Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động trải nghiệm của học sinh trường trung học cơ sở theo định hướng chương trình giáo dục phổ thông mới. Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động trải nghiệm của học sinh trường Trung học cơ sở Thái Nguyên, thành phố Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa theo định hướng giáo dục phổ thông mới. Chương 3: Các biện pháp quản lý hoạt động trải nghiệm của học sinh trường Trung học cơ sở Thái Nguyên, thành phố Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa theo định hướng giáo dục phổ thông mới. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM CỦA HỌC SINH TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ THEO CHƢƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG MỚI 1.
Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Các nghiên cứu ở nước ngoài Pétxlalôzi (1746 - 1827) là nhà giáo dục lớn của Thụy Sĩ và người đương thời gọi ông là “ông thầy của các ông thầy”. Bằng con đường giáo dục thông qua thực nghiệm ông muốn cứu vớt trẻ em mồ côi, con nhà nghèo. Nhân dân dựng tượng ông và ghi dòng chữ: “Tất cả cho người khác, không gì cho mình”.
Ông xây dựng “trại mới” giúp trẻ vừa học văn hóa, vừa lao động ngoài lớp, ngoài trường học. Ông cho rằng HĐNGLL không những tạo ra của cải vật chất mà còn là con đường giáo dục toàn diện cho HS. Ông quan niệm giáo dục gia đình đi trước, giáo dục trường học là sự tiếp nối “Giờ nào sinh ra trẻ em thì giờ đó bắt đầu sự giáo dục”. Macarenkô (1888 - 1939), nhà sư phạm nổi tiếng của Nga thập niên 20, 30 đã nói về tầm quan trọng của công tác giáo dục ngoài giờ lên lớp: “Tôi kiên trì nói rằng các vấn đề giáo dục, phương pháp giáo dục, không thể hạn chế trong các vấn đề giảng dạy, lại càng không thể để cho quá trình giáo dục không chỉ thực hiện trên lớp, mà đáng ra mỗi mét vuông của đất nước chúng ta… Nghĩa là trong bất kỳ hoàn cảnh nào cũng không được quan niệm rằng công tác giáo dục chỉ được tiến hành trên lớp.
Công tác giáo dục chỉ đạo toàn bộ cuộc sống của trẻ”. Trong thực tiễn công tác của mình, A. Macarenkô đã tổ chức HĐNK, CLB cho HS ở trại M. Gorki và công xã F.
Dzerjinski như: “Tổ đồng ca, tổ văn học Nga, tổ khiêu vũ, xướng tự do, tổ thử nghiệm khoa học tự nhiên, tổ Vật lý - Hóa học, thể thao… Việc phân phối các em vào tổ ngoại khóa, CLB được tổ chức trên cơ sở hoàn toàn tự nguyện, các 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com em có thể xin ra khỏi tổ bất cứ lúc nào, nhưng các tổ phải có kỷ luật trong quá trình hoạt động”. Mô hình học tập qua kinh nghiệm của John Dewey (1859 - 1952). Theo ông, quá trình sống và quá trình giáo dục không phải là hai quá trình mà là một. Giáo dục tốt nhất là sự học trong cuộc sống.
Trong quá trình sinh sống, con người không ngừng lượm kinh nghiệm và cải tổ kinh nghiệm nên trẻ em phải học tập trong chính cuộc sống XH. Theo tư tưởng này, dạy học phải giao việc cho HS làm, chứ không phải giao vấn đề cho HS học. Vì vậy, ông chủ trương đưa ra các bài tập hoạt động như: nghề làm vườn, dệt, thợ mộc… vào nhà trường. Đây là loại bài tập có khả năng phát triển hứng thú và năng lực của HS, vừa phản ánh thực tiễn XH.
Phân tích vai trò kinh nghiệm ông chỉ ra: Đối với người học - trẻ em, khả năng học từ kinh nghiệm hết sức có ý nghĩa, khả năng lưu kinh nghiệm sẽ giúp giải quyết khó khăn trong các tình huống mà trẻ sẽ gặp trong cuộc sống sau này; nghĩa là khả năng điều chỉnh hành vi trên cơ sở kinh nghiệm trước đó và hình thành kinh nghiệm mới ở trẻ rất quan trọng. Ông đề cao phương pháp dạy học trải nghiệm: sự phát triển của trẻ sẽ đi trước về giác quan; theo đó, trẻ hành động trước khi nhận thức đầy đủ về hành động đó (nghĩa là trẻ hành động khi chưa kinh nghiệm hành động). Trong thực tế, ý thức thực tế của trẻ có thể chưa đầy đủ hoặc hành động hấp tấp, nhưng điều đó cho trẻ thêm trải nghiệm về cuộc sống. Quá trình phát triển của người học là kết quả của sự trải nghiệm.
Sự phát triển trí tuệ trước hết phải có quá trình hình thành biểu tượng; trải nghiệm sẽ cho trẻ biểu tượng trong đầu về sự vật hiện tượng đó. Theo ông, chương trình dạy học và việc dạy học phải là quá trình xâu chuỗi các thành tố kinh nghiệm cũ và mới của trẻ; quá trình học của trẻ phải là quá trình hình thành cái nhìn mới, hứng thú và kinh nghiệm mới. Do vậy, nhà trường phải tạo ra môi trường học tập, trong đó hoạt động của trẻ chứa đựng cả những tình huống khó khăn, để người học tự tìm tòi và xây dựng kiến thức thông qua “kinh nghiệm” và “tư duy”, thông qua “trải nghiệm” của chính bản thân. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Lí thuyết Học tập trải nghiệm (Experiential learning) của David Kolb (sinh năm 1939) đề xuất là sự kế thừa và phát triển lí thuyết học tập có liên quan đến kinh nghiệm của nhà tâm lí học, Giáo dục học như: Jonhn Dewey (1859-1952), Mary Parker Follett (1868-1933); Kurt Lewin (1980-1947), Jean Piaget (1986-1980); Lev Vygotsky (1896-1934); Carl Jung (1875-1961); Carl Rogers (1902-1987); Paulo Freire (1921-1997) và nhiều nhà nghiên cứu khoa học khác.
Các nghiên cứu về mô hình học tập trải nghiệm của những tác giả trên Kolb coi như cơ sở khoa học nền tảng để xây dựng lí thuyết của mình. Năm 1971, lí thuyết học tập trải nghiệm của D.Kolb chính thức được công bố lần đầu tiên với tư cách là lí thuyết tương đối toàn diện về phương thức học tập tích lũy, chuyển hóa kinh nghiệm. Từ đó đến nay, học tập trải nghiệm đã được ứng dụng rộng rãi trên các lĩnh vực ở nhiều quốc gia có nền giáo dục tiên tiến trên thế giới; đồng thời được coi như triết lí giáo dục của nhiều nước và đang phát triển trong thời đại hiện nay. Tại Hàn Quốc, trong cuốn “Hoạt động trải nghiệm sáng tạo” (HĐTNST) - Bộ khoa học-kỹ thuật và giáo dục Hàn Quốc, 2009, đã nói HĐTNST là một trong những chương trình đổi mới của giáo dục Hàn Quốc.
HĐTNST đó là những hoạt động tự chủ, hoạt động CLB, hoạt động từ thiện và hoạt động định hướng nhưng không tách rời hệ thống các môn học trong nhà trường mà có quan hệ tương tác, bổ trợ nhau để hình thành và phát triển những phẩm chất, tư tưởng, KNS và năng lực cần có trong XH. Đây là hoạt động mang tính thực tiễn rất cao, gắn bó với đời sống thực tế, tổng hợp nhiều lĩnh vực giáo dục. Trong “Chương trình giáo dục phổ thông Anh Quốc” năm 2013, ở trung tâm Widehorizon thành lập năm 2004 dạy học phiêu lưu - mạo hiểm là một hình thức của trải nghiệm sáng tạo, giáo dục ngoài trời với sứ mệnh là: “Chúng tôi tin rằng mỗi đứa trẻ đều có cơ hội trải nghiệm những tri thức về phiêu lưu mạo hiểm như là một phần được giáo dục trong cuộc đời chúng”. Đây chính là mục tiêu tổ chức các hoạt động sáng tạo cho trẻ em.
9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Như vậy, các nghiên cứu trên thế giới của các nước về mô hình học tập trải nghiệm đang thực hiện đều xác định tầm quan trọng của việc tổ chức hoạt động trải nghiệm (HĐTN) trong nhà trường giúp cho việc hình thành và phát triển năng lực học sinh. Các nghiên cứu trong nước Có thể thấy, học tập dựa vào trải nghiệm được thực hiện từ lâu trên thế giới, nhưng ở Việt Nam thì đang chuẩn bị đưa vào vận dụng cho hợp lý. Một số chuyên đề, dự án đã được nghiên cứu và báo cáo: - Tác giả Phạm Minh Hạc từng cho rằng, con người tự hoạt động, vận dụng kiến thức học được, kinh nghiệm xã hội đã tích lũy mới rút ra được kinh nghiệm của bản thân nhờ đó mới hình thành và phát triển nhân cách. - Tác giả Lê Huy Hoàng, trường Đại học Sư phạm Hà Nội trong bài viết “Một số vấn đề về hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong chương trình giáo dục phổ thông mới” đưa ra quan điểm về HĐTNST, hoạt động này giúp HS hình thành và phát triển được năng lực, phẩm chất của bản thân.
- Tác giả Đào Thị Ngọc Minh và Nguyễn Thị Hằng (2018) đã thực hiện nghiên cứu lý thuyết học tập trải nghiệm và vận dụng vào thiết kế, tổ chức HĐTN trong môn học ở trường phổ thông. Qua nghiên cứu này, các tác giả đã phân tích về các lý thuyết liên quan đến HĐTN, từ đó đưa ra một số định hướng vận dụng vào thiết kế, tổ chức HĐTN trong môn học ở trường phổ thông [22]. - Tác giả Đinh Thị Kim Thoa (2018) đã đề cập đến HĐTN qua bộ sách nói về HĐTN sẽ được thực hiện từ lớp 1 đến lớp 12 trong CTGDPT mới của Nhà xuất bản Giáo dục. Theo tác giả, hoạt động trải nghiệm (cấp tiểu học) và hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp (cấp THCS và cấp THPT) là hoạt động giáo dục trong nhà trường, có vị trí quan trọng tương đương như hoạt động dạy học các môn học.
Nội dung HĐTN ở cấp THCS, tập trung nhiều hơn vào các hoạt động XH, phục vụ cộng đồng và bắt đầu đẩy mạnh HĐHN. Tuy 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nhiên, hoạt động phát triển cá nhân, lao động vẫn được tiếp tục triển khai để phát triển các phẩm chất và năng lực của học sinh. - Tác giả Bùi Thị Thanh Thủy và Vũ Quốc Khánh (2017) nghiên cứu việc thiết kế và tổ chức HĐTN trong dạy học các môn khoa học tự nhiên và toán học ở THCS. Qua đó thấy được, để phát triển năng lực và phẩm chất của HS thông qua HĐTN, GV cần giúp HS thấy được mối liên hệ giữa kiến thức đã học gắn liền với thực tiễn cuộc sống, từng bước hình thành thói quen, tự phục vụ, kĩ năng học tập, kĩ năng giao tiếp [25].
- Tài liệu Tập huấn Kĩ năng xây dựng và tổ chức các HĐTN trong trường THCS của Chương trình Phát triển giáo dục phổ thông, Bộ GDĐT; tài liệu tập huấn này đã giới thiệu tổ chức các HĐTN trong trường trung học thông qua các hoạt động cụ thể như xác định mục tiêu, yêu cầu, xây dựng nội dung chương trình, cách thức tổ chức hoạt động, từ đó, xây dựng tiêu chí, xác định phương pháp và công cụ đánh giá HĐTN cho học sinh tại các trường THCS [4].