Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN 1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề Ở bất kỳ giai đoạn lịch sử nào; một quốc gia muốn phát triển sự nghiệp giáo dục - đào tạo đều phải có sự quan tâm đúng mức đến việc đào tạo giáo viên, bồi dưỡng và sử dụng đội ngũ giáo viên. "Phát triển đội ngũ nhà giáo đáp ứng yêu cầu vừa tăng quy mô, vừa nâng cao chất lượng, hiệu quả và đổi mới phương pháp dạy - học" [61; 138] chính là một trong những mục tiêu của Chiến lược phát triển giáo dục Việt Nam 2001 - 2010. Vì thế, hệ thống quản lý giáo dục các trường sư phạm ở nước ta hiện nay đang tập trung vào quản lý chất lượng đào tạo.
Đào tạo đội ngũ giáo viên tiểu học có chất lượng đang là vấn đề được nhiều nhà khoa học, nhà giáo dục quan tâm. • Nguyễn Hữu Dũng với bài "Nâng cao chất lượng đào tạo giáo viên tiểu học" [15] cho rằng: các nhà quản lý giáo dục cần xác định đúng đắn mục tiêu, nội dung và phương pháp đào tạo giáo viên tiểu học. - Mục tiêu đào tạo phải hướng vào việc hình thành và phát triển nhân cách của sinh viên thành nhà giáo dục, có tính tích cực công dân, tính sáng tạo. - Nội dung đào tạo gồm những kiến thức và kỹ năng có liên quan đến môn học; những kiến thức và kỹ năng có liên quan đến việc tiến hành hoạt động dạy học và hoạt động giáo dục ở tiểu học.
- Phương pháp đào tạo giáo viên tiểu học cần theo hướng tập trung vào hoạt động của người học. • Trong bài viết "Về đổi mới phương pháp đào tạo giáo viên tiểu học nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục - đào tạo" [56], Nguyễn Hữu Trí, Trường Cao đẳng Sư phạm Nghệ An, đã nêu lên các giải pháp cho các nhà quản lý trường sư phạm, như: - Đổi mới công tác tuyển sinh; Thực hiện triệt để việc đẩy mạnh hoạt động đổi mới phương pháp giảng dạy và học tập trong các trường sư phạm; 10 - Cần có chính sách khuyến khích và thu hút những học sinh giỏi để đào tạo giáo viên tiểu học; bảo đảm các chế độ, chính sách và có kế hoạch đào tạo bồi dưỡng giáo viên tiểu học. • Lê Đức Ngọc, Trung tâm Đảm bảo chất lượng đào tạo và Nghiên cứu phát triển giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội, khi nghiên cứu "Chất lượng giáo viên tiểu học nhìn từ góc độ năng lực" [46] đã khẳng định: - Chất lượng giáo viên tiểu học thể hiện qua năng lực được đào tạo sau khi học xong chương trình đào tạo cử nhân giáo dục tiểu học. Năm thành tố tạo nên chất lượng giáo viên tiểu học chính là: chất lượng sinh viên; khối lượng, nội dung, trình độ kiến thức được đào tạo; năng lực nhận thức, năng lực tư duy được đào tạo; phẩm chất nhân văn được đào tạo; kỹ năng sư phạm được đào tạo.
- Bên cạnh đề xuất một thang bậc đào tạo theo năng lực, tác giả trình bày 6 khâu chính cần tiến hành nhằm đảm bảo chất lượng đào tạo giáo viên tiểu học: xây dựng chương trình đào tạo thực hiện mục tiêu năng lực; giảng dạy theo mục tiêu năng lực; học tập theo mục tiêu năng lực; kiểm tra đánh giá thành quả học tập theo mục tiêu năng lực; xây dựng kế hoạch, tổ chức và quản lý đào tạo theo mục tiêu năng lực; thanh tra và kiểm định chất lượng theo mục tiêu năng lực. • Quản lý học tập là một trong những yếu tố không thể thiếu để tạo nên chất lượng đào tạo giáo viên tiểu học. Trong bài "Đào tạo giáo viên tiểu học trình độ đại học ở Trường Đại học Sư phạm Hà Nội" [9], Vũ Quốc Chung đã đề xuât tiến hành thực nghiệm các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng quản lý quá trình đào tạo giáo viên tiểu học. Trọng tâm của các giải pháp nay chính là xoay quanh việc nâng cao chất lượng quản lý học tập, với: - Tổ chức dạy học theo hướng tạo ra các tình huống để mỗi sinh viên tự học, tự rèn các kỹ năng cơ bản và ứng xử các kỹ năng vào các tình huống sư phạm điển hình.
- Xây dựng hệ thống các kỹ năng cơ bản, bắt buộc phải được rèn luyện thành công đối với sinh viên. 11 Xác định quy chế rèn luyện nghiệp vụ sư phạm trong trường sư phạm và trường tiểu học. - Dành thời gian cụ thể (ít nhất 1 học kỳ) để giúp sinh viên hoàn toàn tự học và rèn luyện ở trường tiểu học. - Khai thác triệt để các sản phẩm của công nghệ thông tin trong đào tạo giáo viên tiểu học.
Tóm lại, các công trình nghiên cứu, các bài viết về nâng cao chất lượng đào tạo giáo viên tiểu học ngày càng xuất hiện nhiều hơn đã cho thấy tầm quan trọng của vấn đề này. Điểm chung của các công trình, các bài viết trên là: - Chất lượng đào tạo giáo viên tiểu học ở trường sư phạm do nhiều yếu tố: giáo viên, sinh viên, chương trình, nội dung kiến thức, phương pháp dạy học, công tác quản lý học tập, nghiên cứu khoa học, cơ sở vật chất, kinh phí,. - Đề xuất những giải pháp tổng thể cũng như giải pháp bộ phận mà các nhà quản lý giáo dục cần thực hiện nhằm nâng cao chát lượng đào tạo giáo viên tiểu học ở trường sư phạm, như: + Xác định đúng đắn mục tiêu, nội đung và phương pháp đào tạo giáo viên tiểu học; + Đổi mới công tác tuyển sinh ngành đào tạo giáo viên tiểu học; + Tổ chức dạy-học theo hướng tập trung vào hoạt động của người học, tạo điều kiện để sinh viên có kỹ năng và thói quen tự học; + Bảo đảm thực hiện đầy đủ các chế độ, chính sách cho sinh viên trong quá trình được đào tạo. Tuy nhiên, thực trạng quản lý học tập đối với sinh viên ngành Tiểu học nói riêng, quản lý đào tạo giáo viên tiểu học nói chung trong các trường sư phạm, đặc biệt đôi với trường cao đẳng sư phạm vẫn còn là chủ đề chưa được nghiên cứu.
Qua đề tài "Thực trọng quản lý học tập đối với sinh viên ngành Tiểu học ở trường Cao đẳng Sư phạm Vĩnh Long", tác giả mong góp một phần rất nhỏ vào việc khai thác chủ đề nêu trên. Một số khái niệm cơ bản của vấn đề nghiên cứu □ Quản lý: Trong quá trình tồn tại và phát triển của quản lý, đặc biệt trong quá trình xây dựng lý luận quản lý, định nghĩa khái niệm quản lý được nhiều nhà nghiên cứu lý luận cũng như thực hành quản lý đưa ra. • Harold Koontz - Cyril Odơnnel - Heinz Weihrich trong "Những vấn đề cốt yếu của quản lý" đã đưa ra định nghĩa: Quản lý là hoạt động thiết yếu của nhà quản lý để đảm bảo sự phối hợp, sự nỗ lực của mỗi cá nhân trong tổ chức nhằm đạt đến mục tiêu nhất định trong những điều kiện thời gian công sức và kinh phí bỏ ra ít nhất nhưng hiệu quả đạt cao nhất. [35; 3] • Theo Từ điển Giáo dục học thì quản lý là: Hoạt động hay tác động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý (người quản lý) đến khách thể quản lý (người bị quản lý) trong một tổ chức nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt được mục đích của tổ chức.
Các hình thức chức năng quản lý bao gồm chủ yếu: kế hoạch hóa, tổ chức, chỉ đạo hoặc lãnh đạo và kiểm tra. [23; 326] □ Quản lý giáo dục, quản lý nhà trường: • Quản lý giáo dục: Hoạt động quản lý rất đa dạng và phức tạp. Trong cuộc sống có bao nhiêu lĩnh vực hoạt động thì có bấy nhiêu các hình thức quản lý. Ứng với hoạt động giáo dục có quản lý giáo dục.
- Theo nghĩa rộng, "quản lý giáo dục là thực hiện việc quản lý trong lĩnh vực giáo dục" [23; 327]. Ngày nay, lĩnh vực giáo dục mở rộng hơn nhiều so với trước, do chỗ mở rộng đối tượng giáo dục từ thế hệ trẻ sang người lớn và toàn bộ xã hội. Tuy nhiên, giáo dục thế hệ trẻ vẫn là bộ phận nòng cốt của lĩnh vực giáo dục cho toàn xã hội. Theo nghĩa hẹp, quản lý giáo dục, chủ yêu là "quản lý giáo dục thế hệ trẻ, giáo dục nhà trường, giao dục trong hệ thống giáo dục quốc dân" [23; 327].
Quản lý giáo dục gồm hai mặt lớn là quản lý nhà nước về giáo dục và quản lý nhà trường cùng với các cơ sở giáo dục khác. Quản lý giáo dục là việc 13 thực hiện và giám sát những chính sách giáo dục, đào tạo trên cấp độ quốc gia, vùng, địa phương và cơ sở. Quản lý giáo dục hiện nay ở nước ta chính là: Một hệ thống tác động có mục đích, có kế hoạch, hợp quy luật của chủ thể quản lý nhằm làm cho hệ thống giáo dục vận hành theo đường lối và nguyên lý giáo dục của Đảng thực hiện các tính chất của nền giáo dục xã hội chủ nghĩa Việt Nam mà tiêu điểm hội tụ là quá trình dạy học cho thế hệ trẻ đạt được mục tiêu dự kiến tiến lên trạng thái mới về chất. Quản lý nhà trường: Quản lý nhà trường trở thành một vấn đề quan trọng của quản lý giáo dục vì sự tồn tại của nhà trường thể hiện sự tồn tại của giáo dục.
Đứng về lý thuyết điều khiển thì nhà trường là hệ bị điều khiển (trực thuộc Bộ Giáo dục - Đào tạo, sở Giáo dục - Đào tạo,.), là đối tượng quản lý. Song khi tính xã hội trong nhà trường càng cao thì đòi hỏi các cấp quản lý phải quan tâm, nhà trường lại chính là đối tượng phục vụ của các cấp quản lý. Khi cơ chế quản lý nhà nước chuyển đổi, tăng cường phân cấp phân quyền thì vai trò quản lý của nhà trường lại càng lớn. Xác định nhà trường là một thể chế giáo dục chuyên biệt nhằm hình thành và phát triển nhân cách của người học theo một mục đích nhất định thì: Quản lý nhà trường là thực hiện hoạt động quản lý giáo dục trong tổ chức nhà trường.
Hoạt dộng quản lý nhủ trường do chủ thể quản lý nhà trường thực hiện, bao gồm các hoạt dộng quản lý bên trong nhà trường như: quản lý giáo viên; quản lý học sinh; quản lý quá trình dạy-học, giáo dục; quản lý cơ sở vật chất, trang thiết bị trường học; quản lý tài chính trường học; quản lý lớp học như nhiệm vụ của giáo viên; quản lý quan hệ giữa nhà trường và cộng đồng xã hội.
