Quản lý hoạt động trải nghiệm ở các trường tiểu học huyện Ba Chẽ, tỉnh Quảng Ninh

Luận văn quản lý hoạt động trải nghiệm ở trường tiểu học huyện Ba Chẽ, Quảng Ninh - Hoàng Văn Ngư

• Tác giả: Hoàng Văn Ngư
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Tuyết Hạnh
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
• Đề tài: Quản lý hoạt động trải nghiệm ở các trường tiểu học huyện Ba Chẽ, tỉnh Quảng Ninh
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Tổng quan về quản lý hoạt động trải nghiệm tiểu học Ba Chẽ

Hoạt động trải nghiệm là thành phần bắt buộc trong Chương trình Giáo dục Phổ thông 2018. Tại huyện Ba Chẽ, tỉnh Quảng Ninh, hoạt động này được triển khai tại 4 trường tiểu học: Minh Cầm, Đạp Thanh, Đồn Đạc và Thị Trấn Ba Chẽ. Đây là một huyện miền núi, nơi học sinh chủ yếu là con em đồng bào dân tộc thiểu số, có điều kiện kinh tế - xã hội còn nhiều khó khăn.

Năm học 2022-2023, tổng số học sinh toàn huyện là 1.127 em, phân bổ trong 61 lớp, với tỉ lệ bình quân 18,5 học sinh/lớp. Các trường đều đạt kiểm định chất lượng giáo dục cấp độ 2 và đạt chuẩn quốc gia mức độ 1. Kết quả học tập môn Hoạt động trải nghiệm năm học 2022-2023 cho thấy 12,1% học sinh hoàn thành xuất sắc, 27,9% hoàn thành tốt và 59,9% hoàn thành chương trình. Quản lý hoạt động trải nghiệm đóng vai trò then chốt trong việc hình thành năng lực thích ứng với cuộc sống, năng lực thiết kế và tổ chức hoạt động cho học sinh tiểu học. Nhà trường cần có kế hoạch bài bản, phân công rõ ràng và kiểm tra đánh giá thường xuyên để đảm bảo chất lượng.

1.1. Bối cảnh giáo dục tiểu học tại huyện Ba Chẽ

Huyện Ba Chẽ là địa bàn miền núi của tỉnh Quảng Ninh, với đặc thù dân số thưa thớt và đa dạng thành phần dân tộc. Trong 3 năm học từ 2020 đến 2023, số lớp dao động từ 61 đến 64 lớp, số học sinh từ 1.081 đến 1.145 em. Cơ sở vật chất các trường được đầu tư khang trang. Tuy nhiên, đội ngũ giáo viên còn thiếu kinh nghiệm tổ chức hoạt động trải nghiệm theo chương trình mới. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về công tác quản lý, bồi dưỡng chuyên môn và hỗ trợ giáo viên triển khai hiệu quả hoạt động trải nghiệm trong nhà trường tiểu học.

1.2. Vị trí của hoạt động trải nghiệm trong chương trình 2018

Chương trình Giáo dục Phổ thông 2018 xác định Hoạt động trải nghiệm là môn học bắt buộc ở cấp tiểu học, được đánh giá theo Thông tư 27/2020/TT-BGDĐT. Hoạt động này hướng đến hình thành hai năng lực đặc thù: năng lực thích ứng với cuộc sống và năng lực thiết kế, tổ chức hoạt động. Học sinh được rèn luyện kỹ năng tự nhận thức bản thân, làm chủ cảm xúc, lập kế hoạch cá nhân và tham gia hoạt động tập thể. Đây là nền tảng phát triển toàn diện nhân cách học sinh trong giai đoạn đầu đời, đặc biệt quan trọng với học sinh dân tộc thiểu số tại vùng núi như Ba Chẽ.

II. Thực trạng quản lý hoạt động trải nghiệm ở Ba Chẽ Quảng Ninh

Công tác quản lý hoạt động trải nghiệm tại các trường tiểu học huyện Ba Chẽ còn bộc lộ nhiều hạn chế. Cán bộ quản lý chưa xây dựng được kế hoạch tổng thể đủ chi tiết và phù hợp với đặc điểm địa phương. Việc phân công giáo viên phụ trách thiếu hệ thống, chưa gắn với năng lực và sở trường của từng người.

Nhiều giáo viên chưa nắm vững nội dung và phương pháp tổ chức hoạt động trải nghiệm theo chương trình mới. Hình thức tổ chức còn đơn điệu, chủ yếu theo kiểu truyền thống, chưa khai thác hiệu quả đặc thù văn hóa địa phương và điều kiện thiên nhiên của vùng núi. Kinh phí và cơ sở vật chất phục vụ hoạt động trải nghiệm còn thiếu thốn. Sự phối hợp giữa nhà trường, gia đình và cộng đồng trong tổ chức hoạt động chưa chặt chẽ. Công tác kiểm tra, đánh giá hoạt động trải nghiệm chưa thường xuyên, thiếu tiêu chí rõ ràng. Những hạn chế này ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng hình thành năng lực và phẩm chất cho học sinh tiểu học tại địa phương.

2.1. Hạn chế trong lập kế hoạch và tổ chức thực hiện

Cán bộ quản lý các trường tiểu học huyện Ba Chẽ chưa xây dựng kế hoạch hoạt động trải nghiệm theo năm học một cách có hệ thống. Kế hoạch còn mang tính hình thức, thiếu mục tiêu cụ thể, không gắn với điều kiện thực tế của từng trường. Việc phân công giáo viên tổ chức hoạt động thiếu căn cứ năng lực. Nguồn lực tài chính, nhân sự và cơ sở vật chất chưa được huy động hợp lý. Các hoạt động trải nghiệm chưa khai thác được tiềm năng văn hóa dân tộc bản địa, môi trường thiên nhiên đặc thù và cộng đồng địa phương làm tài nguyên học tập cho học sinh.

2.2. Hạn chế trong kiểm tra đánh giá và bồi dưỡng giáo viên

Công tác kiểm tra, giám sát hoạt động trải nghiệm chưa được thực hiện định kỳ và toàn diện. Hiệu trưởng chưa có bộ tiêu chí đánh giá cụ thể, dẫn đến nhận xét thiếu căn cứ và không thúc đẩy được sự cải tiến. Công tác bồi dưỡng chuyên môn cho giáo viên về phương pháp tổ chức hoạt động trải nghiệm còn hạn chế về số lượng và chất lượng. Giáo viên ít được dự giờ, trao đổi kinh nghiệm lẫn nhau. Điều này tạo ra khoảng cách giữa yêu cầu chương trình và năng lực thực tế của đội ngũ, ảnh hưởng đến hiệu quả tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh.

III. Giải pháp nâng cao quản lý hoạt động trải nghiệm tiểu học Ba Chẽ

Để nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động trải nghiệm tại các trường tiểu học huyện Ba Chẽ, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp thiết thực. Trước hết, cán bộ quản lý phải xây dựng kế hoạch hoạt động trải nghiệm theo năm học, học kỳ và từng chủ điểm, phù hợp với đặc điểm học sinh và điều kiện địa phương.

Cần tổ chức bồi dưỡng nâng cao năng lực cho giáo viên về phương pháp tổ chức hoạt động trải nghiệm. Hình thức sinh hoạt chuyên môn theo nghiên cứu bài học và cộng đồng học tập cần được áp dụng rộng rãi. Nhà trường cần thiết lập cơ chế phối hợp chặt chẽ với gia đình và cộng đồng địa phương trong tổ chức hoạt động. Cần khai thác không gian văn hóa dân tộc, làng nghề và môi trường tự nhiên của huyện làm địa điểm học tập trải nghiệm thực tế. Hệ thống kiểm tra, đánh giá cần được chuẩn hóa với tiêu chí rõ ràng và phản hồi kịp thời cho giáo viên. Đảm bảo nguồn kinh phí và cơ sở vật chất tối thiểu phục vụ tổ chức hoạt động.

3.1. Hoàn thiện cơ chế lập kế hoạch và phân công nhiệm vụ

Hiệu trưởng cần chỉ đạo xây dựng kế hoạch hoạt động trải nghiệm từ đầu năm học, có phân kỳ theo học kỳ và từng chủ điểm. Kế hoạch phải xác định rõ mục tiêu, nội dung, hình thức tổ chức, phân công nhân sự và nguồn lực cụ thể. Phân công nhiệm vụ cần căn cứ vào năng lực, sở trường và điều kiện của từng giáo viên. Tổ trưởng chuyên môn chịu trách nhiệm theo dõi, hỗ trợ và báo cáo tiến độ thực hiện. Kế hoạch cần linh hoạt điều chỉnh theo thực tế và phản hồi từ quá trình triển khai tại các trường.

3.2. Tăng cường phối hợp nhà trường gia đình và cộng đồng

Sự tham gia của gia đình và cộng đồng là nguồn lực quan trọng để tổ chức hoạt động trải nghiệm hiệu quả tại vùng miền núi. Nhà trường cần thiết lập kênh thông tin hai chiều với phụ huynh thông qua họp lớp, sổ liên lạc và ứng dụng công nghệ. Mời nghệ nhân, già làng, doanh nghiệp địa phương tham gia hướng dẫn học sinh trong các hoạt động trải nghiệm về văn hóa, nghề truyền thống và môi trường. Xây dựng quy chế phối hợp rõ ràng giữa nhà trường và các tổ chức đoàn thể, chính quyền địa phương trong tổ chức sự kiện giáo dục ngoài nhà trường cho học sinh tiểu học huyện Ba Chẽ.

IV. Kết luận và ứng dụng quản lý hoạt động trải nghiệm hiệu quả

Quản lý hoạt động trải nghiệm hiệu quả là yếu tố quyết định chất lượng giáo dục toàn diện tại các trường tiểu học huyện Ba Chẽ. Luận văn thạc sĩ của tác giả Hoàng Văn Ngư (2023) đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và làm rõ thực trạng quản lý hoạt động này tại địa bàn nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng các trường tiểu học Ba Chẽ đã đạt những kết quả ban đầu đáng ghi nhận trong triển khai hoạt động trải nghiệm theo chương trình 2018. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều tồn tại cần khắc phục về công tác lập kế hoạch, bồi dưỡng giáo viên, phối hợp các lực lượng và kiểm tra đánh giá. Các giải pháp đề xuất mang tính thực tiễn cao, có thể áp dụng ngay tại cơ sở. Nghiên cứu này còn có giá trị tham khảo cho các huyện miền núi có điều kiện tương đồng trong tỉnh Quảng Ninh và khu vực Đông Bắc Bộ. Việc duy trì cải tiến liên tục công tác quản lý sẽ góp phần nâng cao chất lượng giáo dục và phát triển toàn diện học sinh tiểu học tại vùng khó khăn.

4.1. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của nghiên cứu

Nghiên cứu góp phần làm phong phú thêm hệ thống lý luận về quản lý hoạt động trải nghiệm ở trường tiểu học trong bối cảnh đổi mới giáo dục. Về mặt thực tiễn, kết quả khảo sát và đề xuất giải pháp phù hợp đặc thù miền núi của huyện Ba Chẽ. Các giải pháp quản lý được thiết kế sát với điều kiện nguồn lực thực tế của các trường. Nghiên cứu cung cấp tài liệu tham khảo cho cán bộ quản lý giáo dục, Phòng GD&ĐT Ba Chẽ và Sở GD&ĐT Quảng Ninh trong chỉ đạo triển khai chương trình giáo dục phổ thông mới tại vùng khó khăn.

4.2. Định hướng phát triển và khuyến nghị

Phòng GD&ĐT huyện Ba Chẽ cần ban hành hướng dẫn cụ thể về tổ chức hoạt động trải nghiệm phù hợp đặc điểm địa phương. Hiệu trưởng các trường cần chủ động xây dựng văn hóa nhà trường lấy trải nghiệm làm trung tâm học tập. Cần có chính sách hỗ trợ, khuyến khích giáo viên sáng tạo trong thiết kế và tổ chức hoạt động. Trong giai đoạn tiếp theo, nghiên cứu có thể mở rộng sang cấp trung học cơ sở và so sánh liên huyện để đưa ra khuyến nghị chính sách giáo dục toàn diện hơn cho tỉnh Quảng Ninh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong tiến trình thực hiện Nghị quyết số 29-NQ/TW về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và triển khai Chương trình Giáo dục phổ thông 2018, huyện Ba Chẽ thuộc tỉnh Quảng Ninh là địa bàn mang tính đặc thù sâu sắc. Với tổng diện tích tự nhiên 606 km2, địa hình miền núi hiểm trở cùng 14 dân tộc anh em (trong đó đồng bào dân tộc thiểu số chiếm hơn 81%, riêng người Dao chiếm 45,2% và Tày chiếm 15,6%), giáo dục tiểu học tại đây gặp nhiều thách thức khi chuyển đổi mô hình dạy học sang phát triển phẩm chất và năng lực. Dù 100% trường học đã đạt chuẩn quốc gia mức độ 1 và được đầu tư phòng học thông minh, việc tổ chức hoạt động trải nghiệm theo Thông tư 32/2018/TT-BGDĐT vẫn gặp rào cản lớn về phương pháp tổ chức và năng lực quản lý sư phạm.

Luận văn thạc sĩ Quản lý giáo dục của tác giả Hoàng Văn Ngư tập trung làm rõ thực trạng quản lý và đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ tại 4 trường tiểu học huyện Ba Chẽ gồm Minh Cầm, Đạp Thanh, Đồn Đạc và Thị Trấn Ba Chẽ. Mục tiêu trọng tâm là khắc phục triệt để tình trạng học sinh học lý thuyết thụ động, thiếu hụt kỹ năng sống và năng lực thích ứng. Nghiên cứu bao quát số liệu thực tế giai đoạn 2020-2023, trực tiếp tác động tới 216 giáo viên và 1127 học sinh tiểu học toàn huyện. Đề tài mang ý nghĩa thực tiễn lớn, hướng tới nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, phấn đấu đưa tỷ lệ học sinh hoàn thành xuất sắc hoạt động trải nghiệm vượt qua mốc 12,1% đã ghi nhận trong năm học 2022-2023.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Khung lý thuyết của công trình được xây dựng vững chắc dựa trên Lý thuyết học từ trải nghiệm (Experiential Learning Theory) của David A. Kolb, Triết lý giáo dục thực nghiệm của John Dewey trong tác phẩm Kinh nghiệm và Giáo dục, Thuyết hoạt động của A. Leontiev và Lý thuyết kiến tạo sư phạm hiện đại. David A. Kolb khẳng định học từ trải nghiệm là quá trình tri thức và năng lực được tạo ra thông qua sự chuyển hóa kinh nghiệm cá nhân qua chu trình bốn giai đoạn: trải nghiệm cụ thể, quan sát phản ánh, khái quát hóa tri thức và thử nghiệm tích cực trong bối cảnh mới.

Luận văn chuẩn hóa hệ thống 4 khái niệm then chốt: Quản lý, Quản lý nhà trường, Hoạt động trải nghiệm tiểu học và Quản lý hoạt động trải nghiệm theo Chương trình Giáo dục phổ thông 2018. Hoạt động trải nghiệm cấp tiểu học là hoạt động giáo dục bắt buộc với định mức 105 tiết mỗi năm học, được cấu trúc theo 4 mạch nội dung cốt lõi: hướng vào bản thân, hướng đến xã hội, hướng đến tự nhiên và hướng nghiệp. Hoạt động này tích hợp bốn loại hình tổ chức chính gồm Sinh hoạt dưới cờ, Sinh hoạt lớp, Hoạt động giáo dục theo chủ đề và Câu lạc bộ sở thích, nhằm hình thành ba nhóm năng lực đặc thù: thích ứng với cuộc sống, thiết kế và tổ chức hoạt động, cùng định hướng nghề nghiệp ban đầu.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu khảo sát 197 người, phân bổ thành 3 nhóm: 7 cán bộ quản lý, 30 giáo viên trực tiếp đứng lớp (các trường Đạp Thanh, Đồn Đạc, Thị Trấn Ba Chẽ mỗi đơn vị khảo sát 9 người; trường Minh Cầm quy mô 5 lớp và 7 giáo viên nên khảo sát 3 người) và 160 phụ huynh học sinh. Tác giả áp dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp ngẫu nhiên thuận tiện nhằm bảo đảm tính đại diện cao giữa các trường vùng cao đặc biệt khó khăn và trường trung tâm thị trấn.

Tác giả phối hợp nghiên cứu lý luận với các phương pháp thực tiễn: quan sát sư phạm hoạt động quản trị và tổ chức dạy học, điều tra bằng bảng hỏi cấu trúc thang đo Likert, phỏng vấn sâu cá nhân và tổng kết kinh nghiệm thực tiễn. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm đối chiếu khách quan giữa số liệu định lượng và nhận định định tính, triệt tiêu sai số chủ quan khi thẩm định mức độ cấp thiết cùng tính khả thi của các biện pháp quản lý. Cơ sở dữ liệu được xử lý bằng thống kê toán học (xác định điểm trung bình, độ lệch chuẩn, tỷ lệ phần trăm) trong mốc thời gian từ năm 2020 đến tháng 8 năm 2023.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình khảo sát tại 4 trường tiểu học huyện Ba Chẽ chỉ ra các phát hiện trọng tâm:

Thứ nhất, 100% cán bộ quản lý và trên 90% giáo viên nhận thức rõ ý nghĩa thiết yếu của hoạt động trải nghiệm đối với sự phát triển nhân cách và kỹ năng thực tế của học sinh vùng cao.

Thứ hai, kết quả giáo dục của 688 học sinh khối 1, 2, 3 năm học 2022-2023 theo Thông tư 27/2020/TT-BGDĐT ghi nhận: 83 em hoàn thành xuất sắc (tỷ lệ 12,1%), 192 em hoàn thành tốt (tỷ lệ 27,9%), 412 em hoàn thành (tỷ lệ 59,9%) và chỉ có 1 em chưa hoàn thành (tỷ lệ 0,1%). Tỷ lệ xuất sắc của hoạt động trải nghiệm có sự tương đồng chặt chẽ với môn Toán (11,1%) và môn Tiếng Việt (11,4%).

Thứ ba, đội ngũ giáo viên tiểu học toàn huyện năm học 2022-2023 có 216 người, trong đó đạt chuẩn chiếm 87,5% (189 người), trên chuẩn đạt 0,9% (2 người), nhưng vẫn còn 11,6% (25 người) chưa đạt chuẩn theo Luật Giáo dục 2019, tạo rào cản kỹ thuật trực tiếp khi vận dụng các phương pháp sư phạm trải nghiệm sáng tạo.

Thứ tư, toàn huyện duy trì 4 trường tiểu học với 61 lớp và 1127 học sinh, tỷ lệ bình quân 18,5 học sinh mỗi lớp. Dù 100% trường đạt chuẩn quốc gia mức độ 1, thiết bị và không gian trải nghiệm thực địa ngoài trời vẫn còn thiếu hụt trầm trọng.

Thảo luận kết quả

Dữ liệu nghiên cứu được trực quan hóa hiệu quả qua hệ thống biểu đồ và bảng số liệu. Biểu đồ cột so sánh xếp loại môn hoạt động trải nghiệm với các môn văn hóa phản ánh rõ sự dồn cục tại nhóm hoàn thành (59,9%), trong khi nhóm hoàn thành xuất sắc (12,1%) chưa thực sự bứt phá. Bảng ma trận tương quan giữa mức độ cấp thiết và tính khả thi của 5 biện pháp quản lý cho phép nhà trường xác định chính xác thứ tự ưu tiên đầu tư ngân sách và nhân lực.

Nguyên nhân căn bản là do việc lập kế hoạch bài dạy của giáo viên còn mang tính hình thức, lệ thuộc sách hướng dẫn và thiếu gắn kết với bối cảnh địa phương. So với các nghiên cứu tại đô thị như quận Nam Từ Liêm (Hà Nội) hay huyện Thủy Nguyên (Hải Phòng), giáo viên Ba Chẽ chịu nhiều áp lực: địa bàn hiểm trở, 45,2% học sinh là người Dao với rào cản ngôn ngữ, và kinh phí xã hội hóa từ 160 phụ huynh khảo sát rất hạn hẹp. Dẫu vậy, lợi thế cạnh tranh lớn là quy mô lớp học nhỏ (18,5 học sinh mỗi lớp), tạo điều kiện lý tưởng để giáo viên tổ chức làm việc nhóm nhỏ, quản lý sát sao từng học sinh và bảo đảm an toàn tuyệt đối khi trải nghiệm ngoài lớp học.

Đề xuất và khuyến nghị

Từ thực trạng nghiên cứu, tác giả đề xuất 5 nhóm biện pháp quản lý đồng bộ và khả thi:

Thứ nhất, chỉ đạo đổi mới kế hoạch giáo dục: Hiệu trưởng 4 trường tiểu học chủ động rà soát kế hoạch nhà trường trước ngày 15 tháng 8 hàng năm, định hướng tổ chuyên môn tích hợp văn hóa bản địa vào 4 mạch nội dung, bảo đảm 100% giáo án bám sát mục tiêu phát triển phẩm chất và năng lực học sinh.

Thứ hai, bồi dưỡng nâng chuẩn đội ngũ: Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Ba Chẽ tổ chức tối thiểu 2 đợt tập huấn chuyên sâu mỗi năm học cho 216 giáo viên tiểu học; tạo điều kiện cho 25 giáo viên chưa đạt chuẩn hoàn thành đại học nhằm hạ tỷ lệ chưa đạt chuẩn xuống dưới 5% vào năm 2025.

Thứ ba, đa dạng hóa phương thức tổ chức: Giáo viên chủ nhiệm và Tổng phụ trách Đội linh hoạt vận dụng 4 phương thức gồm khám phá, thể nghiệm tương tác, cống hiến và nghiên cứu. Đẩy mạnh các hoạt động thực tế như thi gói bánh chưng, sân khấu hóa, sáng tạo từ rác tái chế, nâng tỷ lệ học sinh tham gia trải nghiệm ngoài lớp học đạt trên 85% giai đoạn 2023-2025.

Thứ tư, đổi mới quản lý đánh giá học sinh: Ban Giám hiệu quán triệt thực hiện nghiêm túc Thông tư 27/2020/TT-BGDĐT, đánh giá vì sự tiến bộ của người học qua quan sát, hồ sơ học tập và phản hồi đa chiều từ gia đình; đảm bảo 100% học sinh được theo dõi sát sao sự tiến bộ qua từng học kỳ.

Thứ năm, huy động nguồn lực xã hội hóa: Hiệu trưởng phối hợp với chính quyền 7 xã, 1 thị trấn và 160 phụ huynh nhằm tận dụng không gian tự nhiên và mời nghệ nhân dạy nghề truyền thống, phấn đấu 100% học sinh được tham gia ít nhất 3 trải nghiệm thực địa tại địa phương mỗi năm học.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho 4 nhóm đối tượng:

Thứ nhất, Cán bộ quản lý các trường tiểu học: Giúp Hiệu trưởng và Phó Hiệu trưởng nắm vững quy trình quản trị 105 tiết hoạt động trải nghiệm, kỹ năng chỉ đạo tổ chuyên môn và phương pháp kết nối nguồn lực xã hội trong điều kiện kinh phí hạn chế.

Thứ hai, Giáo viên tiểu học và Tổng phụ trách Đội Thiếu niên Tiền phong: Cung cấp kho ý tưởng thiết kế giáo án trải nghiệm sinh động, phương pháp sân khấu hóa và cách vận dụng bảng kiểm đánh giá học sinh theo chuẩn Thông tư 27/2020/TT-BGDĐT.

Thứ ba, Học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Quản lý giáo dục: Cung cấp khung lý thuyết hoàn chỉnh, bộ công cụ khảo sát 197 người được kiểm định nghiêm ngặt và phương pháp xử lý số liệu thực chứng về giáo dục miền núi.

Thứ tư, Cán bộ quản lý giáo dục địa phương: Làm căn cứ khoa học để xây dựng lộ trình nâng chuẩn cho 25 giáo viên tiểu học, quy hoạch mạng lưới 4 trường học và bố trí ngân sách giáo dục giai đoạn 2023-2025.

Câu hỏi thường gặp

Câu hỏi 1: Vì sao hoạt động trải nghiệm là hoạt động giáo dục bắt buộc trong Chương trình Giáo dục phổ thông 2018? Trả lời: Theo Thông tư 32/2018/TT-BGDĐT, hoạt động trải nghiệm cấp tiểu học có thời lượng 105 tiết mỗi năm, giúp học sinh vận dụng kiến thức sách vở vào đời sống thực tế. Số liệu khảo sát 688 học sinh tại Ba Chẽ chứng minh hoạt động này hình thành rõ rệt thói quen tự phục vụ, giao tiếp tích cực và ý thức kỷ luật.

Câu hỏi 2: Khó khăn lớn nhất trong quản lý hoạt động trải nghiệm tại Ba Chẽ là gì? Trả lời: Rào cản lớn nhất là 11,6% giáo viên tiểu học chưa đạt chuẩn trình độ đào tạo theo Luật Giáo dục 2019, cùng với địa hình miền núi chia cắt tại 7 xã và 45,2% học sinh là người Dao gây nhiều e ngại về bảo đảm an toàn và kinh phí khi tổ chức ngoại khóa ngoài trường.

Câu hỏi 3: Việc đánh giá học sinh qua hoạt động trải nghiệm được thực hiện ra sao để bảo đảm khách quan? Trả lời: Đánh giá tuân thủ Thông tư 27/2020/TT-BGDĐT, tập trung vào sự tiến bộ của người học qua quan sát hành vi, nhật ký hoạt động và sản phẩm cụ thể, tuyệt đối không so sánh học sinh. Kết quả năm học 2022-2023 ghi nhận 99,9% học sinh đạt mức hoàn thành trở lên, trong đó 12,1% hoàn thành xuất sắc.

Câu hỏi 4: Phương thức trải nghiệm nào phát huy hiệu quả cao nhất đối với học sinh tiểu học miền núi? Trả lời: Bốn phương thức chủ lực gồm khám phá, thể nghiệm tương tác, cống hiến và nghiên cứu. Tại Ba Chẽ, các mô hình như hội thi gói bánh chưng, sân khấu hóa tương tác và sáng tạo nghệ thuật từ rác tái chế thu hút 100% học sinh hào hứng tham gia, khai thác hiệu quả cảnh quan thiên nhiên địa phương.

Câu hỏi 5: Nhà trường giải quyết bài toán thiếu kinh phí tổ chức hoạt động trải nghiệm như thế nào? Trả lời: Giải pháp tối ưu là phát huy sự đồng thuận từ 160 phụ huynh khảo sát, kết hợp liên kết chính quyền địa phương, tận dụng 91% diện tích đất lâm nghiệp sẵn có và mời nghệ nhân bản địa hướng dẫn trải nghiệm văn hóa truyền thống nhằm giảm thiểu chi phí phát sinh.

Kết luận

Luận văn thạc sĩ của tác giả Hoàng Văn Ngư mang lại năm đóng góp cốt lõi:

• Hệ thống hóa hoàn chỉnh cơ sở lý luận quản lý hoạt động trải nghiệm tiểu học tiếp cận Chương trình Giáo dục phổ thông 2018.
• Phản ánh trung thực thực trạng tại 4 trường tiểu học huyện Ba Chẽ qua cỡ mẫu khảo sát khoa học 197 khách thể.
• Đánh giá xác thực chất lượng giáo dục của 688 học sinh với 12,1% hoàn thành xuất sắc và sĩ số bình quân lý tưởng 18,5 học sinh mỗi lớp.
• Xác định rõ nút thắt chuyên môn từ 25 giáo viên tiểu học chưa đạt chuẩn trình độ đào tạo theo luật định.
• Đề xuất 5 giải pháp quản lý đồng bộ, có tính cấp thiết và khả thi cao, gắn liền với điều kiện tự nhiên và bản sắc văn hóa các dân tộc địa phương.

Đóng góp nổi bật của luận văn là hoàn thiện mô hình quản trị hoạt động trải nghiệm cho các trường tiểu học vùng khó khăn. Trong lộ trình giai đoạn 2023-2025, ngành giáo dục địa phương cần sớm thể chế hóa các giải pháp này vào thực tiễn năm học. Hãy tìm đọc toàn văn luận văn để nâng cao hiệu quả quản trị giáo dục toàn diện ngay hôm nay!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Những nghiên cứu về hoạt động trải nghiệm cho học sinh Những năm 80 - 90 của thế kỉ XX, lý thuyết Kiến tạo ra đời và phát triển, các tác giả của lý thuyết Kiến tạo quan niệm hoạt động học là quá trình người học tự kiến tạo, tự xây dựng tri thức cho mình, hoạt động dạy là hoạt động của giáo viên nhằm tổ chức và hướng dẫn hoạt động học cho người học. Trong lý thuyết học từ trải nghiệm, David A Kolb đã chỉ ra rằng “Học từ trải nghiệm là quá trình học theo đó kiến thức, năng lực được tạo ra thông qua việc chuyển hóa kinh nghiệm.

Học từ trải nghiệm gần giống với học thông qua làm nhưng khác ở chỗ là nó gắn với kinh nghiệm và cảm xúc cá nhân” David A. “John Dewey, nhà khoa học giáo dục nổi tiếng người Mỹ trong tác phẩm Kinh nghiệm và GD (Experience and Education) đã nhấn mạnh vai trò của kinh nghiệm trong giáo dục. Dewey chỉ ra rằng, những kinh nghiệm có ý nghĩa giáo dục giúp nâng cao hiệu quả GD bằng cách kết nối người học và những kiến thức được học với thực tiễn” [42]. “David Kolb đã chính thức giới thiệu lý thuyết học tập dựa vào trải nghiệm, cung cấp một mô hình học tập dựa vào trải nghiệm để ứng dụng trong trường học, tổ chức kinh tế và hầu như bất cứ nơi nào con người được tập hợp với nhau.

Ông đã liệt kê các đặc điểm của học tập dựa vào trải nghiệm và xác định các giai đoạn trong học tập dựa vào trải nghiệm. Đối với Kolb, Học tập là quá trình mà trong đó kiến thức được tạo ra thông qua việc chuyển đổi kinh nghiệm” [41, tr 28]. Cuối thế kỷ XX và đầu thế kỷ XXI một số quốc gia trên thế giới đã nghiên cứu và xây dựng chương trình về HĐTN UNESCO cũng đã tiến hành nhiều dự án ở nhiều khu vực trên thế giới nhằm vào các vấn đề khác liên quan đến HĐTN [37]. Hoạt động trải nghiệm là vấn đề khá mới ở Việt Nam, tuy nhiên cũng đã được một số nhà nghiên cứu đề cập đến.

Tác giả Nguyễn Thị Hằng, Nguyễn Thị Kim Dung trong bài viết Quan niệm về HĐTN sáng tạo và một số hình thức tổ chức HĐTN sáng tạo cho HS phổ thông đã đưa 6 ra khái niệm về HĐTN sáng tạo, vai trò của HĐTN sáng tạo trong nhà trường và đề xuất các phương pháp, hình thức tổ chức HĐTN sáng tạo trong trường phổ thông [20]. Tác giả Nguyễn Thanh Bình đã nghiên cứu về giáo dục kĩ năng sống và quản lý HĐGD kĩ năng sống ở trường phổ thông [3]. Tác giả Nguyễn Thị Liên (chủ biên) trong cuốn “Tổ chức HĐTN sáng tạo” đã trình bày tổng quan về HĐTN sáng tạo, đặc biệt là định hướng đánh giá HĐTN sáng tạo. Đánh giá kết quả HĐ của học sinh được thể hiện ở hai cấp độ đánh giá cá nhân và đánh giá tập thể bằng các hình thức đánh giá [23].

Tác giả Bùi Ngọc Diệp trong bài viết “Hình thức tổ chức các HĐTN sáng tạo trong nhà trường phổ thông” đã đề cập đến mục tiêu, tính chất, các hình thức tổ chức HĐTN sáng tạo phù hợp với nhà trường phổ thông [11]. Tác giả Đinh Thị Kim Thoa trong bài viết “HĐTN sáng tạo - Hoạt động quan trọng trong chương trình GDPT mới”, đã nghiên cứu về vai trò của HĐTN, xác định mục tiêu, nội dung chương trình và cách đánh giá kết quả của HĐTN của HS phổ thông. Đồng thời, đề xuất các biện pháp tăng cường HĐTN cho HS phổ thông nhằm nâng cao năng lực HĐTN của học sinh phổ thông [33]. Tác giả Trần Thị Gái trong bài viết “Xây dựng và sử dụng mô hình HĐTN sáng tạo trong dạy HS học ở trường Trung học Phổ thông” đã đưa ra định nghĩa về HĐTN sáng tạo đề xuất mô hình HĐTN sáng tạo trong dạy HS học ở trường phổ thông nhằm phát triển năng lực của HS [17].

Đến năm 2018, Bộ Giáo dục và Đào tạo chính thức ban hành Thông tư 32/2018/TT-BGDĐT về chương trình GDPT 2018. Trong thông tư, HĐTN sáng tạo được thay đổi thành HĐTN (cấp tiểu học) và HĐTN hướng nghiệp (cấp trung học cơ sở và cấp trung học phổ thông) và là HĐGD bắt buộc từ lớp 1 đến lớp 12. Được ban hành kèm theo thông tư là hướng dẫn HĐTN và HĐTN hướng nghiệp bao gồm đặc điểm HĐTN và HĐTN hướng nghiệp; mục yêu và yêu cầu cần đạt của chương trình; nội dung GD; phương pháp tổ chức và loại hình HĐ; và đánh giá kết quả GD [35]. Trong Báo cáo tại Hội thảo HĐTN cho học sinh phổ thông do Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức (2015) có đề cập: HĐTN có nghĩa là tăng cường khả năng thực hành cho học sinh, học đi đôi với hành.

Mỗi học sinh phải được hành động với kinh nghiệm cá nhân, đưa ra các sáng kiến trải trải nghiệm từ thực tế, không ngừng sáng tạo, nuôi dưỡng tính sáng tạo, ham học hỏi của bản thân [26]. 7 Hoạt động giáo dục trải nghiệm mang tính tích hợp nhiều lĩnh vực học tập và giáo dục; đòi hỏi khả năng phối hợp liên kết nhiều lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường. HĐTN được tổ chức dưới nhiều hình thức khác nhau như trò chơi, hội thi, cuộc thi, diễn đàn, giao lưu, tham quan học tập, sân khấu hóa (kịch, tiểu phẩm, thơ, hát,.) thể dục thể thao, câu lạc bộ, nghiên cứu khoa học kĩ thuật,. Các hoạt động này tạo cơ hội cho học sinh phát huy tính tích cực, chủ động, tự giác và sáng tạo của bản thân, huy động sự tham gia của học sinh vào tất cả các khâu của quá trình hoạt động.

Học sinh được trình bày và lựa chọn ý tưởng, tham gia chuẩn bị, thiết kế hoạt động, trải nghiệm, bày tỏ quan điểm, tự đánh giá, tự khẳng định [26]. Trước yêu cầu đổi mới căn bản toàn diện giáo dục hiện nay, nhiều nghiên cứu tập trung vào triển khai định hướng giáo dục mới vào thực tiễn giáo dục và công tác quản lý ở các trường phổ thông hiện nay như “HĐTN sáng tạo - Góc nhìn từ lý thuyết học từ trải nghiệm” của tác giả Đinh Thị Kim Thoa [32], “Kỹ năng xây dựng và tổ chức HĐTN sáng tạo ở trường trung học” của tác giả Đinh Thị Kim Thoa [34], “Quản lý HĐGD trải nghiệm sáng tạo ở các trường Trung học cơ sở huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình” của tác giả Đặng Thị Vân [38]. Các tác giả này, thông qua nghiên cứu của mình đã khẳng định vai trò và tầm quan trọng của HĐTN đối với việc phát triển toàn diện của học sinh. Tuy nhiên, nghiên cứu với tiếp cận thực hiện chương trình GDPT năm 2018 được triển khai trong thực tiễn GD ở bậc tiểu học như HĐTN tại các trường tiểu học huyện Ba Chẽ, tỉnh Quảng Ninh còn ít được quan tâm nghiên cứu.

Những nghiên cứu về quản lý hoạt động trải nghiệm ở trường tiểu học Trong thời gian qua đã có nhiều tác giả quan tâm nghiên cứu về vấn đề quản lý HĐTN ở trường tiểu học như: Luận văn “Quản lý hoạt động trải nghiệm sáng tạo cho học sinh trong các trường tiểu học huyện Thủy Nguyên thành phố Hải Phòng” của tác giả Trần Thị Mai Phương (2015). Trên cơ sở nghiên cứu lý luận của HĐTN sáng tạo cho học sinh tiểu học, đánh giá thực trạng quản lý HĐTN sáng tạo tại các trường tiểu học trên đại bàn huyện Thuỷ Nguyên, thành phố Hải Phòng. Từ đó đề xuất một số giải pháp góp phần nâng cao năng lực quản lý HĐTN sáng tạo cho học sinh tiểu học. Tác giả đã chú ý tới quản lý HĐ sáng tạo theo chương trình GDPT 2016.

Vấn đề quản lý HĐTN cho học sinh tiểu học theo chương trình GDPT 2018 chưa được đề cập tới [31]. 8 Luận văn quản lý HĐTN cho học sinh cấp tiểu học tại trường phổ thông liên cấp Hà Nội Adelaide Shool H.S phường Kim Liên, quận Đống Đa theo chương trình GDPT 2018 (2020). Trên cơ sở nghiên cứu lý luận của HĐTN cho học sinh cấp tiểu học tại trường liên cấp, đánh giá thực trạng quản lý HĐTN theo chương trình GDPT 2018 tại trường liên cấp Hà Nội Adelaide Shool H.S phường Kim Liên, quận Đống Đa. Từ đó đề xuất một số giải pháp góp phần nâng cao năng lực quản lý HĐTN theo chương trình GDPT 2018 tại trường tiểu học.

Tác giả mới chỉ dừng lại ở khai thác nội dung quản lý HĐTN theo chương trình GDPT 2018 tại trường liên cấp. Tác giả chưa chỉ ra những thực trạng quản lý HĐTN cho học sinh tiểu học đáp ứng yêu cầu của chương trình GDPT 2018 [25]. Đề tài luận văn thạc sĩ “Quản lý hoạt động trải nghiệm của học sinh ở các trường Tiểu học quận Nam Từ Liêm, thành phố Hà Nội" của tác giả Phạm Ngọc Quỳnh năm 2019, quan niệm “Quản lý hoạt động trải nghiệm của học sinh ở các trường tiểu học là sự tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến toàn bộ HĐTN của học sinh nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả của các HĐTN, góp phần phát triển toàn diện phẩm chất, năng lực học sinh theo mục tiêu giáo dục tiểu học”. Như vậy, những nghiên cứu trên đã nghiên cứu về HĐTN và quản lý HĐTN ở nhiều khía cạnh, tuy nhiên đa phần các nghiên cứu đã có trước khi ban hành chương trình GDPT mới nên cách tiếp cận chưa sát với định hướng HĐTN trong chương trình GDPT 2018, mỗi tác giả tiếp cận theo các hướng khác nhau.

Có rất ít công trình nghiên cứu về quản lý HĐTN cho HS ở trường tiểu học theo chương trình GDPT 2018. Một số nghiên cứu mới đây đề cập đến quản lý HĐTN ở một trường học thuộc một địa phương cụ thể nhưng cũng chưa đi sâu vào nghiên cứu việc quản lý HĐTN theo chương trình GDPT 2018 như luận văn thạc sĩ “Quản lý hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn lịch sử và địa lý lớp 4, 5 ở các trường tiểu họ thành phố Thái Nguyên”, Nguyễn Thanh Mai (2020) [24], “Quản lý HĐTN cho học sinh ở trường phổ thông dân tộc nội trú trung học cơ sở và trung học phổ thông Bắc Quang, Hà Giang”, Phan Minh Đức (2019) [16]. HĐTN cho học sinh tiểu học theo chương trình GDPT 2018 mới được triển khai 3 năm học và chi phối nhiều bởi điều kiện nhà trường và địa phương, do đó cần tiếp tục nghiên cứu để có những điều chỉnh và có biện pháp quản lý phù hợp.