Chương 1 LÝ LUẬN VE QUAN LÝ NHÀ NƯỚC VE HOAT DONG BẢO VE BÍ MAT NHÀ NƯỚC 1. Khái niệm, đặc điểm của bảo vệ bí mật nhà nước 1. Khai niệm bí mật nha nước Trong cuốn Từ điển Tiếng Việt có định nghĩa bí mật chính là: “Điều cần giữ kin trong phạm vi một số ít người, không dé lộ cho người ngoài biết”. Bi mật được dùng khi nói đến những thông tin cần được bảo vệ bí mật, không dé lộ, lọt ra bên ngoài.
Bat ky ai hay tô chức nao đều có những thông tin muốn giữ kín cho riêng mình. Mọi cá nhân, tô chức, cơ quan nhà nước đều có thé sở hữu của những bí mật. Chủ sở hữu của nhiều bí mật quan trọng nhất chính là nhà nước. Các bí mật đo nhà nước làm chủ một khi bị tiết lộ ra bên ngoài thì sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến căn cơ của nha nước va sự tổn vong của cả một din tộc.
BMNN được sử dụng khi nói đến những thông tin bí mật do nhà nước làm chủ sở hữu, quản lý, sử dụng, nếu bị tiết lộ không đúng thời điểm thì sẽ gây nguy hại cho sự tổn tại và phát triển của đất nước. Bí mật nhà nước có vai trò, ảnh hưởng to lớn đối với sự nghiệp phát triển vững mạnh của nhà nước, ANQG và chế độ XHCN ở Việt Nam. Các hoạt động, đường lối, chính sách của Đảng va Nhà nước qua các thời ky phan nao phản anh thông qua pham vi, nội dung của các thông tin thuộc BMNN. Nhà nước quan lý, lưu giữ và khai thác hoặc chuyên giao quyên sử dụng “tài sản” đặc biệt “thiêng liêng” là BMNN dé phục vụ cho hoạt động đối nội, đối ngoại của nhà nước trong xuyên suốt các thời kỳ lịch sử của nước Việt Nam ta.
BMNN có thé nói luôn được xem là loại tài sản đặc biệt nhất thuộc quyển sở hữu Nhà nước. 1 Trung tâm Từ dién ngôn ngữ (1992), Từ dién tiếng Việt, Hà Nội,tr1l55. Tùy theo tính chất quan trọng của BMNN ma Nhà nước lựa chọn không công bồ hoặc chưa công bồ và có những giải pháp bảo đảm an ninh phù hợp đối với mỗi loại hình thông tin BMNN cụ thê. Khoản 1, Điều 2 của LBVBMNN cũng đã định nghĩa về bí mật nhà nước như sau: “Bi mật nhà nước là thông tin có nội dung quan trọng do người đứng đầu cơ quan, tổ chức có thẩm quyên xác định căn cứ vào quy định của Luật này, chưa công khai, nếu bị lộ, bị mat có thé cây nguy hại đến lợi ích quốc gia, dân tộc.
Hình thức chứa bí mat nhà nước bao gồm tài liệu, vật, địa điểm, lời nói, hoạt động hoặc các dạng khác.” Từ những nhận định trên về BMNN cho thây bí mật nhà nước có những đặc điểm cơ bản như sau: Những thông tin thuộc BMNN đều là những thông tin vô cùng quý giá. Sự tổn vong của dân tộc và sự phát triển nhà nước, cũng như nên hòa bình, độc lập Tổ quốc liên quan mật thiết đến sự bảo đảm bí mật của các thông tin thuộc BMNN. Trong nước ta, BMNN liên quan chặt chẽ từng giai đoạn xây dựng va phát triển đất nước thông qua việc thực hiện các nhiệm vụ chính trị và chức năng, cũng như hoạt dộng của các cơ quan vả đơn vị nhà nước. Các thông tin thuộc BMNN cũng phản ánh những chủ trương, chính sách gìn giữ và phát triển đất nước của Đảng, Nhà nước về xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam.
Bí mật nhà nước là những thông tin cần phải giữ kín, không được tùy ý công bố. Nếu BMNN bị lộ, lọt, rơi vào tay của lực lượng khủng bố, bọn tội phạm phản động thì lợi ích uy tíncủa Nhà nước, xã hội sẽ bi anh hưởng nghiêm trọng, có thể xảy ra những hệ lụy không thể khắc phục được. Một khi bị lộ, lọt BMNN sẽ gây ra hậu quả khôn lường, , tác động tiêu cực đối với uy tín của Dang, Nhà nước, vi thế của nước Việt Nam trên trường quốc tế; ảnh hưởng đến quá trình phát triển Ổn định, lâu dài của đất nước ta hoặc bi các thế lực phản động, các tổ chức khủng bồ và tội phạm phản động sử dụng nhằm chống lại Đảng, Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Bí mật nhà nước tổn tại dưới nhiều hình thức, phong phú về nội hàm, được thê hiện trong nhiều loại phương tiện.
Các hình thức về ngôn ngữ, âm thanh, d6 hoạ, chữ viết, tiếng nói, dữ liệu điện tử, hiện vật. đều có thé là BMNN. Các thông tin thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau trong đời sống của xã hội, liên quan đến mọi hoạt động của nhà nước, từ tổ chức chính trị, quốc phòng, an ninh, trật tự xã hội đến các lĩnh vực như: lĩnh vực kinh tế, lĩnh vực tín dụng, lĩnh vực tài chính, lĩnh vực ngân hàng, lĩnh vực kiểm toán, lĩnh vực tôn giáo, lĩnh vực y tế, lĩnh vực giáo dục, lĩnh vực dao tạo, lĩnh vực đất đai, lĩnh vực tín ngưỡng, lĩnh vực khoa học kỹ thuật, lĩnh vực công nghệ, lĩnh vực môi trường, lĩnh vực đối nội - đối ngoại, hoạt động của bộ máy nhà nước, thông tin công vụ, tiểu sử cán bộ, phương hướng phát triển kinh tế - xã hội, ngân sách nhà nước đều có thể là mang nội dung thuộc bí mật nhà nước. Văn ban, USB, đĩa ghi âm, băng video, đĩa mềm, thẻ ghi nhớ, trong ký ức của cá nhân đều có thể là nơi chứa đựng thông tin thuộc BMNN.
Bí mật nhà nước có phạm vi biến đổi theo các giai đoạn lịch sử, phù hợp với quá trình phát triển của kinh tế, xã hội nước nhà. Theo yêu cầu, theo chức năng, theo nhiệm vụ chính tri, đối nội, đối ngoại của Đảng, Nhà nước và hoạt động nghiệp vụ của mỗi cấp, ngảnh trong từng lĩnh vực nhất định, thông tin thuộc BMNN thường không bảo mật mãi mãi mà chỉ trong một thời gian nhất định. Tính chất đặc biệt, phạm vi, mức độ mật của BMNN cũng thay đổi mức độ theo yêu câu của quản lý nha nước về bảo vệ BMNN để phục vụ cho hoạt động như đảm bảo ANQG; phat triển kinh tế, xã hội; hợp tác quốc tế được duy trì hiệu quả. Bí mật nhà nước cũng có khả năng cao bị lộ, lọt.
Tình trạng lộ, lọt thông tin bi mật nhà nước có dién biến phức tạp, khó kiêm soát do các nguyên nhân như phạm vi vận chuyền, chuyên giao rộng: số lượng cá nhân, tô chức liên quan đến BMNN tương đối nhiều; bản thân số lượng thông tin, tài liệu va vật chứa thông tin tài liệu thuộc BMNN cũng tương đối lớn. Những BMNN, theo yêu cau khách quan, phải được sử dụng liên tục, đưa vào sử dụng để phục vụ hoạt động chuyên môn bình thường tại cơ quan, tổ chức, nhằm phục vụ lợi ích chung của nhà nước, của xã hội nên BMNN tuy can được báo quản nhưng cũng cần được sử dung, khai thác, được chia sẻ trong phạm vi rộng, cả ở trong nước và ở nước ngoài khiến cho khả năng lộ, lọt BMNN ngày cảng cao. Khái niệm hoạt động bảo vệ bí mật nhà nước Hoạt động bảo vệ BMNN là một nhiệm vụ trong bảo vệ ANQG. Do đó, hoạt động bảo vệ BMNN cũng được hiểu là một bộ phận của bảo vệ ANQG.
Luật ANQG quy định tại Khoản 2, Điều 2 định nghĩa rằng việc sử dụng các biện pháp để phòng, phát hiện, ngăn cản, tranh đấu với các hoạt động gây nguy hại đến AN!QG nói chung chính là hoạt động bảo vệ ANQG. Các quy định đã để cập đều cho rằng hoạt động bảo vệ BMNN là công tác có kế hoạch, huy động nhân lực, vật chất và kỹ thuật nhằm bảo đảm tuyệt đối tính mạng cho từng người liên quan trong BMNN, dé phòng, phát hiện, ngăn chặn, đấu tranh làm thất bại các hoạt động xâm phạm đến BMNN. Các hoạt động BVBMNN được các cơ quan, đơn vị, cá nhân huy động tất cả nhân lực, vật chất, biện pháp cần thiết để thực hiện và được tổ chức thường xuyên, liên tục. mục đích cao nhất của công tác bảo vệ BMNN.
Mục đích cao nhất của công tác bảo vệ BMNN chính là đảm bảo an toàn tuyệt đối cho các BMNN dù bat cứ trường hợp nào, không đề cho các lực lượng thù địch và các phan tử phản động khai thác, chiếm đoạt các BMNN. Dé bảo vệ BMNN trong phạm vi cả nước, Nha nước thông qua các cơ quan có thẩm quyển str dụng pháp luật va bằng pháp luật về quan lý Nha nước đối với hoạt động có nội dung thuộc BMNN, chi đạo áp dụng các biện 10 pháp bảo vệ BMNN, phòng ngừa lộ, lọt BMNN đối với hoạt động tạo lập, soạn thảo, in ấn, vận chuyên, giao nhận, sử dụng, lưu trữ, trao đổi, nghiên cứu, cung cấp, tiêu huy BMNN của các cơ quan, tổ chức và người dân dé bảo vệ an toàn tuyệt đối BMNN và sử dụng các biện pháp, phương thức, đối sách xử lí kịp thời đối với những trường hợp thu thập, chiếm đoạt hoặc làm lộ, thất thoát BMNN, đấu tranh làm thất bại âm mưu, hoạt động thu thập BMNN. Với nhận thức như trên thì hoạt động bảo vệ BMNN mang những đặc điểm cơ bản như sau: Hoạt động bảo vệ BMNN được hình thành ngay trong quá trình tổ chức, hoạt động của Đảng và Nhà nước. Bí mật nhà nước xuất hiện trong hoạt động cách mạng: hoạt động định hướng, hoạt động đối nội, đối ngoại.
Ngoài ra, BMNN cũng có thé là các dé tài khoa học, phát minh, sáng kiến, thành tựu khoa học, tiễn bộ trong công nghệ thông tin mới hay những van dé xã hội khác nhưng có tính chất nhạy cảm, ảnh hưởng trực tiếp đến sự hoạt động ổn định của Nhà nước Cộng hòa XHCN Việt Nam. Bảo vệ BMNN được hình thành đồng thời với việc thực hiện nhiệm vụ đảm bảo an toàn tuyệt đối cho các tài liệu cơ mật, đặc biệt quan trọng. Việc bảo vệ các BMNN trở thành cơ sở quan trọng cho công tác xây dựng và tô chức thực hiện các quy hoạch, kế hoạch, chương trình hành động và các hoạt động cụ thể tại các cơ quan, tô chức trong nhà nước ta hướng đến mục đích xây dựng và bảo vệ Tô quốc, nâng cao sức mạnh tổng hợp, năng lực cạnh tranh của Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế. Hoạt động bảo vệ BMNN là sự can thiệp có tổ chức và đảm bảo thực hiện bởi quyển lực nhà nước.
Vi lợi ich chung của nha nước vả nhân dân, Bi mật nhà nước là những thông tin đặc biệt quan trọng cần được quản lý, khai thác và bảo vệ theo quy định.