Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC TẠI CƠ QUAN ỦY BAN MẶT TRẬN TỔ QUỐC VIỆT NAM CẤP HUYỆN 1. Cơ sở lý luận về quản lý ngân sách tại cơ quan Ủy ban Mặt trận tổ quốc Việt Nam cấp huyện 1. Một số khái niệm có liên quan 1.1 Quản lý ngân sách Nhà nước Quản lý ngân sách Nhà nước là quản lý nguồn vốn. Trong đó có nguồn vốn tiền mặt, tài sản và các quan hệ tài chính khác như khoản phải thu, khoản phải trả, nhằm tăng lợi nhuận cho cơ quan, doanh nghiệp.
Quản lý ngân sách Nhà nước là công việc vô cùng quan trọng đối với người quản lý, việc quản lý ngân sách tại cơ quan nhà nước có hiệu quả sẽ giúp cho nguồn ngân sách được thực hiện hiệu quả, đúng mục đích. [7] Quản lý ngân sách Nhà nước là ứng dụng các nguyên tắc tài chính vào chi tiêu, đầu tư, tiết kiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân. Nói cách khác, quản lý ngân sách Nhà nước là việc sử dụng tiền sao cho hiệu quả, vừa giúp chúng ta thu - chi đúng quy định, vừa tránh những rủi ro không đáng có. Quản lý ngân sách trong cơ quan Nhà nước Quản lý ngân sách trong cơ quan nhà nước là quá trình áp dụng các công cụ và phương pháp quản lí nhằm tạo lập và sử dụng các quỹ tài chính trong cơ quan nhà nước để đạt những mục tiêu đã định.
Trong đó ngân sách trong cơ quan nhà nước được hiểu là các hoạt động thu và chi bằng tiền của các cơ quan nhà nước để đảm bảo hoạt động thường xuyên của cơ quan nhà nước, đồng thời thực hiện các nhiệm vụ mà Nhà nước giao phó. Quản lý thu ngân sách trong cơ quan Nhà nước Là quá trình thực hiện các biện pháp hành chính nhằm thực hiện việc thu ngân sách của cơ quan nhà nước được đầy đủ theo quy định và đạt được mục đích sử dụng mà mình đặt ra. Quản lý thu ngân sách nhà nước là hoạt động quan trọng và luôn gắn liền với sự phát triển của nhà nước. Nó là tiền đề để bộ máy nhà nước thực hiện tốt vai trò quản lý kinh tế, xã hội của đất nước.
Quản lý thu ngân sách Nhà nước là việc Nhà nước dùng quyền lực của mình để tập trung một phần nguồn tài chính quốc gia hình thành quỹ ngân sách Nhà nước nhằm thỏa mãn các nhu cầu chi tiêu của Nhà nước. Quản lý chi ngân sách trong cơ quan Nhà nước: Là quá trình thực hiện các biện pháp phân phối và sử dụng quỹ tiền tệ tập trung theo hệ thống nhằm chi tiêu phục vụ cho bộ máy cũng như thực hiện các chức năng của Nhà nước. Thực chất quản lý chi Ngân sách nhà nước là quá trình sử dụng các nguồn vốn chi tiêu của Nhà nước từ khâu lập kế hoạch đến khâu sử dụng ngân sách với mục tiêu đảm bảo quá trình chi tối ưu và hiệu quả, phù hợp với yêu cầu của thực tế đang đặt ra theo đúng chính sách chế độ của nhà nước phục vụ các mục tiêu kinh tế- xã hội. Vai trò của quản lý ngân sách trong cơ quan Nhà nước 1.
Vai trò đảm bảo duy trì sự tồn tại và hoạt động của bộ máy Nhà nước Để duy trì sự tồn tại và hoạt động, bộ máy Nhà nước cần phải có nguồn ngân sách đảm bảo cho các nhu cầu chi tiêu. Các nhu cầu chi tiêu của bộ máy Nhà nước được đáp ứng bởi ngân sách của nhà nước. Vai trò của ngân sách trong cơ quan nhà nước được thể hiện trên các khía cạnh sau đây: [5] Một là, Khai thác, động viên và tập trung các nguồn ngân sách để đáp ứng đầy đủ, kịp thời cho các nhu cầu chi tiêu đã được Nhà nước dự tính cho từng thời kỳ phát triển. Các nguồn ngân sách này có thể được động viên cả ở trong nước và từ nước ngoài, từ mọi lĩnh vực hoạt động và 8 mọi thành phần kinh tế, dưới nhiều hình thức khác nhau, có bắt buộc và tự nguyện, có hoàn trả và không hoàn trả, trong đó, tính bắt buộc và không hoàn trả là nét đặc trưng.
Hai là, Phân phối các nguồn ngân sách đã tập trung được vào tay Nhà nước cho các nhu cầu chi tiêu của Nhà nước theo những quan hệ tỷ lệ hợp lý nhằm vừa đảm bảo duy trì sự tồn tại và tăng cường sức mạnh của bộ máy Nhà nước, vừa bảo đảm thực hiện các chức năng kinh tế - xã hội của Nhà nước đối với các lĩnh vực khác nhau của nền kinh tế. Ba là, Kiểm tra giám sát để đảm bảo cho các nguồn ngân sách đã phân phối được sử dụng một cách hợp lý, tiết kiệm và có hiệu quả nhất, đáp ứng tốt nhất các yêu cầu của quản lý Nhà nước và phát triển kinh tế - xã hội. Vai trò của ngân sách nhà nước trong hệ thống ngân sách của nền kinh tế quốc dân Dựa trên cách tiếp cận về cơ cấu sở hữu và khu vực kinh tế có thể chia hệ thống ngân sách quốc dân thành hai bộ phận: Ngân sách của khu vực Nhà nước và ngân sách khu vực phi Nhà nước. Do tính chất đặc biệt kể trên về vị trí, nhiệm vụ và phạm vi hoạt động của nó, trong hệ thống ngân sách quốc dân, đặc biệt là Ngân sách Nhà nước luôn giữ vai trò lãnh đạo và chủ đạo gắn liền với vai trò lãnh đạo của Nhà nước và vai trò chủ đạo của kinh tế Nhà nước.
Có thể nhận thấy vai trò đó của ngân sách Nhà nước trên các khía cạnh sau đây: [3] Một là: Ngân sách nhà nước có vai trò chi phối các hoạt động của ngân sách khu vực phi Nhà nước: Sự chi phối đó được thể hiện trên hai mặt của quá trình phân phối các nguồn ngân sách. Một mặt, ngân sách phi Nhà nước có nhiệm vụ thực hiện các khoản thu của ngân sách nhà nước để tạo lập các quỹ tiền tệ chung của Nhà nước, đóng góp cho việc thực hiện các nhu cầu chung của xã hội. Mặt khác, với quy mô lớn của các quỹ tiền tệ chung của Nhà nước, đặc biệt Ngân sách Nhà nước có thể đầu tư cho việc xây dựng kết 9 cấu hạ tầng kinh tế - xã hội tạo thuận lợi cho hoạt động của khu vực kinh tế phi Nhà nước, đồng thời có thể thực hiện sự trợ giúp về ngân sách cho khu vực kinh tế này duy trì và đẩy mạnh hoạt động. Hai là: Ngân sách nhà nước có vai trò hướng dẫn các hoạt động của ngân sách phi Nhà nước: Hoạt động của ngân sách nhà nước luôn gắn liền và phục vụ thực hiện các chức năng, nhiệm vụ, định hướng phát triển kinh tế - xã hội của Nhà nước, do đó, các hoạt động thu, chi của ngân sách Nhà nước là tấm gương phản ánh các định hướng phát triển đó, từ đó có tác dụng hướng dẫn các hoạt động thu, chi trong hoạt động kinh tế xã hội của khu vực phi Nhà nước.
Chẳng hạn chính sách thuế có tác dụng hướng dẫn đầu tư, hướng dẫn tiêu dùng, đầu tư của Nhà nước có tác dụng “châm ngòi” thu hút đầu tư và hướng dẫn đầu tư của khu vực phi Nhà nước… Ba là: Ngân sách nhà nước có vai trò điều chỉnh các hoạt động của ngân sách phi Nhà nước: Vai trò này được thể hiện, thông qua hoạt động kiểm tra của ngân sách Nhà nước có thể phát hiện những điểm bất hợp lý, những sự chệch hướng của các hiện tượng thu, chi trong các hoạt động phân phối nguồn tài chính, trong quá trình tạo lập hoặc sử dụng các quỹ tiền tệ của ngân sách phi Nhà nước, từ đó, đòi hỏi và có biện pháp hiệu chỉnh các quá trình kể trên đảm bảo cho các nguồn ngân sách vận động đúng hướng và nâng cao hiệu quả của việc sử dụng chúng. Vai trò thực hiện các mục tiêu của kinh tế vĩ mô Trong nền kinh tế thị trường hiện đại, việc đề cao vai trò của Nhà nước trong quản lý vĩ mô nền kinh tế và phát huy vai trò của khu vực kinh tế Nhà nước ở một giới hạn hợp lý là một trong những nhân tố cơ bản để điều tiết sự phát triển của nền kinh tế nhằm đạt tới ổn định, hiệu quả và công bằng. Tại cơ quan Uỷ ban MTTQ Việt Nam huyện Bình Liêu, tỉnh Quảng Ninh việc quản lý ngân sách hợp lý và đạt được hiệu quả cao nhất cũng sẽ góp phần thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế của tỉnh, đặc biệt là việc thực 10 hiện công tác an sinh xã hội, góp phần cùng cấp uỷ, chính quyền giảm dần số hộ ngheo, tăng số hộ khá giả. Nguyên tắc quản lý ngân sách nhà nước tại cơ quan Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp huyện 1.
Nguyên tắc quản lý theo dự toán thu - chi hàng năm - Nguyên tắc quản lý theo dự toán thu hàng năm: Nguyên tắc quản lý thu ngân sách nhà nước được quy định tại Điều 3 Thông tư 328/2016/TT- BTC hướng dẫn thu và quản lý các khoản thu ngân sách nhà nước qua Kho bạc Nhà nước do Bộ trưởng Bộ Tài chính ban hành, cụ thể như sau: [8] + Việc tổ chức thu NSNN được thực hiện theo quy định của Luật NSNN, Luật Quản lý thuế và quy định khác của pháp luật về thu NSNN. Mọi cơ quan, tổ chức, đơn vị, cá nhân, kể cả các tổ chức và cá nhân nước ngoài hoạt động trên lãnh thổ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam có nghĩa vụ chấp hành nộp đầy đủ, đúng hạn các khoản thuế, phí, lệ phí và các khoản phải nộp khác vào NSNN qua tài khoản của KBNN tại Ngân hàng nông nghiệp (NHNN) hoặc nộp trực tiếp vào KBNN theo đúng quy định hiện hành của pháp luật; trường hợp không nộp hoặc chậm nộp mà không được pháp luật cho phép thì bị xử lý theo quy định hiện hành của pháp luật. + Về nguyên tắc, các khoản thu NSNN phải được nộp qua ngân hàng hoặc nộp trực tiếp tại KBNN. Trường hợp ở những địa bàn có khó khăn trong việc nộp qua ngân hàng hoặc nộp trực tiếp tại KBNN hoặc không tổ chức thu tiền tại địa điểm làm thủ tục hải quan, thì cơ quan thu được trực tiếp thu hoặc ủy nhiệm cho tổ chức thu tiền mặt từ người nộp NSNN và sau đó, phải nộp đầy đủ, đúng thời hạn vào KBNN theo quy định tại Thông tư này; trường hợp cơ quan Thuế ủy nhiệm thu tiền mặt đối với số thuế phải nộp của các hộ khoán, thì thực hiện theo quy định của Bộ Tài chính và hướng dẫn của Tổng cục Thuế.