Chương 1 : CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ THANH NIÊN 1. Khái quát quản lý nhà nước về thanh niên 1. Khái niệm thanh niên Theo Điều 1, Luật Thanh niên 2020, thanh niên là “công dân Việt Nam từ đủ 16 tuổi đến 30 tuổi” [16]. Thanh niên được coi là lực lượng đi đầu trong “ mọi lĩnh vực bảo vệ và phát triển đất nước từ kinh tế, văn hóa, khoa học công nghệ, bảo vệ an ninh trật tự xã hội.
Thanh niên là lực lượng xã hội to lớn, góp phần quan trọng trong công cuộc bảo xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Lực lượng này kế thừa những truyền thống tốt đẹp của dân tộc, đó là tinh thần tự hào dân tộc, sẵn sàng vượt qua những thử thách khó khăn để vươn lên trong cuộc sống, tinh thần xung kích, tình nguyện, dám nghĩ, dám làm,… Hiện nay, thanh niên đang là lực lượng đi đầu trong công cuộc đổi mới, bảo vệ và xây dựng đất nước. Thanh niên được trang bị học vấn cao với trình độ chuyên môn kỹ thuật, khoa học công nghệ tiên tiến, đời sống vật chất và tinh thần ngày càng được nâng cao. ” Trong Nghị quyết số 25-NQ/TW, ngày 25/7/2018 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Đảng ta đã khẳng định “Thanh niên là rường cột của nhà nước, chủ nhân tương lai của đất nước, là lực lượng xung kích trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, một trong những nhân tố quyết định sự thành bại của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, hội nhập quốc tế và xây dựng chủ nghĩa xã hội” [1].
Trong phạm vi luận văn này, khái niệm thanh niên được hiểu theo Luật Thanh niên 2020. Khái niệm quản lý nhà nước về thanh niên “ Quản lý nhà nước là hoạt động của bộ máy nhà nước (lập pháp, hành pháp, tư pháp) hoặc của cơ quan hành chính nhà nước, trong đó chủ thể quản lý phối hợp sử dụng các nguồn lực, công cụ, phương pháp để tác động đến các đối tượng quản lý nhằm đạt được các mục tiêu đề ra; là hoạt động chấp hành và điều hành, có tính quyền lực nhà nước (quản lý bằng pháp luật và mang tính cưỡng chế) [8]. Quản lý nhà nước được thực hiện đối với tất cả các lĩnh vực hoạt động của đời sống xã hội và có sự kết hợp giữa quản lý nhà nước theo ngành và quản lý nhà nước theo địa bàn lãnh thổ.” Theo Vũ Trọng Kim (1999), quản lý nhà nước về thanh niên là “hoạt động xây dựng thể chế có liên quan đến thanh niên, là sự quản lý của các cơ quan nhà nước theo các chế định pháp luật, chính sách để điều chỉnh, phối hợp thống nhất việc triển khai nhiệm vụ công tác thanh niên của các tổ chức, lực lượng trong xã hội nhằm đạt được các mục đích của Đảng và công tác giáo dục, bồi dưỡng và phát huy lực lượng thanh niên” [12]. Theo Vũ Đăng Minh (2015), quản lý nhà nước về thanh niên là “hoạt động quản lý của cơ quan nhà nước có thẩm quyền nhằm thể chế hóa đường lối, chủ trương của Đảng và của Nhà nước về thanh niên và công tác thanh niên thành chính sách, pháp luật; đồng thời tổ chức thực hiện có hiệu quả chính sách pháp luật đã được cấp có phẩm quyền ban hành nhằm đảm bảo thực hiện quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của thanh niên theo quy định của hiến pháp, pháp luật” [14].
Theo Nguyễn Vĩnh Oánh (1995), quản lý nhà nước về công tác thanh niên là “hoạt động lập pháp và lập quy của cơ quan nhà nước có thẩm quyền để chế định ra những quy định về công tác thanh niên; hoạt động quản lý nhà nước trong phạm vi những công việc hành chính của các cơ quan trong bộ máy nhà nước có liên quan đến thanh niên; là hoạt động điều hành của Nhà 9 nước về sự phối hợp tất cả các cơ quan, bộ máy hoặc đoàn thể có liên quan đến công tác thanh niên, đặt công tác thanh niên trong sự thống nhất có sự quan tâm toàn diện của Nhà nước” [15]. Như vậy, có thể hiểu quản lý nhà nước về thanh niên là một dạng quản “ lý xã hội tổng hợp, mang tính quyền lực nhà nước đối với một đối tượng đặc trưng là thanh niên; là quá trình tác động của hệ thống các cơ quan nhà nước đối với công tác thanh niên và thanh niên bằng chính sách, luật pháp, cơ chế vận hành và tổ chức bộ máy, bằng kiểm tra, giám sát, đồng thời, cũng bằng cách chính sách, luật pháp, nhà nước huy động mọi tổ chức, mọi nguồn lực xã hội tham gia thực hiện các nhiệm vụ công tác thanh niên. Chủ thể quản lý nhà nước về thanh niên Hệ thống cơ quan quản lý nhà nước về thanh niên là cơ quan công quyền của Nhà nước được hình thành và tổ chức thống nhất, có tính hệ thống và thứ bậc chặt chẽ. Hiện tại, bộ máy quản lý nhà nước về thanh niên được tổ chức thống nhất ở 4 cấp gồm: Ở trung ương, Bộ Nội vụ là cơ quan giúp Chính phủ quản lý nhà nước “ về công tác thanh niên.
Theo Nghị định số 58/2014/NĐ-CP ngày 16/6/2014 của Chính phủ quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ Nội vụ [5] và Quyết định số 1471/QĐ-TTg ngày 13/8/2010 về việc thành lập Vụ Công tác thanh niên trực thuộc Bộ Nội vụ, về lĩnh vực thanh niên Bộ Nội vụ là cơ quan của Chính phủ có trách nhiệm giúp Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về thanh niên [19]. Ở cấp tỉnh, Sở Nội vụ là cơ quan tham mưu cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước về công tác thanh niên. Bộ Nội vụ ban hành Thông tư số 04/2011/TT-BNV hướng dẫn bổ sung nhiệm vụ, tổ chức và biên chế của Sở Nội vụ, Phòng Nội vụ thuộc UBND cấp tỉnh, cấp huyện về công tác thanh niên. Thành lập Phòng công tác thanh niên là phòng 10 chuyên môn thuộc Sở Nội vụ, giúp giám đốc sở thực hiện chức năng quản lý nhà nước về công tác thanh niên [3].
” Ở cấp huyện, theo Thông báo số 327-TB/TW ngày 16/4/2010 của Bộ Chính trị về phê duyệt Đề án “tổ chức bộ máy quản lý nhà nước về công tác thanh niên ở các địa phương”, ở cấp huyện bổ sung thêm biên chế của Phòng Nội vụ để tham mưu cho UBND cấp huyện thực hiện các nhiệm vụ quản lý nhà nước về thanh niên triên địa bàn huyện [2]. Ở cấp xã, UBND cấp xã thống nhất quản lý nhà nước về công tác thanh niên, giao cho chức danh Văn phòng - Thống kê đảm nhiệm. “ Đội ngũ cán bộ, công chức quản lý nhà nước về thanh niên phải có tính chuyên môn hóa, nghề nghiệp cao và làm việc ổn định, lâu dài trong hệ thống quản lý nhà nước về thanh niên. Do đó, đội ngũ này phải đáp ứng những điều kiện, tiêu chuẩn và nguyên tắc trong thi hành công vụ theo quy định của Luật cán bộ, công chức như trình độ, năng lực, phẩm chất đạo đức phải đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước thuộc lĩnh vực được phân công.
Quản lý nhà nước về thanh niên mang tính toàn diện đối với mọi đối tượng thanh niên (công dân Việt Nam từ đủ 16 tuổi đến 30 tuổi) khác với chức năng tư vấn của Ủy ban Quốc gia về thanh niên Việt Nam (cơ quan tư vấn của Thủ tướng Chính phủ vê công tác thanh niên); khác với chức năng quản lý đoàn viên, hội viên của tổ chức Đoàn Thanh niên và Hội Liên hiệp thanh niên Việt Nam,. bởi các tổ chức này chỉ tác động đến thành viên trong tổ chức của mình (những người tham gia vào các tổ chức như đoàn viên, hội viên,.) mà không phải toàn bộ lực lượng thanh niên trong xã hội. Trong khi đó, chính sách của Nhà nước khi ban hành là tác động trực tiếp đến tất cả các đối tượng là thanh niên theo phạm vi điều chỉnh của từng chính sách cụ thể. Chức năng, nhiệm vụ của cơ quan quản lý nhà nước về thanh niên có sự khác biệt cơ bản đối với tính chất hoạt động của cơ quan, tổ chức tư vấn 11 phối hợp liên ngành trong việc thực hiện chính sách, pháp luật đối với thanh niên.
Vai trò của quản lý nhà nước về thanh niên Quản lý nhà nước về thanh niên giúp thể chế hóa đường lối, chủ trương của Đảng về thanh niên và công tác thanh niên. Vai trò này xuất phát từ chức năng chấp hành của hành chính nhà nước. Chủ thể hành chính nhà nước có trách nhiệm chấp hành quyết định của các cơ quan chính trị nhằm đạt được các mục tiêu chính trị của quốc gia, phục vụ lợi ích của đất nước, của nhân dân [14]. Cơ quan nhà nước được giao quyền quản lý nhà nước về công tác “ thanh niên thể chế hóa đường lối, chủ trương của Đảng về thanh niên và công tác thanh niên thành pháp luật, chính sách, chiến lược, chương trình hành động và cụ thể hóa trong các chương trình, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh hằng năm của các cấp, các ngành.
Quản lý nhà nước về thanh niên giúp đề ra các chính sách, pháp luật điều chỉnh các quan hệ xã hội, các hoạt động của tổ chức và hành vi của công dân liên quan đến thanh niên và công tác thanh niên [14]. Vai trò này xuất phát từ chức năng cụ thể của hành chính nhà nước là định hướng thông qua việc quy hoạch, kế hoạch; điều chỉnh các quan hệ xã hội thông qua việc ban hành văn bản lập quy; hướng dẫn và tổ chức thực hiện Hiến pháp, Luật, chính sách.; kiểm tra, thanh tra và xử lý những vi phạm pháp luật, nhằm đạt mục ” tiêu tới mức tối đa và với hiệu quả cao nhất. “ Quản lý nhà nước về thanh niên giúp duy trì, thúc đẩy thanh niên và công tác thanh niên phát triển theo đúng hướng [14]. Với vai trò quản lý, cơ quan nhà nước được giao quyền quản lý nhà nước về công tác thanh niên là người nhận thức đúng các quy luật vận động, phát triển, nắm vững và dự báo được các yếu tố tác động để vạch ra các chiến lược và kế hoạch phát triển thể chế hóa các chủ trương đường lối quản lý nhà nước về thanh niên và công tác 12 thanh niên thành chính sách, pháp luật để hướng dẫn và sử dụng các phương pháp nhằm định hướng quản lý nhà nước về thanh niên và công tác thanh niên có hiệu quả.
Quản lý nhà nước về thanh niên đảm bảo cung cấp dịch vụ công trong phạm vi, lĩnh vực công tác thanh niên [14].