Mở đầu - Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận về quản lý nhà nƣớc về vốn đầu tƣ xây dựng hạ tầng giao thông vận tải đƣờng bộ. - Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu. - Chƣơng 3: Thực trạng quản lý nhà nƣớc về vốn đầu tƣ xây dựng hạ tầng giao thông vận tải đƣờng bộ ở Việt Nam giai đoạn 2010 - 2015. - Chƣơng 4: Giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nƣớc về vốn đầu tƣ xây dựng hạ tầng giao thông vận tải đƣờng bộ 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC VỀ VỐN ĐẦU TƢ XÂY DỰNG HẠ TẦNG GIAO THÔNG VẬN TẢI ĐƢỜNG BỘ 1.
Tổng quan tình hình nghiên cứu QLNN về vốn đầu tƣ nói chung và QLNN về vốn đầu tƣ xây dựng hạ tầng GTVT đƣờng bộ đƣợc đề cập đến khá nhiều trong các công trình nghiên cứu. Một số nghiên cứu về vốn đầu tƣ cho phát triển kết cấu hạ tầng nói chung và giao thông nói riêng: các nghiên cứu về vốn cho đầu tƣ hạ tầng giao thông vận tải đƣợc bàn luận trên các diễn đàn, trong các công trình, luận án và các bài nghiên cứu. Hiện tại ở nƣớc ta, vốn đầu tƣ NSNN cho kết cấu hạ tầng giao thông vận tải vẫn chiếm tỷ trọng lớn, song hiệu quả sử dụng vốn chƣa cao. Luận án tiến sỹ kinh tế “Hoàn thiện QLNN đối với đầu tư xây dựng cơ bản từ vốn NSNN trong ngành giao thông vận tải Việt Nam” (2012) của Nguyễn Thị Bình đã hệ thống hóa lý luận và kinh nghiệm quốc tế về QLNN đối với ĐTXDCB từ vốn NSNN trong ngành giao thông vận tải.
Đồng thời đƣa ra các giải pháp nhằm hoàn thiện khuôn khổ pháp luật cơ chế, chính sách đối với dự án đầu tƣ, các chủ thể tham gia quản lý dự án. Đặc biệt, luận án tiến sỹ của Nguyễn Thị Bình đã nhấn mạnh tới nâng cao trình độ năng lực và phẩm chất của bộ ba là chủ đầu tƣ, nhà tƣ vấn và nhà thầu nhƣ đề xuất các giải pháp về xây dựng phƣơng thức ban hành luật và các văn bản hƣớng dẫn; sớm ban hành luật quy hoạch; ban hành hệ thống định mức tƣ vấn đầu tƣ xây dựng để các công trình xây dựng chuyên ngành đều đảm bảo có định mức để quản lý… Luận án tiến sỹ sinh tế “Quản lý nhà nƣớc về vốn đầu tƣ trong phát triển kết cấu hạ tầng giao thông đô thị Hà Nội” (2015) của Hồ Thị Hƣơng Mai 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đã hệ thống hóa cơ sở lý luận quản lý nhà nƣớc về vốn đầu tƣ, đƣa ra thực trạng và giải pháp nhằm tăng cƣờng công tác quản lý nhà nƣớc về vốn đầu tƣ cho kết cấu hạ tầng giao thông vận tải đƣờng bộ tại Hà Nội. Tác giả Hồ Thị Hƣơng Mai đã đƣa ra giải pháp nổi bật liên quan đến đảm bảo ổn định kinh tế vĩ mô, hệ thống văn bản pháp luật đồng bộ, phát triển đồng bộ thị trƣờng, phân cấp chặt chẽ giữa Trung ƣơng và Thành phố. Luận văn thạc sĩ “Quản lý vốn đầu tƣ xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nƣớc của thành phố Hà Nội” (2012) của Lê Toàn Thắng đề cập đến quản lý vốn đầu tƣ xây dựng cơ bản tại Hà Nội.
Trên cơ sở đó, tác giả đã đề xuất những phƣơng hƣớng, giải pháp nhằm quản lý vốn đầu tƣ xây dựng cơ bản từ ngân sách Nhà nƣớc của Thành phố Hà Nội. Báo cáo “Cơ chế phân bổ vốn nhà nƣớc thực trạng và giải pháp” của TS Vũ Sỹ Cƣờng và cộng sự trong khuôn khổ dự án “Hỗ trợ nâng cao năng lực tham gia, giám sát các chính sách kinh tế vĩ mô” đã đánh giá thực trạng cơ chế phân bổ hiện tại và đƣa ra những khuyến nghị về thể chế giúp đẩy nhanh quá trình tái cơ cấu nền kinh tế nói chung và tái cơ cấu đầu tƣ công nói riêng. Nghiên cứu “Thất thoát, lãng phí vốn đầu tƣ xây dựng cơ bản của Nhà nƣớc và các vấn đề đặt ra đối với Kiểm toán Nhà nƣớc trong việc kiểm toán các dự án đầu tƣ” của tác giả Hoàng Văn Lƣơng (kiemtoannn.vn) cho rằng, trong những năm qua, vốn đầu tƣ của Nhà nƣớc liên tục gia tăng và chiếm tỷ lệ khoảng 30% GDP, qua đó đã tạo nên sự chuyển biến quan trọng về cơ sở vật chất kỹ thuật, thúc đẩy mạnh mẽ chuyển dịch cơ cấu kinh tế, tăng năng lực sản xuất, cải thiện văn minh đô thị. Tuy nhiên, việc quản lý và triển khai thực hiện các dự án còn nhiều hạn chế và yếu kém, dẫn đến thất thoát, lãng phí vốn đầu tƣ, hiệu quả đầu tƣ còn kém.
Thất thoát lãng phí trong tất cả các khâu của quy trình quản lý nhà nƣớ, từ khâu quy hoạch, đến khâu thẩm 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com định, phê duyệt dự án, khâu giải phóng mặt bằng và lựa chọn nhà thầu, thi công công trình. Nghiên cứu “Một số giải pháp huy động các nguồn lực đột phá đầu tƣ phát triển kết cầu hạ tầng giao thông vận tải” của tác giả Dƣơng Văn Chung trên tapchigiaothong.vn đã phân tích, đánh giá kết quả huy động các nguồn vốn đầu tƣ phát triển kết cấu hạ tầng giao thông giai đoạn 2001-2014, phân tích các tồn tại, hạn chế, nguyên nhân và đề xuất những giải pháp nhằm huy động các nguồn lực đột phá để đầu tƣ phát triển kết cấu hạ tầng giao thông giai đoạn đến năm 2020. Các nghiên cứu về đối tác công tƣ (PPP): Ủy ban Kinh tế quả quốc hội và UNDP Việt Nam (2013), Phương thức đối tác công – tư (PPP): Kinh nghiệm quốc tế và khuôn khổ thể chế tại Việt Nam đã phân tích sự cần thiết và lợi ích cũng nhƣ trách nhiệm Nhà nƣớc nhằm nâng cao khả năng hợp tác giữa Nhà nƣớc và tƣ nhân trong phát triển kết cấu hạ tầng tại Việt Nam. Một số giải pháp hữu hiệu cho huy động vốn tƣ nhân cho đầu tƣ hạ tầng GTVT đƣờng bộ là chính sách đổi đất lấy hạ tầng.
Nghiên cứu “Kinh nghiệm quản lý đầu tƣ, kinh doanh vốn tại một số quốc gia” (2014) của Nguyễn Thị Hải Bình trên tapchitaichinh.vn đã đƣa ra kinh nghiệm về hoàn thiện hành lang pháp lý đầu tƣ kinh doanh vốn của một số nƣớc và bài học hữu ích cho Việt Nam. Nghiên cứu “Kinh nghiệm của một số nƣớc trên thế giới về kiểm soát chi đầu tƣ xây dựn cơ bản” (2014) đã nghiên cứu về kiểm soát chi đầu tƣ xây dựng cơ bản của Trung Quốc và Cộng hòa Pháp đề từ đó đƣa ra bài học về quản lý chi đối với Việt Nam. Tóm lại, các nghiên cứu phân tích, đánh giá hiệu quả đầu tƣ khá nhiều, đƣa ra các giải pháp nhằm hoàn thiện quy trình quản lý vốn đầu tƣ. Tuy nhiên còn ít các nghiên cứu đánh giá hiệu quả quản lý vốn trong đầu tƣ xây dựng hạ 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tầng GTVT đƣờng bộ.
Do đó, nghiên cứu của luận văn sẽ tập trung vào các vấn đề: - Lý luận và thực tiễn QLNN về vốn đầu tƣ xây dựng hạ tầng GTVT đƣờng bộ tại Việt Nam, đƣa ra các chỉ tiêu đánh giá và nhân tố ảnh hƣởng đến công tác quản lý vốn (tập trung vào nghiên cứu vốn ngân sách trung ƣơng); - Phân tích và đánh giá thực trạng về quản lý vốn đầu tƣ xây dựng hạ tầng giao thông vận tải tại Việt Nam (vốn ngân sách trung ƣơng) để từ đó tìm ra những thành công , hạn chế và nguyên nhân; - Đề xuất phƣơng hƣớng, giải pháp hoàn thiện QLNN về vốn đầu tƣ xây dựng hạ tầng GTVT đƣờng bộ tại Việt Nam trong thời gian tới. Vốn đầu tƣ xây dựng hạ tầng giao thông vận tải đƣờng bộ 1.Khái niệm * Khái niệm về vốn đầu tư Vốn đầu tƣ trong nền kinh tế thị trƣờng, việc tái sản xuất giản đơn và tái sản xuất mở rộng các tài sản cố định là điều kiện quyết định đến sự tồn tại của mọi chủ thể kinh tế, để thực hiện đƣợc điều này, các tác nhân trong nền kinh tế phải dự trữ tích lũy các nguồn lực. Khi các nguồn lực này đƣợc sử dụng vào quá trình sản xuất để tái sản xuất ra các tài sản cố định của nền kinh tế thì nó trở thành vốn đầu tƣ. Vậy vốn đầu tƣ chính là tiền tích lũy của xã hội của các cơ sở sản xuất kinh doanh, dịch vụ là vốn huy động của dân và vốn huy động từ các nguồn khác, đƣợc đƣa vào sử dụng trong quá trình tái sản xuất xã hội nhằm duy trì tiềm lực sẵn có và tạo tiềm lực mới cho nền sản xuất xã hội.
* Vốn đầu tư Xây dựng hạ tầng GTVT đường bộ là toàn bộ những chi phí cho toàn bộ quá trình đầu tƣ để đạt đƣợc mục đích đầu tƣ, để đƣa vào khai thác và sử dụng theo yêu cầu của dự án (bao gồm cả yếu tố trƣợt giá). 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Vốn đầu tƣ xây dựng hạ tầng GTVT đƣờng bộ bao gồm các khoản chi phí gắn liền với hoạt động đầu tƣ, là toàn bộ chi phí cần thiết để xây dựng mới hoặc sửa chữa, cải tạo, mở rộng hay trang bị lại kỹ thuật công trình. Do đặc điểm của quá trình sản xuất và đặc điểm của sản phẩm xây dựng nên mỗi dự án đầu tƣ xây dựng công trình có chi phí riêng đƣợc xác định theo đặc điểm, tính chất kỹ thuật và yêu cầu công nghệ của quá trình xây dựng. Chi phí đầu tƣ xây dựng đƣợc biểu thị qua chỉ tiêu tổng mức đầu tƣ, tổng dự toán, dự toán công trình, giá thanh toán và quyết toán vốn đầu tƣ khi kết thúc xây dựng đƣa công trình vào khai thác sử dụng.
Nguồn vốn cho đầu tƣ xây dựng hạ tầng giao thông vận tải hình thành từ nguồn vốn NSNN, vốn nƣớc ngoài và vốn từ khu vực tƣ nhân. Đặc điểm vốn đầu tư xây dựng hạ tầng giao thông vận tải đường bộ * Vốn đầu tƣ trong đầu tƣ xây dựng hạ tầng GTVT đƣờng bộ thƣờng có quy mô lớn và thời gian thu hồi dài, thậm chí không thể thu hồi đƣợc. Các công trình giao thông đều là các công trình mang tính đơn chiếc, trải dài trên phạm vi không gian rộng lớn, không những của địa phƣơng mà còn kết nối với những vùng, lãnh thổ, địa phƣơng khác. Do các yếu tố về tự nhiên, kỹ thuật phức tạp lại đòi hỏi độ bền cao, thời gian sử dụng lâu dài với cƣờng độ sử dụng lớn, nên các công trình đều có giá thành cao.