CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Một số khái niệm có liên quan đến vấn đề nghiên cứu. Khái niệm giáo dục thể chất.
Có nhiều khái niệm về GDTC. Theo tác giả Vũ Đức Thu (1995) thì, GDTC là quá trình sư phạm nhằm giáo dục và đào tạo thế hệ trẻ, hoàn thiện về thể chất và nhân cách, nâng cao khả năng làm việc và kéo dài tuổi thọ [35]. Theo quan điểm của các tác giả Nguyễn Toán, Phạm Danh Tốn (2017) thì, GDTC là một loại hình giáo dục mà nội dung chuyên biệt là dạy học vận động (động tác) và phát triển có chủ định các tố chất vận động của con người [45]. GDTC bao gồm dạy học động tác và giáo dục các tố chất thể lực.
Dạy học động tác là nội dung cơ bản của quá trình giáo dưỡng thể chất. Đó là quá trình tiếp thu có hệ thống những cách thức điều khiển động tác, vốn kỹ năng, kỹ xảo cần thiết cho cuộc sống và những tri thức chuyên môn. Còn giáo dục các tố chất thể lực là sự tác động hợp lý tới sự phát triển tố chất đảm bảo năng lực vận động. Trong hệ thống giáo dục, nội dung đặc trưng này của GDTC gắn liền với trí dục, đạo đức, mỹ dục và giáo dục lao động.
Thông qua GDTC, hình thái và chức năng các hệ cơ quan trong cơ thể được tác động, thay đổi và từng bước hoàn thiện, các tố chất thể lực, kỹ năng, kỹ xảo vận động được hình thành, năng lực vận động được đảm bảo. Như vậy có thể thấy, GDTC trong trường học là quá trình giải quyết những nhiệm vụ giáo dục, giáo dưỡng mà đặc điểm của quá trình này là tất cả các dấu hiệu chung của quá trình sư phạm, vai trò chỉ đạo của nhà sư phạm, tổ chức hoạt động tương ứng với các nguyên tắc sư phạm nhằm hoàn thiện thể chất, nhân cách, năng lực vận động và nâng cao khả năng làm việc và kéo dài tuổi thọ của con người. Giáo dục thể chất và thể thao trong trường học bao gồm hoạt động thể dục thể thao nội khóa và hoạt động TDTT ngoại khóa. Giáo dục thể chất trong trường học là chế độ giáo dục bắt buộc nhằm tăng cường sức khỏe, phát triển luan an 7 thể chất, góp phần hình thành và bồi dưỡng nhân cách, đáp ứng yêu cầu giáo dục toàn diện cho người học.
Nhà nước khuyến khích và tạo mọi điều kiện phát triển các hoạt động thể dục thể thao ngoại khóa, tự chọn… 1. Khái niệm giờ học giáo dục thể chất. Giờ học giáo dục thể chất là quá trình sư phạm, giải quyết những nhiệm vụ giáo dục, giáo dưỡng nhằm trang bị những kiến thức, kỹ năng, hoàn thiện thể chất, nhân cách, năng lực vận động cho học sinh, sinh viên; đáp ứng yêu cầu giáo dục toàn diện trong nhà trường [26], [48]. Đặc thù giờ học thực hành kỹ thuật của môn học GDTC, các học phần mang tính hỗn hợp cả lý thuyết và thực hành kỹ thuật chuyên ngành, không mang tính chất thực hành đơn thuần.
Hoạt động GDTC được thực hiện dưới hai hình thức: GDTC nội khóa và hoạt động TDTT ngoại khóa: Giáo dục thể chất nội khóa: giờ học GDTC nội khóa là hoạt động giáo dục bắt buộc, được thực hiện theo chương trình môn học GDTC theo quy định của nhà trường (chương trình môn học GDTC cho sinh viên trong các trường thể hiện mục tiêu chương trình, yêu cầu về kiến thức, kỹ năng, thái độ hành vi của người học; nội dung chương trình, cách thức đánh giá kết quả học tập). Hoạt động TDTT ngoại khóa: được thực hiện theo kế hoạch hàng năm của các trường. Nội dung là tổ chức các hoạt động TDTT vào những thời gian nhàn rỗi của sinh viên một cách lành mạnh và có nội dung, giáo dục những hiểu biết, những kiến thức, sử dụng một cách tự giác các phương tiện giáo dục TDTT khác nhau trong đời sống và hoạt động hàng ngày. Những buổi tập ngoại khoá có nội dung khác nhau sẽ giúp cho sinh viên nắm được nội dung trong chương trình học tập về TDTT, cũng như đáp ứng yêu cầu tiêu chuẩn rèn luyện thể lực…, ngoài ra còn giúp cho việc hoàn thiện các môn thể thao tự chọn [20], [31].
Khái niệm biện pháp. Theo Từ điển tiếng Việt, biện pháp là cách thức, là con đường để tác động đến đối tượng. Trong giáo dục, người ta thường quan niệm biện pháp là luan an 8 yếu tố hợp thành của phương pháp, phụ thuộc vào phương pháp. Trong tình huống sư phạm cụ thể, phương pháp và biện pháp giáo dục có thể chuyển hoá lẫn nhau.
Như vậy có thể thấy, biện pháp là cách làm, cách giải quyết một vấn đề cụ thể. Có nhiều loại biện pháp như: biện pháp hành chính, biện pháp kĩ thuật… [54]. Biện pháp chính là những cách thức cụ thể để thực hiện phương pháp quản lý. Vì đối tượng quản lý phức tạp đòi hỏi những biện pháp quản lý rất đa dạng và linh hoạt.
Các biện pháp quản lý có liên quan chặt chẽ với nhau tạo thành một hệ thống các biện pháp, các biện pháp này sẽ giúp cho các nhà quản lý thực hiện tốt hơn các phương pháp quản lý của mình mang lại hiệu quả tối ưu của bộ máy [54]. Khái niệm học tập, hiệu quả học tập, hiệu quả học tập môn giáo dục thể chất. Học tập: Học tập theo nghĩa chung nhất là quá trình lĩnh hội tri thức, kinh nghiệm và những tri thức, kinh nghiệm này tạo ra sự thay đổi sâu sắc trong nhận thức, thái độ, hành vi của con người. Các nhân tố cấu thành hoạt động học tập: nội dung của hoạt động học tập, điều kiện học tập, nhiệm vụ của hoạt động học tập, hành động học tập [28], [29].
Hiệu quả: Thuật ngữ “hiệu quả” được sử dụng trong nhiều lĩnh vực, song khái niệm hiệu quả trong từ điển Tiếng Việt được giải thích như sau: Hiệu quả là kết quả mong muốn, cái sinh ra kết quả mà con người chờ đợi và hướng tới, có nội dung khác nhau ở những lĩnh vực khác nhau. Trong sản xuất, hiệu quả có nghĩa là hiệu suất và năng suất, trong kinh doanh là lãi suất và lợi nhuận. Trong xã hội, hiệu quả xã hội tức là có tác dụng tích cực đối với sự phát triển lĩnh vực đó [28], [29]. Vì thế, hiệu quả của chương trình GDTC trong trường Đại học là kết quả tích cực đem lại trong quá trình thực hiện nhiệm vụ chương trình GDTC.
Hiệu quả học tập: Khái niệm hiệu quả học tập là một khái niệm cụ thể, mang tính chuyên sâu về lĩnh vực học tập của một cá nhân hay tập thể. Hiệu luan an 9 quả học tập là những kết quả về mặt học tập của một hoạt động nào đó liên quan đến học tập đem lại [28], [29]. Hiệu quả học tập môn GDTC: Căn cứ vào khái niệm GDTC, giờ học GDTC, trên cơ sở khái niệm hiệu quả học tập, có thể đi đến khái niệm hiệu quả học tập môn GDTC là những kết quả về mặt học tập, rèn luyện kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo về kỹ thuật động tác các môn thể thao nhằm nâng cao năng lực vận động, hoàn thiện thể chất, nhân cách cho người tập đáp ứng yêu cầu giáo dục toàn diện trong nhà trường. Hiệu quả học tập GDTC thể hiện thông qua kết quả học tập, rèn luyện các môn học GDTC (được đánh giá thông qua điểm số các môn học và sự phát triển về năng lực thể chất của sinh viên).
Khái quát về công tác giáo dục thể chất trong các trường Đại học hiện nay. Vị trí, vai trò của giáo dục thể chất trong hệ thống giáo dục. GDTC là một trong những mục tiêu giáo dục toàn diện của Đảng và Nhà nước ta, và nằm trong hệ thống giáo dục quốc dân. GDTC trong trường học có thể được hiểu là: “Quá trình sư phạm nhằm giáo dục và đào tạo thế hệ trẻ, hoàn thiện về thể chất và nhân cách, nâng cao khả năng làm việc, và kéo dài tuổi thọ của con người” [36].
GDTC cũng như các loại hình giáo dục khác, là quá trình sư phạm với đầy đủ đặc điểm của nó, có vai trò chủ đạo của nhà sư phạm, tổ chức hoạt động của nhà sư phạm phù hợp với học sinh với nguyên tắc sư phạm. GDTC chia thành hai mặt tương đối độc lập: dạy học động tác (giáo dưỡng thể chất) và giáo dục tố chất thể lực. Trong hệ thống giáo dục nội dung đặc trưng của GDTC được gắn liền với giáo dục, trí dục, đức dục, mỹ dục và giáo dục lao động. GDTC trong trường Đại học được xem là phương tiện có hiệu quả để tăng cường sức khỏe, nâng cao thể lực cho sinh viên, những người chủ tương lai của đất nước.
Trong quá trình học tập và rèn luyện thân thể, cùng với sự củng cố và phát triển các tố chất thể lực, các phẩm chất ý chí, tính tự tin, lòng dũng cảm, tinh thần tập thể, đoàn kết, giúp đỡ lẫn nhau… chính vì vậy luan an 10 GDTC đã trở thành một bộ phận hữu cơ của mục tiêu giáo dục và đào tạo, đồng thời là một mặt giáo dục toàn diện nhằm tạo ra lớp người “phát triển cao về trí tuệ, cường tráng về thể chất, phong phú về tinh thần, trong sáng về đạo đức” [1], [8], [36], [39], [41]. GDTC là một lĩnh vực TDTT xã hội với nhiệm vụ là: “Phát triển toàn diện các tố chất thể lực, và trên cơ sở đó phát triển các năng lực thể chất, bảo đảm hoàn thiện thể hình, củng cố sức khoẻ, hình thành theo hệ thống và tiến hành hoàn thiện đến mức cần thiết các kỹ năng và kỹ xảo quan trọng cho cuộc sống” [36], đồng thời chương trình môn học GDTC trong các nhà trường nói chung và các trường Đại học, Cao đẳng và Trung học chuyên nghiệp nói riêng nhằm giải quyết các nhiệm vụ giáo dục đó là: “Trang bị kiến thức, kỹ năng và rèn luyện thể lực cho học sinh, sinh viên” [36]. Cùng với sự chăm lo tới đời sống vật chất và tinh thần của sinh viên, GDTC và thể thao với bản chất là hoạt động vận động, là một phương tiện hữu ích, hợp lý giữa chế độ học tập và nghỉ ngơi tích cực, giữ gìn và nâng cao sức khỏe, năng lực hoạt động trong tất cả các thời kỳ học tập. Việc học GDTC còn có tác dụng quan trọng trong quá trình rèn luyện đạo đức, ý chí và thẩm mỹ cho lớp trẻ.
Đối với thế hệ trẻ, GDTC và thể thao lại càng quan trọng hơn bao giờ hết. Vì đây là thời kỳ nhạy cảm nhất để phát triển và hoàn thiện thể chất, nhân cách trong cuộc đời của con người.