Quản Lý Nhà Nước Đối Với Đầu Tư Trực Tiếp Nước Ngoài Trong Bối Cảnh CMCN 4.0

Luận án tiến sĩ phân tích quản lý nhà nước đối với đầu tư trực tiếp nước ngoài tại Quảng Ninh trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0.

• Tác giả: Nguyễn Tuấn Anh
• Người hướng dẫn: PGS. Lưu Quốc Đạt
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Quản Lý Nhà Nước Đối Với Đầu Tư Trực Tiếp Nước Ngoài Trong Bối Cảnh CMCN 4.0 Tại Quảng Ninh
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI
• 1.1. Tổng quan các nghiên cứu về thu hút FDI trong bối cảnh CMCN 4.0
• 1.2. Tổng quan nghiên cứu về quản lý nhà nước đối với FDI trong bối cảnh CMCN 4.0
• 1.3. Tổng quan các nghiên cứu về đánh giá hiệu quả quản lý nhà nước đối với FDI trong bối cảnh CMCN 4.0
• 1.4. Đánh giá tổng quan tài liệu và khoảng trống nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI TRONG BỐI CẢNH CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP LẦN THỨ TƯ CẤP TỈNH
• 2.1. Đầu tư trực tiếp nước ngoài trong bối cảnh CMCN 4.0: Khái niệm và vai trò
• 2.2. Phân loại đầu tư trực tiếp nước ngoài
• 2.3. Các yếu tố của bối cảnh CMCN 4.0
• 2.4. Quản lý nhà nước đối với đầu tư trực tiếp nước ngoài trong bối cảnh CMCN 4.0
• 2.4.1. Khái niệm quản lý nhà nước đối với đầu tư trực tiếp nước ngoài trong bối cảnh CMCN 4.0
• 2.4.2. Nội dung quản lý nhà nước đối với đầu tư trực tiếp nước ngoài trong bối cảnh CMCN 4.0
• 2.4.3. Các tiêu chí đánh giá hoạt động quản lý nhà nước đối với đầu tư trực tiếp nước ngoài ở cấp tỉnh trong bối cảnh CMCN 4.0
• 2.4.4. Tuân thủ quy định của pháp luật của doanh nghiệp FDI
• 2.4.5. Việc thực hiện thủ tục hành chính của cơ quan quản lý
• 2.4.6. Đóng góp của FDI cho kinh tế - xã hội của tỉnh
• 2.4.7. Các tiêu chí đánh giá thanh tra và kiểm tra trong quản lý FDI
• 2.4.8. Các nhân tố ảnh hưởng đến quản lý nhà nước cấp tỉnh đối với FDI
• 2.4.8.1. Các nhân tố khách quan
• 2.4.8.2. Các nhân tố chủ quan
• 2.4.9. Một số kinh nghiệm quản lý nhà nước FDI trong bối cảnh CMCN 4.0 trên thế giới và tại Việt Nam
• 2.4.9.1. Kinh nghiệm về quản lý nhà nước FDI của một số thành phố trên thế giới
• 2.4.9.2. Kinh nghiệm về quản lý FDI của một số tỉnh/thành phố tại Việt Nam
• 2.4.9.3. Bài học kinh nghiệm trong việc quản lý doanh nghiệp FDI cho tỉnh Quảng Ninh
• 3. CHƯƠNG 3: THIẾT KẾ VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Thiết kế nghiên cứu
• 3.2. Mô hình và giả thuyết nghiên cứu
• 3.3. Mô hình hồi quy kinh tế lượng
• 3.4. Phương pháp phỏng vấn và điều tra xã hội học
• 4. CHƯƠNG 4: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI TRONG BỐI CẢNH CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP 4.0 TẠI QUẢNG NINH
• 4.1. Tổng quan về tình hình kinh tế xã hội ảnh hưởng đến công tác quản lý FDI tại Quảng Ninh
• 4.1.1. Về điều kiện tự nhiên
• 4.1.2. Phát triển kinh tế - xã hội
• 4.1.3. Khái quát tổ chức bộ máy quản lý FDI tại Quảng Ninh
• 4.1.4. Đánh giá về hoạt động của bộ máy quản lý FDI của tỉnh Quảng Ninh
• 4.2. Thực trạng công tác quản lý nhà nước đối với đầu tư trực tiếp nước ngoài trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0 tại Quảng Ninh
• 4.2.1. Xây dựng chiến lược, kế hoạch và quy hoạch đầu tư trực tiếp nước ngoài trong bối cảnh CMCN 4.0
• 4.2.2. Về tổ chức thực hiện quản lý FDI cấp tỉnh trong bối cảnh CMCN 4.0
• 4.2.3. Về thanh tra, kiểm tra và giám sát thực hiện quản lý FDI
• 4.2.4. Đánh giá kết quả quản lý nhà nước đối với FDI ở tỉnh Quảng Ninh
• 4.2.5. Đánh giá chung
• 4.3. Một số tồn tại hạn chế trong quản lý nhà nước đối với các doanh nghiệp FDI trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh
• 4.3.1. Nguyên nhân của những tồn tại, hạn chế
• 5. CHƯƠNG 5: BỐI CẢNH, ĐỊNH HƯỚNG VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP ĐỐI VỚI QUẢN LÝ ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI TRONG BỐI CẢNH CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP 4.0 TẠI TỈNH QUẢNG NINH
• 5.1. Bối cảnh ảnh hưởng tới quản lý nhà nước đối với đầu tư trực tiếp nước ngoài
• 5.1.1. Bối cảnh quốc tế
• 5.1.2. Bối cảnh Việt Nam
• 5.2. Triển vọng thu hút, quản lý FDI của tỉnh Quảng Ninh trong bối cảnh CMCN 4.0
• 5.3. Kế hoạch phát triển của tỉnh Quảng Ninh
• 5.4. Một số giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước về FDI tại Quảng Ninh
• 5.4.1. Xây dựng quy hoạch, chiến lược quy hoạch FDI tổng thể dựa trên việc gia tăng các nguồn lực, điều chỉnh cơ chế, chính sách
• 5.4.2. Tạo điểm nhấn trong công tác thực hiện quản lý, cải thiện thị trường việc làm đối với doanh nghiệp FDI tại tỉnh Quảng Ninh
• 5.4.3. Số hóa các biện pháp cải cách hành chính
• 5.4.4. Tăng cường hợp tác quốc tế gắn với chuyển đổi số trong lĩnh vực FDI và bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0
• 5.4.5. Phát triển các khu công nghiệp thông minh, xanh cho FDI trong bối cảnh CMCN 4.0 tại Quảng Ninh
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về Quản Lý Nhà Nước Đối Với Đầu Tư Trực Tiếp Nước Ngoài

Quản lý nhà nước đối với đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) là một yếu tố quan trọng trong việc phát triển kinh tế của tỉnh Quảng Ninh. Trong bối cảnh CMCN 4.0, việc thu hút và quản lý FDI không chỉ giúp gia tăng nguồn vốn mà còn nâng cao năng lực cạnh tranh của địa phương. Quảng Ninh, với vị trí địa lý thuận lợi và tiềm năng phát triển, đang nỗ lực cải thiện môi trường đầu tư để thu hút các nhà đầu tư nước ngoài.

1.1. Khái niệm và vai trò của Quản Lý Nhà Nước

Quản lý nhà nước đối với FDI bao gồm các hoạt động điều chỉnh, hướng dẫn và giám sát các dự án đầu tư. Vai trò của nó là đảm bảo rằng các dự án FDI không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn phù hợp với các quy định pháp luật và phát triển bền vững.

1.2. Tình hình đầu tư trực tiếp nước ngoài tại Quảng Ninh

Tỉnh Quảng Ninh đã thu hút nhiều dự án FDI từ các quốc gia khác nhau. Tuy nhiên, việc quản lý và sử dụng nguồn vốn này vẫn còn nhiều thách thức, đặc biệt là trong bối cảnh CMCN 4.0.

II. Thách thức trong Quản Lý Nhà Nước Đối Với FDI Tại Quảng Ninh

Mặc dù Quảng Ninh có nhiều tiềm năng, nhưng việc quản lý FDI vẫn gặp phải nhiều thách thức. Các vấn đề như thiếu chính sách đồng bộ, môi trường pháp lý chưa hoàn thiện và sự phụ thuộc vào công nghệ cũ đang cản trở sự phát triển của FDI tại tỉnh.

2.1. Thiếu chính sách tổng thể trong quản lý FDI

Chính sách quản lý FDI hiện tại chưa đủ mạnh để đáp ứng yêu cầu phát triển trong bối cảnh CMCN 4.0. Cần có sự điều chỉnh và cải cách để phù hợp với xu hướng toàn cầu.

2.2. Môi trường pháp lý chưa hoàn thiện

Môi trường pháp lý dành cho FDI tại Quảng Ninh còn nhiều bất cập, gây khó khăn cho các nhà đầu tư trong việc thực hiện các dự án của họ.

III. Phương Pháp Quản Lý Nhà Nước Đối Với FDI Hiệu Quả

Để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước đối với FDI, tỉnh Quảng Ninh cần áp dụng các phương pháp quản lý hiện đại, bao gồm số hóa quy trình và tăng cường hợp tác quốc tế. Những phương pháp này sẽ giúp cải thiện chất lượng quản lý và thu hút thêm nhiều nhà đầu tư.

3.1. Số hóa quy trình quản lý FDI

Việc áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý FDI sẽ giúp giảm thiểu thủ tục hành chính, tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà đầu tư.

3.2. Tăng cường hợp tác quốc tế

Hợp tác với các tổ chức quốc tế và các nước có kinh nghiệm trong quản lý FDI sẽ giúp Quảng Ninh học hỏi và áp dụng các mô hình quản lý hiệu quả.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu Về FDI

Nghiên cứu về quản lý FDI tại Quảng Ninh đã chỉ ra rằng việc áp dụng các công nghệ mới và cải cách chính sách có thể mang lại nhiều lợi ích cho tỉnh. Các dự án FDI không chỉ tạo ra việc làm mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của địa phương.

4.1. Kết quả từ các dự án FDI thành công

Nhiều dự án FDI đã thành công tại Quảng Ninh, tạo ra hàng ngàn việc làm và đóng góp vào ngân sách địa phương.

4.2. Bài học kinh nghiệm từ các tỉnh khác

Các tỉnh thành khác đã áp dụng thành công các mô hình quản lý FDI, từ đó Quảng Ninh có thể rút ra bài học và áp dụng vào thực tiễn.

V. Kết Luận và Tương Lai Của Quản Lý FDI Tại Quảng Ninh

Quản lý nhà nước đối với đầu tư trực tiếp nước ngoài tại Quảng Ninh cần được cải thiện để đáp ứng yêu cầu phát triển trong bối cảnh CMCN 4.0. Tương lai của FDI tại tỉnh phụ thuộc vào khả năng thích ứng và đổi mới của chính quyền địa phương.

5.1. Định hướng phát triển FDI trong tương lai

Quảng Ninh cần xác định rõ các lĩnh vực ưu tiên để thu hút FDI, từ đó xây dựng các chính sách phù hợp.

5.2. Tầm quan trọng của việc cải cách quản lý

Cải cách quản lý FDI là cần thiết để nâng cao hiệu quả và thu hút thêm nhiều nhà đầu tư, góp phần vào sự phát triển bền vững của tỉnh.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Luận án tiến sĩ chuyên ngành Quản lý kinh tế (Mã số: 9340410.01) của tác giả Nguyễn Tuấn Anh, được thực hiện tại Trường Đại học Kinh tế – Đại học Quốc gia Hà Nội dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Hoàng Khắc Lịch và PGS. Lưu Quốc Đạt, mang tiêu đề: "Quản lý nhà nước đối với đầu tư trực tiếp nước ngoài trong bối cảnh cách mạng công nghiệp lần thứ tư ở tỉnh Quảng Ninh". Trong bối cảnh Cách mạng Công nghiệp lần thứ tư (CMCN 4.0) tái định hình dòng dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu thông qua trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT), điện toán đám mây và dữ liệu lớn (Big Data), quản lý nhà nước (QLNN) đối với đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) không còn giới hạn ở các quy trình hành chính cấp phép truyền thống mà đòi hỏi sự chuyển dịch toàn diện sang mô hình quản trị số thích ứng và kiến tạo.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) cốt lõi được luận án nhận diện là: các công trình trước đây (điển hình như Đặng Anh Đức, Vũ Xuân Ngọc, Baiashvili, Ciobanu, Zhang & Pan) chủ yếu tiếp cận QLNN hoặc tác động kinh tế của FDI ở quy mô vĩ mô cấp quốc gia, hoặc chỉ phân tích thu hút FDI đơn thuần mà thiếu vắng khung đánh giá định lượng tích hợp đa chiều về hiệu quả QLNN đối với FDI ở cấp chính quyền địa phương (cấp tỉnh) dưới tác động của làn sóng chuyển đổi số và công nghệ 4.0.

Hệ thống câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu được xác lập chặt chẽ:

1. Câu hỏi nghiên cứu 1 (RQ1): Thực trạng thu hút và biến động dòng vốn FDI tại tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2010–2022 diễn ra theo những xu hướng và đặc điểm nào?
2. Câu hỏi nghiên cứu 2 (RQ2): Thực trạng và hiệu quả QLNN đối với FDI cấp tỉnh tại Quảng Ninh giai đoạn 2010–2022 dưới tác động của CMCN 4.0 đạt được những kết quả định lượng và hạn chế thể chế gì?
3. Câu hỏi nghiên cứu 3 (RQ3): Những định hướng và giải pháp đột phá nào cần được triển khai để hoàn thiện QLNN đối với FDI tại Quảng Ninh giai đoạn 2023–2030, tầm nhìn đến năm 2045?

Hệ thống giả thuyết kiểm định bao gồm:

• Giả thuyết H1: Hoạt động QLNN đối với nguồn vốn FDI có tác động đồng tích hợp dương dài hạn đến tăng trưởng kinh tế (tăng trưởng GRDP/GDP cấp tỉnh).
• Giả thuyết H2: QLNN đối với FDI tạo hiệu ứng thúc đẩy giải quyết việc làm và nâng cao chất lượng thị trường lao động kỹ năng.
• Giả thuyết H3: Hiệu quả quản trị FDI thúc đẩy gia tăng mức độ đầu tư cho nghiên cứu, phát triển và đổi mới khoa học – công nghệ (KH&CN) nội địa.
• Giả thuyết H4: QLNN định hướng dòng vốn FDI có tác động tích cực trong việc thu hẹp bất bình đẳng và cải thiện an sinh xã hội địa phương.

Khung lý thuyết nền tảng của nghiên cứu được kiến tạo từ sự giao thoa giữa Lý thuyết Quản trị công mới (New Public Management - NPM), Quan điểm Dựa trên Nguồn lực (Resource-Based View - RBV), Lý thuyết Chiết trung OLI (Eclectic Paradigm) của John Dunning và Thuyết Thể chế (Institutional Theory) của Douglass North. Phạm vi nghiên cứu bao quát chuỗi thời gian 2010–2022 tại địa bàn tỉnh Quảng Ninh – một cực tăng trưởng kinh tế trọng điểm phía Bắc sở hữu cảng nước sâu Cái Lân (nằm trong tốp 50/351 cảng container hoạt động hiệu quả trên toàn cầu) và hàng loạt dự án công nghệ cao tiêu biểu như Yaskawa Electric Corporation (~100 triệu USD tại KCN Sông Khoái) hay Tenma Corporation (150 triệu USD tại KCN Đông Mai).

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn quốc tế và trong nước về FDI và quản lý dòng vốn ngoại phản ánh bức tranh đa diện với những trường phái tranh luận học thuật sâu sắc:

Dòng nghiên cứu về động lực thu hút và năng lực công nghệ: Sadeghi và các cộng sự (2020) chỉ ra rằng dòng vốn FDI quốc tế phụ thuộc chặt chẽ vào chỉ số phức tạp kinh tế (Economic Complexity Index) và năng lực sản xuất tri thức của nước chủ nhà. UNCTAD (2017, 2020) nhấn mạnh sự suy giảm 42% của tổng dòng vốn FDI toàn cầu do đại dịch nhưng lại chứng kiến sự tăng trưởng vượt bậc của FDI kỹ thuật số và công nghệ cao, buộc các chính phủ phải điều chỉnh chính sách theo hướng xanh hóa và số hóa. Tại Việt Nam, Vũ Xuân Ngọc (2020) phân tích 100 doanh nghiệp công nghệ ngoại (360 mẫu khảo sát tại Hà Nội, Đà Nẵng) và xác định 8 nhân tố quyết định, trong đó hạ tầng và nguồn nhân lực là 2 lực đẩy trọng yếu nhất.

Dòng nghiên cứu về quản trị công và năng lực lan tỏa thể chế: Nghiên cứu của Hansen và cộng sự (2014) thiết lập nền tảng lý thuyết chiến lược trong khu vực công, chứng minh sự thích ứng vượt trội của mô hình Quản lý công đương đại (NPM) và Quan điểm dựa trên nguồn lực (RBV) trong các cơ quan hành chính ứng dụng số hóa. Đối chiếu với kinh nghiệm quốc tế, Abdullah (2018) chỉ ra thất bại quản trị thể chế tại Ai Cập giai đoạn 1970–2016 khi lợi ích nhóm và tham nhũng đã biến quốc gia này thành nơi tiếp nhận các ngành công nghiệp thâm dụng vốn và "bẩn" từ châu Âu (gốm, xi măng, thép), gây tổn hại nặng nề cho cán cân thanh toán và môi trường. Ngược lại, Ozili, Salman và Ali (2020) tại UAE chứng minh chất lượng quản trị vĩ mô ổn định giúp điều tiết dòng vốn FDI vào lĩnh vực kỹ thuật số và tài chính, giảm thiểu tỷ lệ nợ xấu ngân hàng trong khủng hoảng.

Dòng tranh luận về tác động môi trường và hiệu quả tổng nhân tố (TFP): Tranh luận học thuật tồn tại giữa hai luồng quan điểm đối lập: (1) Giả thuyết "Thiên đường ô nhiễm" (Pollution Haven Hypothesis) và cuộc chạy đua xuống đáy (Race to the Bottom) được Santos và Forte (2020) cảnh báo khi các nước nới lỏng rào cản môi trường để đón vốn FDI; (2) Quan điểm nâng cấp hiệu quả sản xuất thông qua tiến bộ kỹ thuật: Long và cộng sự (2020) sử dụng mô hình mảng bao dữ liệu phi tham số (Metafrontier DEA) cùng chỉ số Malmquist tại Trung Quốc, chứng minh FDI thúc đẩy hội tụ năng suất nhưng khoảng cách công nghệ (Technology Gap Ratio - TGR) giữa các vùng miền phụ thuộc vào năng lực quản lý đổi mới nội địa; tương đồng với phát hiện của Zeng và cộng sự (2020) tại tỉnh Chiết Giang về mối quan hệ cân bằng dài hạn giữa tiêu thụ năng lượng, FDI và tăng trưởng kinh tế qua mô hình VAR.

Định vị nghiên cứu: Luận án định vị chính xác khoảng trống học thuật chưa được giải quyết bởi các công trình của Đỗ Anh Đức (2018), Trần Đức Lâm, hay Nguyễn Thị Thanh Mai (2016): các nghiên cứu cấp tỉnh trước đây chủ yếu dừng lại ở phân tích định tính mô tả, thiếu một bộ chỉ tiêu đo lường hiệu quả QLNN đối với FDI tích hợp các công cụ định lượng chuỗi thời gian chuyên sâu (FMOLS, ECM) và chưa đặt hoạt động quản trị trong ma trận chuyển đổi số của kỷ nguyên 4.0.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Nghiên cứu mang lại những đóng góp học thuật quan trọng trong việc mở rộng và bổ sung các lý thuyết quản lý kinh tế:

Luận án làm giàu thêm Lý thuyết Quản trị công mới (NPM) và Lý thuyết Thể chế trong bối cảnh chính quyền địa phương điều hành kinh tế mở. Nghiên cứu đã chứng minh rằng trong kỷ nguyên 4.0, vai trò QLNN của cấp tỉnh chuyển từ cơ chế "kiểm soát – tiền kiểm" sang mô hình "kiến tạo – hậu kiểm số hóa", nơi chính quyền địa phương đóng vai trò như một nền tảng dịch vụ công thông minh (Smart Public Service Platform).

      [1. Quy hoạch & Định hướng] [2. Tổ chức thực thi] [3. Giám sát số]

Luận án mở rộng Lý thuyết Chiết trung OLI (Ownership, Location, Internalization) của Dunning bằng cách định nghĩa lại "Lợi thế địa điểm" (Location Advantage). Trong bối cảnh số hóa, lợi thế địa điểm không còn thuần túy là tài nguyên thiên nhiên hay nhân công giá rẻ, mà được cấu thành bởi: (i) Mức độ sẵn sàng hạ tầng số và băng thông dữ liệu; (ii) Tốc độ giải quyết thủ tục hành chính qua cơ chế "một cửa tại chỗ" trực tuyến; (iii) Năng lực cung ứng nguồn nhân lực kỹ thuật cao và năng lực phát triển các khu công nghiệp xanh, thông minh.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp đa tầng 3 trụ cột lý thuyết cốt lõi (NPM, RBV, Thể chế kinh tế) để thiết lập khái niệm chuẩn hóa về QLNN cấp tỉnh:

"Quản lý nhà nước đối với FDI trong bối cảnh CMCN 4.0 là sự tác động liên tục, có tổ chức, có định hướng của chính quyền cấp tỉnh vào quá trình đầu tư bằng một hệ thống đồng bộ các biện pháp kinh tế - xã hội cao trên cơ sở tận dụng các thành tựu khoa học và công nghệ của cuộc CMCN 4.0 và trên cơ sở vận dụng sáng tạo những quy luật kinh tế khách quan cùng quy luật vận động đặc thù của đầu tư nước ngoài."

Khung phân tích xác lập 4 nội dung vận hành QLNN cấp tỉnh:

1. Xây dựng chiến lược, quy hoạch và đánh giá xu hướng công nghệ tiếp nhận FDI.
2. Tổ chức thực thi chính sách ưu đãi, hỗ trợ xúc tiến số hóa qua Ban Xúc tiến và Hỗ trợ đầu tư (IPA).
3. Đơn giản hóa, số hóa quy trình thủ tục hành chính (đầu tư, xây dựng, đất đai, cấp phép lao động ngoại, thẩm định ĐTM môi trường).
4. Thanh tra, kiểm tra, giám sát môi trường và giám sát chuyển giao công nghệ dựa trên dữ liệu.

Điều kiện biên (Boundary Conditions): Khung phân tích được áp dụng tối ưu cho các đơn vị hành chính cấp tỉnh/thành phố ven biển có độ mở kinh tế cao, có hệ thống hạ tầng logistics phát triển và đang trong quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ "nâu" sang "xanh".

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án vận dụng thế giới quan thực chứng (Positivism) kết hợp với chủ nghĩa hiện thực phê phán (Critical Realism), áp dụng thiết kế nghiên cứu hỗn hợp đa phương pháp (Mixed-Methods Research Design) kết hợp chặt chẽ giữa phân tích định lượng kinh tế lượng chuỗi thời gian và điều tra xã hội học, phỏng vấn sâu chuyên gia.

         • Chuỗi số liệu 2010–2022       • Khảo sát doanh nghiệp FDI
         • Kiểm định nghiệm đơn vị       • Khảo sát cán bộ công chức
           (ADF, Phillips-Perron)        • Phỏng vấn sâu lãnh đạo
         • Kiểm định đồng tích hợp         Sở KH&ĐT, Sở Tài chính,
           Johansen / Engle-Granger        Sở Công Thương, IPA
         • Ước lượng FMOLS dài hạn       • Thang đo Likert 5 mức độ
         • Mô hình hiệu chỉnh sai số     • Thống kê mô tả & Cronbach's
           (ECM) ngắn hạn                  Alpha

Thiết kế nghiên cứu được cấu trúc thành 2 nhánh tương hỗ:

• Nhánh định lượng vĩ mô: Sử dụng hệ thống 4 mô hình hồi quy kinh tế lượng để lượng hóa tác động của nguồn vốn và hiệu quả QLNN đối với FDI tới 4 biến mục tiêu phát triển của tỉnh Quảng Ninh (GDP, việc làm, đầu tư KH&CN, bất bình đẳng xã hội).
• Nhánh định tính và điều tra thực nghiệm: Thu thập thông tin sơ cấp từ cộng đồng doanh nghiệp FDI và đội ngũ cán bộ công chức trực tiếp làm công tác quản lý đầu tư tại các sở ban ngành tỉnh Quảng Ninh (Sở Kế hoạch và Đầu tư, Sở Tài chính, Sở Công Thương, Sở Lao động - Thương binh và Xã hội, Sở Tài nguyên và Môi trường, Ban IPA).

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình nghiên cứu tuân thủ nghiêm ngặt chuẩn mực học thuật:

• Chiến lược lấy mẫu khảo sát: Mẫu điều tra doanh nghiệp FDI được chọn lọc đại diện theo phương pháp ngẫu nhiên phân tầng theo các khu công nghiệp, khu kinh tế (KCN Đông Mai, KCN Sông Khoái, KKT Hải Hà, KKT Vân Đồn) và theo đối tác quốc tế (Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, Hoa Kỳ...). Mẫu cán bộ công chức được phân bổ tại 100% các cơ quan quản lý chuyên trách cấp tỉnh.
• Quy trình thu thập dữ liệu: Sử dụng bảng hỏi cấu trúc hóa kết hợp thang đo Likert 5 mức độ để đánh giá các khía cạnh: (i) Mức độ tiếp cận thông tin và dịch vụ công trực tuyến; (ii) Mức độ thông thoáng của TTHC; (iii) Chất lượng giải quyết khiếu nại và thanh tra kiểm tra; (iv) Mức độ cần thiết và tính khả thi của các giải pháp QLNN.
• Tam giác hóa (Triangulation): Kết hợp tam giác hóa dữ liệu (số liệu thống kê Niên giám tỉnh Quảng Ninh, số liệu Cục Đầu tư nước ngoài, kết quả điều tra sơ cấp) và tam giác hóa phương pháp (hồi quy FMOLS/ECM đối chiếu với phân tích định tính từ phỏng vấn chuyên gia). Độ tin cậy thang đo đạt chuẩn với hệ số Cronbach’s $\alpha > 0.82$ trên các nhóm nhân tố khảo sát.

Data và phân tích

Phân tích định lượng của luận án xử lý chuỗi số liệu thứ cấp giai đoạn 2010–2022 thông qua phần mềm EViews và Stata. Nhằm khắc phục triệt để hiện tượng hồi quy giả mạo (Spurious Regression) và vấn đề nội sinh (Endogeneity) thường gặp trong chuỗi thời gian kinh tế, nghiên cứu áp dụng:

1. Kiểm định tính dừng (Nghiệm đơn vị): Kiểm định Augmented Dickey-Fuller (ADF) và Phillips-Perron (PP) để xác định bậc tích hợp của chuỗi dữ liệu (phần lớn dừng ở sai phân bậc một $I(1)$).
2. Kiểm định đồng tích hợp Johansen / Engle-Granger: Xác lập sự tồn tại của mối quan hệ cân bằng dài hạn giữa quản lý FDI và các chỉ tiêu kinh tế - xã hội.
3. Mô hình ước lượng bình phương tối thiểu hiệu chỉnh hoàn toàn (FMOLS - Fully Modified OLS): Ước lượng độ co giãn tác động dài hạn không chệch.
4. Mô hình hiệu chỉnh sai số (ECM - Error-Correction Model): Đánh giá tốc độ điều chỉnh ngắn hạn về trạng thái cân bằng dài hạn thông qua hệ số hiệu chỉnh sai số $EC_{t-1}$.

Mô hình nghiên cứu	Biến phụ thuộc	Biến giải thích chính (FDI & QLNN)	Phương pháp ước lượng	Mục tiêu kiểm định
Mô hình 1	Tăng trưởng kinh tế (GRDP/GDP)	Vốn FDI thực hiện, Chỉ số hiệu quả QLNN	FMOLS & ECM	Tác động dài hạn và ngắn hạn đến quy mô kinh tế địa phương
Mô hình 2	Tỷ lệ việc làm & Lao động	Quy mô FDI, Tỷ lệ vốn công nghệ cao	FMOLS & ECM	Khả năng tạo việc làm và dịch chuyển cơ cấu lao động
Mô hình 3	Đầu tư Khoa học - Công nghệ	FDI công nghệ, Tỷ lệ dự án R&D	FMOLS & ECM	Tác động lan tỏa chuyển giao công nghệ và đổi mới sáng tạo
Mô hình 4	Bất bình đẳng thu nhập / Xã hội	Phân bổ FDI theo ngành/vùng	FMOLS & ECM	Tác động đến công bằng xã hội và chênh lệch thu nhập địa phương

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Kết quả phân tích định lượng và khảo sát thực chứng mang lại 5 phát hiện then chốt:

Thứ nhất, khẳng định vai trò trụ cột của FDI đối với tăng trưởng GRDP: Kết quả ước lượng FMOLS (Bảng 4.13 và 4.14 trong luận án) khẳng định dòng vốn FDI thực hiện có hệ số hồi quy dương với độ tin cậy $p < 0.01$, đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng GRDP tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2010–2022. Hệ số ECM mang dấu âm có ý nghĩa thống kê xác nhận tốc độ hiệu chỉnh sai số ngắn hạn đưa hệ thống kinh tế về trạng thái cân bằng vững bền.

Thứ hai, phát hiện về "nghịch lý chuyển giao công nghệ" (Counter-intuitive Finding): Mặc dù thu hút được các dự án quy mô lớn từ Nhật Bản (Yaskawa 100 triệu USD, Tenma 150 triệu USD), kết quả ước lượng Mô hình 3 cho thấy tác động lan tỏa của FDI đến chỉ số đầu tư KH&CN nội địa và liên kết với doanh nghiệp trong nước còn mờ nhạt. Hiện tượng này phản ánh sự đứt gãy trong chuỗi liên kết dọc (Vertical Linkage) do doanh nghiệp địa phương chưa đủ năng lực hấp thụ (Absorptive Capacity), tương tự phát hiện của Ni (2017) tại Việt Nam.

Thứ ba, sự bứt phá trong số hóa dịch vụ công gắn liền với vai trò của Ban IPA: Kết quả khảo sát (Bảng 4.8 và 4.10) ghi nhận tỷ lệ hài lòng cao của nhà đầu tư nước ngoài đối với quy trình xử lý thủ tục hành chính tại chỗ và cơ chế xúc tiến đầu tư số hóa, đưa Quảng Ninh giữ vững vị trí dẫn đầu cả nước về chỉ số PCI trong nhiều năm liền.

Thứ tư, bất cập về cơ cấu lao động và nguy cơ phân hóa xã hội: Kết quả kiểm định Mô hình 4 cho thấy dòng vốn FDI tập trung chủ yếu vào các ngành lắp ráp, chế biến, chế tạo thâm dụng lao động phổ thông, trong khi tỷ lệ nhân lực khoa học công nghệ chuyên sâu giai đoạn 2015–2020 (Bảng 4.22) còn chiếm tỷ trọng thấp, tạo ra nguy cơ gia tăng bất bình đẳng thu nhập giữa lao động kỹ năng và phi kỹ năng.

Thứ năm, áp lực môi trường sinh thái: Khảo sát thực tế chỉ ra nguy cơ xung đột giữa bảo tồn di sản sinh thái Vịnh Hạ Long, Vịnh Bái Tử Long với việc mở rộng các KCN tập trung nếu thiếu hệ thống giám sát phát thải trực tuyến tự động.

Implications đa chiều

Về lý thuyết: Nghiên cứu đóng góp cơ sở dữ liệu thực nghiệm kiểm chứng tính đúng đắn của mô hình tăng trưởng kinh tế nội sinh (Endogenous Growth Model) khi có sự can thiệp điều tiết thông minh của chính quyền cấp tỉnh.

Về thực tiễn và chính sách: Luận án đề xuất lộ trình 5 nhóm giải pháp chiến lược giai đoạn 2023–2030, tầm nhìn 2045 cho tỉnh Quảng Ninh:

1. Chiến lược quy hoạch tích hợp số: Tích hợp quy hoạch phát triển FDI vào Quy hoạch tỉnh Quảng Ninh thời kỳ 2021–2030, chuyển hướng từ thu hút FDI theo số lượng sang chọn lọc các dự án có hàm lượng công nghệ cao và phát thải carbon thấp.
2. Số hóa toàn trình thủ tục hành chính: Nâng cấp hệ thống thông tin quản lý đầu tư trực tuyến, liên thông dữ liệu giữa Sở Kế hoạch & Đầu tư, Hải quan, Thuế, Đất đai và Ban Quản lý KKT.
3. Phát triển mô hình Khu công nghiệp thông minh, sinh thái (Smart & Eco-Industrial Parks): Thiết kế KCN Sông Khoái, KCN Đông Mai theo chuẩn quốc tế về kinh tế tuần hoàn, tích hợp IoT quan trắc môi trường tự động 24/7.
4. Nâng cao năng lực hấp thụ và phát triển nguồn nhân lực 4.0: Xây dựng cơ chế hợp tác ba bên (Nhà nước – Doanh nghiệp FDI – Trường đại học) để đào tạo nhân lực bán dẫn, tự động hóa, logistics.
5. Nâng cấp công tác thanh tra, giám sát dựa trên dữ liệu lớn: Ứng dụng AI phân tích rủi ro chuyển giá, rủi ro trốn thuế và vi phạm cam kết bảo vệ môi trường của các doanh nghiệp FDI.

Limitations và Future Research

Luận án thừa nhận một cách khách quan các giới hạn học thuật:

• Giới hạn chuỗi dữ liệu (Data constraints): Chuỗi thời gian 2010–2022 ở cấp tỉnh chịu ảnh hưởng của việc gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu do đại dịch COVID-19 (2020–2021), có thể gây nhiễu ngắn hạn đối với một số biến số kinh tế vĩ mô.
• Giới hạn không gian địa lý: Nghiên cứu chỉ tập trung tại địa bàn tỉnh Quảng Ninh. Mặc dù Quảng Ninh mang tính đại diện cao cho vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ, các đặc thù về vị trí biên giới và địa bàn cảng biển khiến khả năng tổng quát hóa (Generalizability) sang các tỉnh nội địa hoặc vùng Tây Nguyên cần có sự điều chỉnh tham số.
• Phương pháp đo lường: Nghiên cứu chưa áp dụng mô hình phân tích định lượng chuyên sâu bậc cao như Phân tích mảng bao dữ liệu kết hợp hàm khoảng cách định hướng (SBM-DEA Metafrontier) để đo lường năng suất xanh (GTFP) ở cấp độ từng doanh nghiệp FDI riêng lẻ.

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda):

1. Mở rộng khung phân tích sang mô hình dữ liệu bảng đa chiều (Dynamic Panel Data / GMM) so sánh liên tỉnh giữa Quảng Ninh, Hải Phòng, Bắc Ninh và Hà Nội.
2. Ứng dụng mô hình SBM-ML đo lường năng suất xanh (GTFP) để đánh giá mức độ suy giảm phát thải của doanh nghiệp FDI dưới các quy định nghiêm ngặt về thuế carbon.
3. Nghiên cứu tác động của trí tuệ nhân tạo tạo sinh (Generative AI) và tự động hóa chuỗi cung ứng đối với việc dịch chuyển việc làm trong khu vực FDI tại Việt Nam.

Tác động và ảnh hưởng

Luận án mang lại giá trị tác động toàn diện trên nhiều phương diện:

• Ảnh hưởng học thuật: Thiết lập khung chỉ tiêu định lượng mẫu về đánh giá QLNN đối với FDI cấp tỉnh, dự kiến trở thành tài liệu tham khảo với tiềm năng trích dẫn cao trong các tạp chí chuyên ngành kinh tế và quản lý (Scopus/WoS và VAST).
• Chuyển đổi khu vực công và thực thi chính sách: Cung cấp luận cứ khoa học trực tiếp cho Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh Quảng Ninh trong việc ban hành các Nghị quyết chuyên đề về thu hút FDI thế hệ mới và xây dựng Đề án chuyển đổi số công tác quản lý đầu tư đến năm 2030.
• Tác động công nghiệp và doanh nghiệp: Định hướng cho các Ban quản lý KCN phát triển hạ tầng kỹ thuật đạt chuẩn 4.0, gia tăng tỷ lệ nội địa hóa và kết nối doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs) Quảng Ninh vào chuỗi cung ứng của các tập đoàn đa quốc gia.
• Lợi ích xã hội và môi trường: Bảo đảm sự cân bằng giữa phát triển công nghiệp với bảo tồn sinh thái bền vững di sản thiên nhiên thế giới, hướng tới mục tiêu Net-Zero của quốc gia.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giảng viên kinh tế: Tiếp cận một cấu trúc nghiên cứu kết hợp hoàn chỉnh giữa lý thuyết quản trị kinh tế hiện đại và kỹ thuật kinh tế lượng chuỗi thời gian cấp tỉnh, mở ra các hướng tiếp cận phân tích thực chứng sâu sắc.
• Cơ quan quản lý nhà nước địa phương: UBND tỉnh Quảng Ninh, Ban IPA, các Sở Kế hoạch và Đầu tư, Sở Công Thương nhận được bộ công cụ đo lường thực tế để rà soát, tinh gọn bộ máy và tối ưu hóa thủ tục hành chính công.
• Khối doanh nghiệp FDI và nội địa: Cộng đồng nhà đầu tư FDI nắm bắt rõ định hướng ưu đãi số hóa của địa phương; các doanh nghiệp phụ trợ trong nước xác định rõ tiêu chuẩn công nghệ cần nâng cấp để liên kết chuỗi.
• Người lao động và xã hội: Hưởng lợi từ các chương trình nâng cao kỹ năng nghề thích ứng với CMCN 4.0 và được sống trong môi trường được kiểm soát phát thải nghiêm ngặt.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì? Trả lời: Đóng góp độc đáo nhất là việc tái định nghĩa "Lợi thế địa điểm" (Location Advantage) trong Lý thuyết Chiết trung OLI của John Dunning và bổ sung vào Lý thuyết Quản trị công mới (NPM) mô hình "Quản trị số kiến tạo cấp tỉnh". Luận án chứng minh rằng trong kỷ nguyên 4.0, năng lực cạnh tranh địa phương không còn dựa vào tài nguyên thiên nhiên hay nhân công giá rẻ mà phụ thuộc trực tiếp vào mức độ hoàn thiện của hạ tầng số, chất lượng quản trị dữ liệu công và tính minh bạch của dịch vụ hành chính công trực tuyến.

2. Đổi mới về mặt phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây thể hiện ở đâu? Trả lời: So với các nghiên cứu của Đỗ Anh Đức (2018) hay Nguyễn Thị Thanh Mai (2016) vốn chỉ áp dụng thống kê mô tả hoặc dự báo đơn biến (hàm Slope/Intercept), luận án đã thiết lập hệ thống 4 mô hình hồi quy kinh tế lượng đồng bộ, kết hợp kiểm định nghiệm đơn vị (ADF, PP), kiểm định đồng tích hợp Johansen cùng kỹ thuật ước lượng FMOLS và mô hình hiệu chỉnh sai số ECM. Điều này giúp tách biệt chính xác tác động dài hạn không chệch và tốc độ điều chỉnh cân bằng ngắn hạn của QLNN đối với các chỉ tiêu GRDP, việc làm, KH&CN và bất bình đẳng xã hội.

3. Phát hiện bất ngờ nhất từ dữ liệu thực nghiệm là gì và được giải thích bằng lý thuyết nào? Trả lời: Phát hiện bất ngờ nhất là mặc dù quy mô vốn FDI đăng ký và thực hiện tại Quảng Ninh tăng trưởng vượt bậc với nhiều dự án công nghệ cao (Yaskawa, Tenma), nhưng tác động lan tỏa thúc đẩy đầu tư KH&CN nội địa và liên kết chuyển giao công nghệ cho doanh nghiệp bản địa lại ở mức thấp. Hiện tượng này được giải thích thông qua Lý thuyết Năng lực Hấp thụ (Absorptive Capacity Theory) của Cohen & Levinthal: sự chênh lệch trình độ công nghệ quá lớn cùng sự thiếu hụt nhân lực kỹ thuật cao tại địa phương đã tạo ra rào cản ngăn chặn sự thẩm thấu công nghệ theo chiều dọc.

4. Nghiên cứu có cung cấp quy trình nhân bản (Replication Protocol) không? Trả lời: Luận án cung cấp tường minh toàn bộ quy trình nghiên cứu: từ danh mục biến số kinh tế lượng, nguồn trích xuất dữ liệu chuỗi thời gian, hệ thống câu hỏi khảo sát Likert 5 mức độ, đến các bước kiểm định kinh tế lượng trên phần mềm EViews/Stata, cho phép các nhà nghiên cứu dễ dàng tái lập mô hình tại các tỉnh thành khác của Việt Nam (như Hải Phòng, Bắc Ninh, Bình Dương).

5. Chương trình nghiên cứu 10 năm tới (10-Year Research Agenda) được định hình như thế nào? Trả lời: Định hướng nghiên cứu 10 năm tới tập trung vào: (i) Lượng hóa tác động của việc áp dụng Thuế tối thiểu toàn cầu (Pillar 2 của OECD) đến hành vi tái cấu trúc dòng vốn FDI công nghệ cao; (ii) Đo lường năng suất xanh (GTFP) của các KCN sinh thái thông qua mô hình Metafrontier-DEA; (iii) Đánh giá mức độ chuyển đổi của thị trường lao động dưới tác động của công nghệ AI và tự động hóa trong các doanh nghiệp FDI.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của NCS. Nguyễn Tuấn Anh đã hoàn thành xuất sắc các mục tiêu nghiên cứu với 5 đóng góp học thuật và thực tiễn cốt lõi:

1. Chuẩn hóa hệ thống lý luận: Xây dựng hoàn chỉnh khái niệm, nội dung và tiêu chí đánh giá QLNN đối với FDI cấp tỉnh trong bối cảnh CMCN 4.0.
2. Đột phá phương pháp định lượng: Ứng dụng thành công hệ thống mô hình kinh tế lượng chuỗi thời gian (FMOLS, ECM) để đo lường chính xác tác động đa chiều của QLNN đối với FDI tại Quảng Ninh giai đoạn 2010–2022.
3. Minh chứng thực nghiệm khách quan: Chỉ rõ cả thành tựu vượt bậc trong cải cách hành chính (mô hình IPA) lẫn những "điểm nghẽn" thực tế về năng lực hấp thụ công nghệ, chất lượng nguồn nhân lực và nguy cơ ô nhiễm môi trường.
4. Hệ thống giải pháp chiến lược khả thi: Đề xuất 5 nhóm giải pháp đồng bộ gắn với quy hoạch tích hợp, chuyển đổi số dịch vụ công, phát triển KCN thông minh - sinh thái và quản trị rủi ro dữ liệu.
5. Mở ra các hướng nghiên cứu mới: Đặt nền móng cho các nghiên cứu tiếp theo về liên kết vùng 4.0, năng suất yếu tố tổng hợp xanh (GTFP) và quản trị kinh tế số địa phương tại Việt Nam và các nền kinh tế đang phát triển.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TONG QUAN TINH HÌNH NGHIÊN CUU VE QUAN LÝ NHÀ NƯỚC DOI VOI DAU TU TRUC TIEP NUOC NGOAI 1. Tổng quan các nghiên cứu về thu hút FDI trong bối cảnh CMCN 4.0 Vai trò của FDI và nguồn vốn FDI đối với sự phát triển kinh tế của đất nước là rất to lớn. Do đó, có không ít nghiên cứu FDI đã đi sâu tập trung vào việc phân tích thu hút vốn đầu tư nước ngoài cho phát triển kinh tế - xã hội như: Pegah Sadeghi và các cộng sự [13] đã chỉ ra rằng việc thu hút FDI của các quốc gia phụ thuộc vào tri thức và năng lực sản xuất của các quốc gia đó. Theo nghiên cứu, nhân tố mới dé thu hut FDI thé hiện qua chỉ số phức tạp kinh tế và mức độ phức tạp kinh tế.

Hai yếu tố này được sử dung dé do lường mức độ phát triển của các quốc gia. Kết quả chỉ ra rằng, sự phức tạp về kinh tế là một trong những yếu tố chính quyết định đến dòng vốn FDI với những tác động tích cực về mặt thong kê va kinh tế đối với dòng vốn FDI vào các nước chủ nhà. Đồng thời, qua nghiên cứu, tác giả đã lý giải được tại sao các quốc gia có vốn nhân lực ngang nhau lại có hiệu quả thu hút FDI. Tuy răng nghiên cứu đã chỉ ra tam quan trọng của van đề tri thức, năng lực sản xuất trong thu hút FDI, tập trung vào chỉ số kinh tế nhưng chưa khai thác các nội dung này cho cấp tỉnh.

Santos và Forte (2020) đã khám phá việc dòng vốn FDI có thê chảy từ các quốc gia có quy định nghiêm ngặt về môi trường sang các quốc gia có quy định ít nghiêm ngặt hơn dựa trên giả thuyết về thiên đường ô nhiễm. Trước xu hướng đó, một số quốc gia có thé thực hiện các quy định ít nghiêm ngặt hơn, nhằm thu hút FDI, dẫn đến cuộc chạy đua đến hiệu ứng đáy. Qua nghiên cứu, tác giả dự định cung cấp một góc nhìn, đánh giá về các mối quan hệ giữa FDI và các quy định về môi trường. Thông qua phân tích, tác giả đã đánh giá về mức độ liên quan của FDI và môi trường có tính gắn kết bền chặt và xác định các xu hướng mới [14].

Bên cạnh các nội dung về điểm mới trong dịch chuyên dòng vốn FDI, nghiên cứu chưa đưa ra mối tương quan về thu hút gắn với quản lý FDI trong bối cảnh ô nhiễm ngày càng có dấu hiệu gia tăng. Trong nghiên cứu, người viêt cũng chưa đê cập đên nội dung nay trong môi trường cấp tỉnh. Nguyễn Tan Vinh (2017) và Cao Tan Huy (2019) đã xây dựng được lý luận về liên kết vùng; đặc trưng, nội dung liên kết vùng trong thu hút và sử dụng FDI. Tác giả đã phân tích kinh nghiệm về liên kết vùng trong thu hút và sử dụng FDI của một số quốc gia như An Độ, Hàn Quốc, Indonesia; vùng kinh tế như vùng duyên hải miền Trung, vùng đồng bằng sông Cửu Long.

Trên cơ sở đó, tác giả rút ra được bảy bài học kinh nghiệm cho vùng Đông Nam Bộ. Về mặt thực tiễn, tác giả đã chỉ ra được sự cần thiết của liên kết vùng trong thu hút và sử dụng FDI của vùng Đông Nam Bộ, phân tích tình hình thu hút và sử dụng vốn và thực trạng cơ chế phối hợp trong hoạt động thu hút và sử dụng FDI vùng Đông Nam Bộ[15], [16]. Tuy nhiên, nghiên cứu chưa xây dựng được mối tương quan giữa thu hút FDI và công tác quản lý tại vùng đồng bằng Đông Nam Bộ. Đồng thời chưa chỉ ra được liên kết vùng trong điều kiện phát triển của CMCN 4.0 thì FDI sẽ thay đổi ra sao.

Trong nghiên cứu về FDI, Trần Thị Tuyết Lan (2014) đã làm rõ và cụ thê hơn lý luận về FDI cho vùng kinh tế trọng điểm (VKTTĐ) Bắc Bộ. Tác giả đã phân tích được kinh nghiệm thu hút FDI của bốn quốc gia, đó là, Trung Quốc, Thái Lan, Malaysia và Singapore. Từ đó rút ra bốn bài học kinh nghiệm cho VKTTĐ Bắc Bộ [17]. Tuy nhiên, nghiên cứu trình bày thêm các kinh nghiệm của một số vùng kinh tế khác, đặc biệt là vùng kinh tế Nam Bộ thì sẽ sát với nội dung nghiên cứu về VKTTĐ hơn.

Về mặt thực tiễn, luận án tập trung nghiên cứu, đánh giá thực trạng FDI ở vùng KTTD Bắc Bộ từ năm 2003 đến hết năm 2013, chỉ rõ những van đề nổi cộm cần tập trung giải quyết. Tuy nhiên, nội dung đánh giá về FDI của tác giả sẽ sâu hơn nếu tác giả đánh giá hiệu quả sử dụng vốn FDI thông qua một số chỉ tiêu như VA, ICOR, năng suất các nhân tố tông hợp (TFP). Tuy nhiên, luận án không quá chú trọng nghiên cứu, đề xuất các giải pháp mang tinh kỹ thuật, mà chủ yếu là các giải pháp mang tính phương pháp luận, có ý nghĩa định hướng nhằm thu hút FDI vào vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ thời gian tới. Đặc biệt, VKTTĐ Bắc Bộ là một không gian kinh tế, không phải vùng hành chính, nghĩa là không có bộ máy nhà nước cấp vùng dé quản lý, vì vậy, phát triển liên kết vùng về mọi mặt là một giải pháp hết sức cần thiết, tuy nhiên, tác giả chưa phân tích rõ giải pháp này.

Cũng nghiên cứ về FDI, Trần Nghĩa Hòa (2016) đã làm rõ lý luận thu hút FDI vào vùng kinh tế, những điểm khác giữa thu hút FDI vào vùng kinh tế so với một quốc gia, một tinh/thanh phố cũng như những lợi ích của việc thu hút FDI theo vùng. Luận án cũng đưa ra được năm tiêu chí đánh giá kết quả thu hút FDI theo vùng. Nghiên cứu cũng đã phân tích được hai nhóm yếu tố ảnh hưởng đến thu hút FDI bao gồm: Nhóm yếu tô bên ngoài và nhóm yếu tố bên trong vùng kinh tế. Đồng thời, luận án đã phân tích kinh nghiệm thu hút FDI của Trung Quốc va vùng Đông Nam Bộ và rút ra bảy bài học kinh nghiệm cho vùng bắc Trung Bộ trên cả hai mặt, bài học thành công và bài học that bại.

Tuy nhiên, nghiên cứu cần phải làm rõ hơn nữa từng yếu tố đó là gì và xu hướng ảnh hưởng đến quản lý FDI như thế nào. Phần kinh nghiệm thu hút, nghiên cứu chỉ đưa kinh nghiệm của một quốc gia và một vùng kinh tế nên sức thuyết phục chưa cao[ 18]. Về mặt thực tiễn, luận án đã phân tích cụ thể lợi thế và bất lợi của vùng Bắc Trung Bộ trong thu hút FDI, đánh giá thực trạng thu hút FDI trên cả thành tựu và hạn chế, tìm ra những nguyên nhân của các hạn chế trong thu hút FDI. Đề tài về thu hút FDI song nghiên cứu đã phân tích được những tác động của FDI dé củng cố thêm cơ sở cho việc thu hút FDI.

Trên cơ sở dự báo về xu hướng FDI, Nghiên cứu đã đề xuất bốn nhóm giải pháp nhằm tăng cường thu hút FDI sát với thực tế của vùng. Tuy nhiên, nghiên cứu chưa làm rõ được thé nao là “tăng cường thu hút vốn FDI”, còn nhóm chỉ tiêu “lợi ích nhận được từ FDI” va “các tác động không mong muốn của FDI” Nghiên cứu trình bày chưa được rõ ràng, cụ thé. Việc tiếp cận các nhân tô ảnh hưởng đến thu hút FDI chưa sâu. Trong nội dung đánh giá thực trạng thu hút FDI, nghiên cứu chưa tách bạch được rõ ràng phần đánh giá thu hút FDI và đánh giá tác động, đóng góp của FDI làm cho việc đánh giá chưa được rõ ràng.

Phân giải pháp trình bày còn dàn trải và chưa bám sát với bảy bài học kinh nghiệm rút ra. Trong khi Nguyễn Thị Thanh Mai (2016), đã thành công khi làm rõ nội hàm của phát triển bền vững vùng kinh tế, xây dựng khung phân tích đánh giá đóng góp của FDI vào phát triển bền vững vùng kinh tế và phân tích kinh nghiệm và rút ra bài học kinh nghiệm về thu hút FDI với phát triển bền vững vùng, bé sung vào lý luận về FDI với phát trién bền vững vùng DBSH. Theo đó, nghiên cứu cho rang, phát triển bền vững là đồng thời phát triển cả ba trụ cột bao gồm phát triển kinh tế bền vững, phát triển xã hội bền vững và phát triển môi trường bền vững. Về thực tiễn, luận án đã làm rõ thực trạng thu hút và thực trạng đóng góp của FDI vào phát triển bền vững ở vùng ĐBSH trên cả ba trụ cột kinh tế, xã hội và môi trường.

Đồng thời, nghiên cứu cũng phân tích các nhân tố ảnh hưởng, những hạn chế và nguyên nhân của của hạn chế. Đặc biệt, nghiên cứu đã sử dụng hai hàm Slope và Intercept để tính toán dự báo quy mô vốn FDI vào vùng đồng băng sông Hong đến hết năm 2020. Đây là “điểm sáng” trong Luận án. Từ đó, cùng với các định hướng, quan điểm về đóng góp của FDI vào vùng, nghiên cứu đã đề xuất ba nhóm giải pháp nhằm tăng cường đóng góp của FDI trên cả ba khía cạnh[19].

Tuy nhiên, nghiên cứu còn chưa làm rõ được mối quan hệ giữa quản lý FDI với phát triển bền vững, khung phân tích còn chưa mang tính phổ quát dé tham khảo cho các khu vực khác trên thế giới. Tổng quan nghiên cứu về quản lý nhà nước đối với FDI trong bối cảnh CMCN 4.0 Thông qua một số công trình nghiên cứu về khái niệm, nội dung quản lý EDI, có thê thấy được một số vấn đề: Với việc phân tích FDI và sự chuyển đổi về năng lực sản xuất, Long và các cộng sự [20] đã đánh giá hiệu suất quản lý FDI dựa trên ứng dụng mô hình phân tích mảng bao đữ liệu (metafrontier), sự khám phá sự không đồng nhất về thời gian, năng suất từ các quan điểm tĩnh và động. Thông qua các mô hình phân tích hội tụ về năng suất, tác giả đã chỉ ra rằng, các tỉnh phía đông của TQ tỷ lệ khoảng cách công nghệ cao nhất, điều này cho thay mức độ không đồng nhất về công nghệ SX ở TQ. Theo đó, quản ly FDI đã có tác động tiêu cực đến năng suất, đặc biệt là ở các khu vực trung, tây và đông bắc của TQ.

Điều này cho thấy FDI có tác động mạnh mẽ ở TQ. Năng suất cho thấy xu hướng hội tụ FDI dựa trên nên tảng về công nghệ có những biến chuyền lớn từ năm 2004 đến năm 2012. Qua nghiên cứu, tác giả nhận định răng, các doanh nghiệp địa phương của TQ phải tăng cường đổi mới quản ly công nghệ tại nội địa nhằm tăng cường khả năng lan tỏa hiệu ứng FDI dé giảm khoảng cách về công nghệ SX nội địa.