Quản Lý Thu, Chi Ngân Sách Nhà Nước Tại Huyện Tam Đảo, Tỉnh Vĩnh Phúc

Luận văn thạc sĩ phân tích quản lý thu chi ngân sách nhà nước tại huyện Tam Đảo, tỉnh Vĩnh Phúc, cung cấp cái nhìn sâu sắc về hiệu quả tài chính.

• Tác giả: Nguyễn Thanh Phong
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Tâm
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Quản Lý Ngân Sách Nhà Nước Tại Huyện Tam Đảo, Vĩnh Phúc
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ kinh tế
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Vĩnh Phúc

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC NHỮNG TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC SƠ ĐỒ
• MỞ ĐẦU
• Tính cấp thiết của đề tài
• Mục tiêu nghiên cứu
• Mục tiêu chung
• Mục tiêu cụ thể
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Đối tượng nghiên cứu
• Phạm vi nghiên cứu
• Ý nghĩa khoa học của đề tài
• Kết cấu của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ THU CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC
• 1.1. Cơ sở lý luận chung về quản lý thu, chi ngân sách nhà nước
• 1.1.1. Những khái niệm cơ bản về quản lý thu, chi ngân sách nhà nước
• 1.1.2. Vai trò của quản lý thu, chi ngân sách nhà nước
• 1.1.3. Hệ thống NSNN và phân cấp ngân sách
• 1.1.4. Nội dung công tác quản lý NSNN
• 1.1.5. Những nhân tố ảnh hưởng đến quản lý ngân sách nhà nước
• 1.2. Cơ sở thực tiễn về quản lý NSNN ở Việt Nam
• 1.2.1. Phân cấp quản lý ngân sách tại Pháp
• 1.2.2. Kinh nghiệm quản lý NSNN tại huyện Tiền Hải tỉnh Thái Bình
• 1.2.3. Kinh nghiệm quản lý NSNN ở huyện Phù Ninh tỉnh Phú Thọ
• 1.2.4. Bài học kinh nghiệm rút ra từ kinh nghiệm quản lý NSNN tại các địa phương trong nước
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Các câu hỏi nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Phương pháp thu thập thông tin
• 2.2.2. Phương pháp xử lý dữ liệu
• 2.2.3. Phương pháp phân tích số liệu
• 2.3. Các chỉ tiêu nghiên cứu
• 2.3.1. Nhóm chỉ tiêu đánh giá hiện trạng của địa phương
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ THU, CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC TẠI HUYỆN TAM ĐẢO
• 3.1. Đặc điểm tình hình kinh tế-xã hội của huyện Tam Đảo
• 3.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 3.1.2. Điều kiện kinh tế xã hội
• 3.1.3. Thực trạng phát triển kinh tế - xã hội của huyện Tam Đảo tỉnh Vĩnh Phúc
• 3.1.4. Giới thiệu về phòng Tài chính - kế hoạch của huyện Tam Đảo
• 3.2. Thực trạng quản lý thu, chi ngân sách nhà nước của huyện Tam Đảo
• 3.2.1. Quản lý thu NSNN của huyện Tam Đảo
• 3.2.2. Đánh giá công tác quản lý thực hiện thu ngân sách nhà nước so với dự toán qua các năm
• 3.2.3. Thực trạng quản lý chi ngân sách nhà nước
• 3.2.4. Công tác lập dự toán, quyết toán và thanh kiểm tra ngân sách của huyện Tam Đảo
• 3.3. Đánh giá các nhân tố ảnh hưởng đến quản lý thu, chi ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện Tam Đảo
• 3.3.1. Nhân tố về thể chế tài chính
• 3.3.2. Nhân tố về bộ máy và cán bộ thực thi nhiệm vụ
• 3.3.3. Nhân tố về trình độ phát triển kinh tế và mức thu nhập
• 3.4. Nhận xét chung về công tác quản lý thu, chi ngân sách nhà nước giai đoạn 2011-2013 trên địa bàn huyện Tam Đảo
• 3.4.1. Kết quả đạt được
• 3.4.2. Những hạn chế chủ yếu
• 3.4.3. Nguyên nhân hạn chế, yếu kém về quản lý thu, chi ngân sách nhà nước
• 4. CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ THU, CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC TẠI HUYỆN TAM ĐẢO TỈNH VĨNH PHÚC
• 4.1. Quan điểm, định hướng về quản lý thu, chi ngân sách nhà nước ở huyện Tam Đảo trong quá trình phát triển kinh tế-xã hội từ năm 2011-2015 tầm nhìn đến năm 2020
• 4.1.1. Quan điểm về quản lý thu, chi ngân sách nhà nước ở huyện Tam Đảo
• 4.1.2. Định hướng về quản lý thu, chi ngân sách nhà nước ở huyện Tam Đảo
• 4.1.3. Mục tiêu trong thời gian tới về quản lý thu, chi ngân sách nhà nước
• 4.2. Những giải pháp cơ bản nhằm tăng cường quản lý NSNN ở huyện Tam Đảo tỉnh Vĩnh Phúc từ 2015 và tầm nhìn đến 2020
• 4.2.1. Nhóm giải pháp tăng cường quản lý nguồn thu NSNN
• 4.2.2. Nhóm giải pháp quản lý chi NSNN
• 4.2.3. Nhóm giải pháp tăng cường công tác kiểm tra đánh giá và quản lý NSNN
• 4.2.4. Các giải pháp khác
• 4.2.4.1. Đối với Chính phủ, Bộ Tài chính
• 4.2.4.2. Đối với Tỉnh ủy, UBND tỉnh Vĩnh Phúc
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Quản Lý Ngân Sách Nhà Nước Tại Huyện Tam Đảo

Quản lý ngân sách nhà nước tại huyện Tam Đảo, Vĩnh Phúc là một vấn đề quan trọng trong việc phát triển kinh tế - xã hội. Ngân sách nhà nước không chỉ là công cụ tài chính mà còn là phương tiện để thực hiện các chính sách phát triển. Việc quản lý ngân sách hiệu quả sẽ giúp huyện Tam Đảo đạt được các mục tiêu phát triển bền vững.

1.1. Khái Niệm Về Ngân Sách Nhà Nước

Ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của nhà nước trong một năm. Nó được lập và thực hiện theo quy định của pháp luật nhằm đảm bảo thực hiện các chức năng của nhà nước.

1.2. Vai Trò Của Quản Lý Ngân Sách

Quản lý ngân sách có vai trò quan trọng trong việc điều tiết kinh tế, đảm bảo nguồn lực cho các hoạt động phát triển. Nó giúp phân bổ tài chính hợp lý cho các lĩnh vực cần thiết.

II. Những Thách Thức Trong Quản Lý Ngân Sách Tại Huyện Tam Đảo

Mặc dù đã đạt được nhiều thành tựu, huyện Tam Đảo vẫn đối mặt với nhiều thách thức trong quản lý ngân sách. Các vấn đề như thất thu ngân sách, lãng phí trong chi tiêu vẫn tồn tại và cần được giải quyết.

2.1. Tình Trạng Thất Thu Ngân Sách

Thất thu ngân sách là một trong những vấn đề nghiêm trọng, ảnh hưởng đến khả năng chi tiêu của huyện. Cần có các biện pháp để tăng cường thu ngân sách từ các nguồn khác nhau.

2.2. Lãng Phí Trong Chi Tiêu

Lãng phí trong chi tiêu ngân sách dẫn đến hiệu quả đầu tư thấp. Cần có sự giám sát chặt chẽ hơn trong việc sử dụng ngân sách để đảm bảo tính hiệu quả.

III. Phương Pháp Quản Lý Ngân Sách Hiệu Quả Tại Huyện Tam Đảo

Để nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách, huyện Tam Đảo cần áp dụng các phương pháp quản lý hiện đại và hiệu quả. Việc cải cách quy trình lập dự toán và kiểm soát chi tiêu là rất cần thiết.

3.1. Cải Cách Quy Trình Lập Dự Toán

Cải cách quy trình lập dự toán ngân sách giúp tăng cường tính minh bạch và trách nhiệm trong quản lý ngân sách. Điều này sẽ tạo điều kiện cho việc phân bổ ngân sách hợp lý hơn.

3.2. Tăng Cường Giám Sát Chi Tiêu

Giám sát chi tiêu ngân sách là cần thiết để phát hiện và ngăn chặn lãng phí. Cần có các cơ chế kiểm tra và đánh giá hiệu quả sử dụng ngân sách.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Quản Lý Ngân Sách Tại Huyện Tam Đảo

Việc áp dụng các giải pháp quản lý ngân sách hiệu quả đã mang lại nhiều kết quả tích cực cho huyện Tam Đảo. Các dự án đầu tư được thực hiện đúng tiến độ và đạt hiệu quả cao.

4.1. Kết Quả Đạt Được Từ Quản Lý Ngân Sách

Các kết quả từ quản lý ngân sách đã giúp huyện Tam Đảo phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao đời sống người dân. Nguồn thu ngân sách ngày càng tăng.

4.2. Bài Học Kinh Nghiệm Trong Quản Lý Ngân Sách

Bài học kinh nghiệm từ việc quản lý ngân sách tại huyện Tam Đảo có thể áp dụng cho các địa phương khác. Sự minh bạch và trách nhiệm trong quản lý là yếu tố quyết định.

V. Kết Luận Về Quản Lý Ngân Sách Nhà Nước Tại Huyện Tam Đảo

Quản lý ngân sách nhà nước tại huyện Tam Đảo cần được cải thiện để đáp ứng yêu cầu phát triển. Việc áp dụng các giải pháp quản lý hiệu quả sẽ giúp huyện phát triển bền vững trong tương lai.

5.1. Tương Lai Của Quản Lý Ngân Sách

Tương lai của quản lý ngân sách tại huyện Tam Đảo phụ thuộc vào khả năng cải cách và đổi mới. Cần có sự đồng thuận từ các cấp chính quyền và người dân.

5.2. Đề Xuất Giải Pháp Cải Cách

Đề xuất các giải pháp cải cách quản lý ngân sách nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách, đảm bảo phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quản lý ngân sách nhà nước tại các đơn vị hành chính cấp huyện giữ vai trò huyết mạch trong việc bảo đảm tiềm lực tài chính phục vụ phát triển kinh tế - xã hội địa phương. Huyện Tam Đảo, tỉnh Vĩnh Phúc được thành lập theo Nghị định số 153/2003/NĐ-CP với tổng diện tích tự nhiên đạt 23.642 ha và quy mô dân số năm 2010 là 71.528 người, trong đó đồng bào dân tộc thiểu số chiếm 41,9%. Bước vào giai đoạn 2011 - 2013, Tam Đảo đối mặt với thách thức lớn về tự chủ tài khóa khi nền kinh tế chuyển dịch mạnh sang du lịch, dịch vụ và nông lâm nghiệp sinh thái nhưng quy mô thu ngân sách chưa tương xứng với tiềm năng.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là giải quyết mâu thuẫn giữa nhu cầu chi tiêu đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng kỹ thuật với khả năng khai thác các nguồn thu nội địa còn phân tán. Mục tiêu cụ thể của công trình tập trung vào việc hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản lý thu, chi ngân sách cấp huyện; phân tích toàn diện thực trạng tạo lập nguồn thu, cơ cấu phân bổ chi tiêu công trong giai đoạn 2011 - 2013; đồng thời nhận diện các nhân tố cản trở hiệu quả quản trị tài chính công trên địa bàn.

Phạm vi không gian nghiên cứu bao quát toàn bộ 9 xã, thị trấn trực thuộc huyện Tam Đảo. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài thể hiện qua việc cung cấp bộ chỉ tiêu đánh giá hiệu quả ngân sách địa phương, giúp chính quyền huyện định hình phương án tái cơ cấu tài khóa, phấn đấu nâng tốc độ tăng trưởng thu ngân sách nhà nước bình quân trên địa bàn đạt từ 12% đến 15% mỗi năm, tạo tiền đề vững chắc cho giai đoạn phát triển 2015 - 2020.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết phân cấp tài khóa (Fiscal Decentralization) và lý thuyết quản lý tài chính công hiện đại để làm rõ bản chất của chu trình ngân sách nhà nước cấp huyện. Theo quy định của Luật Ngân sách Nhà nước năm 2002 (Luật số 01/2002/QH11), hệ thống ngân sách Việt Nam được tổ chức thành 4 cấp chính quyền gắn liền với nguyên tắc tập trung dân chủ, công khai minh bạch và giữ vững vai trò chủ đạo của ngân sách Trung ương.

Khung phân tích tập trung vào 4 khái niệm then chốt:

1. Ngân sách nhà nước cấp huyện: Toàn bộ các khoản thu, chi thuộc phân cấp quản lý của chính quyền cấp huyện đã được Hội đồng nhân dân phê chuẩn.
2. Quản lý thu ngân sách: Quá trình cơ quan nhà nước sử dụng pháp luật, chính sách thuế, phí để huy động tối đa, công bằng các nguồn lực phát sinh từ hoạt động sản xuất kinh doanh vào quỹ tiền tệ tập trung.
3. Quản lý chi ngân sách: Chu trình lập kế hoạch, cấp phát và kiểm soát thanh toán các khoản chi thường xuyên và chi đầu tư phát triển nhằm tối ưu hóa hiệu quả kinh tế - xã hội.
4. Cân đối ngân sách địa phương: Cơ chế đảm bảo tổng số chi không vượt quá nguồn thu được hưởng theo phân cấp và nguồn bổ sung từ ngân sách cấp trên trong thời kỳ ổn định từ 3 đến 5 năm, khống chế mức dư nợ huy động đầu tư xây dựng không vượt quá 30% vốn xây dựng cơ bản trong nước của cấp tỉnh.

Bên cạnh đó, tác giả phân tích kinh nghiệm phân cấp tài chính của Cộng hòa Pháp, mô hình quản lý kho quỹ của tỉnh Quảng Đông (Trung Quốc) cùng bài học thực tế tại huyện Tiền Hải (tỉnh Thái Bình) và huyện Phù Ninh (tỉnh Phú Thọ) để rút ra các chuẩn mực kiểm soát chi tiêu và ủy nhiệm thu thuế.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thứ cấp của luận văn được thu thập toàn diện tại Phòng Tài chính - Kế hoạch, Chi cục Thuế và Kho bạc Nhà nước huyện Tam Đảo trong mốc thời gian 3 năm liên tục từ năm 2011 đến năm 2013, đối chiếu với Niên giám thống kê tỉnh Vĩnh Phúc.

• Cơ cấu và quy mô mẫu khảo sát: Nghiên cứu chọn mẫu toàn bộ (census sampling) đối với 100% đơn vị hành chính trực thuộc huyện gồm 8 xã (Yên Dương, Đạo Trù, Bồ Lý, Đại Đình, Tam Quan, Hồ Sơn, Hợp Châu, Minh Quang) và 1 thị trấn Tam Đảo, cùng toàn bộ 45 đơn vị dự toán cấp I và các ban quản lý dự án trên địa bàn.
• Phương pháp chọn mẫu: Phương pháp chọn mẫu chủ đích kết hợp điều tra toàn diện được áp dụng nhằm bao quát toàn bộ các sắc thuế nội địa và toàn bộ các danh mục công trình sử dụng vốn đầu tư công, tránh hiện tượng sai lệch chọn mẫu.
• Phương pháp phân tích: Sử dụng phương pháp thống kê mô tả và so sánh chuỗi thời gian (so sánh số tuyệt đối, số tương đối và cơ cấu tỷ trọng phần trăm). Lý do lựa chọn các phương pháp này là nhằm phản ánh khách quan mức độ hoàn thành chỉ tiêu dự toán thu - chi hàng năm, làm rõ biến động của từng sắc thuế và từng lĩnh vực chi sự nghiệp công theo các tiêu chuẩn định lượng rõ ràng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực trạng quản lý ngân sách nhà nước tại huyện Tam Đảo giai đoạn 2011 - 2013 đã chỉ ra những kết quả và hạn chế mang tính đặc thù của một địa bàn miền núi đang đô thị hóa:

• Thứ nhất, quy mô thu ngân sách tăng trưởng nhưng thiếu tính bền vững: Tổng thu ngân sách nhà nước trên địa bàn có xu hướng tăng qua các năm, song nguồn thu nội địa còn nhỏ lẻ. Khoảng 60% đến 65% tổng nguồn thu cân đối của huyện vẫn phụ thuộc vào số bổ sung cân đối và bổ sung có mục tiêu từ ngân sách cấp tỉnh Vĩnh Phúc. Các khoản thu từ tiền sử dụng đất và lệ phí trước bạ chiếm tỷ trọng chi phối trong tổng thu trên địa bàn, trong khi nguồn thu từ khu vực công thương nghiệp ngoài quốc doanh chỉ đạt khoảng 15% đến 20% tổng số thu nội địa.
• Thứ tư, hiệu quả khai thác nguồn thu từ hoạt động du lịch - dịch vụ còn thấp: Mặc dù sở hữu hơn 11.000 ha rừng đặc dụng thuộc Vườn quốc gia Tam Đảo và các danh thắng tâm linh như Tây Thiên, nhưng công tác chống thất thu thuế tại các cơ sở lưu trú, nhà hàng đạt hiệu quả chưa cao; tỷ lệ thất thu thuế ở khối hộ kinh doanh cá thể ước tính vào khoảng 18% đến 22% mỗi năm.
• Thứ ba, cơ cấu chi ngân sách nghiêng mạnh về chi thường xuyên: Chi thường xuyên chiếm tỷ trọng áp đảo, dao động từ 65% đến 72% tổng chi ngân sách huyện. Các khoản chi cho sự nghiệp giáo dục - đào tạo và quản lý hành chính chiếm trên 60% tổng chi thường xuyên. Chi đầu tư phát triển chỉ chiếm khoảng 28% đến 35% tổng chi và thường xuyên gặp áp lực nợ đọng xây dựng cơ bản.
• Thứ tư, sai lệch lớn giữa dự toán và thực hiện quyết toán: Công tác lập kế hoạch tài chính chưa bám sát thực tiễn phát triển kinh tế. Nhiều khoản chi thường xuyên thực tế phát sinh vượt dự toán đầu năm từ 12% đến 25%, trong khi tiến độ giải ngân vốn đầu tư xây dựng cơ bản tại một số dự án hạ tầng giao thông chỉ đạt 75% đến 85% kế hoạch giao.

Thảo luận kết quả

Khi xem xét dữ liệu qua các bảng tổng hợp và biểu đồ cột so sánh tiến độ thu - chi qua các năm 2011, 2012 và 2013, có thể nhận thấy rõ nét áp lực mất cân đối cục bộ. Dữ liệu trên bảng thống kê phân loại chi ngân sách theo ngành phản ánh thực tế: tốc độ gia tăng của chi sự nghiệp kinh tế và y tế, giáo dục luôn cao hơn tốc độ tăng thu thuế nội địa khoảng 5% đến 8%/năm.

Nguyên nhân căn bản xuất phát từ:

• Thể chế và định mức phân bổ ngân sách chưa thực sự phù hợp với tính chất địa bàn miền núi có địa hình dốc, suất đầu tư hạ tầng cao hơn vùng đồng bằng từ 1,3 đến 1,5 lần.
• Bộ máy quản lý tài chính tại cấp xã còn thiếu tính đồng bộ; tỷ lệ cán bộ phụ trách kế toán - ngân sách cấp xã có trình độ đại học chuyên ngành tài chính chỉ đạt khoảng 40%, dẫn đến sai sót trong khâu chấp hành chứng từ và khóa sổ kế toán.
• Sự phối hợp chia sẻ dữ liệu liên ngành giữa Chi cục Thuế, Phòng Tài chính - Kế hoạch và Kho bạc Nhà nước còn rời rạc, làm suy giảm hiệu lực thanh tra, hậu kiểm.

Đối chiếu với nghiên cứu tại huyện Tiền Hải (Thái Bình), thành công của địa phương bạn nằm ở việc đẩy mạnh ủy nhiệm thu và hỗ trợ 100% phần mềm kế toán chuẩn hóa xuống tận thôn, xã. Việc Tam Đảo chậm triển khai cơ chế ủy nhiệm thu cho chính quyền xã trong giai đoạn 2011 - 2013 chính là điểm nghẽn khiến số thu thuế nhà đất và thuế môn bài bậc nhỏ bị bỏ sót đáng kể.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao chất lượng công tác quản lý tài chính công trên địa bàn huyện Tam Đảo trong giai đoạn 2015 - 2020, hệ thống 4 nhóm giải pháp đột phá cần được triển khai đồng bộ:

1. Mở rộng cơ sở thu và kiên quyết chống thất thu thuế (Chủ thể: Chi cục Thuế Tam Đảo phối hợp UBND các xã, thị trấn): Triển khai triệt để đề án ủy nhiệm thu thuế ngoài quốc doanh đối với hộ kinh doanh nhỏ lẻ cho UBND cấp xã, trích tỷ lệ hoa hồng đại lý từ 5% đến 8% để khuyến khích cán bộ cơ sở. Thiết lập quy chế giám sát doanh thu lưu trú thực tế tại thị trấn Tam Đảo và khu danh thắng Tây Thiên, phấn đấu nâng tốc độ tăng thu ngoài quốc doanh đạt 15%/năm trong giai đoạn 2015 - 2018.
2. Cơ cấu lại chi ngân sách và triệt để thực hành tiết kiệm (Chủ thể: Phòng Tài chính - Kế hoạch và Kho bạc Nhà nước huyện): Kiểm soát tỷ trọng chi thường xuyên duy trì ở mức dưới 60% tổng chi ngân sách, dành tối thiểu 40% nguồn lực cho chi đầu tư phát triển. Thực hiện nghiêm túc chế độ khoán biên chế và kinh phí quản lý hành chính theo Nghị định số 130/2005/NĐ-CP cho 100% cơ quan hành chính, đơn vị sự nghiệp công lập trực thuộc.
3. Đổi mới quy trình lập dự toán và quản lý danh mục đầu tư công (Chủ thể: Hội đồng nhân dân và UBND huyện Tam Đảo): Áp dụng phương pháp lập dự toán ngân sách dựa trên kết quả đầu ra, giảm biên độ sai lệch giữa dự toán và quyết toán xuống dưới 5% mỗi niên độ. Kiên quyết không phê duyệt các dự án nhóm C chưa bố trí rõ nguồn vốn, giảm nợ đọng xây dựng cơ bản tối thiểu 20% mỗi năm, ưu tiên vốn cho các công trình hạ tầng giao thông kết nối liên vùng.
4. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và hiện đại hóa quản trị ngân sách (Chủ thể: UBND huyện Tam Đảo và Sở Tài chính Vĩnh Phúc): Tổ chức tập huấn chuẩn hóa nghiệp vụ quản lý tài chính cho 100% cán bộ tài chính - kế toán xã trong mốc thời gian 2015 - 2017; ứng dụng đồng bộ Hệ thống thông tin quản lý Ngân sách và Kho bạc (TABMIS) từ huyện đến cấp xã nhằm bảo đảm việc kiểm soát chi công khai, minh bạch theo thời gian thực.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị thực tiễn cao cho nhiều nhóm độc giả và các bên liên quan:

• Lãnh đạo và cán bộ công chức thuộc Phòng Tài chính - Kế hoạch, Chi cục Thuế, Kho bạc Nhà nước cấp quận, huyện: Tài liệu cung cấp góc nhìn thực chứng về phương pháp xử lý chênh lệch dự toán, kỹ thuật quản lý thu phí, lệ phí và quy trình thẩm định thanh quyết toán công trình xây dựng cơ bản.
• Nhà hoạch định chính sách cấp tỉnh (Sở Tài chính, Cục Thuế, HĐND tỉnh Vĩnh Phúc): Luận văn là cơ sở thực tế giá trị để xây dựng định mức phân bổ dự toán chi thường xuyên và tỷ lệ điều tiết ngân sách giai đoạn ổn định mới phù hợp với đặc thù các huyện miền núi có hoạt động du lịch phát triển.
• Học viên cao học, nghiên cứu sinh chuyên ngành Quản lý kinh tế, Tài chính - Ngân hàng: Tham khảo khung lý thuyết phân cấp tài khóa, bộ tiêu chí đánh giá hiệu quả ngân sách và phương pháp thiết kế nghiên cứu trường hợp (case study) tại một địa bàn hành chính cụ thể.
• Chính quyền cấp xã, thị trấn: Bản hướng dẫn thiết thực về nâng cao vai trò của chính quyền cơ sở trong phối hợp ủy nhiệm thu, quản lý các khoản đóng góp tự nguyện của nhân dân và lập dự toán ngân sách cấp xã theo chuẩn mực kế toán công.

Câu hỏi thường gặp

Đặc thù lớn nhất trong công tác quản lý ngân sách tại huyện Tam Đảo giai đoạn 2011 - 2013 là gì? Đặc thù lớn nhất là địa bàn miền núi với diện tích đất lâm nghiệp chiếm tới 77,01% diện tích tự nhiên và đồng bào dân tộc thiểu số chiếm 41,9% dân số. Do đó, nhu cầu chi an sinh xã hội và đầu tư kết cấu hạ tầng rất lớn, trong khi cơ sở phát sinh nguồn thu thuế công thương nghiệp còn hạn hẹp, khiến ngân sách huyện phụ thuộc trên 60% vào nguồn bổ sung từ ngân sách tỉnh Vĩnh Phúc.

Vì sao tồn tại chênh lệch từ 10% đến 25% giữa dự toán và thực hiện chi ngân sách tại huyện? Nguyên nhân chủ yếu do việc dự báo biến động giá cả vật liệu xây dựng chưa sát, quá trình lập dự toán chi thường xuyên tại các đơn vị cơ sở mang tính hình thức, dựa trên số liệu lịch sử thay vì định mức thực tế, cùng với sự gia tăng đột xuất của các nhiệm vụ an sinh xã hội, phòng chống thiên tai tại địa bàn miền núi.

Huyện Tam Đảo có thể áp dụng kinh nghiệm quản lý thu thuế từ địa phương nào? Tam Đảo có thể vận dụng trực tiếp mô hình ủy nhiệm thu từ huyện Phù Ninh (Phú Thọ) và huyện Tiền Hải (Thái Bình). Thông qua việc phân quyền cho cán bộ tài chính xã trực tiếp thu thuế môn bài, thuế nhà đất và hộ kinh doanh cá thể kết hợp trích thưởng tỷ lệ hoa hồng, địa phương có thể bao quát triệt để nguồn thu và giảm thất thu thuế từ 15% đến 20%.

Giải pháp nào giúp hạn chế tình trạng nợ đọng xây dựng cơ bản tại huyện? Cần thực hiện nghiêm việc cắt giảm danh mục đầu tư dàn trải, chỉ khởi công công trình mới khi đã bố trí tối thiểu 30% vốn kế hoạch, đồng thời ưu tiên trích từ 20% đến 30% nguồn thu tiền sử dụng đất hàng năm để thanh toán dứt điểm các khối lượng xây lắp đã hoàn thành được nghiệm thu.

Công tác phân cấp quản lý ngân sách hiện tại tác động thế nào đến quyền tự chủ của các xã trên địa bàn? Phân cấp ổn định trong thời kỳ 3 đến 5 năm giúp UBND cấp xã chủ động cân đối nguồn lực tại chỗ, hưởng 100% các khoản thu mang tính chất địa phương như thuế nhà đất, lệ phí chứng thực, từ đó thúc đẩy chính quyền cấp cơ sở tích cực nuôi dưỡng nguồn thu và hoàn thành chương trình xây dựng nông thôn mới.

Kết luận

• Luận văn đã chuẩn hóa toàn bộ hệ thống lý luận về phân cấp quản lý và chu trình ngân sách nhà nước cấp huyện trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
• Đánh giá trung thực, khách quan bức tranh tài chính huyện Tam Đảo giai đoạn 2011 - 2013 với những thành tựu nổi bật trong huy động vốn và các nút thắt về cơ cấu chi tiêu công.
• Chỉ rõ 4 nhóm nguyên nhân cốt lõi gây thất thu thuế ngoài quốc doanh và gia tăng nợ đọng xây dựng cơ bản tại một huyện miền núi trọng điểm về du lịch sinh thái.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính khả thi cao nhằm tái cấu trúc thu - chi, hoàn thiện bộ máy và số hóa công tác quản trị tài chính công giai đoạn 2015 - 2020.
• Các nhà quản lý tài chính và cơ quan hoạch định chính sách cấp huyện cần nhanh chóng triển khai đồng bộ các giải pháp ủy nhiệm thu và kiểm soát chi theo kết quả đầu ra để tối ưu hóa nguồn lực tài khóa phục vụ phát triển bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

lời mở đầu, kết luận, đƣợc cấu tạo gồm 4 chƣơng: - Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý NSNN. - Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu. - Chƣơng 3: Thực trạng công tác quản lý NSNN tại huyện Tam Đảo tỉnh Vĩnh Phúc. - Chƣơng 4: Giải pháp tăng cƣờng công tác quản lý NSNN tại huyện Tam Đảo tỉnh Vĩnh Phúc.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ 4 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ THU CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC 1. Cơ sở lý luận chung về quản lý thu, chi ngân sách nhà nƣớc 1. Những khái niệm cơ bản về quản lý thu, chi ngân sách nhà nước 1. Khái niệm ngân sách nhà nước Luật NSNN số 01/2002/QH11 đã đƣợc Quốc hội nƣớc Cộng hòa XHCN Việt nam khóa XI, kỳ họp thứ 2 thông qua ngày 16/12/2002 quy định: "NSNN là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước trong dự toán đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong một năm để đảm bảo thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước".

NSNN có thể hiểu là một kế hoạch tài chính quốc gia biểu hiện ở "Toàn bộ các khoản thu và chi của Nhà nƣớc" đƣợc mô tả dƣới hình thức cân đối bằng giá trị tiền tệ. Phần thu thể hiện các nguồn tài chính đƣợc huy động vào NSNN; phần chi thể hiện chính sách phân phối các nguồn tài chính để thực hiện mục tiêu KT-XH. NSNN đƣợc lập và thực hiện cho một thời gian nhất định, thƣờng là một năm và đƣợc "Cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền quyết định" ở nƣớc ta là Quốc hội cơ quan quyền lực cao nhất phê chuẩn thông qua. [23] Thực hiện NSNN nhằm đảm bảo thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của nhà nƣớc, ở đây nói về khía cạnh vai trò ngân sách là công cụ của Nhà nƣớc khi xây dựng và chấp hành ngân sách.

[13] Thu NSNN bao gồm các khoản thu từ thuế, phí, lệ phí, các khoản thu từ hoạt động kinh tế của nhà nƣớc, các khoản đóng góp của các tổ chức, cá nhân, các khoản viện trợ và các khoản thu khác theo quy định của pháp luật. [22] Chi NSNN bao gồm các khoản chi phát triển kinh tế xã hội đảm bảo bộ máy hoạt động của nhà nƣớc, chi trả nợ của nhà nƣớc, chi viện trợ và các khoản chi khác theo quy định của pháp luật. [13] Bản chất của NSNN là quan hệ phân phối sản phẩm xã hội và thu nhập quốc gia. Nhà nƣớc tham gia phân phối sản phẩm xã hội (chủ thể), các tổ chức và cá nhân bị phân phối (khách thể).

Mục đích là thực hiện các chức năng nhiệm vụ của nhà nƣớc nhƣ (quản lý nhà nƣớc, an ninh quốc phòng, y tế giáo dục, đầu tƣ xây dựng. Nguồn thu cơ bản mang tính chất bắt buộc của NSNN là thu nhập quốc dân, đƣợc sáng tạo ra trong khu vực sản xuất kinh doanh và các khoản chi chủ yếu của NSNN mang tính chất không hoàn lại trực tiếp đƣợc hƣớng vào đầu tƣ phát triển kinh tế và Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ 5 tiêu dùng xã hội. Nhà nƣớc bằng quyền lực chính trị của mình và xuất phát từ nhu cầu về tài chính để thực hiện các chức năng của nhà nƣớc đã xác định các khoản thu, chi của NSNN. Điều này cho thấy sự tồn tại của nhà nƣớc, vai trò của nhà nƣớc đối với đời sống kinh tế xã hội là những yếu tố cơ bản quyết định sự tồn tại của nhà nƣớc và tính chất hoạt động của nó.

NSNN đƣợc sử dụng để phân phối các nguồn tài chính hình thành nên quỹ tiền tệ tập trung, đồng thời nhà nƣớc coi ngân sách là công cụ tài chính để kiểm tra các hoạt động KT-XH. Quá trình phân phối tổng sản phẩm quốc dân đã làm xuất hiện hệ thống các quan hệ tài chính và đƣợc thể hiện ở phần thu cũng nhƣ chi của NSNN. Hệ thống các quan hệ tài chính tạo nên bản chất kinh tế của NSNN.[8] Trong thực tế nhìn bề ngoài của hoạt động NSNN biểu hiện đa dạng với hình thức các khoản thu và các khoản chi tài chính của nhà nƣớc ở các lĩnh vực hoạt động KT-XH. Các khoản thu chi này đƣợc tổng hợp trong một bảng dự toán thu chi tài chính đƣợc thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định.

Các khoản thu mang tính chất bắt buộc của NSNN là một bộ phận các nguồn tài chính chủ yếu đƣợc tạo ra thông qua việc phân phối thu nhập quốc dân đƣợc sáng tạo ra trong khu vực sản xuất kinh doanh và các khoản chi chủ yếu của NSNN mang tính chất cấp phát phục vụ cho đầu tƣ phát triển và tiêu dùng của xã hội. Nhƣ vậy về hình thức có biểu hiện: NSNN là toàn bộ các khoản thu, chi của nhà nƣớc có trong dự toán, đã đƣợc cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền phê duyệt và đƣợc thực hiện trong một năm để đảm bảo thực hiện chức năng và nhiệm vụ của nhà nƣớc. [10] Tuy nhiên trong hoạt động của NSNN là hoạt động phân phối các nguồn tài chính của xã hội gắn liền với việc hình thành và sử dụng quỹ tiền tệ tập trung là NSNN. Trong quá trình phân phối đó làm phát sinh các quan hệ tài chính giữa một bên là nhà nƣớc và một bên là các chủ thể xã hội.

Những quan hệ tài chính này bao gồm: - Quan hệ kinh tế NSNN với các doanh nghiệp: các quan hệ kinh tế này phát sinh trong quá trình hình thành các nguồn thu của ngân sách dƣới hình thức các loại thuế mà doanh nghiệp phải nộp. Đồng thời ngân sách chi hỗ trợ cho sự phát triển của doanh nghiệp dƣới hình thức xây dựng cơ sở hạ tầng, hỗ trợ vốn. - Quan hệ kinh tế NSNN với các đơn vị hành chính sự nghiệp: Quan hệ này phát sinh trong quá trình phân phối lại các khoản thu nhập bằng việc ngân sách cấp kinh phí cho các đơn vị quản lý nhà nƣớc. Đồng thời, trong cơ chế kinh tế thị trƣờng các đơn vị có hoạt động sự nghiệp có các khoản thu phí và lệ phí, nguồn thu Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ 6 này một phần các đơn vị làm nghĩa vụ tài chính đối với NSNN và một phần trang trải các chi tiêu của mình để giảm bớt gánh nặng cho NSNN.

- Quan hệ kinh tế NSNN với các tầng lớp dân cƣ: Quan hệ này thể hiện qua việc một bộ phận dân cƣ thực hiện nghĩa vụ tài chính với nhà nƣớc bằng việc nộp các khoản thuế, phí, lệ phí. Một bộ phận dân cƣ khác nhận từ NSNN các khoản trợ cấp theo chính sách quy định. - Quan hệ kinh tế NSNN với thị trƣờng tài chính: Quan hệ này phát sinh khi nhà nƣớc tham gia vào thị trƣờng tài chính bằng việc phát hành các loại chứng khoán của KBNN nhằm huy động vốn của các chủ thể trong xã hội để đáp ứng nhu cầu cân đối vốn của NSNN.[8] Các đơn vị HC Khu vực sự nghiệp doanh nghiệp NSNN Các tầng lớp Thị trƣờng tài dân cƣ chính Sơ đồ 1.1: Mối quan hệ giữa NSNN với các quan hệ kinh tế Nhƣ vậy, đằng sau hình thức biểu hiện bên ngoài của NSNN là một quỹ tiền tệ với các khoản thu và các khoản chi của nó thì NSNN lại phản ánh các quan hệ kinh tế trong qua trình phân phối. Từ sự phân tích trên cho thấy: NSNN là hệ thống các quan hệ kinh tế phát sinh trong quá trình phân phối các nguồn tài chính của xã hội để tạo lập và sử dụng quỹ tiền tệ tập trung của nhà nƣớc nhằm thực hiện nhiệm vụ và chức năng của nhà nƣớc.

Khái niệm thu ngân sách nhà nước Xét về mặt nội dung kinh tế, thu NSNN chứa đựng các quan hệ phân phối nảy sinh trong quá trình nhà nƣớc dùng quyền lực chính trị để tập trung một bộ phận tổng sản phẩm quốc dân để hình thành quỹ tiền tệ tập trung nhà nƣớc. Luật Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ 7 NSNN ban hành năm 2002 quy định: Thu NSNN bao gồm các khoản thu từ thuế, phí, lệ phí; các khoản thu từ hoạt động kinh tế của nhà nước; các khoản đóng góp của các tổ chức và cá nhân; các khoản viện trợ; các khoản thu khác theo quy định của pháp luật. Quản lý thu NSNN là quá trình Nhà nƣớc sử dụng hệ thống các công cụ chính sách, pháp luật để tiến hành quản lý thu thuế và các khoản thu ngoài thuế vào NSNN nhằm đảm bảo tính công bằng và thúc đẩy SXKD phát triển. Đây là khoản tiền Nhà nƣớc huy động vào ngân sách mà không bị ràng buộc bởi trách nhiệm hoàn trả trực tiếp cho đối tƣợng nộp ngân sách.

Phần lớn các khoản thu NSNN đều mang tính chất cƣỡng bức, bắt buộc mọi ngƣời dân, mọi thành phần kinh tế phải tuân thủ thực hiện.[9] Trong việc quản lý các nguồn thu ngân sách, thuế là nguồn thu quan trọng nhất. Thuế không chỉ chiếm một tỷ trọng lớn trong tổng số thu NSNN hàng năm mà còn là công cụ của nhà nƣớc để quản lý vĩ mô nền kinh tế quốc dân. Để phát huy tốt tác dụng điều tiết vĩ mô của các chính sách thuế, ở nƣớc ta cũng nhƣ các nƣớc khác trên thế giới, nội dung của chính sách thuế thƣờng xuyên thay đổi cho phù hợp với điều kiện thực tế của đời sống kinh tế - xã hội (KT-XH) và phù hợp với yêu cầu của quản lý kinh tế, tài chính. Các sắc thuế chủ yếu hiện đang đƣợc áp dụng ở nƣớc ta hiện nay gồm: Thuế giá trị gia tăng, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế môn bài, thuế xuất nhập khẩu, thuế thu nhập cá nhân, thuế tài nguyên, thuế sử dụng đất nông nghiệp, thuế chuyển quyền sử dụng đất, thuế nhà, đất.

Khái niệm chi ngân sách nhà nước Chi NSNN là một bộ phận trong cơ cấu NSNN. Theo từ điển giải thích thuật ngữ luật học thì Chi NSNN là hoạt động của cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền phân phối và sử dụng quỹ NSNN. Mục đích của chi NSNN là thực hiện chức năng, nhiệm vụ của nhà nƣớc. Chi NSNN là nội dung của chấp hành NSNN nên thuộc trách nhiệm và quyền hạn của hệ thống cơ quan chấp hành và hành chính các cấp.

Căn cứ để thực hiện chi NSNN là dự toán ngân sách hàng năm, quy định của pháp luật về định mức, tiêu chuẩn chi ngân sách. Nếu hoạt động thu NSNN là nhằm thu hút các nguồn vốn tiền tệ để hình thành nên các quỹ NSNN thì chi NSNN là chu trình phân phối, sử dụng các nguồn vốn tiền tệ đã đƣợc tập trung vào quỹ tiền tệ đó.