CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ CÔNG CHỨC CẤP XÃ 1. Khái niệm, đặc điểm, vai trò của quản lý nhà nước về công chức cấp xã 1. Công chức cấp xã 1. Khái niệm và đặc điểm của công chức cấp xã Theo quy định của Luật Cán bộ, Công chức năm 2008 thì “công chức” và “công chức cấp xã” được hiểu như sau: - “Công chức” là công dân Việt Nam, được tuyển dụng, bổ nhiệm vào ngạch, chức vụ, chức danh trong cơ quan của Đảng, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội; trong cơ quan, đơn vị thuộc Quân đội nhân dân mà không phải là sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân quốc phòng; thuộc Công an nhân dân mà không phải là sĩ quan, hạ sĩ quan chuyên nghiệp và trong bộ máy lãnh đạo, quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách Nhà nước.
- “Công chức cấp xã” là công dân Việt Nam được tuyển dụng giữ một chức danh chuyên môn, nghiệp vụ thuộc Ủy ban nhân dân cấp xã, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước[23]. Từ các nội dung trên đây, có thể hiểu rằng: “Công chức cấp xã là công dân Việt Nam, được tuyển dụng giữ một chức danh chuyên môn, nghiệp vụ thuộc Ủy ban nhân dân cấp xã gồm các chức danh: Trưởng công an; Chỉ huy trưởng Quân sự; Văn phòng thống kê; Địa chính - xây dựng - đô thị và môi trường đối với phường, thị trấn) hoặc Địa chính - Nông nghiệp - Xây dựng và Môi trường (đối với xã); Tài chính - kế toán; Tư pháp - hộ tịch; Văn hoá - xã 7 hội, trong biên chế do cấp huyện quản lý và hưởng lương từ nguồn ngân sách của địa phương”. Vấn đề làm rõ hơn khái niệm về công chức cấp xã, cho thấy công chức cấp xã có những đặc điểm: - Công chức cấp xã là những người gần dân, gắn bó mật thiết với dân, người trực tiếp triển khai các đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước vào đời sống của dân. - Được tuyển dụng, xếp loại theo ngạch, bậc, mỗi ngạch được chuyên môn hóa riêng biệt gắn liền với đặc điểm, yêu cầu của từng vị trí công việc cụ thể theo khả năng, trình độ được đào tạo.
- Là người đại diện cho quần chúng nhân dân ở cơ sở, luôn lắng nghe ý kiến của người dân, từ đó có cách thức tiến hành công việc phù hợp, đảm bảo được những lợi ích chính đáng của người dân. - Là người trực tiếp giải quyết các yêu cầu, quyền lợi của dân và là cầu nối quan trọng giữa Đảng, Nhà nước với nhân dân. - Là người xuất phát từ cơ sở, trực tiếp tham gia vào các hoạt động của người dân, đại diện cho nhân dân, vừa thực hiện chức năng quản lý, giải quyết các công việc của nhà nước liên quan đến người dân, do đó công chức cấp xã có thể bị chi phối, ảnh hưởng nhiều bởi những phong tục, tập quán,văn hóa đặc thù của địa phương và dòng họ, dẫn đến hiệu quả giải quyết công việc chưa cao. - Công chức cấp xã theo pháp luật Việt Nam hiện hành chỉ có ở UBND cấp xã, không có ở các cơ quan, tổ chức khác trong hệ thống chính trị như cấp hành chính cao hơn, cơ quan cấp trên.
Vai trò của công chức cấp xã Công chức cấp xã là người làm việc tại UBND cấp xã. Đây là lực lượng công chức giúp cho UBND tiến hành việc quản lý hành chính nhà nước 8 ở cấp cơ sở (cấp xã, phường, thị trấn). Công chức cấp xã vừa là người đại diện Nhà nước, vừa là người đại diện cho người dân, gần gũi, sát dân cho nên họ là người trực tiếp nắm tâm tư, nguyện vọng của người dân để phản ánh lên các cấp chính quyền, để các cấp chính quyền đặt ra chính sách đúng. Thực tế thấy rằng, ở đâu công chức cấp xã gần dân, nắm bắt được tâm tư, nguyện vọng của dân thì ở đó cấp chính quyền sẽ đề ra chính sách đúng đắn, ngược lại ở đâu mà công chức cấp xã hách dịch, quan liêu, xa rời dân thì ở đó những chính sách đề ra sẽ không phù hợp.
Công chức cấp xã là người trực tiếp tuyên truyền, phổ biến đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của nhà nước cho nhân dân và vận động nhân dân chấp hành, thực hiện tốt trong cuộc sống. Là người tiên phong, gương mẫu trong thực hiện chính sách pháp luật, xây dựng gia đình văn hóa tại khu dân cư. Công chức cấp xã là người am hiểu các phong tục, tập quán của địa phương, họ là người tập hợp được khối đại đoàn kết toàn dân ở cơ sở, là người phát huy tính tự quản của cộng đồng dân cư. Công chức cấp xã là người trực tiếp giải quyết những công việc liên quan đến quyền, lợi ích chính đáng của người dân, giải đáp những yêu cầu, thắc mắc của người dân trong phạm vi quyền hạn của mình.
Quản lý nhà nước đối với công chức cấp xã 1. Khái niệm và đặc điểm của quản lý nhà nước đối với công chức cấp xã Quản lý là một khái niệm rất rộng, thường có nhiều cách hiểu khác nhau tùy thuộc góc độ tiếp cận nghiên cứu khoa học. Tuy nhiên, theo quan điểm chung nhất thì: “Quản lý là một quá trình tác động, gây ảnh hưởng của chủ thể quản lý đến khách thể quản lý một cách hợp quy luật nhằm đạt được 9 mục tiêu chung”. Khái niệm Quản lý nhà nước ra đời cùng với sự xuất hiện của Nhà nước, được hiểu “Là một dạng của hoạt động quản lý xã hội đặc biệt, mang tính quyền lực, sử dụng các chính sách và pháp luật để điều chỉnh những hành vi của cá nhân, tổ chức trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội, do các cơ quan trong BMNN thực hiện nhằm duy trì ổn định và phát triển xã hội, phục vụ nhân dân”.
Theo nghĩa rộng, 03 chức năng cơ bản của Quản lý nhà nước, đó là: lập pháp do cơ quan lập pháp thực hiện; hành pháp (chấp hành và điều hành) do hệ thống hành chính nhà nước đảm nhiệm; và tư pháp do cơ quan tư pháp thực hiện. Còn theo nghĩa hẹp, là hoạt động hành chính nhà nước của cơ quan hành pháp để quản lý và điều hành các lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội theo một trật tự quy định của pháp luật. Theo đó, Quản lý nhà nước bao gồm có 02 chức năng cơ bản: 1) Lập quy được thực hiện bằng việc ban hành các văn bản QPPL để hướng dẫn thực hiện pháp luật; 2) Tổ chức, điều hành, phối hợp các hoạt động kinh tế – xã hội để đưa luật pháp vào đời sống xã hội. Quản lý nhà nước về công chức, trong đó có công chức cấp xã là sự tác động có tổ chức bằng chủ trương, chính sách, pháp luật của nhà nước đối với đội ngũ công chức nhằm xây dựng đội ngũ công chức có đủ trình độ năng lực, phẩm chất đạo đức chính trị, đáp ứng các yêu cầu, nhiệm vụ của công cuộc xây dựng và phát triển đất nước.
Đối tượng chịu sự tác động của quản lý nhà nước chính là hành vi của công chức và các mối quan hệ của đội ngũ này trong quá trình thực thi công vụ. Chủ thể của quản lý nhà nước về công chức trước hết là Chính phủ. Chính phủ thống nhất trong quản lý đội ngũ công chức, Bộ Nội vụ được Chính phủ giao trực tiếp quản lý; ở cấp Bộ thì có Vụ, Ban tổ chức cán bộ; ở 10 cấp Tỉnh, Thành phố trực thuộc Trung ương là Sở Nội vụ, Ban tổ chức Tỉnh ủy; ở cấp Huyện là phòng Nội Vụ, Ban tổ chức Huyện ủy,. Quản lý đội ngũ công chức nói chung, công chức cấp xã nói riêng có chất lượng cần phải trải qua nhiều khâu và nhiều công đoạn khác nhau, từ việc xác định chủ trương, đường lối đến việc xây dựng tiêu chuẩn đánh giá, quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng; luân chuyển, bố trí, sử dụng, xây dựng và thực hiện chính sách đối với công chức.
Quá trình này được coi là quản lý đội ngũ công chức. Từ những phân tích trên, có thể hiểu: “Quản lý nhà nước về công chức cấp xã là toàn bộ các mặt hoạt động công tác, từ việc xác định mục tiêu đến việc xây dựng và thực hiện chính sách đối với công chức cấp xã, được tiến hành bởi các cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyềnnhằm tạo nên một đội ngũ công chức cấp xã đồng bộ, có số lượng và cơ cấu hợp lý, có phẩm chất chính trị, đạo đức, trình độ, năng lực chuyên môn đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ chính trị của cơ quan, đơn vị, địa phương trong từng giai đoạn lịch sử”. Qua khái niệm trên, có thể thấy rằng quản lý nhà nước về công chức cấp xã có một số đặc điểm sau: - Quản lý nhà nước về công chức cấp xã bao gồm nhiều nội dung khác nhau, như ban hành văn bản pháp luật, xây dựng quy hoạch, kế hoạch, xác định số lượng, khen thưởng kỷ luật, thanh tra, kiểm tra,. Các nội dung này có mối quan hệ mật thiết với nhau trong quá trình thực hiện.
- Quản lý nhà nước về công chức cấp xã được tiến hành bởi các cơ quan, tổ chức, cá nhân được phân công, phân cấp theo thẩm quyền như: Chính phủ, Bộ Nội vụ, các Bộ, cơ quan ngang Bộ, Ủy ban nhân dân các cấp, trong đó cơ quan có vai trò tham mưu quan trọng là Bộ Nội vụ, Sở Nội vụ và Phòng Nội vụ cấp quận, huyện. Mỗi cơ quan có chức năng, nhiệm vụ riêng. - Quản lý nhà nước về công chức cấp xã nhằm tạo ra một đội ngũ công chức có chất lượng, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ chính trị đặt ra đối với chính 11 quyền cấp xã. - Quản lý nhà nước về công chức cấp xã đơn giản hơn rất nhiều so với công chức các cấp trên đó bởi các chức danh công chức đơn giản hơn công chức các cấp, ngành khác.
- Quản lý nhà nước đối với công chức cấp xã nhằm hạn chế và kịp thời xử lý nghiêm những sai phạm của đội ngũ công chức. Vai trò của quản lý nhà nước đối với công chức cấp xã Thứ nhất, Quản lý nhà nước đối với công chức cấp xã nhằm góp phần xây dựng và hoàn thiện nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân và vì dân. Thứ hai, Quản lý nhà nước về công chức cấp xã nhằm đảm bảo tính hiệu quả hoạt động và tính hiệu lực hoạt động của chính quyền cấp cơ sở.