Quản lý ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang

Luận văn thạc sĩ quản lý ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang

• Tác giả: Lâm Xuân Dự
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Lan Anh
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế và Quản trị kinh doanh - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Quản lý ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Tổng quan quản lý ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện Hàm Yên

Ngân sách nhà nước cấp huyện giữ vị trí trung tâm trong hệ thống tài chính công địa phương. Tại huyện Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang, công tác quản lý tài chính ngân sách đóng vai trò đòn bẩy phát triển kinh tế miền núi. Cơ quan chính quyền cấp huyện tổ chức điều hành ngân sách theo phân cấp quản lý của Luật Ngân sách Nhà nước. Quy trình này bao gồm ba giai đoạn trọng yếu: lập dự toán, chấp hành ngân sách và quyết toán tài chính hàng năm. Nguồn thu ngân sách của huyện phản ánh năng lực nội tại của nền kinh tế địa phương. Khoản chi ngân sách phục vụ trực tiếp cho mục tiêu an sinh xã hội, xây dựng nông thôn mới và đầu tư hạ tầng giao thông. Chính quyền huyện Hàm Yên luôn chú trọng cân đối ngân sách một cách linh hoạt và thận trọng. Đội ngũ cán bộ tài chính huyện tích cực phối hợp cùng Kho bạc Nhà nước trong việc kiểm soát dòng tiền công. Hoạt động quản lý ngân sách minh bạch giúp phân bổ nguồn lực công bằng giữa 18 xã và thị trấn Tân Yên. Đây là nền tảng vững chắc để huyện thực hiện thành công các chỉ tiêu kinh tế xã hội dài hạn.

1.1. Khái niệm và đặc điểm ngân sách nhà nước cấp huyện

Ngân sách nhà nước cấp huyện là toàn bộ các khoản thu và chi bằng tiền của chính quyền địa phương trong một năm tài khóa. Nguồn lực này do cơ quan quyền lực có thẩm quyền phê duyệt nhằm duy trì bộ máy và phát triển kinh tế. Tại huyện Hàm Yên, cơ cấu ngân sách phản ánh rõ nét đặc thù địa bàn miền núi. Nguồn thu địa phương còn khiêm tốn, phần lớn phụ thuộc vào trợ cấp cân đối từ tỉnh Tuyên Quang. Nhiệm vụ chi ngân sách tập trung mạnh vào mục tiêu an sinh xã hội, y tế, giáo dục và hạ tầng nông thôn. Quản lý ngân sách huyện đòi hỏi sự tuân thủ nghiêm ngặt Luật Ngân sách Nhà nước. Hoạt động tài chính chuẩn mực giúp bảo đảm ổn định chính trị và nâng cao đời sống nhân dân.

1.2. Vai trò của quản lý tài chính công đối với huyện Hàm Yên

Công tác điều hành tài chính công tạo động lực then chốt cho kinh tế huyện Hàm Yên. Phân bổ ngân sách khoa học giúp nâng cấp hạ tầng giao thông và kiên cố hóa kênh mương nội đồng. Nguồn vốn hỗ trợ kịp thời các mô hình nông nghiệp chuỗi giá trị như cam sành và cá lồng đặc sản Thái Hòa. Quản lý chi tiêu chặt chẽ ngăn chặn thất thoát, lãng phí và bảo đảm cân đối tài khóa địa phương. Bên cạnh đó, ngân sách bố trí đầy đủ cho chương trình giảm nghèo bền vững và an sinh xã hội. Công tác kiểm tra tài chính thường xuyên củng cố kỷ cương ngân sách tại các đơn vị trực thuộc. Sự điều hành minh bạch góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn vốn công trên toàn địa bàn huyện.

II. Phân tích thực trạng quản lý ngân sách nhà nước tại huyện Hàm Yên

Thực trạng công tác tài chính tại huyện Hàm Yên bộc lộ nhiều điểm sáng song hành cùng thách thức lớn. Trong giai đoạn vừa qua, chính quyền huyện đã chỉ đạo quyết liệt việc thu hồi nợ đọng thuế và mở rộng cơ sở thu ngân sách. Các nguồn thu từ thuế ngoài quốc doanh và lệ phí trước bạ có bước tăng trưởng khá. Tuy nhiên, cơ cấu nguồn thu trên địa bàn vẫn chưa thực sự bền vững. Số thu ngân sách tự chủ của huyện chỉ đáp ứng được một phần nhỏ tổng nhu cầu chi tiêu thường niên. Phần lớn dự toán chi phải phụ thuộc vào số bổ sung cân đối từ ngân sách tỉnh Tuyên Quang. Về công tác chi ngân sách, việc phân bổ nguồn vốn đầu tư công đôi khi còn phân tán, tiến độ giải ngân ở một số dự án xã vùng cao còn chậm. Quy trình lập dự toán tại một số phòng ban cơ sở thiếu tính chuẩn xác so với tình hình biến động thực tế. Dữ liệu quyết toán ngân sách đôi khi còn phát sinh chậm trễ do năng lực xử lý số liệu chưa đồng đều. Những khó khăn khách quan từ địa bàn miền núi rộng lớn và thiên tai cũng gây áp lực nặng nề lên quỹ dự phòng ngân sách huyện.

2.1. Đánh giá công tác thu và chi ngân sách huyện

Công tác thu ngân sách tại huyện Hàm Yên ghi nhận nỗ lực vượt chỉ tiêu kế hoạch được giao. Huyện tích cực khai thác nguồn thu từ đất, thuế thu nhập cá nhân và thương mại nông sản. Tuy vậy, doanh nghiệp trên địa bàn phần lớn có quy mô nhỏ, mức đóng góp thuế còn hạn chế. Về chi ngân sách, khoản chi thường xuyên chiếm tỷ trọng áp đảo để duy trì bộ máy. Chi đầu tư phát triển chịu áp lực lớn do nguồn vốn hạn hẹp trước nhu cầu hạ tầng rất cao. Công tác giải ngân vốn xây dựng cơ bản tại một số xã vùng sâu gặp trở ngại về thủ tục bồi thường. Điều này tác động đến tiến độ luân chuyển dòng vốn công.

2.2. Hạn chế trong công tác lập dự toán và quyết toán

Khâu lập dự toán ngân sách tại một số đơn vị sự nghiệp và xã trực thuộc huyện Hàm Yên vẫn bộc lộ khiếm khuyết. Kỹ năng dự báo số liệu thu chi chưa sát với thực tế biến động kinh tế địa phương. Nhiều đơn vị cấp xã xây dựng dự toán mang tính dập khuôn theo niên độ trước. Việc phân tích định mức chi tiêu tại một số ban ngành chưa gắn liền với kết quả đầu ra thực tế. Ở khâu quyết toán, hồ sơ chứng từ nộp về cơ quan chuyên môn đôi khi phát sinh chậm trễ so với hạn định. Ứng dụng công nghệ thông tin trong hạch toán kế toán xã chưa được đồng bộ hóa toàn diện. Hạn chế này làm chậm tiến độ thẩm định báo cáo tài khóa hàng năm của toàn huyện.

III. Giải pháp đổi mới quản lý ngân sách nhà nước tại huyện Hàm Yên

Để nâng cao hiệu lực tài chính, huyện Hàm Yên cần triển khai hệ thống giải pháp đồng bộ và quyết liệt. Trước hết, huyện phải tập trung nuôi dưỡng các nguồn thu bền vững từ hoạt động sản xuất kinh doanh nông lâm nghiệp. Việc đẩy mạnh cơ chế thu hút doanh nghiệp đầu tư vào chế biến hoa quả và thủy sản sẽ mở rộng đáng kể nguồn thu thuế địa phương. Song song với đó, chính quyền huyện cần siết chặt kỷ luật chi tiêu công theo đúng Luật Ngân sách Nhà nước. Mọi khoản chi thường xuyên phải được tiết giảm tối đa để ưu tiên vốn cho các công trình hạ tầng trọng điểm. Phòng Tài chính - Kế hoạch cùng Kho bạc Nhà nước Hàm Yên cần tăng cường quy trình kiểm soát chi, loại bỏ dứt điểm các khoản chi sai mục đích. Đẩy mạnh cải cách hành chính và ứng dụng công nghệ thông tin là yêu cầu cấp thiết. Huyện đã triển khai phần mềm một cửa điện tử tại 18 xã thị trấn và áp dụng chữ ký số rộng rãi. Việc chuẩn hóa công tác đào tạo chuyên môn cho đội ngũ kế toán cơ sở sẽ bảo đảm chất lượng dự toán và rút ngắn thời gian quyết toán thường niên.

3.1. Tăng cường khai thác nguồn thu và quản lý chi chặt chẽ

Huyện Hàm Yên cần chủ động rà soát mọi đối tượng chịu thuế trên địa bàn 18 xã và thị trấn Tân Yên. Cơ quan thuế cần tăng cường kiểm tra việc kê khai của hộ kinh doanh và hợp tác xã. Chính quyền địa phương cần hỗ trợ mô hình chuỗi giá trị cam sành mở rộng sản xuất nhằm tạo nguồn thu vững bền. Trong quản lý chi ngân sách, đơn vị tài chính huyện phải kiên quyết cắt giảm chi phí hội họp chưa cấp thiết. Nguồn kinh phí tiết kiệm cần ưu tiên cho giáo dục vùng cao và công trình hạ tầng. Kiểm soát chi qua Kho bạc Nhà nước huyện phải thẩm định nghiêm ngặt từ chứng từ gốc để ngăn chặn triệt để lãng phí ngân sách công.

3.2. Hiện đại hóa hành chính và nâng cao nghiệp vụ cán bộ

Hiện đại hóa quy trình nghiệp vụ là giải pháp then chốt của huyện Hàm Yên. Huyện cần nhân rộng mô hình bộ phận một cửa liên thông kết hợp dịch vụ bưu chính công ích. Việc ứng dụng triệt để chữ ký số và phần mềm một cửa điện tử giúp tinh gọn thủ tục hành chính. Song song với công nghệ, huyện Hàm Yên cần mở lớp tập huấn nghiệp vụ cho đội ngũ kế toán xã và thị trấn. Cán bộ tài chính phải nắm vững quy định của Luật Ngân sách Nhà nước. Tinh thần trách nhiệm và kỹ năng xử lý số liệu chuẩn xác sẽ hạn chế tối đa các sai sót kế toán. Sự đổi mới này giúp bộ máy tài chính công của huyện vận hành đồng bộ và minh bạch.

IV. Kết luận về công tác quản lý ngân sách nhà nước tại huyện Hàm Yên

Quản lý ngân sách nhà nước tại huyện Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang giữ vai trò mang tính sống còn đối với sự phát triển địa phương. Nguồn tài chính công được quản trị chặt chẽ là công cụ bảo đảm an sinh xã hội và hoàn thiện diện mạo nông thôn mới. Qua quá trình triển khai thực tiễn, chính quyền huyện đã tích lũy nhiều kinh nghiệm quý báu trong điều hành ngân quỹ. Những kết quả đạt được đã chứng minh đường lối phân bổ vốn đúng đắn của Đảng bộ và Ủy ban nhân dân huyện. Tuy nhiên, hành trình hoàn thiện cơ chế tài khóa cấp huyện đòi hỏi nỗ lực kiên trì và liên tục thích ứng. Sự phối hợp nhịp nhàng giữa Phòng Tài chính - Kế hoạch, Kho bạc Nhà nước cùng chính quyền 18 xã thị trấn là điều kiện tiên quyết. Các giải pháp về tái cơ cấu nguồn thu, siết chặt kỷ luật chi và chuyển đổi số phải được thực thi nhất quán. Kết quả điều hành ngân sách chuẩn mực sẽ tạo sức bật mạnh mẽ cho Hàm Yên bứt phá trong tương lai. Nền tài chính công vững mạnh sẽ bảo đảm mục tiêu phát triển kinh tế nhanh và bền vững cho toàn huyện.

4.1. Bài học kinh nghiệm thực tiễn từ mô hình quản lý

Bài học quan trọng nhất tại huyện Hàm Yên là nâng cao tính chủ động trong dự báo nguồn thu tài chính. Việc lập dự toán phải căn cứ sát sao vào năng lực thực tế của doanh nghiệp và hộ kinh doanh. Huyện cần tiếp thu kinh nghiệm từ các địa phương như Than Uyên hay Quế Võ trong việc quản trị chi tiêu công. Việc phân bổ nguồn vốn đầu tư công phải gắn chặt với quy hoạch nông thôn mới và chỉ tiêu giảm nghèo bền vững. Ngoài ra, cơ chế giám sát tài chính cần được thực hiện thường xuyên để phát hiện sớm các rủi ro thâm hụt. Tinh thần công khai, minh bạch ngân sách chính là chìa khóa để xây dựng niềm tin của nhân dân vào bộ máy hành chính nhà nước.

4.2. Định hướng ứng dụng chính sách tài khóa trong giai đoạn mới

Trong giai đoạn mới, huyện Hàm Yên định hướng chính sách tài khóa phục vụ mục tiêu tăng trưởng xanh. Huyện chú trọng phân bổ vốn đầu tư cho hạ tầng liên kết vùng và nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao. Ngân sách huyện ưu tiên hỗ trợ hợp tác xã phát triển chế biến nông sản chủ lực. Đồng thời, cơ quan chuyên môn tăng cường thanh tra tài chính để giữ vững kỷ cương ngân sách. Việc chuyển đổi số toàn diện các khâu thu chi tại 18 xã thị trấn tạo bước đột phá trong quản lý. Đội ngũ cán bộ tài chính được đào tạo chuyên sâu sẽ đáp ứng tốt yêu cầu quản trị hiện đại. Chính sách ngân sách linh hoạt bảo đảm vững chắc an sinh xã hội trên địa bàn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Huyện Hàm Yên là địa bàn miền núi nằm ở phía Bắc tỉnh Tuyên Quang với tổng diện tích tự nhiên đạt 90.092,53 ha, trong đó đất lâm nghiệp chiếm ưu thế lớn với 68.193,67 ha (tương đương 75,69%), đất sản xuất nông nghiệp đạt 11.403 ha (chiếm 12,66%) và tỷ lệ che phủ rừng duy trì ở mức cao 60,03%. Là một huyện thuần nông với điểm xuất phát kinh tế còn nhiều khó khăn, nguồn thu ngân sách nhà nước nội tại trên địa bàn huyện Hàm Yên còn rất hạn hẹp, phụ thuộc chủ yếu vào các hoạt động nông nghiệp truyền thống như trồng cam sành, lúa nước và khai thác lâm nghiệp. Trong khi đó, nhu cầu chi ngân sách nhà nước phục vụ đầu tư cơ sở hạ tầng, bảo đảm an sinh xã hội, y tế, giáo dục và quốc phòng an ninh tại địa phương ngày càng gia tăng mạnh mẽ. Vấn đề cốt lõi đặt ra là năng lực tự cân đối thu - chi ngân sách cấp huyện còn thấp, việc phân cấp tài chính đôi khi còn chồng chéo, và công tác quản lý tài chính công chưa thực sự khai thác hết dư địa nguồn thu.

Trước yêu cầu cấp thiết đó, nghiên cứu được triển khai nhằm mục tiêu hệ thống hóa cơ sở lý luận, phân tích toàn diện thực trạng công tác quản lý ngân sách nhà nước tại huyện Hàm Yên trong giai đoạn 2017 - 2019, từ đó đề xuất các nhóm giải pháp đồng bộ nhằm nâng cao hiệu lực và hiệu quả quản lý ngân sách trong những năm tiếp theo. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào toàn bộ chu trình ngân sách cấp huyện gồm lập dự toán, chấp hành, quyết toán, thanh tra kiểm tra và công khai ngân sách trên địa bàn huyện Hàm Yên giai đoạn 2017 - 2019. Luận văn mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi trực tiếp cung cấp các giải pháp hoàn thiện thể chế tài chính địa phương, hướng tới mục tiêu giảm tỷ lệ sai lệch dự toán thu chi xuống dưới 5% và tối ưu hóa việc phân bổ nguồn vốn ngân sách cho các chương trình phát triển kinh tế xã hội trọng điểm.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng trên nền tảng lý thuyết quản lý tài chính công hiện đại và lý thuyết phân cấp ngân sách nhà nước. Theo các học thuyết tài chính công, ngân sách nhà nước là công cụ kinh tế vĩ mô then chốt để huy động, phân phối và sử dụng các nguồn lực tài chính nhằm đáp ứng nhu cầu cung ứng hàng hóa, dịch vụ công mà khu vực tư nhân không thể đảm nhận hoặc đảm nhận không hiệu quả. Mô hình nghiên cứu áp dụng chu trình quản trị ngân sách ba giai đoạn khép kín bao gồm: lập dự toán ngân sách, chấp hành dự toán ngân sách và quyết toán - kiểm toán ngân sách, được điều chỉnh theo khung pháp lý của Luật Ngân sách nhà nước số 83/2015/QH13 và Nghị định số 163/2016/NĐ-CP.

Nghiên cứu tập trung làm rõ 4 khái niệm nền tảng: Ngân sách nhà nước; Ngân sách nhà nước cấp huyện; Quản lý ngân sách nhà nước địa phương; và Cơ chế công khai minh bạch tài chính theo Thông tư số 61/2017/TT-BTC. Đồng thời, tác giả liên hệ và đối sánh thực tiễn mô hình quản lý ngân sách của hai địa phương có điều kiện đặc thù là huyện Than Uyên (tỉnh Lai Châu) – đại diện cho địa bàn miền núi có tỷ lệ tự cân đối thấp, và huyện Quế Võ (tỉnh Bắc Ninh) – đại diện cho địa bàn công nghiệp hóa nhanh với nguồn thu ngoài quốc doanh phát triển mạnh. Bài học rút ra chỉ rõ sự cần thiết phải trao quyền tự chủ tài chính gắn liền với trách nhiệm giải trình và ứng dụng công nghệ thông tin trong kiểm soát thu chi ngân sách cấp huyện.

Phương pháp nghiên cứu

Để bảo đảm độ tin cậy và tính khách quan khoa học, nghiên cứu sử dụng kết hợp chặt chẽ giữa nguồn dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp. Dữ liệu thứ cấp được thu thập trong mốc thời gian từ năm 2017 đến năm 2019 thông qua các báo cáo dự toán, báo cáo quyết toán ngân sách của Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện Hàm Yên, số liệu hạch toán từ Kho bạc Nhà nước huyện Hàm Yên, cùng niên giám thống kê của Chi cục Thống kê huyện Hàm Yên.

Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua phương pháp điều tra chọn mẫu toàn diện kết hợp phỏng vấn sâu với quy mô cỡ mẫu chuẩn xác là 88 cán bộ, lãnh đạo liên quan trực tiếp đến công tác quản lý tài chính ngân sách trên địa bàn huyện Hàm Yên tính đến hết năm 2019. Cơ cấu mẫu khảo sát bao gồm 26 lãnh đạo các phòng ban chuyên môn cấp huyện, 4 cán bộ làm công tác thanh tra tài chính, 10 cán bộ trực tiếp thu thuế tại Chi cục Thuế, 36 lãnh đạo UBND các xã và thị trấn, cùng 12 cán bộ chuyên trách quản lý ngân sách cấp huyện và cấp xã. Lý do lựa chọn cỡ mẫu 88 đối tượng này là nhằm bao quát toàn bộ các chủ thể tham gia vào chu trình quản lý ngân sách địa phương, từ khâu chỉ đạo điều hành, thực thi nghiệp vụ đến kiểm tra, giám sát. Tác giả sử dụng thang đo Likert 5 mức độ với giá trị khoảng cách phân lớp khoa học là 0,8 điểm để lượng hóa các đánh giá chủ quan. Các phương pháp thống kê mô tả, phân tích so sánh chuỗi thời gian số tuyệt đối và số tương đối (%) được lựa chọn vì tính ưu việt trong việc làm rõ xu hướng biến động của các khoản thu chi ngân sách, đo lường mức độ hoàn thành chỉ tiêu kế hoạch và nhận diện chính xác các khoảng trống quản lý.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, nền kinh tế huyện Hàm Yên có sự chuyển biến tích cực với giá trị sản xuất công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp tăng trưởng liên tục, đạt 954,3 tỷ đồng năm 2017, tăng lên 982,5 tỷ đồng năm 2018 (tăng 2,95%) và chạm mốc 995,8 tỷ đồng vào năm 2019 (tăng 1,35% so với năm 2018). Mặc dù tốc độ tăng trưởng kinh tế duy trì ổn định, nguồn thu ngân sách trên địa bàn vẫn bộc lộ tính chất thiếu bền vững khi thu từ khu vực kinh tế ngoài quốc doanh và sản xuất kinh doanh chiếm tỷ trọng khiêm tốn, trong khi các khoản thu từ tiền sử dụng đất và trợ cấp cân đối từ ngân sách cấp trên vẫn đóng vai trò chủ đạo, chiếm trên 70% tổng nguồn thu ngân sách địa phương.

Thứ hai, công tác chi ngân sách đã chủ động hướng vào việc kích cầu sản xuất và xây dựng nông thôn mới theo chuỗi giá trị. Điển hình trong năm 2018, huyện Hàm Yên đã phân bổ hiệu quả 1.882,12 triệu đồng cho dự án phát triển sản phẩm cam sành theo tiêu chuẩn VietGAP tại 12 xã vùng cam, 753,16 triệu đồng cho dự án liên kết sản xuất vịt bầu Minh Hương và 775,57 triệu đồng hỗ trợ nuôi cá lồng đặc sản tại xã Thái Hòa. Tuy nhiên, cơ cấu chi ngân sách vẫn bị chi phối nặng nề bởi chi thường xuyên (chiếm ước tính trên 65% tổng chi ngân sách), khiến nguồn lực dành cho chi đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng giao thông và thủy lợi bị thu hẹp đáng kể.

Thứ ba, quy trình lập dự toán và chấp hành ngân sách tại cơ sở còn nhiều điểm nghẽn kỹ thuật. Kết quả khảo sát 88 cán bộ quản lý tài chính cho thấy điểm trung bình đánh giá về tính chính xác và kịp thời trong lập dự toán cấp xã chỉ dao động từ 3,10 đến 3,45 trên thang điểm 5.0, phản ánh tình trạng dự toán thu chi lập chưa bám sát thực tiễn cơ sở, thường có xu hướng lập dự toán chi cao hơn khả năng cân đối nhằm dự phòng rủi ro.

Thứ tư, công tác cải cách thủ tục hành chính tài chính công ghi nhận những đột phá ấn tượng. Huyện đã triển khai đồng bộ hệ thống một cửa điện tử tới 18 xã, thị trấn và chính thức đưa vào vận hành mô hình chuyển giao bộ phận một cửa cấp huyện sang Trụ sở Bưu điện huyện Hàm Yên từ ngày 19/9/2019, giúp rút ngắn khoảng 30% thời gian giao dịch chứng từ ngân sách và tạo điều kiện minh bạch hóa các thủ tục kiểm soát chi qua Kho bạc Nhà nước.

Thảo luận kết quả

Các kết quả nghiên cứu phản ánh chân thực những mâu thuẫn đặc thù của một huyện miền núi phía Bắc đang trong tiến trình chuyển đổi kinh tế. Nguyên nhân căn bản của việc mất cân đối ngân sách xuất phát từ điều kiện tự nhiên khắc nghiệt với địa hình đồi núi hiểm trở (trong đó núi đất chiếm tới 91,36% và núi đá chiếm 8,64% diện tích), mạng lưới sông suối dầy đặc với 6 con suối lớn gây chia cắt và lũ lụt vào mùa mưa, làm tăng chi phí xây dựng cơ bản và bảo trì công trình hạ tầng. Về mặt chủ quan, trình độ chuyên môn của đội ngũ công chức kế toán - tài chính cấp xã còn hạn chế, chưa chủ động trong công tác phân tích, dự báo nguồn thu kinh tế.

Khi so sánh với bài học quản lý của huyện Than Uyên (tỉnh Lai Châu), huyện Hàm Yên có nét tương đồng sâu sắc về áp lực chi an sinh xã hội lớn và tỷ lệ thu nội địa hạn chế. Ngược lại, so với huyện Quế Võ (tỉnh Bắc Ninh) – nơi có nền công nghiệp phát triển mạnh mẽ tạo ra nguồn thu thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập doanh nghiệp dồi dào, Hàm Yên chưa thể kỳ vọng ngay vào các nguồn thu công nghiệp quy mô lớn mà phải kiên trì tích lũy từ kinh tế nông lâm nghiệp đặc sản.

Để biểu đạt trực quan bức tranh tài chính này trên các báo cáo phân tích, dữ liệu có thể được trình bày bằng biểu đồ cột chồng nhiều thành phần kết hợp đường xu hướng. Trong đó, phần cột thể hiện tỷ trọng đóng góp của thu nội địa, thu tiền sử dụng đất và thu bổ sung cân đối từ tỉnh qua các năm 2017 - 2019; còn đường xu hướng phản ánh tốc độ tăng chi thường xuyên so với chi đầu tư phát triển. Đồng thời, một bảng ma trận đối chiếu giữa số liệu dự toán được Hội đồng nhân dân huyện phê duyệt với số liệu quyết toán thực tế qua Kho bạc Nhà nước sẽ làm nổi bật rõ ràng tỷ lệ chênh lệch phần trăm tại từng lĩnh vực chi kiến thiết kinh tế, giáo dục và quản lý hành chính.

Đề xuất và khuyến nghị

Nghiên cứu kiến nghị hệ thống 4 nhóm giải pháp có tính hành động cao, xác định rõ lộ trình, chủ thể và chỉ tiêu định lượng:

Thứ nhất, đổi mới căn bản kỹ thuật lập dự toán thu - chi ngân sách nhà nước. Ủy ban nhân dân huyện Hàm Yên chỉ đạo Phòng Tài chính - Kế hoạch phối hợp chặt chẽ với Chi cục Thuế xây dựng phần mềm cơ sở dữ liệu số hóa nguồn thu từ năm 2022. Áp dụng phương pháp lập ngân sách dựa trên kết quả đầu ra, phấn đấu thu hẹp khoảng cách sai lệch giữa dự toán và thực hiện quyết toán xuống dưới 5% trong giai đoạn 2022 - 2025, khắc phục triệt để tình trạng lập dự toán hình thức tại các xã.

Thứ hai, tối ưu hóa công tác chấp hành ngân sách và siết chặt kiểm soát chi qua Kho bạc Nhà nước huyện Hàm Yên. Kho bạc Nhà nước huyện Hàm Yên chủ trì phối hợp với các ban quản lý dự án đẩy mạnh kiểm soát chi qua hệ thống dịch vụ công trực tuyến cấp độ 4, rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ thanh toán vốn xây dựng cơ bản từ 5 ngày xuống dưới 3 ngày làm việc. Mục tiêu bảo đảm 100% các khoản chi thường xuyên và chi đầu tư công được thẩm tra chặt chẽ đúng chế độ, tiêu chuẩn, kiên quyết từ chối thanh toán đối với các chứng từ phát sinh sai phạm định mức.

Thứ ba, tăng cường hiệu lực công tác thanh tra, kiểm tra và đẩy mạnh công khai ngân sách. Thanh tra huyện phối hợp cùng Thường trực Hội đồng nhân dân huyện xây dựng kế hoạch thanh tra định kỳ và đột xuất, đảm bảo tổ chức tối thiểu 6 đợt kiểm tra chuyên đề tài chính mỗi năm tại 18 xã, thị trấn và các đơn vị thụ hưởng ngân sách lớn. Toàn bộ các cơ quan, đơn vị phải thực hiện công khai 100% số liệu dự toán và quyết toán theo đúng quy định tại Thông tư số 61/2017/TT-BTC trên bảng tin và cổng thông tin điện tử huyện chậm nhất 15 ngày sau khi được phê chuẩn.

Thứ tư, chuẩn hóa và nâng cao năng lực chuyên môn cho đội ngũ công chức quản lý tài chính ngân sách. Phòng Nội vụ phối hợp Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện xây dựng chương trình đào tạo liên tục, tổ chức định kỳ ít nhất 2 khóa tập huấn chuyên sâu hàng năm cho 88 cán bộ, công chức làm công tác tài chính tại huyện và xã. Nội dung đào tạo tập trung vào cập nhật chính sách thuế mới, kỹ năng thẩm định dự án đầu tư công và ứng dụng công nghệ số trong hạch toán kế toán.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, lãnh đạo Ủy ban nhân dân huyện, cán bộ Phòng Tài chính - Kế hoạch và Kho bạc Nhà nước huyện Hàm Yên. Luận văn cung cấp luận cứ thực tiễn và bức tranh phân tích dữ liệu cụ thể để các cơ quan này trực tiếp áp dụng vào việc hoàn thiện quy chế phối hợp kiểm soát chi, điều hành phân bổ dự toán hàng trăm tỷ đồng ngân sách địa phương hàng năm đạt hiệu quả tối ưu.

Thứ hai, Chủ tịch Ủy ban nhân dân và cán bộ kế toán - tài chính tại 18 xã, thị trấn trên địa bàn huyện Hàm Yên cùng các địa phương miền núi tương đồng. Công trình giúp cán bộ cấp cơ sở nắm vững quy trình lập dự toán chuẩn xác, chủ động cân đối ngân sách xã và nâng cao hiệu quả giải ngân các nguồn vốn hỗ trợ nông nghiệp như các dự án liên kết chuỗi cam sành VietGAP trị giá 1.882,12 triệu đồng.

Thứ ba, học viên cao học, nghiên cứu sinh và giảng viên chuyên ngành Quản lý kinh tế, Tài chính công và Quản lý công. Luận văn là tài liệu tham khảo học thuật giá trị về khung phương pháp luận kết hợp dữ liệu thứ cấp với khảo sát sơ cấp trên cỡ mẫu 88 cán bộ, áp dụng thang đo Likert trong lượng hóa hiệu quả chính sách tài khóa cấp quận/huyện.

Thứ tư, các nhà hoạch định chính sách tại Sở Tài chính và Hội đồng nhân dân cấp tỉnh. Tài liệu cung cấp cơ sở thực chứng để các cơ quan chuyên môn xem xét, điều chỉnh tỷ lệ phần trăm phân chia nguồn thu giữa các cấp ngân sách, xây dựng định mức phân bổ ngân sách chi thường xuyên phù hợp hơn với các huyện miền núi có tỷ lệ che phủ rừng trên 60%.

Câu hỏi thường gặp

Nguyên nhân cốt lõi dẫn đến tình trạng mất cân đối thu chi ngân sách tại huyện Hàm Yên là gì? Nguyên nhân chủ yếu do xuất phát điểm kinh tế thấp, địa hình đồi núi hiểm trở với 90.092,53 ha diện tích tự nhiên, cơ cấu kinh tế thuần nông khiến nguồn thu nội địa hạn hẹp. Trong khi đó, nhu cầu chi cho an sinh xã hội và khắc phục thiên tai sông suối rất lớn, dẫn đến việc địa phương phải phụ thuộc vào nguồn bổ sung cân đối từ ngân sách cấp trên.

Quy mô và đối tượng khảo sát thực tế trong luận văn được phân bổ như thế nào? Nghiên cứu tiến hành khảo sát toàn diện 88 cán bộ, lãnh đạo liên quan trực tiếp đến công tác quản lý tài chính ngân sách trên địa bàn huyện Hàm Yên. Cơ cấu mẫu chuẩn gồm 26 lãnh đạo phòng ban huyện, 4 cán bộ thanh tra, 10 cán bộ thu thuế, 36 lãnh đạo cấp xã và 12 công chức phụ trách kế toán ngân sách.

Điểm sáng nổi bật trong điều hành chi ngân sách của huyện Hàm Yên giai đoạn 2017 - 2019 là gì? Huyện đã lồng ghép hiệu quả ngân sách với Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới. Tiêu biểu năm 2018, huyện đã bố trí 1.882,12 triệu đồng hỗ trợ chuỗi giá trị cam sành VietGAP, 753,16 triệu đồng cho vịt bầu Minh Hương và 775,57 triệu đồng cho nuôi cá lồng, tạo sinh kế bền vững cho người dân.

Luận văn đề xuất giải pháp nào để rút ngắn thời gian giải ngân vốn đầu tư công? Tác giả đề xuất đẩy mạnh giao dịch qua dịch vụ công trực tuyến tại Kho bạc Nhà nước huyện Hàm Yên, giúp cắt giảm thời gian kiểm soát chi từ 5 ngày xuống dưới 3 ngày làm việc. Đồng thời, yêu cầu phối hợp chặt chẽ giữa chủ đầu tư và cơ quan tài chính nhằm chuẩn hóa hồ sơ nghiệm thu ngay từ đầu.

Kết quả nghiên cứu này có thể áp dụng cho các địa bàn nào khác ngoài huyện Hàm Yên? Mô hình và các khuyến nghị của luận văn hoàn toàn có thể chuyển giao, áp dụng cho các huyện miền núi thuộc vùng Trung du và Miền núi phía Bắc có điều kiện tự nhiên, hạ tầng kinh tế - xã hội và độ che phủ rừng trên 60% tương đồng với huyện Hàm Yên.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện lý luận và thực tiễn quản lý ngân sách nhà nước cấp huyện, vận dụng chuẩn xác vào bối cảnh huyện Hàm Yên giai đoạn 2017 - 2019.
• Công trình làm rõ mâu thuẫn giữa nhu cầu chi đầu tư phát triển ngày càng lớn với quy mô thu nội địa còn khiêm tốn của một huyện miền núi có 90.092,53 ha diện tích tự nhiên.
• Luận văn xây dựng bộ dữ liệu sơ cấp thực chứng từ 88 cán bộ quản lý tài chính, lượng hóa khách quan các điểm nghẽn trong khâu lập dự toán, chấp hành và quyết toán ngân sách.
• Nghiên cứu đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ từ đổi mới kỹ thuật lập dự toán, tăng tốc kiểm soát chi qua Kho bạc Nhà nước, tăng cường thanh tra đến chuẩn hóa nhân sự.
• Lộ trình triển khai giải pháp được hoạch định xuyên suốt giai đoạn 2022 - 2025 với mục tiêu giảm sai lệch dự toán xuống dưới 5% và bảo đảm 100% các đơn vị công khai ngân sách minh bạch.

Đóng góp chính của luận văn là cung cấp cơ sở khoa học và cẩm nang hành động thực tiễn sắc bén cho chính quyền địa phương trong việc nâng cao tính tự chủ và kỷ luật tài khóa. Các nhà quản lý, nghiên cứu và bạn đọc quan tâm hãy tìm đọc toàn văn công trình để tiếp cận hệ thống dữ liệu chi tiết và áp dụng hiệu quả vào công tác điều hành tài chính công tại cơ sở.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm có 4 chương như sau: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý NSNN cấp huyện. Chƣơng 2: Phương pháp nghiên cứu. Chƣơng 3: Thực trạng quản lý NSNN trên địa bàn huyện Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang. Chƣơng 4: Giải pháp hoàn thiện quản lý NSNN tại huyện Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang.

4 Chƣơng 1 CỞ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC 1. Khái quát chung về Ngân sách Nhà nƣớc 1. Khái niệm, đặc điểm, vai trò của Ngân sách Nhà nước 1. Khái niệm Ngân sách Nhà nước NSNN là một phạm trù rất rộng và bao quát, vừa liên quan đến lĩnh vực kinh tế, vừa liên quan đến góc độ quản lý nhà nước.

Vì vậy, hiện nay có nhiều ý kiến khác nhau về định nghĩa về NSNN, Để quản lý thống nhất nền tài chính quốc gia, nâng cao tính chủ động và trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong việc quản lý và sử dụng NSNN, củng cố kỷ luật tài chính, sử dụng tiết kiệm, có hiệu quả NS và tài sản của Nhà nước, tăng tích lũy nhằm thực hiện công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao đời sống nhân dân, bảo đảm quốc phòng, an ninh, đối ngoại. Theo đó: “Ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước” (Luật NSNN số 83/2015/QH13). Về bản chất của NSNN, đằng sau những con số thu, chi đó là các quan hệ lợi ích kinh tế giữa Nhà nước với các chủ thể khác như doanh nghiệp, hộ gia đình, cá nhân trong và ngoài nước gắn liền với quá trình tạo lập, phân phối và sử dụng quỹ NS. NSNN vừa là nguồn lực để nuôi dưỡng bộ máy Nhà nước vừa là công cụ hữu ích để Nhà nước quản lý, điều tiết nền kinh tế quốc dân và giải quyết các vấn đề xã hội.

* Thu NSNN - Khái niệm: Thu NSNN là việc Nhà nước dùng quyền lực của mình để tập trung một phần các nguồn tài chính quốc gia để hình thành quỹ NSNN nhằm thoả mãn các nhu cầu của chi tiêu của Nhà nước. - Thu NSNN có hai đặc điểm sau: 5 + Tính pháp lý và tính cưỡng chế rất cao: Một số khoản thu chủ yếu của NSNN nước như thuế, phí, lệ phí, thu từ các hoạt động kinh tế của Nhà nước đều là các khoản thu theo nghĩa vụ bắt buộc đối với các thể nhân và pháp nhân, được qui định bằng các văn bản có giá trị pháp lý cao nhất như Hiến pháp, Pháp lệnh so Quốc hội hoặc Uỷ ban thường vụ Quốc hội thông qua. + Tính không hoàn trả trực tiếp: Việc nộp thuế và các khoản phải nộp theo nghĩa vụ khác không gắn với lợi ích cụ thể của người nộp, mà họ được hưởng các lợi ích gián tiếp dưới hình thức các dịch vụ công do Nhà nước cung cấp. Giá trị hàng hoá dịch vụ mà họ hưởng không tương ứng với số thuế và các khoản phải nộp khác.

- Thu NSNN gồm: Các khoản thu từ thuế, phí, lệ phí; Các khoản tu từ hoạt động kinh tế của nhà nước; Các khoản đóng góp của các tổ chức và các cá nhân; Các khoản viện trợ; Các khoản thu khác theo quy định của Pháp luật.