MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Quỹ tín dụng nhân dân (QTDND) là một loại hình kinh tế tập thể, hoạt động trong lĩnh vực tiền tệ trên địa bàn cả nƣớc. Sau gần 25 năm hình thành và phát triển, quỹ TDND đã trở thành một hệ thống rộng lớn, có vai trò không nhỏ trong phát triển kinh tế - xã hội cả nƣớc, đặc biệt là đối với nông nghiệp, nông thôn. Để có đƣợc những kết quả đáng khích lệ nói trên, bên cạnh sự nỗ lực của bản thân hệ thống QTDND, vai trò quản lý của Nhà nƣớc trong đó đặc biệt là của Ngân hàng Nhà nƣớc Việt Nam có ý nghĩa hết sức quan trọng.
Do các quỹ TDND có vai trò quan trọng nên quản lý nhà nƣớc (QLNN) đối với các quỹ này ngày càng đƣợc chú trọng. Trên địa bàn tỉnh Hƣng Yên, hiện có mô ̣t Ngân hàng Hợp tác xã và 65 quỹ TDND cơ sở hoạt động trên khắp các huyện , thành phố trong tin ̉ h. Hê ̣ thố ng Quỹ tín dụng này đã và đang góp phần hỗ trợ vốn cho kinh tế hộ gia đình, đóng góp nhất định vào phát triển kinh tế - xã hội của địa phƣơng, góp phần nâng cao mức sống của nhân dân trong tỉnh. Trong hoạt động QLNN đối với các QTDND trên địa bàn tỉnh thì Ngân hàng Nhà nƣớc chi nhánh tỉnh Hƣng Yên là chủ thể quản lý trực tiếp, có trách nhiệm và quyền hạn chủ chốt trong việc quản lý, giám sát hoạt động của các Quỹ tín dụng nhân dân.
Với mục tiêu góp phần bảo đảm sự phát triển an toàn, lành mạnh, bền vững của hệ thống QTDND; duy trì và nâng cao lòng tin của công chúng đối với hệ thống các QTDND; bảo đảm việc chấp hành chính sách, pháp luật về tiền tệ và ngân hàng. Thời gian qua, QLNN đối với các quỹ TDND trên địa bàn tỉnh đã đƣợc đổi mới ở tất các các khâu: từ đổi mới cơ chế quản lý, tổ chức đăng ký hoạt động, hỗ trợ hoạt động và thanh tra, kiểm soát. Chính vì vậy, các quỹ TDND trên địa bàn tỉnh đã có nhiều thuận lợi và hoạt động có hiệu quả tốt hơn. Tuy vậy, bên cạnh đó, hiện còn không ít hạn chế, trở ngại trong QLNN đối với các quỹ TDND trên địa bàn tỉnh: từ việc thực thi pháp luật, chính sách, đăng ký hoạt động, thực hiện chính sách hỗ trợ đến thanh tra, kiểm tra, kiểm soát hoạt động của các quỹ này.
Chính vì vậy các QTDND gặp không ít khó khăn nhƣ: hiệu quả kinh 1 doanh của một số quỹ còn bấp bênh, hoạt động chƣa an toàn, tính bền vững không cao, một số QTDND không tuân thủ đúng theo tôn chỉ, mục đích hoạt động, điều lệ QTDND khi đƣợc cấp phép thành lập và hoạt động. Vậy, hoạt động QLNN đối với hệ thống QTDND cần phải được hoàn thiện ra sao nhằm góp phần vào việc đảm bảo cho hệ thống QTDND trên địa bàn phát triển an toàn, hiệu quả và bền vững?. Đó cũng là lý do của việc tác giả lựa chọn đề tài: “Quản lý nhà nước đối với các Quỹ tín dụng nhân dân trên địa bàn tỉnh Hưng Yên”. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu Mục tiêu nghiên cứu đề tài là trên cơ sở hệ thống hóa những vấn đề lý luận và thực tiễn có liên quan để đề xuất các giải pháp hoàn thiện QLNN đối với các QTDND trên địa bàn tỉnh Hƣng Yên.
Để thực hiện mục tiêu đề ra, nhiệm vụ nghiên cứu đặt ra là: - Hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn của QLNN đối với các QTDND trên địa bàn tỉnh. - Phân tích và đánh giá thực trạng QLNN đối với các QTDND trên địa bàn tỉnh Hƣng Yên, qua đó rút ra những kết quả đạt đƣợc, hạn chế và những nguyên nhân chủ yếu. - Đề xuất một số giải pháp hoàn thiện QLNN đối với các QTDND trên địa bàn tỉnh Hƣng Yên. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu của đề tài 3.1 Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động QLNN của Ngân hàng Nhà nƣớc Chi nhánh tỉnh Hƣng Yên đối với các QTDND trên địa bàn tỉnh.2 Phạm vi nghiên cứu: QLNN đối với các QTDND trên địa bàn tỉnh bao gồm quản lý của cơ quan chuyên môn đó là Ngân hàng Nhà nƣớc (NHNN) Chi nhánh tỉnh Hƣng Yên (sau đây gọi tắt là NHNN tỉnh) và quản lý của chính quyền địa phƣơng.
Tuy vậy, việc nghiên cứu đề tài chỉ tập trung vào QLNN của Chi nhánh NHNN tỉnh Hƣng Yên đối với các QTDND hoạt động trên địa bàn. Các quỹ TDND ở đây bao gồm: Chi nhánh Quỹ TDND Trung ƣơng (nay là Ngân hàng Hợp tác xã Chi nhánh Hƣng Yên) và 65 QTDND cơ sở. 2 Việc nghiên cứu thực trạng QLNN đối với các QTDND chủ yếu từ năm 2008 đến năm 2016, các giải pháp hoàn thiện QLNN dự kiến đề xuất cho giai đoạn 2017 - 2020. Kết cấu của luận văn Nội dung của luận văn gồm 4 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của quản lý Nhà nƣớc đối với Quỹ tín dụng nhân dân trên địa bàn tỉnh Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu Chƣơng 3: Thực trạng quản lý Nhà nƣớc đối với các Quỹ tín dụng nhân dân trên địa bàn tỉnh Hƣng Yên Chƣơng 4: Một số giải pháp hoàn thiện quản lý Nhà nƣớc đối với các Quỹ tín dụng nhân dân trên địa bàn tỉnh Hƣng Yên 3 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC ĐỐI VỚI QUỸ TÍN DỤNG NHÂN DÂN TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH 1.
Tình hình nghiên cứu Việc thực hiện quản lý nhà nƣớc đối với quỹ tín dụng nhân dân là chức năng và nhiệm vụ của Ngân hàng Nhà nƣớc. Trong thực tế, các QTDND đã đƣợc thành lập và đi vào hoạt động từ năm 1993 và hiện tại có gần 1.200 QTDND đang hoạt động trên phạm vi cả nƣớc. Nhiều quỹ hoạt động rất hiệu quả, đóng góp đáng kể cho sự phát triển kinh tế xã hội, nâng cao đời sống của thành viên và đặc biệt là việc phát triển nông nghiệp nông thôn. Tuy nhiên, bên cạnh đó vẫn có tình trạng một số QTDND hoạt động chệch hƣớng, vi phạm quy định dẫn đến bị rủi ro, thất thoát tài sản gây nguy cơ đổ vỡ, phá sản, hiện vẫn có xu hƣớng ngày càng tăng lên, làm ảnh hƣởng không nhỏ đến quyền lợi của ngƣời gửi tiền tại các QTDND, và là nguyên nhân dẫn đến những bất ổn về an ninh, xã hội tại các địa bàn hoạt động của QTDND.
Trƣớc thực trạng hoạt động của một bộ phận QTDND chƣa bám sát mục tiêu hoạt động, có biểu hiện chạy theo lợi nhuận, các quy chuẩn về kiểm soát nội bộ, kiểm toán nội bộ chƣa đƣợc coi trọng đã tạo nhiều tiềm ẩn rủi ro trong hoạt động và gây ảnh hƣởng đến sự an toàn của hệ thống. Do vậy, Luật các TCTD đã quy định rất rõ nét, cụ thể về việc tuân thủ hệ thống kiểm soát nội bộ (Ðiều 40), kiểm toán nội bộ (Ðiều 41) và đặc biệt là về vấn đề kiểm toán độc lập (Ðiều 42) đối với các TCTD, trong đó bao gồm cả các QTDND. Tất cả các quy định này hƣớng tới mục tiêu củng cố các TCTD nói chung, các QTDND nói riêng phải tăng cƣờng công tác giám sát, kiểm soát nội bộ, qua đó tự nâng cao năng lực quản trị điều hành hoạt động, quản trị rủi ro. Cho đến nay đã có không ít công trình nghiên cứu, bài viết liên quan đến lĩnh vực quản lý nhà nƣớc đối với hoạt động quỹ tín dụng nhân dân, nhƣ : Bài viết: “ Hoạt động của quỹ tín dụng nhân dân trong môi trường pháp lý mới ” của tác giả Ths.
Võ Hoàng Nhi đăng tại https://www. Bài viết tổng hợp những văn bản pháp lý hiện hành liên quan đến hoạt động quản lý đối với hệ thống QTDND, từ đó nêu ra những thách thức đặt ra trong môi trƣờng pháp lý mới. Từ đó đƣa ra giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của QTDND, đặc biệt là vai trò 4 quản lý của NHNN trong việc triển khai các văn bản pháp lý và đảm bảo hoạt động của các QTDND theo đúng định hƣớng. Bài viết: “ Mười hai năm nhìn lại quỹ tín dụng nhân dân Hải Dương” của tác giả Văn Dƣơng- Cán bộ Ngân hàng Hợp tác Chi nhánh Hải Dƣơng đăng tại http://www.
Bài viết đã tổng kết chặng đƣờng phát triển của hệ thống quỹ tín dụng nhân dân tại Hải Dƣơng, trong đó đề cập đến vai trò quản lý của ngân hàng nhà nƣớc. Luận văn thạc sỹ “Giải pháp nâng cao chất lƣợng hoạt động và phát triển bền vững của hệ thống quỹ TDND” của tác giả Vũ Duy Tùng, năm 2007: Trong đó, tác giả đã hệ thống hóa cơ sở lý luận, thực tiễn, đánh giá thực trạng hoạt động của hệ thống QTDND, từ đó mạnh dạn đƣa ra các giải pháp nhằm nâng cao chất lƣợng và phát triển bền vững cho hệ thống QTDND; Luận văn thạc sỹ “Giải pháp quản lý nhà nƣớc nhằm phát triển QTDND cơ sở trên địa bàn tỉnh Bến Tre” của tác giả Lê Công Thành, Học viện Chính trị - Quốc gia Hồ Chí Minh: Trong đó tác giả hệ thống hóa cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng từ đó đƣa ra giải pháp quản lý nhà nƣớc nhằm phát triển QTDND cơ sở trên địa bàn tỉnh Bến Tre; Luận văn thạc sỹ “Quản lý nhà nƣớc đối với hoạt động quỹ tín dụng nhân dân trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh” của tác giả Vũ Nhƣ Quỳnh, Đại học quốc gia Hà Nội- Khoa Luật: Trong đó tác giả đã hệ thống hóa về QTDND và hoạt động quản lý nhà nƣớc, đánh giá những kết quả đạt đƣợc trong công tác quản lý từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện hiệu quả hoạt động quản lý nhà nƣớc đối với hệ thống các QTDND;. Các nghiên cứu trên đã đề cập đến việc quản lý nhà nƣớc đối với hệ thống QTDND trên toàn quốc và từng địa bàn riêng lẻ. Tại NHNN Chi nhánh tỉnh Hƣng Yên chƣa có đề tài nào nghiên cứu về lĩnh vực này.
Vì vậy, đề tài này tác giả nghiên cứu nhằm mục đích hoàn thiện quản lý nhà nƣớc đối với các QTDND 1. Những vấn đề cơ bản về Quỹ tín dụng Nhân dân 1. Khái niệm, đặc trưng, vai trò của quỹ tín dụng nhân dân 1.