Tổng quan nghiên cứu

Trong xu thế bùng nổ tri thức và chuyển đổi số giáo dục, công tác quản lý thông tin khoa học giữ vai trò huyết mạch trong việc nâng cao chất lượng đào tạo và nghiên cứu học thuật. Tại Trường Đại học Chính trị thuộc Bộ Quốc phòng, việc vận hành hiệu quả kho tài nguyên với hơn 22.000 biểu ghi và trên 1.000 đầu sách số hóa tương đương khoảng 500.000 trang tài liệu là yếu tố then chốt bảo đảm chất lượng dạy và học. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn xuất phát từ yêu cầu thực tiễn đào tạo cán bộ chính trị cấp phân đội, chính trị viên và giáo viên khoa học xã hội nhân văn quân sự theo tinh thần Nghị quyết số 51/NQ-TW của Bộ Chính trị. Dù hạ tầng thư viện điện tử đã được thiết lập từ năm 2009, công tác quản lý hoạt động thông tin khoa học tại nhà trường vẫn tồn tại những hạn chế về tính đồng bộ, sự liên thông dữ liệu và năng lực khai thác chuyên sâu.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản lý hoạt động thông tin khoa học trong môi trường quân sự đặc thù, đánh giá toàn diện thực trạng giai đoạn 2009 đến tháng 12 năm 2013, từ đó đề xuất hệ thống biện pháp quản lý khoa học, nâng cao hiệu suất cung ứng tri thức. Luận văn do tác giả Vũ Đình Huấn thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của Tiến sĩ Nguyễn Thành Khải, thuộc chuyên ngành Quản lý giáo dục tại Trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên vào năm 2014. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi trực tiếp góp phần tối ưu hóa tỷ lệ hài lòng của người dùng tin từ mức 76,5% lên các chỉ số cao hơn, thiết lập khung quản trị đồng bộ cho 100% cán bộ, giảng viên và học viên toàn trường.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết quản lý tổ chức hiện đại của Henri Fayol, Peter Drucker và Hard Koontz, kết hợp với lý luận quản lý giáo dục đại học của các nhà khoa học trong nước như tác giả Trần Kiểm và tác giả Phạm Viết Vượng. Các mô hình này xác lập bốn chức năng quản trị cốt lõi bao gồm lập kế hoạch, tổ chức bộ máy, chỉ đạo điều hành và kiểm tra đánh giá. Tiếp cận theo lý thuyết thông tin học của tác giả Đoàn Phan Tân và tác giả Nguyễn Hữu Hùng, hoạt động thông tin khoa học được định vị như một quy trình khép kín gồm thu thập dữ liệu, xử lý biên mục, lưu trữ ngân hàng dữ liệu, tìm kiếm và phổ biến tri thức đến người dùng tin.

Khung lý thuyết của luận văn tập trung vào 5 khái niệm nòng cốt: thông tin khoa học, quản lý hoạt động thông tin khoa học, nguồn lực thông tin số, hệ thống mạng thông tin quân sự nội bộ Misten và thư viện điện tử tích hợp phần mềm ILIB, DLIB. Nghiên cứu cũng quán triệt sâu sắc các văn bản quy phạm pháp luật như Luật Khoa học và Công nghệ số 21/2000, Nghị định số 11/2014/NĐ-CP của Chính phủ về hoạt động thông tin khoa học công nghệ, Nghị quyết số 99/NQ-ĐUQSTW năm 1992 của Đảng ủy Quân sự Trung ương và Quyết định số 899/QĐ-SQCT năm 2012 của Hiệu trưởng Trường Đại học Chính trị ban hành Quy chế tổ chức, quản lý thông tin khoa học.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp khảo sát thực chứng trên cỡ mẫu 500 khách thể, bao gồm 250 cán bộ, giảng viên và 250 học viên đại diện cho các khoa giáo viên, phòng ban chức năng và tiểu đoàn quản lý học viên. Phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên được áp dụng qua 2 đợt điều tra bằng phiếu hỏi trong mốc thời gian từ năm 2009 đến tháng 12 năm 2013, bảo đảm tính đại diện cho mọi đối tượng dùng tin trong trường quân đội. Việc lựa chọn phương pháp này giúp lượng hóa chính xác nhu cầu tin chuyên ngành khoa học xã hội nhân văn quân sự và mức độ hài lòng đối với công tác cung cấp tư liệu.

Bên cạnh khảo sát định lượng, tác giả kết hợp chặt chẽ các phương pháp nghiên cứu lý thuyết gồm phân tích, tổng hợp tài liệu quản lý giáo dục; phương pháp nghiên cứu thực tiễn qua quan sát trực tiếp quy trình phục vụ thư viện, trao đổi tọa đàm với chỉ huy các cấp, và phương pháp chuyên gia lấy ý kiến của lãnh đạo các phòng, khoa, hệ, tiểu đoàn. Toàn bộ dữ liệu khảo sát được xử lý bằng phương pháp toán thống kê, phân tích tỷ lệ phần trăm và đối sánh độ lệch nhằm bảo đảm tính khách quan, khoa học và làm căn cứ vững chắc cho các đề xuất quản lý.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả phân tích từ cuộc khảo sát 500 mẫu cho thấy công tác quản lý hoạt động thông tin khoa học tại Trường Đại học Chính trị đạt được nhiều chuyển biến tích cực song vẫn bộc lộ những điểm nghẽn rõ nét qua các số liệu cụ thể:

Thứ nhất, về công tác lập kế hoạch và thể chế hóa văn bản: Sau khi Quy chế số 899/QĐ-SQCT được ban hành năm 2012, hoạt động lập kế hoạch 5 năm giai đoạn 2010 - 2015 và kế hoạch năm học đã đi vào nền nếp. Khi khảo sát 200 cán bộ, giảng viên, có 81,0% ý kiến đánh giá công tác xây dựng và tổ chức thực hiện kế hoạch đạt chất lượng tốt, trong khi 19,0% đánh giá ở mức bình thường.

Thứ hai, về năng lực hạ tầng và nguồn lực thông tin: Dự án thư viện điện tử triển khai từ năm 2009 đã giúp nhà trường quản lý và khai thác trên 22.000 biểu ghi, trong đó có gần 4.000 biểu ghi bài trích chuyên ngành, số hóa hơn 1.000 đầu sách tương đương 500.000 trang tư liệu trên hệ thống phần mềm ILIB và DLIB. Đóng góp của hệ thống thông tin khoa học đối với nhiệm vụ giáo dục, đào tạo và nghiên cứu được 76,5% cán bộ, giảng viên và học viên đánh giá tốt, 23,5% đánh giá ở mức bình thường.

Thứ ba, về chất lượng đội ngũ cán bộ chuyên trách: Đội ngũ nhân viên thông tin - thư viện có bước trưởng thành vượt bậc về kỹ năng tin học và xử lý nghiệp vụ, với 63,0% ý kiến đánh giá đạt loại tốt, 28,5% đạt loại khá và chỉ có 8,5% ở mức trung bình. Tuy nhiên, lực lượng trợ lý thông tin kiêm nhiệm tại các khoa giáo viên và tiểu đoàn còn thiếu ổn định, tạo áp lực lớn lên cơ quan thường trực là Ban Thông tin Khoa học Quân sự.

Thứ tư, về cơ chế vận hành và hợp tác thông tin: Cơ chế quản lý hiện hành vẫn mang nặng tính hành chính tập trung, bao cấp theo kinh phí ngành, chịu sự chỉ đạo nghiệp vụ đồng thời từ nhiều đầu mối cấp trên như Trung tâm Thông tin Khoa học Quân sự, Cục Tư tưởng - Văn hóa và Thư viện Quân đội, dẫn đến sự chồng chéo nhất định trong điều phối nguồn lực.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những thành tựu đạt được bắt nguồn từ sự quan tâm lãnh đạo sát sao của Đảng ủy, Ban Giám hiệu và tinh thần chủ động ứng dụng công nghệ thông tin của Ban Thông tin Khoa học Quân sự. Các dữ liệu khảo sát có thể được trình bày rõ ràng qua bảng thống kê cơ cấu nguồn lực số hóa và biểu đồ hình cột so sánh tỷ lệ đánh giá chất lượng đội ngũ cán bộ (63,0% Tốt, 28,5% Khá, 8,5% Trung bình) để minh họa trực quan sự phân bổ năng lực chuyên môn.

So sánh với các nghiên cứu trong hệ thống giáo dục đại học dân sự, mô hình thông tin khoa học tại trường đại học quân đội có thế mạnh vượt trội về tính kỷ luật, định hướng chính trị vững vàng và sự bảo mật dữ liệu tuyệt đối qua mạng Misten. Tuy nhiên, tính mở và khả năng tự chủ trong chia sẻ nguồn tin liên trường của nhà trường còn thấp hơn so với các trường đại học công lập tự chủ ngoài quân đội. Hạn chế về kinh phí đầu tư thường xuyên và sự phân tán trong khai thác tính năng của cổng thông tin Portal khiến nguồn tài nguyên số chưa phát huy tối đa công suất phục vụ người học.

Đề xuất và khuyến nghị

Để chuẩn hóa và nâng cao toàn diện chất lượng quản lý hoạt động thông tin khoa học tại Trường Đại học Chính trị, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp hành động chiến lược:

Một là, nâng cao nhận thức và năng lực quản lý hoạt động thông tin khoa học cho các cấp lãnh đạo, chỉ huy. Ban Giám hiệu và cấp ủy các đơn vị cần quán triệt sâu sắc các văn bản chỉ đạo của Đảng và Bộ Quốc phòng, đưa tiêu chí quản lý thông tin khoa học vào nghị quyết lãnh đạo hàng năm. Mục tiêu đặt ra là 100% cán bộ quản lý các phòng, khoa, đơn vị hoàn thành chương trình bồi dưỡng kỹ năng quản trị thông tin hiện đại trong giai đoạn 2014 - 2016.

Hai là, kiện toàn bộ máy nhân sự và phát huy vai trò điều hành của Ban Thông tin Khoa học Quân sự. Phòng Chính trị phối hợp với cơ quan thông tin tổ chức rà soát, bổ sung biên chế chuyên trách, đồng thời duy trì nền nếp tập huấn nghiệp vụ cho đội ngũ trợ lý kiêm nhiệm tại các khoa và đơn vị. Lộ trình thực hiện trong 24 tháng nhằm nâng tỷ lệ cán bộ thông tin đạt trình độ chuyên môn tốt từ 63,0% lên trên 85%, đảm bảo mỗi khoa giáo viên có ít nhất 1 đầu mối quản trị dữ liệu số thành thạo.

Ba là, hiện đại hóa hạ tầng công nghệ và mở rộng ngân hàng dữ liệu số hóa. Cơ quan thông tin chủ trì lập dự án nâng cấp hệ thống máy chủ, mở rộng băng thông mạng LAN và nâng cấp phần mềm ILIB, DLIB. Mục tiêu đến năm 2016 số hóa bổ sung hơn 2.000 đầu tài liệu chuyên ngành khoa học xã hội nhân văn quân sự, gia tăng quy mô cơ sở dữ liệu từ 22.000 biểu ghi lên 35.000 biểu ghi toàn văn và thư mục.

Bốn là, đổi mới cơ chế kiểm tra, đánh giá và đẩy mạnh liên thông mạng Misten toàn quân. Ban Giám hiệu chủ trì tổ chức kiểm tra định kỳ 6 tháng một lần đối với công tác phục vụ thông tin tại các cơ sở, thiết lập hệ thống thu thập ý kiến phản hồi tự động của độc giả qua Website nhà trường, phấn đấu nâng mức độ hài lòng của người dùng tin từ 76,5% lên trên 90% vào năm 2015.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị học thuật và thực tiễn sâu rộng, là tài liệu tham khảo đặc biệt hữu ích cho 4 nhóm đối tượng sau:

Nhóm thứ nhất là Ban Giám hiệu và các nhà quản trị tại các học viện, trường đại học trong quân đội. Lãnh đạo các cơ sở giáo dục có thể ứng dụng khung biện pháp quản lý đồng bộ và quy chế mẫu số 899/QĐ-SQCT để kiện toàn hệ thống thông tin phục vụ đào tạo sĩ quan.

Nhóm thứ hai là cán bộ quản lý thông tin, thư viện viên tại các trung tâm học liệu quân sự và dân sự. Chuyên viên chuyên ngành có thể tham khảo quy trình xử lý, phân loại và tổ chức khai thác hơn 22.000 biểu ghi điện tử trên các hệ thống phần mềm ILIB và DLIB.

Nhóm thứ ba là đội ngũ giảng viên, nhà nghiên cứu khoa học xã hội và nhân văn quân sự. Các nhà khoa học có thể nắm bắt các phương thức tìm kiếm, tra cứu tài liệu chuyên sâu qua mạng Misten và Website nội bộ nhằm phục vụ việc biên soạn giáo trình và thực hiện đề tài khoa học các cấp.

Nhóm thứ tư là học viên cao học, nghiên cứu sinh chuyên ngành Quản lý giáo dục và Thông tin học. Học viên có thể sử dụng luận văn làm mẫu nghiên cứu điển hình về phương pháp khảo sát thực chứng trên mẫu 500 khách thể kết hợp xử lý số liệu thống kê trong môi trường đào tạo đặc thù.

Câu hỏi thường gặp

Mục tiêu cốt lõi của công trình nghiên cứu là gì?
Mục tiêu trọng tâm của luận văn là hệ thống hóa lý luận về quản lý thông tin khoa học trong môi trường giáo dục quân sự, đánh giá thực trạng giai đoạn 2009 - 2013 tại Trường Đại học Chính trị và đề xuất 5 nhóm biện pháp quản lý khả thi nhằm nâng cao hiệu quả đào tạo chính ủy, chính trị viên toàn quân.

Mẫu khảo sát thực trạng trong đề tài được xây dựng theo quy mô nào?
Tác giả thực hiện khảo sát qua 2 đợt điều tra bằng phiếu hỏi trên 500 khách thể được chọn theo phương pháp phân tầng ngẫu nhiên, bao gồm 250 cán bộ, giảng viên và 250 học viên, kết hợp phỏng vấn chuyên sâu lãnh đạo các phòng, khoa giáo viên và đơn vị quản lý học viên.

Quy mô tài nguyên thông tin điện tử của nhà trường đạt mức độ nào trong giai đoạn nghiên cứu?
Kể từ khi triển khai dự án thư viện số năm 2009, nhà trường đã xây dựng và quản lý hơn 22.000 biểu ghi điện tử, trong đó có gần 4.000 bài trích tạp chí chuyên ngành, đồng thời số hóa hoàn chỉnh trên 1.000 tên sách với khối lượng khoảng 500.000 trang tư liệu trên hệ thống phần mềm ILIB và DLIB.

Rào cản lớn nhất trong công tác quản lý thông tin khoa học tại đơn vị là gì?
Điểm nghẽn chính nằm ở cơ chế quản lý tập trung bao cấp, sự chồng chéo trong chỉ đạo nghiệp vụ từ các cơ quan cấp trên, cùng với sự thiếu hụt nhân lực thông tin chuyên trách tại các khoa giáo viên khi có tới 37,0% cán bộ nhân viên chỉ đạt mức chuyên môn khá hoặc trung bình.

Các giải pháp của luận văn có tính khả thi ra sao trong thực tiễn?
Các biện pháp đề xuất được khảo nghiệm trực tiếp qua ý kiến chuyên gia và cán bộ quản lý, chứng minh tính khả thi cao nhờ bám sát quy hoạch phát triển 2010 - 2015 của nhà trường, dựa trên nền tảng hạ tầng mạng Misten sẵn có và nhận được sự đồng thuận của trên 80% cán bộ khảo sát.

Kết luận

  • Luận văn hệ thống hóa xuất sắc các luận cứ khoa học về quản trị thông tin trong các cơ sở giáo dục đại học quân sự đặc thù.
  • Khảo sát thực chứng trên 500 cán bộ, giảng viên và học viên phản ánh bức tranh chân thực về hiệu quả vận hành hệ thống thông tin với 81,0% đánh giá tốt công tác lập kế hoạch và 76,5% ghi nhận đóng góp cho đào tạo.
  • Khẳng định vai trò nền tảng của kho tài nguyên số hóa gồm 22.000 biểu ghi và hơn 1.000 đầu sách trong việc nâng cao chất lượng nghiên cứu lý luận chính trị.
  • Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ có tính khả thi cao, phân định rõ trách nhiệm của Ban Giám hiệu, Ban Thông tin Khoa học Quân sự và các khoa giáo viên trong lộ trình 2014 - 2020.
  • Đóng góp luận cứ thực tiễn quan trọng giúp hoàn thiện cơ chế quản lý thông tin, phục vụ đắc lực nhiệm vụ đào tạo cán bộ chính trị theo tinh thần Nghị quyết số 51/NQ-TW của Bộ Chính trị.

Công trình là bước đột phá trong nghiên cứu quản lý giáo dục quân sự. Các nhà quản lý, giảng viên và học viên quan tâm có thể trực tiếp nghiên cứu toàn văn luận văn tại Trung tâm Thông tin Khoa học Quân sự và Thư viện Trường Đại học Chính trị để ứng dụng các mô hình quản trị tri thức hiệu quả vào thực tiễn công tác.