phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, tài liệu tham khảo và phụ lục kèm theo, luận văn đƣợc cấu trúc với 3 chƣơng nội dung chính sau. Chƣơng 1: Cơ sở lý luận liên quan đến QLNN về sản xuất, buôn bán hàng giả Chƣơng 2: Thực trạng QLNN về sản xuất, buôn bán hàng giả trên địa bàn thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên Chƣơng 3: Giải pháp tăng cƣờng QLNN về sản xuất, buôn bán hàng giả trên địa bàn thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên. 16 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN LIÊN QUAN ĐẾN QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC VỀ SẢN XUẤT, BUÔN BÁN HÀNG GIẢ 1. Lý luận về sản xuất, buôn bán hàng giả 1.
Một số khái niệm liên quan Hàng giả Trƣớc hết, tìm hiểu khái niệm về hàng hoá và thế nào là giả: “Hàng hoá là sản phẩm dùng để thoả mãn nhu cầu nào đó của con người và đi vào quá trình tiêu dùng thông qua trao đổi” [18, tr. 214], còn "Giả có nghĩa không phải là thật mà được làm với bề ngoài giống như cái thật để người khác tưởng là thật" [18, tr. Theo từ điển Bách khoa toàn thƣ: "Hàng giả là hàng làm bắt chước theo mẫu mã của loại hàng thật nào đó đang được lưu hành, nhưng không bảo đảm đủ tiêu chuẩn về phẩm chất hoặc không có giá trị sử dụng, hoặc không có giá trị sử dụng đầy đủ, nhất là đối với mặt hàng thông dụng và có nhu cầu lớn; Về hình thức, các loại hàng giả rất giống hàng thật, vì kĩ thuật làm hàng giả ngày càng tinh vi, người làm hàng giả cũng có khi sử dụng một phần nguyên liệu, các loại bao bì, tem nhãn của hàng thật để lừa gạt người mua" [24], khái niệm này thực ra chỉ là giải thích về mặt ngôn ngữ, mà chƣa phải là khái niệm mang tính pháp lý, thể hiện bản chất của hàng giả. Theo quan điểm của Cơ quan Phát triển kinh tế Pháp: “Hàng giả, đó là hành vi vi phạm quyền sở hữu trí tuệ, có nghĩa là toàn bộ phần đầu tư mà doanh nghiệp đã bỏ ra nhằm phát triển một nhãn hiệu hàng hoá, tạo ra mẫu mã mới, sáng chế ra một giải pháp, làm cho mọi người biết đến một sản phẩm đặc biệt.
đã bị đánh cắp”[20, tr. Theo quan điểm của Uỷ ban quốc gia chống hàng giả của Úc: “Hàng giả là hàng hoá sản xuất bất hợp pháp và trái pháp luật xâm phạm sản phẩm thật đã được bảo hộ bởi Luật quyền sở hữu công nghiệp, Luật bản quyền. Còn theo quan điểm của Cơ quan Sở hữu trí tuệ Hàn Quốc, Nhật Bản, Thái Lan, họ đều chƣa có khái niệm cụ thể, chính xác nào về hàng giả mà chủ yếu họ đều coi đó là hàng vi phạm quyền sở hữu trí tuệ, quyền sở hữu công nghiệp. Làm hàng giả là một loại tội phạm đƣợc xác định trong Luật sở hữu trí tuệ: Cụ thể Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 đã đề cập đƣợc các hành vi “Sản xuất, nhập 17 khẩu, vận chuyển, buôn bán hàng hoá giả mạo về sở hữu trí tuệ theo quy định tại Điều 213 của Luật này hoặc giao cho người khác thực hiện hành vi này” (Điểm c Khoản 1 Điều 211) Trong khuôn khổ luận văn này tác giả xin đƣa ra khái niệm tổng quát về hàng giả nhƣ sau: “Hàng giả là tất cả các loại hàng hoá đƣợc sản xuất trái pháp luật dựa trên các hàng hoá đã có trên thị trƣờng có những đặc điểm, tính chất, kiểu dáng và các thông tin dấu hiệu của hàng thật nhƣng không đủ tiêu chuẩn chất lƣợng quy định gây nhầm lẫn với hàng hoá đang đƣợc bảo hộ nhằm mục đích lừa dối ngƣời tiêu dùng và thu lợi bất chính”.
Sản xuất, buôn bán hàng giả Quy định tại Khoản 1,2 Điều 3 Nghị định số 98/2020/NĐ-CP ngày 26/08/2020 của Thủ tƣớng Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động thƣơng mại, sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng cấm và bảo vệ quyền lợi ngƣời tiêu dùng, hành vi sản xuất và hành vi buôn bán hàng giả đƣợc hiểu nhƣ sau: - Hành vi sản xuất hàng giả là việc thực hiện một, một số hoặc tất cả các hoạt động chế tạo, chế bản, in, gia công, đặt hàng, sơ chế, chế biến, chiết xuất, tái chế, lắp ráp, pha trộn, san chia, sang chiết, nạp, đóng gói và hoạt động khác làm ra hàng hóa. - Hành vi buôn bán hàng giả là việc thực hiện một, một số hoặc tất cả các hoạt động chào hàng, bày bán, lƣu giữ, bảo quản, vận chuyển, bán buôn, bán lẻ, xuất khẩu, nhập khẩu và hoạt động khác đƣa hàng hóa vào lƣu thông. Bộ luật Hình sự năm 2015 đã sửa đổi, bổ sung tội “Sản xuất, buôn bán hàng giả” tại Điều 192, trong đó: Về mặt chủ thể: Chủ thể của tội sản xuất, buôn bán hàng giả là chủ thể thƣờng, bất cứ ngƣời nào từ đủ 16 tuổi trở lên và không thuộc trƣờng hợp không có năng lực trách nhiệm hình sự theo quy định tại Điều 12 Bộ luật Hình sự; pháp nhân thƣơng mại theo quy định của Bộ luật Dân sự. Về mặt khách thể: Khách thể xâm hại của tội phạm này là hoạt động quản lý thị trƣờng của Nhà nƣớc đối với việc sản xuất, kinh doanh, buôn bán các loại hàng hóa đƣợc phép sản xuất, kinh doanh, buôn bán, sử dụng trên thị trƣờng, đồng thời là quyền và lợi ích hợp pháp của ngƣời sản xuất, kinh doanh hàng hóa và ngƣời tiêu dùng.
18 Về mặt chủ quan: Ngƣời thực hiện hành vi phạm tội với lỗi cố ý. Chủ thể thực hiện tội phạm nhận thức rõ mặt hàng mà mình sản xuất, buôn bán là hàng giả nhƣng vẫn cố tình và mong muốn thực hiện tội phạm vì mục đích trục lợi. Về mặt khách quan: Điều luật quy định hành vi khách quan của tội phạm này gồm 02 loại hành vi là sản xuất hàng giả và buôn bán hàng giả. Hành vi sản xuất hàng giả là hành vi tạo ra các loại sản phẩm, hàng hóa giống hệt hoặc tƣơng tự có khả năng làm cho ngƣời tiêu dùng nhầm lẫn với nhãn hiệu, hàng hóa của cơ sở sản xuất, buôn bán khác đã đăng ký với cơ quan có thẩm quyền, hoặc đã đƣợc bảo hộ theo Điều ƣớc quốc tế mà Việt Nam tham gia, bao gồm việc thực hiện một, một số hoặc tất cả các hoạt động chế tạo, chế bản, in, gia công, đặt hàng, sơ chế, chế biến, chiết xuất, tái chế, lắp ráp, pha trộn, san chia, sang chiết, nạp, đóng gói và hoạt động khác làm ra hàng giả.
Buôn bán hàng giả là hành vi mua đi bán lại loại hàng hóa biết rõ là giả nhằm thu lời bất chính. Hành vi này bao gồm việc thực hiện một, một số hoặc tất cả các hoạt động chào hàng, bày bán, lƣu giữ, bảo quản, vận chuyển, bán buôn, bán lẻ, xuất khẩu, nhập khẩu và hoạt động khác đƣa hàng hóa vào lƣu thông. Trong khuôn khổ luận văn này, chúng tôi hiểu khái niệm sản xuất, buôn bán hàng giả nhƣ sau: Sản xuất hàng giả là hành vi sản xuất ra các loại hàng hóa tiêu dùng không đảm bảo chất lƣợng, đúng kiểu dáng, nhãn hiệu và chất lƣợng đã đăng ký, hoặc nhái lại kiểu của hãng nổi tiếng đã đăng ký bản quyền,. Buôn bán hàng giả là hành vi mua hàng biết rõ là hàng giả với giá rất rẻ và dùng các thủ đoạn gian dối để bán cho ngƣời tiêu dùng với giá của hàng thật.
Bản chất và đặc điểm sản xuất, buôn bán hàng giả Bản chất của việc sản xuất, buôn bán hàng giả Bản chất của việc sản xuất, buôn bán hàng giả là hành vi cƣớp đoạt giá trị vật chất và tinh thần của ngƣời khác, lừa dối ngƣời tiêu dùng để thu lợi bất chính. Các đối tƣợng sản xuất, kinh doanh hàng giả thƣờng tập trung vào sản xuất, kinh doanh một số hàng hoá có thƣơng hiệu, đƣợc thị trƣờng tín nhiệm và ngƣời tiêu dùng ƣa chuộng nhằm dễ tiêu thụ sản phẩm của mình với khối lƣợng lớn, bán hàng nhanh và thu lợi nhuận cao, thậm chí siêu lợi nhuận thông qua việc sử dụng nguyên liệu cấp thấp, công nghệ sản xuất thủ công, trốn tránh đƣợc các khoản thuế,…nhằm tiết kiệm tối đa chi phí bỏ ra cho sản phẩm hàng hóa của họ, chính vì vậy số tiền mà 19 ngƣời tiêu dùng bỏ ra để có đƣợc loại sản phẩm hàng hóa đó và giá trị sử dụng của hàng hóa là không tƣơng xứng với nhau. Đặc điểm của việc sản xuất, buôn bán hàng giả Ở thời kỳ nào thì hàng giả vẫn có một số đặc điểm chủ yếu đó là: Thƣờng có chất lƣợng kém, phẩm cấp thấp, không đảm bảo các tiêu chuẩn về vệ sinh, an toàn.hoặc cũng có thể là hàng có chất lƣợng tốt nhƣng vì chủ hàng không muốn chi phí tốn kém và mất thời gian cho việc quảng bá xây dựng thƣơng hiệu, nhãn hiệu sản phẩm của riêng mình; xúc tiến thƣơng mại để sản phẩm ngày càng đƣợc thị trƣờng tin dùng, tồn tại và phát triển lâu dài nên tìm mọi cách để sản phẩm của mình ẩn náu, núp dƣới nhãn hiệu nổi tiếng của hàng hoá cùng loại thuộc hãng sản xuất - kinh doanh khác; tức là muốn “Đốt cháy giai đoạn” nhằm tiêu thụ nhanh sản phẩm của mình để sớm thu hồi vốn và lợi nhuận bằng cách làm giả nhãn hiệu, nhái nhãn hiệu, kiểu dáng,…hàng hoá của công ty khác đã đƣợc ngƣời tiêu dùng ƣa chuộng và tin dùng. Do hàng giả chủ yếu là hàng chất lƣợng kém đƣợc sản xuất với giá thành hạ nhƣng lại ẩn náu dƣới danh nghĩa hàng thật có nhãn hiệu của các nhà sản xuất nổi tiếng đƣợc ngƣời tiêu dùng ƣa chuộng nên hàng giả vẫn đƣợc tiêu thụ nhanh, nhiều và mang lại siêu lợi nhuận đặc biệt là tại những quốc gia mà thu nhập bình quân của ngƣời dân còn thấp.
Sản xuất và buôn bán hàng giả là hai khâu có quan hệ mật thiết với nhau và có tính nguy hại nhƣ nhau, đặc điểm của hoạt động sản xuất, buôn bán hàng giả phục thuộc rất nhiều vào loại hàng hóa bị làm giả bởi đối với mỗi loại hàng hóa khác nhau thì phƣơng thức sản xuất, buôn bán hàng hóa khác nhau. Ví dụ: Đối với các loại hàng hóa tiêu dùng thông thƣờng nhƣ: Bột ngọt, diêm, bột giặt,…công nghệ sản xuất đơn giản, có cả hàng xuất xứ từ trong nƣớc, nƣớc ngoài và thƣờng đƣợc bán ở các vùng nông thôn, vùng sâu, vùng xa; đối với các loại sản phẩm nhƣ: Thiết bị tin học, viễn thông, thiết bị điện tử…thƣờng là hàng do nƣớc ngoài sản xuất, đƣợc bày bán chủ yếu ở thành thị và một số địa bàn ở nông thôn.