phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo, luận văn gồm 4 chƣơng: Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu, cơ sở lý luận về quản lý nhà nƣớc đối với các làng nghề. Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu. Chƣơng 3: Thực trạng quản lý nhà nƣớc đối với các làng nghề trên địa bàn Hà Nội. Chƣơng 4: Phƣơng hƣớng và giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nƣớc đối với làng nghề trên địa bàn Hà Nội.
4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC ĐỐI VỚI LÀNG NGHỀ 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài. Các công trình nghiên cứu chủ yếu Các làng nghề đang đóng vai trò tích cực trong việc phát triển ngành tiểu thủ công nghiệp, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn. Từ năm 2000 trở về trƣớc, những nghiên cứu ở nƣớc ta chủ yếu là tổng kết kinh nghiệm và đánh giá thực trạng việc phát triển nghề, làng nghề ở các địa phƣơng.
Tuy nhiên, từ năm 2000 trở lại đây, các nghiên cứu về làng nghề ngày càng đi vào chiều sâu, không chỉ đơn thuần chỉ ra thực trạng, tổng kết, rút kinh nghiệm nhƣ trƣớc mà quan tâm hơn đến việc tìm ra giải pháp và đề xuất hƣớng đi để nâng cao năng lực quản lý nhà nƣớc để cho các làng nghề phát triển hiệu quả. Cụ thể một số nghiên cứu gần đây nhƣ sau: TS Nguyễn Vĩnh Thanh (2005) với đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ“Xây dựng thương hiệu sản phẩm làng nghề truyền thống ở đồng bằng sông Hồng hiện nay” đã nêu rõ vai trò của thƣơng hiệu đối với việc phát triển sản phẩm làng nghề truyền thống vùng đồng bằng sông Hồng trong nền kinh tế thị trƣờng hội nhập hiện nay trên các khía cạnh: thƣơng hiệu và phân loại thƣơng hiệu; vai trò và chức năng của thƣơng hiệu; quan hệ thƣơng hiệu – sản phẩm trong nền kinh tế thị trƣờng và sự cần thiết phải xây dựng thƣơng hiệu cho sản phẩm làng nghề truyền thống. Đánh giá thực trạng vấn đề xây dựng thƣơng hiệu sản phẩm làng nghề truyền thống ở đồng bằng sông Hồng, trong đó có vấn đề nhận thức của làng nghề về thƣơng hiệu, chiến lƣợc phân phối và quảng bá thƣơng hiệu. Từ thực trạng vấn đề xây dựng thƣơng hiệu sản phẩm làng nghề, nghiên cứu đã đề xuất phƣơng hƣớng và giải pháp nhằm 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thúc đẩy quá trình xây dựng thƣơng hiệu sản phẩm của làng nghề ở vùng đồng bằng sông Hồng trong thời gian đến.
Trong nghiên cứu của ThS. Nguyễn Hữu Thông (2007) về “Nghề thủ công truyền thống Huế, thực trạng và những hệ quả cần đối mặt” đã nêu ra bối cảnh nghề truyền thống ở Việt Nam, vai trò nghề thủ công trong sự phát triển kinh tế - xã hội của Huế và sự mai một các nghề thủ công truyền thống. Tác giả đã đề cập về những hệ quả mà các làng nghề thủ công truyền thống phải đối mặt và đƣa ra giải pháp để khắc phục. Mặc dù, tác giả đƣa ra những nhận định về thực trạng mai một của các làng nghề truyền thống nhƣng chƣa tìm hiểu những nguyên nhân khách quan và chủ quan dẫn đến những hệ quả này.
Những giải pháp chủ yếu tập trung dành cho những doanh nhân trong lĩnh vực này mà thiếu đi những giải pháp về chính sách hỗ trợ của chính quyền tỉnh Thừa Thiên Huế trong việc phát triển nghề thủ công truyền thống. Tác giả Bạch Thị Lan Anh với Luận án tiến sĩ “Phát triển bền vững làng nghề truyền thống vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ” đã hệ thống hóa những vấn đề lý luận và thực tiễn về phát triển bền vững làng nghề truyền thống Việt Nam trong giai đoạn hiện nay. Đồng thời, đề xuất quan điểm, định hƣớng và các giải pháp đồng bộ để giải quyết mâu thuẫn giữa sản xuất, hiệu quả xã hội và môi trƣờng trong các làng nghề truyền thống, đảm bảo sự phát triển bền vững tại các làng nghề truyền thống vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ. Công trình “Một số chính sách chủ yếu phát triển bền vững làng nghề Việt Nam” (2010), Đề tài cấp bộ do Ths Đinh Xuân Nghiêm chủ nhiệm đã tập trung phân tích sâu về một số chính sách hiện hành liên quan đến việc phát triển làng nghề, đồng thời đề xuất phƣơng hƣớng hoàn thiện các chính sách nhằm phát triển bền vững làng nghề Việt Nam trong thời gian tới.
Trong báo cáo tổng kết đề tài khoa học “Nghiên cứu phát triển làng nghề tỉnh Quảng Ngãi” (2011) của Viện nghiên cứu phát triển kinh tế - xã hội 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Đà Nẵng đã chỉ ra thực trạng phát triển 10 nghề và làng nghề tại 6 huyện đồng bằng, trung du và thành phố Quảng Ngãi, phân tích khả năng cạnh tranh, sau đó đƣa ra các mục tiêu, đề xuất các giải pháp chủ yếu để phát triển làng nghề tỉnh Quảng Ngãi thông qua cuộc khảo sát đợt 1 về nguyên liệu, quy trình và công nghệ, quy mô sản xuất, vốn và lao động, sản phẩm và thị trƣờng tiêu thụ sản phẩm, môi trƣờng và cơ sở hạ tầng; khảo sát đợt 2 đối với các chủ cơ sở, doanh nghiệp sản xuấtkết hợp với việc phát phiếu hỏi ý kiến các chuyên gia (60 phiếu). Nghiên cứu của PGS.TS Phạm Xuân Hậu và ThS Trịnh Văn Anh (2012) về “Giải pháp phát triển bền vững làng nghề truyền thống ở Việt Nam phục vụ du lịch” đã nêu ra động lực và tiềm năng phát triển làng nghề ở Việt Nam, giới thiệu về nhóm làng nghề truyền thống của các địa phƣơng có thể khai thác phục vụ du lịch, từ đó đƣa ra các quan điểm và giải pháp phát triển làng nghề truyền thống phục vụ du lịch của Việt Nam. Nghiên cứu của Ths Ngô Thành Trung (2014) về “Quản lý nhà nước đối với các làng nghề trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh” đã nêu ra một số vấn đề lý luận về quản lý nhà nƣớc đối với các làng nghề, thực trạng quản lý nhà nƣớc đối với các làng nghề trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh bao gồm thực trang hoạch định và thực thi đƣờng lối, mục tiêu phát triển làng nghề, công tác quy hoạch phát triển làng nghề trên địa bàn tỉnh, việc ban hành và triển khai các quy định pháp lý làm cơ sở cho quản lý nhà nƣớc đối với làng nghề, các chính sách hỗ trợ và hoạt động thanh tra, kiểm tra, giám sát hoạt động của các làng nghề trên địa bàn tỉnh. Từ đó, tác giả đã đƣa ra phƣơng hƣớng và giải pháp nâng cao năng lực quản lý nhà nƣớc đối với các làng nghề của tỉnh giai đoạn 2015 – 2020.
Luận văn của Ths Nguyễn Thị Kim Ngân (2014) về “Quản lý nhà nước về phát triển làng nghề truyền thống trên địa bàn huyện Thạch Thất, Hà Nội” 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đã nghiên cứu về thực trạng quản lý nhà nƣớc đối với phát triển các làng nghề truyền thống trên địa bàn huyện Thạch Thất ở các phƣơng diện: xây dựng, ban hành và tổ chức thực hiện văn bản trong hoạt động phát triển làng nghề truyền thống; thực trạng xây dựng và thực hiện kế hoạch, chính sách phát triển, về công tác tổ chức bộ máy quản lý nhà nƣớc, về công tác quản lý đào tạo nguồn nhân lực phục vụ phát triển làng nghề. Từ đó, tác giả đã nêu ra một số giải pháp và kiến nghị nhằm hoàn thiện quản lý nhà nƣớc về phát triển làng nghề truyền thống huyện Thạch Thất. Kết quả nghiên cứu và khoảng trống nghiên cứu Tất cả những công trình nêu trên đã tiến hành nghiên cứu làng nghề, làng nghề truyền thống tập trung ở các lĩnh vực chính sau: - Một là, nghiên cứu tổng quan về tình hình hoạt động của công nghiệp nông thôn; thực trạng công nghiệp hóa – hiện đại hóa nông nghiệp và phát triển nông thôn; - Hai là, nghiên cứu về tình hình phát triển tiểu thủ công nghiệp và những vấn đề môi trƣờng tác động đến làng nghề; - Ba là, nghiên cứu về tình hình sản xuất kinh doanh của làng nghề, làng nghề truyền thống từ lao động, công nghệ, vốn, thị trƣờng tiêu thụ sản phẩm… trong bối cảnh hội nhập quốc tế. Tuy nhiên, chƣa có một công trình nào đi sâu nghiên cứu về thực trạng và giải pháp hoàn thiện công tác quản lý nhà nƣớc đối với làng nghề trên địa bàn Thành phố Hà Nội.
Luận văn này kế thừa những nghiên cứu kể trên, nhƣng tập trung phân tích công tác quản lý Nhà nƣớc đối với các làng nghề trên địa bàn Hà Nội những năm qua, đề xuất các giải pháp cho những năm tới. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Cơ sở lý luận về quản lý nhà nƣớc đối với làng nghề 1. Khái niệm và đặc trưng Thôn, làng là một thuật ngữ dùng để chỉ một đơn vị hành chính ở nông thôn bao hàm là một tập hợp cộng đồng dân cƣ trên một vùng lãnh thổ xác định, có khả năng độc lập về kinh tế.
Trong điều kiện chống ngoại xâm, thiên tai thì họ là một cộng đồng thống nhất. Họ còn là một cộng đồng văn hóa gắn liền với biểu tƣợng cây đa, giếng nƣớc, mái đình. Làng, theo định nghĩa của Từ điển Tiếng Việt, là một khối ngƣời quây quần ở một nơi nhất định trong nông thôn. Làng là một tế bào của xã hội của ngƣời Việt, là một tập hợp dân cƣ chủ yếu theo quan hệ láng giềng.
Đó là một không gian lãnh thổ nhất định, ở đó tập hợp những ngƣời dân quần tụ lại cùng sinh sống và sản xuất. Trong quá trình đô thị hóa, khái niệm làng đƣợc hiểu một cách tƣơng đối. Một số địa phƣơng hiện nay không còn đƣợc gọi là làng mà thay vào đó là những tên gọi khác nhƣ phố, khối phố. Tuy nhiên, dù tên gọi là có thay đổi nhƣng bản chất của cộng đồng dân cƣ đó vẫn gắn với nông thôn thì vẫn đƣợc xem là làng.
Các làng ở nƣớc ta đƣợc chia làm 4 loại chính: - Làng thuần nông hay còn gọi là làng nông nghiệp, là những làng nghề nông một cách thuần túy. - Làng buôn bán, là làng làm nghề nông có thêm nghề buôn bán của một số thƣơng nhân chuyên nghiệp hoặc bán chuyên nghiệp. - Làng nghề, là làng làm nghề nông nghiệp nhƣng có thêm một số nghề thủ công. - Làng chài, là làng của các cƣ dân làm nghề chài lƣới, đánh cá sống ở ven sông, ven biển.
9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Sự xuất hiện của các nghề thủ công ở các làng quê lúc đầu chỉ là ngành nghề phụ, chủ yếu đƣợc nông dân tiến hành trong lúc nông nhàn.