phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị và tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn được cấu trúc với 3 chương. Cơ sở lý luận về quản lý nhà văn hóa. Thực trạng quản lý nhà văn hóa ở huyện Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang. Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý nhà văn hóa trên địa bàn huyện Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang.
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ NHÀ VĂN HÓA 1. Một số khái niệm liên quan đến đề tài 1. Quản lý Theo Đại Từ điển Tiếng Việt, khái niệm “quản lý” được hiểu là: Tổ chức, điều khiển hoạt động của một số đơn vị, một cơ quan. Trông coi, giữ gìn và theo dõi việc gì? [29] Có thể xem quản lý là hoạt động đặc biệt, là yếu tố không thể thiếu được trong đời sống xã hội, gắn liền với quá trình phát triển.
Quản lý cũng là đối tượng nghiên cứu của khoa học liên ngành. Tiếp cận khoa học quản lý theo quy trình H. Fayol quan niệm: “Quản lý hành chính là dự đoán và lập kế hoạch, tổ chức, điều khiển, phối hợp và kiểm tra” [20]. Cùng cách tiếp cận với H.
Fayol thì Stephan Robbins cho rằng: “Quản lý là tiến trình hoạch định, tổ chức, lãnh đạo và kiểm soát những hành động của các thành viên trong tổ chức và sử dụng tất cả các nguồn lực khác của tổ chức nhằm đạt được mục tiêu đã đặt ra” [20]. Ngoài quy trình, quan niệm của Stephan Robbins còn đưa thêm mục tiêu trong quản lý. Theo cách tiếp cận khác, dưới góc độ quan hệ con người, khi nhấn mạnh tới nhân tố nghệ thuật trong quản lý M.P Follet cho rằng: “Quản lý là một nghệ thuật khiến cho công việc của bạn được hoàn thành thông qua người khác” [20]. Trong khi nhấn mạnh tới hiệu quả sự phối hợp hoạt động của nhiều người J.H Donnelly, James Gibson và J.M Ivancevich quan niệm: “Quản lý là một quá trình do một người hay nhiều người thực hiện nhằm phối hợp các hoạt động của những người khác để đạt được kết quả mà một người hành động riêng rẽ không thể nào đạt được” [20].
Các quan niệm trên cho thấy, do cách tiếp cận khác nhau nên thuật ngữ quản lý được hiểu khác nhau. Ở Việt Nam, trong “Khoa học quản lý”, nhóm tác giả TS. Lê Văn Phùng, PGS. Nguyễn Địch, TS.
Trần Thị Tuyết quan niệm: “Quản lý là tác động có ý thức, bằng quyền lực, theo quy trình của chủ thể quản lý tới đối tượng quản lý để phối hợp các nguồn lực nhằm thực hiện mục tiêu của tổ chức trong điều kiện môi trường biến đổi” [20]. Quan niệm của nhóm tác giả này đã tiếp cận quản lý ở nhiều góc 14 độ, thể hiện sự phối hợp hoạt động của nhiều người dựa trên quan niệm của J.H Donnelly, James Gibson và J. Quản lý nhà nước về văn hóa Trong tập bài giảng của PGS. Dương Thị Thu Hà, quản lý nhà nước về văn hoá là một phần của quản lý nhà nước; là quá trình tác động có tổ chức đến các hoạt động văn hoá.
Đó là tác động có tính liên tục, có tổ chức, cá nhân trong lĩnh vực văn hoá và liên quan, với mục đích là giữ gìn và phát huy những giá trị văn hoá truyền thống của Việt Nam, tiếp thu tinh hoa văn hoá của nhân loại, xây dựng nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, góp phần nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho nhân dân. Quản lý nhà nước về văn hoá được biểu hiện cụ thể bằng sự lãnh đạo, điều hành, kiểm soát của các cơ quan văn hoá đối với các lĩnh vực được quy định, trong đó có hoạt động quản lý nhà văn hoá xã, thị trấn, thôn, tổ dân phố [10]. Thiết chế và thiết chế văn hóa Thiết chế là thiết lập hệ thống các quy chế, chương trình có tính quy định về sử dụng các cơ sở hạ tầng cũng như tổ chức các hoạt động liên quan đến một phạm vi cụ thể, như thiết chế văn hóa, thiết chế xã hội. Thiết chế văn hóa là những cơ quan văn hóa giáo dục ngoài nhà trường, là những trung tâm tổ chức hoạt động văn hóa - xã hội, có nhiệm vụ thông tin, giới thiệu và chuyển tải những tri thưức khoa học, những truyền thống lịch sử, những thành tựu phát triển tiến bộ về kinh tế và khoa học đời sống và những giá trị và tinh hoa văn hóa - nghệ thuật của dân tộc và nhân loại về cho quần chúng nhân dân hưởng thụ, đồng thời tạo mọi điều kiện thuận lợi để quần chúng nhân dân tham gia sinh hoạt và sáng tạo ra các giá trị văn hóa, để gìn giữ bảo lưu và xây dựng các nền văn hóa mới, để đáp ứng và thỏa mãn nhu cầu tinh thần của mình trong thời gian nhàn rỗi.
Theo từ điển Bách khoa Việt Nam, Thiết chế văn hóa phải “là một chỉnh thể văn hóa hội tụ đầy đủ các yếu tố về cơ sở vật chất, bộ máy tổ chức, hệ thống biện pháp hoạt động và kinh phí hoạt động cho các thiết chế đó”. Quản lý nhà nước về thiết chế văn hóa Quản lý nhà nước về thiết chế văn hóa là: sự tác động có tổ chức và điều chỉnh bằng quyền lực của nhà nước thông qua hệ thống các cơ quan nhà nước đối với các thiết chế văn hóa nhằm xây dựng hệ thống thiết chế văn hóa từ trung ương đến cơ sở một cách chặt chẽ, có hệ thống để thực hiện các mục tiêu mà Đảng và Nhà nước đã đề ra trong chiến lược phát triển kinh tế văn hóa xã hội của tất cả các địa phương trên mọi vùng miền của đất nước [10]. Nhà văn hóa Theo Đại Từ điển Tiếng Việt, Nhà văn hóa là “nơi tổ chức sinh hoạt văn hóa cho đông đảo quần chúng” [29]. Trong tập bài giảng “Quản lý thiết chế văn hóa” PGS.
Nguyễn Hữu Thức định nghĩa Nhà văn hóa - thông tin là một thiết chế văn hóa tổng hợp, đa chức năng được chính quyền các cấp thành lập để đảm bảo những hoạt động chuyên môn do ngành dọc hướng dẫn, nhằm tuyên truyền giáo dục và cổ vũ động viên nhân dân thực hiện các nhiệm vụ chính trị của Trung ương và địa phương; đồng thời tạo điều kiện cho nhân dân tham gia hưởng thụ và sáng tạo ra các giá trị văn hóa. [29] Nhà văn hóa nằm trong hệ thống của thiết chế văn hóa phục vụ nhu cầu hưởng thụ đời sống của nhân dân. Còn có cách gọi về Nhà văn hóa khác như: Nhà văn hóa là một cơ quan giáo dục ngoài nhà trường, ngoài ra Nhà văn hóa còn là trung tâm tổ chức các hoạt động văn hóa - xã hội có nhiệm vụ để truyền tải những giá trị văn hóa - nghệ thuật của dân tộc và nhân loại về cho công chúng hưởng thụ [10]. Đồng thời tạo điều kiện để quần chúng phát triển và sáng tạo ra những giá trị văn hóa để giữ gìn, bảo lưu và xây dựng các nền văn hóa mới nhằm đáp ứng, thỏa mãn nhu cầu của môi trường, thời gian rỗi.
Nhà văn hóa, ở một số nơi gọi là trung tâm văn hóa, chính là nơi để nâng cao đời sống tinh thần và hiểu biết về pháp luật của nhân dân, từ đó giảm thiểu các tệ nạn xã hội, như ma túy, mại dâm, trộm cắp, vi phạm trật tự an toàn giao thông, vi phạm cảnh quan đô thị. Đây là loại hình thiết chế văn hóa được du nhập vào Việt Nam trong những thập niên 50 của thế kỉ trước từ Liên Xô (cũ) nhằm đẩy mạnh phong trào văn hóa văn nghệ quần chúng ở cơ sở. 16 Được hình thành sớm tại nước Nga, nhà văn hóa được xác định vai trò là một trong những thiết chế văn hóa quan trọng thực hiện chức năng chung của thiết chế văn hóa: Là một trong những công cụ của Đảng và Nhà nước để lãnh đạo quần chúng, là cầu nối trực tiếp giữa Đảng, Nhà nước với Nhân dân. Nhà văn hóa là nơi diễn ra các hoạt động văn hóa của quần chúng theo chu kỳ thời gian, đồng thời là nơi đảm trách việc dàn dựng, hướng dẫn các hoạt động văn hóa quần chúng.
Bản chất của thiết chế văn hóa và đa năng và tổng hợp mọi loại hoạt động văn hóa quần chúng. Trong điều kiện nước ta có thể hiểu: Nhà văn hóa là cơ quan giáo dục xã hội chủ nghĩa ngoài nhà trường. Nó sử dụng một hệ thống những biện pháp chuyên môn rất năng động và hấp dẫn, kể cả những biện pháp tổ chức tập hợp hoạt động văn hóa quần chúng, để thu hút đông đảo mọi tầng lớp nhân dân tham gia các hoạt động văn hóa - xã hội diễn ra chủ yếu trong thời gian rỗi, nhằm bồi dưỡng, nâng cao, hoàn thiện nhân cách và thỏa mãn nhu cầu văn hóa của họ. Quản lý nhà văn hóa Từ khái niệm quản lý nhà nước nói chung tác giả luận văn có thể hiểu quản lý nhà nước về nhà văn hóa là thực hiện việc quản lý các nội dung cụ thể như: Xây dựng các văn bản quy phạm pháp luật về cơ chế, chính sách, đảm bảo điều kiện tổ chức hoạt động của nhà văn hóa nhằm khai thác và sử dụng tối đa công suất các công trình phục vụ nhân dân; quản lý công tác quy hoạch và đầu tư xây dựng hệ thống NVH, đầu tư cơ sở vật chất - kỹ thuật, trang thiết bị, hỗ trợ kinh phí tổ chức các hoạt động văn hoá-văn nghệ, thể dục thể thao hàng năm tại địa phương; thực hiện công tác đào tạo và sử dụng đội ngũ cán bộ phụ trách hệ thống NVH cơ sở; nâng cao hiệu quả khai thác, sử dụng các công trình nhà văn hoá tại địa phương… 1.
Nội dung quản lý về nhà văn hóa Nghiên cứu các văn bản và tài liệu về quản lý nhà văn hóa, tác giả luận văn hiểu nội dung cơ bản của quản lý nhà văn hóa bao gồm: 1. Xây dựng, chỉ đạo thực hiện chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển nhà văn hóa 17 Cấp tỉnh: Hàng năm, chỉ đạo các ngành phối hợp với Uỷ ban nhân dân các huyện, thành phố, căn cứ kế hoạch dự kiến đầu tư xây dựng theo từng giai đoạn trong Đề án, dự án, chương trình, kế hoạch được phê duyệt và nhu cầu thực tế của nhân dân, xây dựng kế hoạch để tổng hợp trình Hội đồng nhân dân tỉnh thông qua và giao kế hoạch triển khai thực hiện. Các Sở, ngành liên quan: Ban hành hướng dẫn trình tự, thủ tục đầu tư xây dựng các công trình thực hiện chính sách theo phương châm “Nhân dân làm, nhà nước hỗ trợ” và hướng dẫn thiết kế mẫu, cách lập dự toán mẫu, trình tự, thủ tục, kỹ thuật thi công.