trên cơ sở vận dụng các quy luật khách quan về kinh tế - tài chính một cách phù hợp với điều kiện đổi mới, hội nhập quốc tế của đất nước; Là việc sử dụng các công cụ quản lý tài chính nhằm LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 phản ánh chính xác tình trạng tài chính của một đơn vị, thông qua đó lập kế hoạch quản lý và sử dụng các nguồn tài chính nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của đơn vị. Quản lý tài chính đòi hỏi các chủ thể quản lý phải lựa chọn, đưa ra các quyết định tài chính và tổ chức thực hiện các quyết định đó nhằm đạt được mục tiêu hoạt động quản lý tài chính của đơn vị. Khác với quản lý doanh nghiệp chủ yếu nhằm mục tiêu tối ưu hóa lợi nhuận, mục tiêu của quản lý tài chính tại các đơn vị sự nghiệp công lập hoạt động trong lĩnh vực giáo dục không vì mục đích lợi nhuận mà phục vụ cho cộng đồng xã hội là chủ yếu cho nên quản lý tài chính tại các đơn vị sự nghiệp công lập hoạt động trong lĩnh vực giáo dục là quản lý sử dụng có hiệu quả, đúng định hướng các nguồn kinh phí NSNN cấp và các nguồn thu khác theo quy định của pháp luật. Quản lý tài chính tại các đơn vị sự nghiệp công lập hoạt động trong lĩnh vực giáo dục là quá trình sử dụng những số liệu mà bộ phận kế toán cung cấp để giám sát và điều hành quá trình hoạt động, phân tích những vấn đề còn tồn tại trong quá trình hoạt động thường xuyên của đơn vị, qua đó tiến hành phân tích và dự toán tài chính, lựa chọn những phương hướng và thực hiện đúng hướng, từ đó duy trì hoạt động thường xuyên của đơn vị.
Đặc điểm - Đặc điểm về mục tiêu quản lý: Mục tiêu của quản lý tài chính trong các đơn vị sự nghiệp công lập thuộc lĩnh vực giáo dục hay mục tiêu của quản lý tài chính tư nhân đều nhằm thu được lợi ích cao nhất nhưng với chi phí thấp nhất. Tuy nhiên, mục tiêu của quản lý tài chính trong các đơn vị này cần hướng tới lại khác về cơ bản so với mục tiêu của quản lý tài chính tư nhân. Lợi ích được tư nhân quan tâm chủ yếu là lợi ích kinh tế của riêng mình. Trái lại, lợi ích mà Nhà nước quan tâm phải là lợi ích tổng thể kinh tế - xã hội của cả quốc gia.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 - Đặc điểm về nội dung: Nội dung vật chất của quản lý tài chính là các nguồn tài chính thuộc các quỹ công. Các nguồn tài chính đó có thể tồn tại dưới dạng tiền tệ hoặc tài sản, nhưng tổng số nguồn lực tài chính đó là biểu hiện về mặt giá trị, là đại diện cho một lượng của cải vật chất của xã hội. Sự vận động của các nguồn tài chính phải ăn khớp với sự vận động của của cải vật chất mới đảm bảo cho sự phát triển cân đối của nền kinh tế. Điều đó càng có ý nghĩa và cần thiết bởi vì tổng nguồn lực tài chính thuộc các quỹ công chiếm tỷ trọng lớn trong tổng nguồn lực tài chính của toàn xã hội.
- Đặc điểm về sử dụng các công cụ quản lý: Quản lý tài chính trong đơn vị sự nghiệp và quản lý tài chính tư nhân đều phải dựa vào pháp luật, kế hoạch, hạch toán.Nhưng việc sử dụng các công cụ này trong quản lý tài chính trong đơn vị sự nghiệp thuộc lĩnh vực giáo dục và quản lý tài chính tư nhân là rất khác nhau. Quản lý tài chính trong đơn vị sự nghiệp phải tuân thủ pháp luật cả dưới góc độ quản lý Nhà nước, cả dưới góc độ quản lý nghiệp vụ cụ thể. Nhưng quản lý tài chính tư nhân chỉ phải tuân thủ pháp luật dưới góc độ quản lý Nhà nước, còn quản lý các nghiệp vụ cụ thể lại theo quy định của người chủ. Vai trò, sự cần thiết quản lý tài chính trong các đơn vị sự nghiệp công lập thuộc lĩnh vực giáo dục - Cung cấp các dịch vụ công về giáo dục có chất lượng cho xã hội, đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của nhân dân, góp phần cải thiện đời sống, vật chất, tinh thần cho nhân dân.
- Thực hiện nhiệm vụ chính trị được giao: đào tạo và cung cấp nguồn nhân lực có chất lượng và trình độ cao, phục vụ cho sự nghiệp công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước. - Tham gia, đề xuất các phương án, chương trình phục vụ cho phát triển kinh tế xã hội. - Thông qua hoạt động thu phí, lệ phí, theo quy định của nhà nước đã góp phần tăng cường nguồn lực, đẩy mạnh đa dạng hóa và xã hội hóa nguồn lực thúc đẩy sự phát triển của xã hội. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Nguyên tắc, công cụ quản lý tài chính trong các đơn vị sự nghiệp công lập thuộc lĩnh vực giáo dục 1.1 Nguyên tắc - Nguyên tắc tập trung dân chủ: đây là nguyên tắc hàng đầu trong quản lý tài chính trong các đơn vị sự nghiệp công lập thuộc lĩnh vực giáo dục. Các khoản thu, chi trong quản lý tài chính phải được bàn bạc, công khai nhằm đáp ứng các mục tiêu vì lợi ích chung của cộng đồng. Điều này thể hiện ở quản lý ngân sách nhà nước, quản lý các nguồn thu - chi ngân sách. Tập trung dân chủ đảm bảo cho các nguồn lực kinh tế trong giáo dục được sử dụng tập trung và phân phối hợp lý.
- Nguyên tắc hiệu quả: đây là nguyên tắc quan trọng nhất. Hiệu quả trong quản lý tài chính trong các đơn vị sự nghiệp công lập thuộc lĩnh vực giáo dục được thể hiện rõ ràng. Khi thực hiện các nội dung chi tiêu, Nhà nước luôn hướng tới việc thực hiện các nhiệm vụ và mục tiêu trên cơ sở lợi ích của toàn ngành. Ngoài ra, hiệu quả kinh tế, xã hội cũng là thước đo quan trọng để Nhà nước cân nhắc khi ban hành các chính sách và các quyết định liên quan tới chi tiêu phục vụ cho ngành.
- Nguyên tắc thống nhất: Thống nhất quản lý tài chính theo các văn bản pháp luật là nguyên tắc không thể thiếu. Thống nhất quản lý chính là việc tuân thủ theo một quy định chung từ việc hình thành, sử dụng, thanh tra, kiểm tra, thanh quyết toán, xử lý vướng mắc trong quá trình triển khai thực hiện. - Nguyên tắc công khai, minh bạch: Công khai, minh bạch trong động viên, phân phối các nguồn lực tài chính là nguyên tắc quan trọng nhằm đảm bảo cho việc quản lý tài chính trong đơn vị sự nghiệp công lập thuộc lĩnh vực giáo dục được thực hiện thống nhất và hiệu quả. Thực hiện công khai minh bạch trong quản lý sẽ tạo điều kiện cho cộng đồng giám sát, kiểm soát các quyết định về thu - chi trong quản lý tài chính, hạn chế những thất thoát và đảm bảo hiệu quả của những khoản thu - chi.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Các công cụ quản lý tài chính trong các đơn vị sự nghiệp công lập thuộc lĩnh vực giáo dục Để thực hiện nội dung quản lý tài chính trong đơn vị sự nghiệp công lập thuộc lĩnh vực giáo dục cần phải sử dụng một đồng bộ các công cụ quản lý: a, Hệ thống chính sách pháp luật của nhà nước Hệ thống chính sách, pháp luật của Nhà nước quản lý tài chính trong các đơn vị sự nghiệp công lập thuộc lĩnh vực giáo dục cần thiết phải nghiên cứu, vận dụng một cách hợp lý, phù hợp đặc thù hoạt động của từng đơn vị và phải coi các quy định của Nhà nước trong các văn bản quy phạm luật về quản lý tài chính là công cụ quan trọng không thể thiếu trong quản lý tài chính. Bao gồm các văn bản pháp luật liên quan đến quản lý tài chính của các các đơn vị sự nghiệp công lập thuộc lĩnh vực giáo dục. Các văn bản pháp luật quy định các điều kiện, chuẩn mực pháp lý cho các hoạt động tài chính ở các đơn vị.
Hệ thống chính sách pháp luật của nhà nước thực hiện theo hướng tạo điều kiện phát huy quyền tự chủ tài chính cho các đơn vị thì đó sẽ là động lực nâng cao hiệu quả trong hoạt động quản lý tài chính của mỗi đơn vị. Trong đơn vị sự nghiệp, Nhà nước là chủ thể quản lý, Nhà nước có thể sử dụng tổng thể các phương pháp, các hình thức và công cụ để quản lý hoạt động tài chính của các đơn vị sự nghiệp trong những điều kiện cụ thể nhằm đạt được những mục tiêu nhất định.