phần mở đầu, kết luận - kiến nghị, tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn gồm có 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận quản lý hoạt động kiểm tra nội bộ trƣờng trung học cơ sở theo yêu cầu đổi mới giáo dục. Chƣơng 2: Thực trạng quản lý hoạt động kiểm tra nội bộ ở trƣờng trung học cơ sở huyện Hƣng Hà, tỉnh Thái Bình. Chƣơng 3: Biện pháp quản lý hoạt động kiểm tra nội bộ ở các trƣờng THCS huyện Hƣng Hà, tỉnh Thái Bình theo yêu cầu đổi mới giáo dục. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 5 http://www.vn download by : skknchat@gmail.com Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG KIỂM TRA NỘI BỘ TRƢỜNG THCS THEO YÊU CẦU ĐỔI MỚI GIÁO DỤC 1.
Tổng quan vấn đề nghiên cứu 1. Các nghiên cứu của thế giới Quản lý có một vai trò hết sức quan trọng trong mọi lĩnh vực từ chính trị, kinh tế, văn hoá đến mọi hoạt động của đời sống xã hội. Ngay từ thời xa xƣa để chống chọi với sự khắc nghiệt của thiên nhiên và để duy trì sự tồn tại của mình con ngƣời đã phải kết thành từng nhóm, cũng từ đây trong quá trình lao động đòi hỏi có sự tổ chức, điều khiển và phối hợp hành động tức là cần có sự quản lý. Quản lý nhằm tạo ra một hiệp lực, một môi trƣờng thuận lợi, một thuộc tính mới, đạt đƣợc mục tiêu của nhóm, của tập thể.
Các Mác đã khẳng định: “Tất cả mọi lao động xã hội trực tiếp hay lao động chung chừng nào tiến hành trên quy mô tương đối lớn thì ít nhiều cũng cần đến một sự chỉ đạo để điều hoà những cá nhân và thực hiện những chức năng chung phát sinh từ sự vận động của toàn bộ CSVC, khác với sự vận động của những khí quan độc lập của nó. Một người độc tấu vĩ cầm thì tự mình điều khiển lấy mình, còn một dàn nhạc thì cần phải có nhạc trưởng”[4]. Thời cổ đại, tƣ tƣởng đức trị của Khổng Tử với triết lý Đạo Nhân đã chi phối hoạt động quản lý, chủ yếu đối với việc quản lý xã hội, đất nƣớc “Trị quốc, bình thiên hạ” bởi lẽ nền kinh tế thời đó chỉ là tiểu nông, thủ công nghiệp và buôn bán nhỏ. Cặp phạm trù Nhân - Lợi đã có ảnh hƣởng nhất định đến quản lý qua tƣ tƣởng nhân bản “Làm cho dân giàu, nƣớc mạnh” đƣợc các đời sau kế thừa và phát triển.
Đến thời Chiến quốc (280 - 233 trƣớc công nguyên), kinh tế khá phát triển song lại kém ổn định về chính trị - xã hội, Hàn Phi Tử đã chủ xƣớng tƣ tƣởng pháp trị, coi trọng pháp chế nghiêm khắc và đề cao thuật dùng ngƣời. Đó là tƣ tƣởng duy lý, duy lợi đƣợc tái hiện sau hơn 2000 năm ở phƣơng Tây trong triết lý “Con ngƣời kinh tế”. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 6 http://www.vn download by : skknchat@gmail.com Giáo dục và đào tạo có vị trí, vai trò hết sức quan trọng đối với sự phát triển của mỗi quốc gia, dân tộc. Nhiều quốc gia trên thế giới đã đạt đƣợc những thành tựu to lớn trong quá trình phát triển nhờ sớm coi trọng vai trò của giáo dục và đào tạo nhƣ Nhật Bản với quan điểm coi Giáo dục đào tạo là quốc sách hàng đầu; cần kết hợp hài hoà giữa bản sắc văn hóa lâu đời phƣơng Đông với những tri thức Phƣơng Tây hiện đại; Singapore với phƣơng châm: Thắng trong cuộc đua về giáo dục sẽ thắng trong cuộc đua về phát triển kinh tế; cƣờng quốc Mỹ cũng luôn chú trọng đến việc: Tập trung cho đầu tƣ giáo dục - đào tạo và thu hút nhân tài; Liên xô trƣớc đây cũng đã khẳng định: Chính sách về con ngƣời là điểm bắt đầu và là điểm kết thúc của mọi chính sách kinh tế - xã hội.
Với sự phát triển thƣơng mại (thế kỷ XVI) và cách mạng công nghiệp ở châu Âu (thế kỷ XVIII), hoạt động quản lý đƣợc tách ra thành một chức năng riêng nhƣ một nghề chuyên nghiệp từ sự phân công lao động xã hội. Quản lý từng bƣớc tách ra khỏi triết học để trở thành một khoa học độc lập, khoa học quản lý. Đã có rất nhiều công trình tiêu biểu trong và ngoài nƣớc nghiên cứu lý luận về quản lý nói chung và quản lý trong lĩnh vực GD và Đào tạo nói riêng nhƣ: Rober Owen, Chaler Babbage, H. Taylor, các công trình nghiên cứu của các nhà GD Nga nhƣ P.Saxerđôtôp đi sâu nghiên cứu Những vấn đề về quản lý trƣờng học; M.Cônđacốp - Cơ sở lý luận khoa học quản lý giáo dục… 1.
Nghiên cứu trong nước Sinh thời, chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng căn dặn thế hệ trẻ Việt Nam: Non sông Việt Nam có trở nên tươi đẹp hay không, dân tộc Việt Nam có bước tới đài vinh quang sánh vai cùng các cường quốc năm châu được hay không, chính là nhờ một phần lớn ở công học tập của các em. Lời dạy của Ngƣời chứa đựng toàn bộ giá trị chân lý của thời đại mang tên Ngƣời. Để không bị tụt hậu, để xây dựng và phát triển thành công một đất nƣớc độc lập tự do theo định hƣớng xã hội chủ nghĩa thì rất cần phải nhận thức rõ hơn nữa vị trí và vai trò của giáo dục và đào tạo. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 7 http://www.vn download by : skknchat@gmail.com Ngay từ khi giành đƣợc chính quyền (tháng 8/1945), Đảng và Nhà nƣớc ta đã rất quan tâm đến giáo dục, coi sự dốt nát nguy hiểm nhƣ giặc ngoại xâm, ngày nay càng coi trọng giáo dục hơn, Nghị quyết Hội nghị lần thứ 2 Ban chấp hành trung ƣơng Đảng khoá VIII đã khẳng định: “Phải thực sự coi giáo dục - đào tạo là quốc sách hàng đầu”[10] toàn xã hội chăm lo đến sự nghiệp giáo dục.
Giáo dục ngày nay đƣợc coi là nền tảng cho sự phát triển khoa học kỹ thuật, là cội nguồn để dân giàu - nƣớc mạnh - xã hội công bằng, dân chủ, văn minh. Trong thƣ gửi ngành giáo dục nhân ngày khai trƣờng năm học mới 2013-2014, Chủ tịch nƣớc Trƣơng Tấn Sang đã nhắn gửi các em học sinh: Các em là những chủ nhân tƣơng lai của đất nƣớc. Tôi mong các em chăm chỉ học tập, rèn luyện và tích cực tham gia các hoạt động xã hội, sử dụng thời gian quý giá trong quãng đời học sinh, sinh viên để chuẩn bị tốt hành trang lập thân, lập nghiệp, sau này phụng sự quê hƣơng, đất nƣớc. Nhận thức đƣợc vai trò to lớn của giáo dục trong tiến trình xây dựng và phát triển đất nƣớc, các nhà nghiên cứu giáo dục trong và ngoài nƣớc đã có nhiều công trình nghiên cứu về lý luận giáo dục, đặc biệt là về quản lý giáo dục: Trần Kiểm - Những vấn đề cơ bản của khoa học quản lý giáo dục; Khoa học quản lý nhà trƣờng phổ thông; Đặng Quốc Bảo - Một số khái niệm về quản lý giáo dục - đào tạo; Các công trình trên cung cấp cho các nhà quản lý giáo dục các cấp về lý luận cũng nhƣ thực tiễn quản lý giáo dục, quản lý nhà trƣờng.
Về quản lý nhà trƣờng, các tác giả đã nêu lên những nguyên tắc chung của việc quản lý hoạt động dạy - học, từ đó chỉ rõ một số biện pháp quản lý nhà trƣờng. Một trong số các biện pháp hữu hiệu để duy trì, điều chỉnh hoạt động của hệ quản lý đi đúng mục tiêu, kế hoạch đó là các biện pháp kiểm tra, thanh tra, đánh giá kết quả công việc trong từng giai đoạn nhất định. Tác giả Hà Sỹ Hồ đã khẳng định: "Chức năng kiểm tra đặc biệt quan trọng vì quá trình quản lý đòi hỏi những thông tin chính xác, kịp thời về thực trạng của đối tượng quản lý, về việc thực hiện các quyết định đã đề ra, tức là Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 8 http://www.vn download by : skknchat@gmail.com đòi hỏi những liên hệ ngược chính xác, vững chắc giữa các phân hệ quản lý…Quản lý mà không kiểm tra thì quản lý sẽ ít hiệu quả và trở thành quản lý quan liêu" [19]. Theo Nguyễn Ngọc Quang trong cuốn "Những khái niệm cơ bản về lý luận, quản lý giáo dục" cho rằng: «Quá trình quản lý diễn ra qua năm giai đoạn: chuẩn bị kế hoạch hoá; kế hoạch hoá; tổ chức; chỉ đạo và kiểm tra, trong đó, giai đoạn 5 - kiểm tra, là giai đoạn cuối cùng, kết thúc một chu trình quản lý.
Kiểm tra giúp cho việc chuẩn bị tích cực cho kỳ kế hoạch tiếp theo. Kiểm tra tốt, đánh giá được sâu sắc và chuẩn bị trạng thái cuối cùng của hệ (nhà trường) thì đến kỳ kế hoạch (năm học) tiếp theo việc soạn thảo kế hoạch năm học mới sẽ thuận lợi, kế thừa được các mặt mạnh để tiếp tục phát huy, phát hiện được lệch lạc để uốn nắn, loại trừ » [28]. Tác giả kết luận: "Như vậy, theo lý thuyết xibecnêtic, kiểm tra giữ vai trò liên hệ nghịch trong quá trình quản lý. Nó giúp cho chủ thể quản lý điều khiển một cách tối ưu hệ quản lý.
Không có kiểm tra, không có quản lý"[28]. Hiện nay các văn bản pháp quy đề cập đến hoạt động kiểm tra nội bộ trƣờng học chƣa nhiều, các văn bản chỉ đạo của cơ quan quản lý giáo dục các cấp liên quan đến hoạt động thanh tra, kiểm tra giáo dục mới chủ yếu tập trung đề cập đến các hoạt động thanh tra giáo dục (Hƣớng dẫn thi hành Luật thanh tra; Nghị định của Chính phủ về thanh tra Giáo dục, Thông tƣ của Bộ GD-ĐT hƣớng dẫn thi hành Nghị định của Chính phủ về thanh tra Giáo dục, Hƣớng dẫn của Bộ giáo dục và đào tạo về công tác thanh tra từng năm học…), chƣa có nhiều nội dung chỉ đạo, hƣớng dẫn nội dung, quy trình, cách thức tổ chức hoạt động kiểm tra nội bộ của các cơ sở giáo dục vì vậy việc tổ chức tập huấn, triển khai công tác kiểm tra nội bộ tới các nhà trƣờng gặp không ít khó khăn. Tính đến nay đã có một số đồng nghiệp có đề tài nghiên cứu về công tác kiểm tra nội bộ trƣờng học nhƣ: Nguyễn Ngọc Huynh với đề tài « Một số giải pháp quản lý nâng cao chất lƣợng hoạt động kiểm tra nội bộ trƣờng Trung học cơ sở ở huyện Quan Sơn Thanh Hóa »; Lại Thị Thanh Huyền Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 9 http://www.vn download by : skknchat@gmail.com với đề tài «Quản lý hoạt động kiểm tra nội bộ ở các trƣờng tiểu học thành phố Vĩnh Yên, tỉnh Vĩnh Phúc»; .