CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề Giáo dục có vai trò cực kì quan trọng trong sự phát triển kinh tế - xã hội (KT-XH) của mọi quốc gia và vùng lãnh thổ. Từ nhận thức đó, Đảng và nhà nước ta luôn xác định giáo dục là quốc sách hàng đầu trong chính sách phát triển KT- XH đất nước. Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng, một lần nữa xác định nhiệm vụ của giáo dục là: “Đổi mới cơ bản, toàn diện nền giáo dục theo hướng chuẩn hóa, xã hội hóa; đổi mới chương trình nội dung, phương pháp dạy và học; đổi mới cơ chế quản lý giáo dục, phát triển đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục” [15].
Do đó để xây dựng nền giáo dục bền vững, mỗi địa phương cần quan tâm đến công tác QLGD, cần đầu tư cho công tác nghiên cứu tìm ra những giải pháp quản lý phù hợp với điều kiện thực tế của mỗi cơ sở giáo dục nhằm đạt hiệu quả cao trong công tác GD&ĐT. Cho nên một trong những lĩnh vực cần tập trung đổi mới chính là công tác quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở các trường tiểu học. Tổ chuyên môn hoạt động có hiệu quả đó chính là cánh tay đắc lực đưa chất lượng giáo dục của mỗi nhà trường đi lên. Như chúng ta thấy ở trường tiểu học dưới vai trò lãnh đạo của hiệu trưởng, phó hiệu trưởng thì tổ trưởng chuyên môn là đội ngũ quản lý có vai trò quan trọng, hạt nhân trong việc nâng cao chất lượng giáo dục của nhà trường.
Trong điều lệ trường tiểu học, trường phổ thông có quy định về cơ cấu tổ chức và nhiệm vụ của tổ chuyên môn nhưng không có quy định cụ thể về nhiệm vụ của người tổ trưởng chuyên môn. Nhưng dựa vào vai trò, vị trí, nhiệm vụ thực tế của tổ chuyên môn và đặc điểm tình hình của địa phương mà người tổ trưởng xác định nhiệm vụ cụ thể cho công việc của mình. Từ trước đến nay đã có nhiều công trình nghiên cứu đề cập đến vấn đề quản lý và QLGD nói riêng nhằm đáp ứng các yêu cầu của thực tiễn giáo dục. Trước tiên có thể kể đến các nghiên cứu của các nhà nghiên cứu giáo dục Nga như P.Saxerđôtôp đi sâu nghiên cứu “Những vấn đề quản lý trường học”.
Bên cạnh đó ở Việt Nam đã có nhiều tác giả quan tâm nghiên cứu về quản lý LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nhà trường, QLGD như Hà Sĩ Hồ - Lê Tuấn với đề tài: “Những bài giảng và quản lý trường học”; Hà Thế Ngữ - Đặng Vũ Hoạt nghiên cứu về “Giáo dục học”; Trần Kiểm với “Những vấn đề cơ bản của Khoa học Quản lý Giáo dục”… Từ năm 2006 đến nay đã có rất nhiều công trình nghiên cứu, luận văn thạc sĩ khoa học QLGD tập trung đề cập đến công tác quản lý tổ chuyên môn của hiệu trưởng các trường mầm non, tiểu học, phổ thông và Trung học Chuyên nghiệp. Đặc biệt trong việc quản lý tổ chuyên môn ở tiểu học có các đề tài của các tác giả sau: Trần Thị Minh Tâm, Trường Đại học Sư Phạm Hà Nội: Các biện pháp quản lý hoạt động tổ chuyên môn của hiệu trưởng các trường tiểu học quận Hồng Bàng - Hải Phòng, Luận văn Thạc sỹ Quản lý Giáo dục - 2006. Nguyễn Đức Hồng, Trường Đại học Sư Phạm Hà Nội: Biện pháp xây dựng đội ngũ tổ trưởng chuyên môn của hiệu trưởng ở các trường tiểu học huyện EA H’LEO, Luận văn Thạc sỹ Quản lý Giáo dục - 2008. Phù Thị Thanh Huệ, Trường Đại học Sư Phạm Hà Nội: Biện pháp quản lý hoạt động tổ chuyên môn của hiệu trưởng các trường tiểu học huyện Tứ Kỳ - Hải Dương, Luận văn Thạc sỹ Quản lý Giáo dục - 2008.
Nguyễn Thị Ngân, Trường Đại học Sư Phạm Hà Nội: Các biện pháp quản lý hoạt động tổ chuyên của Hiệu trưởng các trường tiểu học huyện Phù Ninh tỉnh Phú Thọ, Luận văn Thạc sỹ Quản lý Giáo dục - 2008. Trần Văn Thuật, Trường Đại học Sư Phạm Hà Nội:Biện pháp hiệu trưởng quản lý hoạt động tổ chuyên môn các trường Tiểu học thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ -2011. Lê Đỗ Hùng, Trường Đại học Sư Phạm Hà Nội: Biện pháp quản lý hoạt động tổ chuyên môn của hiệu trưởng trường tiểu học huyện Nông Cống tỉnh Thanh Hóa, Luận văn Thạc sỹ Quản lý Giáo dục - 2012. Tất cả các công trình kể trên đều đề cập đến vai trò của hiệu trưởng trong việc quản lý hoạt động đội ngũ, tổ chuyên môn ở trường tiểu học.
Tuy nhiên chưa có nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề quản lý tổ chuyên môn của tổ trưởng chuyên môn. Trên thực thế cho thấy vị trí tầm quan trọng của tổ trưởng chuyên môn trong việc quản lý hoạt động tổ chuyên môn nói riêng và quản lý chuyên môn nói chung trong nhà trường phổ thông là đặc biệt quan trọng. Những đổi mới, cải cách trong nhà trường đều phải được hiểu thấu đáo và chỉ đạo chính xác từ đơn vị quản lý chuyên môn nhỏ nhất trong nhà trường, đó là tổ chuyên môn. Trong tình hình đổi LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com mới giáo dục tiểu học hiện nay, việc quản lý nhà trường, nhất là quản lý hoạt động tổ chuyên môn nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới của giáo dục là rất cần thiết.
Đổi mới giáo dục đã có những tác động mạnh mẽ tới hoạt động tổ chuyên môn trong nhà trường tiểu học và phương thức quản lý tổ chuyên môn vì vậy cũng có nhiều thay đổi. Trong khi đó ở nước ta hiện nay còn rất ít những đề tài nghiên cứu đi vào vấn đề quản lý hoạt động của tổ chuyên môn ở trường tiểu học. Chính vì vậy việc quản lý hoạt động tổ chuyên môn của người tổ trưởng là rất quan trọng. Quản lý trường tiểu học 1.
Một số vấn đề lí luận về quản lý 1. Quản lý Để hiểu sâu sắc về bản chất quản lý là gì? chúng ta có thể tiếp cận khái niệm quản lý theo nhiều cách khác nhau. Quản lý là khái niệm thuộc phạm trù lịch sử, cùng với quá trình hình thành và phát triển của xã hội loài người, việc phân công lao động ngày càng phức tạp, đa dạng và chuyên môn hóa, quá trình đó gắn liền với hoạt động quản lý. Khó có thể khẳng định khái niệm quản lý ra đời từ thời điểm nào, song có thể hình dung khái niệm ấy có thể được manh nha hình thành từ khi có sự phân công lao động trong các nhóm người, các tộc người.
Lúc này quản lý được xem như yếu tố cần thiết để gắn kết lao động riêng lẻ của mỗi cá nhân, nhằm thực hiện được nhiệm vụ chung mà từng thành viên không thể đảm trách được. Xã hội càng phát triển, chúng ta càng dựa vào sự nỗ lực chung của nhóm, của những tổ chức rộng lớn, cho nên nhiệm vụ quản lý ngày càng quan trọng. Hoạt động quản lý bắt nguồn từ sự phân công lao động, mục đích của hoạt động quản lý là nhằm tăng năng suất lao động, cải thiện cuộc sống. Để đạt được mục tiêu trên cơ sở kết hợp các yếu tố con người, phương tiện cần có sự tổ chức và điều hành chung, đó là quá trình quản lý.
Trải qua quá trình phát triển, cùng với sự phát triển của xã hội, trình độ tổ chức và quản lý cũng từng bước được nâng lên. Chính vì vậy khi nói đến hoạt động quản lý, không thể không nhắc đến câu nói nổi tiếng của Các Mác: “Tất cả mọi lao động xã hội trực tiếp hay lao động chung nào tiến hành trên quy mô tương đối lớn, thì ít nhiều cũng cần đến một sự chỉ đạo để điều hòa những hoạt động cá nhân và thực hiện những chức năng chung phát sinh từ sự vận động của những khí quan độc lập của nó. Một nghệ sĩ vĩ cầm thì tự điều khiển mình, còn dàn nhạc thì cần có nhạc trưởng” [10]. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Theo Hà Sĩ Hồ: “Quản lý là một quá trình tác động có định hướng, có tổ chức, lựa chọn trong số các tác động có thể dựa trên các thông tin về tình trạng của đối tượng nhằm giữ cho sự vận hành của đối tượng được ổn định và làm cho nó phát triển tới mục đích đã định” [24].
Theo tác giả Trần Kiểm: “Quản lý là phối hợp nỗ lực của nhiều người, sao cho mục tiêu của từng cá nhân biến thành những thành tựu của xã hội” [27]. Tác giả Nguyễn Bá Sơn thì cho rằng: “Quản lý là tác động có mục đích đến tập thể những con người để tổ chức và phối hợp hoạt động của họ trong quá trình lao động”. Theo Hà Thế Ngữ và Đặng Vũ Hoạt: “Quản lý là một quá trình định hướng, quá trình có mục tiêu quản lý một hệ thống nhằm đạt được những mục tiêu nhất định” [33]. Tóm lại cho đến nay khái niệm về quản lý vẫn được hiểu và diễn đạt theo nhiều cách khác nhau.
Từ điển tiếng Việt đưa ra định nghĩa về quản lý như sau: “Quản lý là hoạt động của con người tác động vào tập thể người khác để phối hợp điều chỉnh phân công thực hiện mục tiêu chung” [45]. Quản lý giáo dục Chúng ta thấy, con người đã phải trải qua quá trình lao động để tồn tại và phát triển. Chính trong lao động, con người nhận thức được thế giới xung quanh và dần dần tích lũy được những kinh nghiệm. Cũng từ đó, con người nảy sinh nhu cầu truyền đạt lại những kinh nghiệm đó cho nhau và cho thế hệ sau.
Đó chính là nguồn gốc phát sinh hiện tượng giáo dục. Hiện tượng này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với xã hội và đối với mỗi cá nhân. Nó giúp cho xã hội bảo tồn nền văn hoá nhân loại, đồng thời giúp cho cá nhân phát triển tâm lý, ý thức cũng như tiềm năng của bản thân. Tính đặc thù của quá trình giáo dục là tạo ra một sản phẩm đặc biệt, đó là nhân cách con người phù hợp với yêu cầu của xã hội.
Đây là một vấn đề có ý nghĩa cực kỳ quan trọng trong sự tồn tại và phát triển của xã hội loài người. Theo chuyên gia giáo dục Liên Xô M.Kônđacốp thì: “Giáo dục là một hiện tượng xã hội đặc biệt, bản chất của nó là sự truyền đạt và lĩnh hội kinh nghiệm lịch sử, xã hội của các thế hệ loài người.