CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CHẤT LƯỢNG CÁN BỘ CÔNG CHỨC, VIÊN CHỨC 1. Lý luận về cán bộ công chức, viên chức 1. Khái niệm cán bộ công chức, viên chức 1. Khái niệm cán bộ Cùng với xu hướng toàn cầu hóa về kinh tế, những thành tựu của sự phát triển kinh tế - xã hội, sự tăng cường mở rộng giao lưu, hợp tác về nhiều mặt với các nước, tiếp thu có chọn lọc tinh hoa văn hóa nhân loại; cùng với công cuộc cải cách hành chính hiện nay đang đặt ra nhu cầu chuyên biệt hóa trong sự điều chỉnh pháp luật ngày càng rõ nét, đòi hỏi phải có sự thống nhất về nhận thức trong sự phân định các khái niệm có liên quan.
Luật Cán bộ, công chức được Quốc hội ban hành tháng 11 năm 2008, có hiệu lực từ ngày 01/01/2010 đã quy định cụ thể: “Cán bộ là công dân Việt Nam được bầu cử, phê chuẩn, bổ nhiệm, giữ chức vụ, chức danh theo nhiệm kỳ trong cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, các tổ chức chính trị - xã hội ở trung ương, ở tỉnh, huyện trực thuộc Trung ương; ở huyện, quận, thị xã, huyện trực thuộc tỉnh, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước” [1] Như vậy, đến nay khái niệm cán bộ đã được quy định rõ ràng, cụ thể, xác định rõ nội hàm, đó là những người giữ chức vụ, chức danh theo nhiệm kỳ trong các cơ quan thuộc hệ thống chính trị Việt Nam từ trung ương đến cấp huyện, quận và tương đương. Tùy góc độ và mục tiêu xem xét có thể phân biệt đội ngũ cán bộ thành các nhóm sau: - Xét về loại hình có thể phân thành: Cán bộ Đảng, đoàn thể, cán bộ Nhà nước, cán bộ kinh tế và quản lý kinh tế; cán bộ khoa học, kỹ thuật. - Theo tính chất và chức năng nhiệm vụ có thể phân thành: nhóm chính khách, nhóm lãnh đạo quản lý; nhóm chuyên gia và nhóm công chức, viên chức. Khái niệm công chức Công chức là một khái niệm chung được sử dụng phổ biến nhiều quốc gia trên thế giới để chỉ những công dân được tuyển dụng vào làm việc thường xuyên 6 trong cơ quan nhà nước, do tính chất đặc thù của mỗi quốc gia, khái niệm công chức của các nước cũng không hoàn toàn đồng nhất.
Ở nước ta, Công chức là một bộ phận quan trọng trong bộ máy quản lý nhà nước, là lực lượng lao động chủ yếu thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của bộ máy hành chính nhà nước từ trung ương đến địa phương. Hiệu lực của hệ thống chính trị nói chung và của bộ máy hành chính Nhà nước nói riêng, xét cho cùng được quyết định bởi phẩm chất, năng lực và hiệu quả của đội ngũ cán bộ, công chức. Luật cán bộ, công chức được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XII thông qua ngày 13/11/2008, có hiệu lực từ ngày 01/01/2010 quy định rõ: “Công chức là công dân Việt Nam được tuyển dụng, bổ nhiệm vào ngạch, chức vụ, chức danh trong cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội ở trung ương, cấp tỉnh, cấp huyện, trong cơ quan, đơn vị thuộc Quân đội nhân dân mà không phải là sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân quốc phòng; trong các cơ quan, đơn vị thuộc Công an nhân dân mà không phải là sĩ quan, hạ sĩ quan chuyên nghiệp và trong bộ máy lãnh đạo quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội (sau đây gọi tắt là đơn vị sự nghiệp công lập), trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước; đối với công chức trong bộ máy lãnh đạo, quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập thì lương được bảo đảm từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập theo quy định của pháp luật”. [2] Từ những cách quan niệm về công chức nêu trên, chúng ta có thể hiểu khái niệm công chức như sau: Công chức thường được hiểu một cách chung là những công dân, được tuyển dụng và bổ nhiệm giữ một công vụ thường xuyên trong một công sở của nhà nước ở trung ương hay địa phương, được xếp vào một ngạch và hưởng lương từ ngân sách nhà nước; có nghĩa vụ, bổn phận phục vụ nhân dân, phục vụ nhà nước theo quy định của pháp luật, và chịu sự điều chỉnh của luật công chức.
Khái niệm viên chức Theo Luật Viên chức ngày 15 tháng 11 năm 2010: “Viên chức là công dân Việt Nam được tuyển dụng theo vị trí việc làm, làm việc tại đơn vị sự nghiệp công lập theo chế độ hợp đồng làm việc, hưởng lương từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập theo quy định của pháp luật”. [3] 7 Như vậy, mỗi một quốc gia có những quan niệm và định nghĩa khác nhau về công chức, viên chức. Mặc dù có sự khác nhau, song nhìn chung các quan niệm, định nghĩa đều cho rằng một công chức, viên chức của một quốc gia nào đó nếu có đủ các đặc trưng sau đây đều là công chức, viên chức: - Là công dân của quốc gia đó. - Được tuyển dụng vào làm việc trong các cơ quan, đơn vị nhà nước.
- Được xếp vào ngạch. - Được hưởng lương từ ngân sách nhà nước. - Được quản lý thống nhất và được điều chỉnh bằng Luật riêng. - Thừa hành các quyền lực nhà nước giao cho, chấp hành các công vụ của nhà nước và quản lý nhà nước.
Đội ngũ công chức, viên chức là bộ phận quan trọng trong nền HCNN của một quốc gia. Xã hội càng phát triển bao nhiêu thì càng cần một đội ngũ công chức, viên chức có năng lực, trình độ chuyên môn cao bấy nhiêu để đảm bảo quản lý và thúc đẩy xã hội phát triển. Phân biệt giữa cán bộ công chức và viên chức [1]; [2]; [3] Tiêu chí STT Cán bộ Công chức Viên chức cơ bản - Vận hành quyền lực - Vận hành quyền lực - Thực hiện chức nhà nước, làm nhiệm nhà nước, làm nhiệm năng xã hội, trực tiếp vụ quản lý; nhân danh vụ quản lý thực hiện kỹ năng, quyền lực chính trị, nghiệp vụ chuyên Tính 1 quyền lực công. sâu chất - Theo nhiệm kỳ - Thực hiện công vụ - Thực hiện các hoạt thường xuyên động thuần túy mang tính nghiệp vụ chuyên môn.
Tuyển - Được bầu cử, phê - Thi tuyển, bổ nhiệm, -Xét tuyển, ký hợp dụng, chuẩn, bổ nhiệm, có quyết định của đồng làm việc trách trong biên chế. CQNN có thẩm 2 nhiệm quyền, trong biên chế pháp lý - Trách nhiệm chính - Trách nhiệm chính -Trách nhiệm trước 8 Tiêu chí STT Cán bộ Công chức Viên chức cơ bản trị trước Đảng, Nhà trị, trách nhiệm hành cơ quan, người đứng nước, nhân dân và chính của công chức đầu tổ chức, cơ quan trước cơ quan, tổ chức xét tuyển, ký hợp có thẩm quyền. Hưởng lương từ ngân Hưởng lương từ Hưởng lương một Chế độ sách nhà nước, theo vị NSNN, theo ngạch phần từ NSNN, một 3 lương trí, chức danh. bậc phần từ nguồn thu sự nghiệp Cơ quan của Đảng Cơ quan Đảng, Nhà Đơn vị sự nghiệp cộng sản Việt Nam, nước, tổ chức chính trị nhà nước, các tổ Nơi làm 4 Nhà nước, tổ chức - xã hội, Quân đội, chức xã hội việc chính trị, tổ chức Công an, Tòa án, Viện chính trị- xã hội.
kiểm sát Năng lực lãnh đạo, Năng lực, trình độ Năng lực, trình độ điều hành, tổ chức, chuyên môn nghiệp chuyên môn nghiệp quản lý; vụ vụ - Tinh thần trách Tiến độ và kết quả Hiệu quả công việc nhiệm; thực hiện nhiệm vụ (số lượng, chất Tiêu lượng) 5 chí đánh Hiệu quả thực hiện - Tinh thần trách Thái độ phục vụ giá nhiệm vụ nhiệm và phối hợp nhân dân trong thực thi nhiệm vụ - Thái độ phục vụ nhân dân Khiển trách Khiển trách Khiển trách Cảnh cáo Cảnh cáo Cảnh cáo Hình Cách chức Hạ bậc lương Cách chức 6 thức kỷ Bãi nhiệm Giáng chức Buộc thôi việc luật Cách chức Buộc thôi việc Nguồn: Tác giả tổng hợp 9 1. Một số đặc điểm của đội ngũ cán bộ công chức, viên chức Cán bộ công chức, viên chức là lực lượng trực tiếp thực thi các chức năng hành pháp của nhà nước, thực hiện quản lý và điều hành đất nước theo pháp luật và làm cho đất nước phát triển trên cơ sở đảm bảo kỷ cương phép nước. Các mệnh lệnh, quyết định quản lý trong mọi hoạt động của nền kinh tế - xã hội là do cán bộ công chức, viên chức triển khai thực hiện. Do vậy, cán bộ công chức, viên chức có những đặc điểm cơ bản sau đây: Đội ngũ cán bộ công chức, viên chức là chủ thể của nền công vụ, là những người thực thi công vụ và được Nhà nước đảm bảo các điều kiện cần thiết, quyền lợi chính đáng để có khả năng và yên tâm thực thi công vụ Đội ngũ cán bộ công chức, viên chức là những người có vị trí trong hệ thống cơ quan HCNN, có chức năng thực thi pháp luật và thi hành công vụ nhằm phục vụ lợi ích chung cho toàn xã hội.
Những loại nhiệm vụ này do chính đội ngũ cán bộ công chức, viên chức các cấp thực hiện, không thể chuyển giao cho bất cứ tổ chức, cá nhân nào bên ngoài. Đội ngũ cán bộ công chức, viên chức là hạt nhân cơ bản của nền công vụ, là chủ thể thực sự tiến hành các công vụ cụ thể và cũng chính là yếu tố đảm bảo cho nền công vụ hoạt động, vận hành có hiệu lực, hiệu quả. Để thực hiện công vụ, người cán bộ công chức, viên chức được Nhà nước cung cấp các điều kiện cần thiết để tiến hành thực thi công vụ như trụ sở, phương tiện, điều kiện làm việc… Họ được đảm bảo các quyền lợi vật chất và tinh thần như: hưởng lương từ NSNN, nhận các loại trợ cấp, phụ cấp khác bằng tiền hoặc hiện vật và lương hưu khi đủ thời gian cống hiến, được khen thưởng… Là lực lượng lao động chuyên nghiệp, có tính chuyên môn hoá cao Các CQNN từ Trung ương đến địa phương được tổ chức và hoạt động theo những nguyên tắc nhất định nhằm thực hiện quyền hành pháp của Nhà nước để điều hành, quản lý các lĩnh vực của đời sống xã hội theo pháp luật và bằng pháp luật, vì lợi ích của Nhà nước và của toàn xã hội, nhằm đảm bảo cho xã hội ổn định và phát triển.