Luận văn: Quản lý Hoạt động Ngoại khóa THPT Vùng Khó Khăn Lục Yên, Yên Bái (Nguyễn Văn Lịch)

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu quản lý hoạt động ngoại khóa môn học tại các trường THPT vùng đặc biệt khó khăn huyện Lục Yên, Yên Bái.

• Tác giả: Nguyễn Văn Lịch
• Người hướng dẫn: TS. Đào Hoàng Nam
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
• Đề tài: Quản lý hoạt động ngoại khóa môn học ở các trường THPT vùng đặc biệt khó khăn huyện Lục Yên, tỉnh Yên Bái
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ
• MỞ ĐẦU
• 1. Lý do chọn đề tài
• 2. Mục đích nghiên cứu
• 3. Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu
• 4. Giả thuyết khoa học
• 5. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 6. Cấu trúc luận văn
• 1. CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA
• 1.1. Vài nét lịch sử nghiên cứu vấn đề
• 1.1.1. Trên thế giới
• 1.2. Một số khái niệm cơ bản của đề tài
• 1.3. Hoạt động ngoại khóa môn học
• 1.4. Quản lý hoạt động ngoại khóa môn học
• 1.5. Biện pháp quản lý hoạt động ngoại khóa môn học ở trƣờng THPT vùng đặc biệt khó khăn
• 1.6. Quy định của Nhà nƣớc về vùng đặc biệt khó khăn
• 1.7. Đặc điểm của các trƣờng THPT vùng đặc biệt khó khăn
• 1.8. Đặc điểm tâm lý của học sinh trƣờng THPT vùng đặc biệt khó khăn
• 1.9. Tầm quan trọng của hoạt động ngoại khóa trong chƣơng trình giáo dục của các trƣờng THPT vùng đặc biệt khó khăn
• 1.10. Mục tiêu, nội dung, phƣơng pháp, phƣơng tiện, quy trình và hình thức tổ chức hoạt động ngoại khoá môn học ở các trƣờng THPT vùng đặc biệt khó khăn
• 1.11. Một số vấn đề lý luận về hoạt động ngoại khóa môn học ở các trƣờng THPT vùng đặc biệt khó khăn
• 1.12. Vai trò của của h môn học ở các trƣờng THPT vùng đặc biệt khó khăn
• 1.13. Nội dung quản lí của ngƣời hiệu trƣởng đối với hoạt động ngoại khóa môn học ở trƣờng THPT vùng đặc biệt khó khăn
• 1.14. Phƣơng pháp quản lí HĐNKMH ở các trƣờng THPT vùng đặc biệt khó khăn
• 1.15. Những yếu tố ảnh hƣởng đến công tác quản lý hoạt động ngoại khóa ở trƣờng THPT vùng đặc biệt khó khăn
• 1.16. Kết luận chƣơng 1
• 2. CHƢƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA MÔN HỌC
• 2.1. Khái quát về khảo sát thực trạng
• 2.2. Đặc điểm chung về các trƣờng THPT vùng đặc biệt khó khăn huyện Lục Yên, tỉnh Yên Bái
• 2.3. Quy mô lớp và học sinh
• 2.4. Số lƣợng, chất lƣợng đội ngũ CBQL và giáo viên
• 2.5. Mục tiêu khảo sát
• 2.6. Khách thể khảo sát
• 2.7. Nội dung khảo sát
• 2.8. Phƣơng pháp khảo sát và cách thức xử lý số liệu
• 2.9. Thực trạng nhận thức về HĐNKMH ở các trƣờng THPT vùng đặc biệt khó khăn huyện Lục Yên, tỉnh Yên Bái
• 2.10. Nhận thức của CBQL và giáo viên về vai trò của HĐNKMH đối với việc nâng cao chất lƣợng học tập của học sinh
• 2.11. Nhận thức của CBQL và giáo viên về các hình thức tổ chức hoạt động ngoại khóa cho học sinh
• 2.12. Thực trạng nội dung đã triển khai hoạt động ngoại khóa môn học
• 2.13. Thực trạng phƣơng pháp và hình thức tiến hành hoạt động ngoại khóa
• 2.14. Thực trạng về mức độ thực hiện HĐNKMH ở
• 2.15. Thực trạng quản lý HĐNKMH ở
• 2.16. Thực trạng nội dung quản lý HĐNKMH ở
• 2.17. Thực trạng phƣơng pháp quản lý hoạt động ngoại khóa môn học ở trƣờng
• 2.18. Thực trạng các yếu tố ảnh hƣởng đến quản lý HĐNKMH ở trƣờng
• 2.19. Đánh giá chung của thực trạng quản lí HĐNKMH của các trƣờng THPT vùng đặc biệt khó khăn huyện Lục Yên
• 2.20. Những nguyên nhân tồn tại và yếu kém
• 2.21. Kết luận chƣơng 2
• 3. CHƢƠNG 3: BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA MÔN HỌC
• 3.1. Những căn cứ có tính chất định hƣớng cho việc xây dựng các biện pháp
• 3.2. Những nguyên tắc xây dựng biện pháp
• 3.3. Nguyên tắc đảm bảo tính mục tiêu của hoạt động ngoại khóa môn học
• 3.4. Nguyên tắc đảm bảo tính khoa học của hoạt động ngoại khóa môn học
• 3.5. Nguyên tắc đảm bảo tính đồng bộ của hoạt động ngoại khóa môn học
• 3.6. Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi của hoạt động ngoại khóa môn học
• 3.7. Đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động ngoại khóa THP
• 3.8. Nâng cao nhận thức cho đội ngũ cán bộ, giáo viên trong nhà trƣờng về tầm quan trọng của hoạt động ngoại khóa môn học
• 3.9. Nâng cao năng lực lập kế hoạch và giám sát thực hiện hoạt động ngoại khoá môn học cho CBQL
• 3.10. Bồi dƣỡng năng lực tổ chức hoạt động ngoại khóa môn học cho giáo viên ở các trƣờng THPT vùng đặc biệt khó khăn huyện Lục Yên, tỉnh Yên Bái
• 3.11. Trao đổi kinh nghiệm quản lý và tổ chức HĐNKMH giữa các trƣờng THPT vùng đặc biệt khó khăn trong huyện và ngoài huyện
• 3.12. Tăng cƣờng và sử dụng hợp lí, có hiệu quả cơ sở vật chất, kỹ thuật, tài chính cho HĐNKMH
• 3.13. Thực hiện kiểm tra, đánh giá việc tổ chức thực hiện của giáo viên và kết quả hoạt động ngoại khóa môn học
• 3.14. Mối quan hệ giữa các biện pháp đề xuất
• 3.15. Khảo nghiệm tính cần thiết và khả thi của các biện pháp
• 3.16. Mục đích khảo nghiệm
• 3.17. Đối tƣợng khảo nghiệm
• 3.18. Phƣơng pháp khảo nghiệm
• 3.19. Nội dung khảo nghiệm
• 3.20. Kết quả khảo nghiệm
• 3.21. Kết luận chƣơng 3
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tại sao Quản lý Hoạt động Ngoại khóa THPT Lục Yên lại cấp thiết

Trong bối cảnh giáo dục hiện đại, việc phát triển toàn diện nhân cách học sinh không chỉ dừng lại ở kiến thức trên lớp mà còn mở rộng qua các hoạt động ngoại khóa cấp 3. Đặc biệt tại các vùng khó khăn Lục Yên, nơi điều kiện kinh tế – xã hội còn nhiều hạn chế, vai trò của hoạt động ngoại khóa càng trở nên cấp thiết. Chúng không chỉ là sân chơi mà còn là môi trường giáo dục trải nghiệm, giúp học sinh phát triển kỹ năng mềm, định hướng nghề nghiệp và thích nghi với cuộc sống. Việc quản lý hoạt động ngoại khóa THPT Vùng Khó Khăn Lục Yên một cách khoa học, bài bản sẽ góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, tạo động lực cho thế hệ trẻ vượt qua những rào cản địa phương để vươn tới tương lai tốt đẹp hơn. Nhu cầu này đòi hỏi sự quan tâm đặc biệt từ phía các nhà quản lý giáo dục.

1.1. Bối cảnh giáo dục THPT Lục Yên Đặc thù và nhu cầu

Huyện Lục Yên, tỉnh Yên Bái, thuộc nhóm các vùng đặc biệt khó khăn của Việt Nam. Điều này tạo nên những đặc thù riêng biệt cho Lục Yên Yên Bái giáo dục. Học sinh THPT ở đây chủ yếu là con em đồng bào dân tộc thiểu số, thường đối mặt với điều kiện kinh tế – xã hội khó khăn, dẫn đến việc chưa xác định rõ động cơ, mục đích học tập. Khả năng phân tích, tổng hợp và khái quát hóa còn hạn chế, khiến việc lĩnh hội kiến thức cơ bản gặp nhiều trở ngại. Một số em còn mang mặc cảm về sự yếu kém, lạc hậu. Tư duy của học sinh miền núi thường thiếu thói quen lao động trí óc, ngại đi sâu vào vấn đề phức tạp, dễ dàng chấp nhận ý kiến người khác. Bên cạnh đó, nhận thức của phụ huynh về việc học của con em cũng chưa thực sự sâu sắc, thường phó mặc cho nhà trường và giáo viên. Tất cả những yếu tố này tạo ra thách thức giáo dục miền núi lớn, đòi hỏi các hoạt động giáo dục, trong đó có ngoại khóa, phải được thiết kế và quản lý hoạt động ngoại khóa THPT Vùng Khó Khăn Lục Yên một cách đặc biệt, phù hợp với điều kiện thực tế để thực sự nâng cao chất lượng giáo dục.

1.2. Vai trò hoạt động ngoại khóa cấp 3 Phát triển toàn diện học sinh

Hoạt động ngoại khóa đóng vai trò cầu nối quan trọng, giúp học sinh mở rộng, đào sâu kiến thức và phát triển toàn diện học sinh về nhân cách. Trong bối cảnh tri thức nhân loại gia tăng nhanh chóng, nhà trường chỉ có thể cung cấp kiến thức nền tảng. Các hoạt động ngoại khóa cấp 3 bổ sung những tri thức cần thiết, giúp học sinh vận dụng kiến thức vào thực tế cuộc sống. Đây là môi trường lý tưởng để giáo dục trải nghiệm THPT, kích thích tiềm năng về trí nhớ, lập luận, quan sát và giao tiếp của học sinh. Thông qua việc tham gia các câu lạc bộ học thuật, văn hóa, thể thao, học sinh được rèn luyện kỹ năng tìm tòi, hệ thống hóa kiến thức, đồng thời phát triển kỹ năng mềm học sinh như giao tiếp, hợp tác, tổ chức sự kiện. Các hoạt động này cũng giúp phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu, định hướng nghề nghiệp cho học sinh, đặc biệt là hướng nghiệp cho học sinh miền núi, khơi dậy niềm đam mê khoa học và ý thức trách nhiệm cộng đồng. Việc tổ chức các câu lạc bộ học sinh THPT và các hoạt động tình nguyện cũng góp phần củng cố tinh thần đoàn kết, ý thức gắn bó với tập thể, tạo ra môi trường học tập tích cực, giảm thiểu các tệ nạn xã hội. Điều này càng khẳng định sự cần thiết của việc quản lý hoạt động ngoại khóa THPT Vùng Khó Khăn Lục Yên một cách hiệu quả.

1.3. Khái niệm và tầm quan trọng của quản lý hoạt động ngoại khóa môn học

Theo các chuyên gia giáo dục, khái niệm 'quản lý' là quá trình tác động có định hướng, có chủ đích để đạt mục tiêu đề ra [17, tr 3,4]. Với hoạt động ngoại khóa môn học, quản lý được hiểu là công việc của người Hiệu trưởng trong việc đặt ra mục tiêu, lập kế hoạch, xây dựng điều kiện, tổ chức, chỉ đạo thực hiện, kiểm tra và giám sát các hoạt động này nhằm phát triển toàn diện nhân cách của học sinh, nâng cao chất lượng học tập. Việc quản lý chương trình ngoại khóa một cách bài bản sẽ đảm bảo hoạt động đạt được các yêu cầu về kiến thức, kỹ năng và thái độ, quán triệt nguyên lý giáo dục đổi mới. Mục tiêu của HĐNK cần được xây dựng dựa trên các căn cứ như mục tiêu chương trình, chỉ đạo của Bộ GD&ĐT, Sở GD&ĐT, tình hình địa phương, yêu cầu của nhà trường và đặc điểm tâm sinh lý học sinh. Nếu quản lý hoạt động ngoại khóa THPT Vùng Khó Khăn Lục Yên không được chú trọng, các hoạt động có thể trở nên hình thức, thiếu hiệu quả, không đáp ứng được mục tiêu giáo dục, làm giảm đi hứng thú học tập của học sinh. Ngược lại, một công tác quản lý chặt chẽ sẽ tạo ra sự kết nối giữa lý thuyết và thực hành, mang lại kết quả tích cực và bền vững cho sự phát triển của học sinh [Luận văn ThS Nguyễn Văn Lịch, 2015].

II. Thách thức lớn khi Quản lý Hoạt động Ngoại khóa THPT Vùng Khó Khăn

Việc tổ chức và quản lý Hoạt động Ngoại khóa THPT Vùng Khó Khăn Lục Yên đối mặt với nhiều rào cản đặc thù, khác biệt so với các khu vực phát triển hơn. Những khó khăn này không chỉ xuất phát từ điều kiện vật chất mà còn từ nhận thức, năng lực của đội ngũ và đặc điểm tâm lý của học sinh. Để nâng cao chất lượng giáo dục vùng khó, việc nhận diện và phân tích các thách thức giáo dục miền núi này là bước đi đầu tiên và quan trọng. Chỉ khi hiểu rõ gốc rễ của vấn đề, nhà quản lý mới có thể đề xuất các giải pháp phát triển ngoại khóa thực sự khả thi và hiệu quả. Nghiên cứu thực tiễn cho thấy, các trường THPT vùng đặc biệt khó khăn tại Lục Yên, Yên Bái đang phải vật lộn với những hạn chế cố hữu, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng triển khai các chương trình ngoại khóa một cách đồng bộ và chất lượng.

2.1. Hạn chế về cơ sở vật chất và nguồn lực tài chính cho ngoại khóa

Một trong những thách thức giáo dục miền núi lớn nhất trong việc quản lý Hoạt động Ngoại khóa THPT Vùng Khó Khăn Lục Yên là sự thiếu thốn cơ sở vật chất trường học. Các trường THPT tại Lục Yên thường không có đủ phòng học chức năng, phòng thí nghiệm, sân chơi, bãi tập đạt chuẩn, hay trang thiết bị hiện đại phục vụ các hoạt động trải nghiệm. Điều kiện tài chính eo hẹp cũng là một rào cản nghiêm trọng. Kinh phí dành cho tổ chức sự kiện học đường, mua sắm vật tư, hỗ trợ giáo viên và học sinh tham gia hoạt động ngoại khóa còn rất hạn chế. Việc huy động nguồn lực giáo dục từ cộng đồng, phụ huynh hay các tổ chức xã hội cũng gặp nhiều khó khăn do điều kiện kinh tế chung của địa phương. Điều này làm cho các ý tưởng về giáo dục trải nghiệm THPT hay tổ chức hoạt động tình nguyện thường chỉ dừng lại ở quy mô nhỏ, khó mở rộng và thiếu tính bền vững. Sự hạn chế về nguồn lực này đòi hỏi các nhà quản lý phải sáng tạo hơn trong việc tận dụng những gì sẵn có và tìm kiếm sự hỗ trợ từ bên ngoài.

2.2. Nhận thức và năng lực của đội ngũ giáo viên cán bộ quản lý

Nghiên cứu chỉ ra rằng, nhận thức về hoạt động ngoại khóa môn học ở các trường THPT nói chung và vùng đặc biệt khó khăn nói riêng còn nhiều bất cập [Luận văn ThS Nguyễn Văn Lịch, 2015]. Nhiều cán bộ quản lý và giáo viên chưa ý thức đầy đủ về vai trò và tác dụng của các hình thức ngoại khóa, thường lẫn lộn giữa ngoại khóa môn học và các hoạt động của Đoàn Thanh niên. Điều này dẫn đến công tác quản lý chương trình ngoại khóa thường bị giao phó hoặc thực hiện một cách hình thức. Năng lực tổ chức các hoạt động ngoại khóa cấp 3 của giáo viên cũng còn hạn chế, thiếu kinh nghiệm trong việc thiết kế và triển khai các hoạt động mang tính trải nghiệm, phát triển kỹ năng mềm học sinh. Vai trò của giáo viên chủ nhiệm và ban giám hiệu trường THPT trong việc định hướng, hỗ trợ và giám sát chưa thực sự rõ nét, đồng bộ. Việc thiếu hằng năm các chương trình bồi dưỡng chuyên sâu về quản lý hoạt động ngoại khóa cũng là một nguyên nhân khiến đội ngũ chưa phát huy hết tiềm năng. Do đó, việc nâng cao nhận thức và bồi dưỡng năng lực cho đội ngũ là yếu tố then chốt để cải thiện chất lượng HĐNK.

2.3. Đặc điểm tâm lý và môi trường học sinh miền núi ảnh hưởng đến ngoại khóa

Học sinh tại các trường THPT vùng đặc biệt khó khăn Lục Yên mang những đặc điểm tâm lý riêng biệt xuất phát từ môi trường sống. Các em thường thẳng thắn, thật thà nhưng cũng dễ tự ti, mặc cảm khi gặp khó khăn trong học tập hoặc bị phê bình. Lòng tự trọng cao có thể khiến các em xa lánh giáo viên, bạn bè hoặc bỏ học nếu không nhận được sự cảm thông sâu sắc. Đặc biệt, nhiều em là người dân tộc thiểu số, khả năng diễn đạt tiếng phổ thông còn hạn chế, ảnh hưởng đến việc tham gia các hoạt động đòi hỏi giao tiếp. Môi trường sống còn thiếu thốn về thông tin, hạn chế tiếp cận với các nguồn tài liệu, báo chí, tranh ảnh, làm giảm sự tò mò, hứng thú với các chủ đề ngoài sách vở. Những yếu tố này tạo nên thách thức giáo dục miền núi đặc thù, đòi hỏi các hoạt động ngoại khóa phải được thiết kế một cách linh hoạt, sáng tạo, phù hợp với đặc điểm văn hóa, tâm lý và điều kiện của học sinh để thực sự thu hút và phát triển toàn diện học sinh, đồng thời hiệu quả trong việc hướng nghiệp cho học sinh miền núi.

III. Bí quyết nâng cao năng lực Quản lý Hoạt động Ngoại khóa cho THPT Lục Yên

Để vượt qua các rào cản hiện tại và phát huy tối đa tiềm năng của hoạt động ngoại khóa, các trường THPT tại Lục Yên cần triển khai các biện pháp đồng bộ nhằm nâng cao năng lực quản lý Hoạt động Ngoại khóa THPT Vùng Khó Khăn Lục Yên. Những 'bí quyết' này tập trung vào việc bồi dưỡng nhận thức, kỹ năng cho đội ngũ cán bộ, giáo viên và xây dựng một hệ thống quản lý linh hoạt, hỗ trợ. Mục tiêu là tạo ra một môi trường mà ở đó, các giải pháp phát triển ngoại khóa có thể được hiện thực hóa, giúp nâng cao chất lượng giáo dục vùng khó và đáp ứng mục tiêu phát triển toàn diện học sinh. Sự đổi mới trong công tác quản lý sẽ là động lực chính để các hoạt động ngoại khóa thực sự trở thành công cụ giáo dục hiệu quả.

3.1. Nâng cao nhận thức và chuyên môn cho giáo viên về ngoại khóa

Việc đầu tiên trong quản lý Hoạt động Ngoại khóa THPT Vùng Khó Khăn Lục Yên là nâng cao nhận thức cho đội ngũ cán bộ, giáo viên về tầm quan trọng của HĐNK [Luận văn ThS Nguyễn Văn Lịch, 2015]. Cần tổ chức các buổi tập huấn chuyên đề, hội thảo để phân tích rõ vai trò của hoạt động ngoại khóa cấp 3 trong việc phát triển kỹ năng mềm học sinh, hướng nghiệp cho học sinh miền núi và phát triển toàn diện học sinh. Đồng thời, bồi dưỡng năng lực chuyên môn cho giáo viên trong việc thiết kế, tổ chức và đánh giá các hoạt động ngoại khóa môn học. Điều này bao gồm việc trang bị kiến thức về các phương pháp dạy học tích cực (như sắm vai, trò chơi, xử lý tình huống, tham quan thực tế) và cách thức lồng ghép nội dung giáo dục địa phương vào HĐNK. Giáo viên cần được hướng dẫn cụ thể về cách lập kế hoạch, chuẩn bị tài liệu, sử dụng phương tiện dạy học và quản lý lớp học trong các tình huống ngoại khóa. Sự thay đổi trong nhận thức và năng lực của giáo viên là yếu tố quyết định đến chất lượng và sự hấp dẫn của các chương trình ngoại khóa.

3.2. Bồi dưỡng năng lực lập kế hoạch và giám sát HĐNK cho cán bộ quản lý

Hiệu trưởng và các cán bộ quản lý (CBQL) đóng vai trò then chốt trong việc quản lý hoạt động ngoại khóa THPT Vùng Khó Khăn Lục Yên. Cần có các chương trình bồi dưỡng chuyên sâu để nâng cao năng lực lập kế hoạch và giám sát thực hiện HĐNK cho CBQL. Nội dung bồi dưỡng tập trung vào cách xây dựng mục tiêu hoạt động ngoại khóa dựa trên chuẩn đầu ra, tích hợp các yêu cầu từ Bộ GD&ĐT với đặc thù địa phương. CBQL cần nắm vững quy trình xây dựng kế hoạch năm học, học kỳ cho các hoạt động ngoại khóa, đảm bảo tính khoa học, khả thi và đồng bộ. Kỹ năng phân công nhiệm vụ, phối hợp giữa các tổ chuyên môn, Đoàn trường THPT và giáo viên chủ nhiệm cũng rất quan trọng. Đặc biệt, năng lực giám sát và đánh giá hiệu quả hoạt động ngoại khóa cần được chú trọng, để có thể kịp thời điều chỉnh, cải tiến. Theo Cairôp, người hiệu trưởng phải xét kết quả hoạt động ngoại khóa năm học trước để định nhiệm vụ cho năm học sắp tới [dẫn theo 5]. Việc này giúp quản lý chương trình ngoại khóa hiệu quả, đảm bảo tính liên tục và cải tiến không ngừng.

3.3. Chính sách hỗ trợ và hợp tác liên trường để phát triển ngoại khóa

Để nâng cao chất lượng giáo dục vùng khó tại Lục Yên, cần có sự hỗ trợ mạnh mẽ từ các cấp quản lý giáo dục. Cần xây dựng và triển khai các chính sách hỗ trợ giáo dục vùng sâu vùng xa cụ thể cho hoạt động ngoại khóa, bao gồm kinh phí, trang thiết bị và tài liệu. Bên cạnh đó, việc thúc đẩy trao đổi kinh nghiệm quản lý và tổ chức HĐNKMH giữa các trường THPT vùng đặc biệt khó khăn trong huyện và ngoài huyện là một biện pháp hiệu quả. Các trường có thể chia sẻ các mô hình thành công về câu lạc bộ học sinh THPT, tổ chức hoạt động tình nguyện, hoặc các chương trình giáo dục trải nghiệm THPT. Sự hợp tác này giúp tối ưu hóa nguồn lực, học hỏi lẫn nhau và nhân rộng những sáng kiến tốt. Nhà trường cũng cần chủ động huy động nguồn lực giáo dục từ cộng đồng, các tổ chức xã hội, doanh nghiệp và phụ huynh thông qua các chương trình vận động, gây quỹ. Khi có một hệ thống hỗ trợ vững chắc và tinh thần hợp tác cao, việc quản lý Hoạt động Ngoại khóa THPT Vùng Khó Khăn Lục Yên sẽ trở nên dễ dàng và hiệu quả hơn, góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững.

IV. Hướng dẫn xây dựng triển khai hiệu quả chương trình ngoại khóa THPT Lục Yên

Việc quản lý Hoạt động Ngoại khóa THPT Vùng Khó Khăn Lục Yên đòi hỏi một quy trình xây dựng và triển khai chương trình khoa học, linh hoạt, phù hợp với điều kiện thực tiễn. Một chương trình được thiết kế tốt sẽ đảm bảo các hoạt động ngoại khóa không chỉ mang tính hình thức mà thực sự mang lại giá trị giáo dục, góp phần phát triển toàn diện học sinh. Đây là hướng dẫn cụ thể để các trường THPT tại Lục Yên có thể tối ưu hóa các nỗ lực, biến những thách thức giáo dục miền núi thành cơ hội để nâng cao chất lượng giáo dục vùng khó. Sự phối hợp giữa lý thuyết và thực hành, giữa mục tiêu chung và đặc thù địa phương là chìa khóa để triển khai hiệu quả.

4.1. Xây dựng mục tiêu và nội dung hoạt động ngoại khóa phù hợp địa phương

Mục tiêu của hoạt động ngoại khóa môn học tại các trường THPT vùng đặc biệt khó khăn cần được xác định rõ ràng, cụ thể, bám sát mục tiêu giáo dục phổ thông nhưng đồng thời phù hợp với đặc điểm của học sinh Lục Yên. Mục tiêu này phải củng cố kiến thức, rèn luyện kỹ năng cơ bản (như năng lực tự hoàn thiện, thích ứng, giao tiếp) và hình thành thái độ đúng đắn trước các vấn đề cuộc sống. Nội dung hoạt động ngoại khóa cấp 3 phải đa dạng, phong phú, từ học thuật, văn hóa, thể thao, kỹ năng sống đến hướng nghiệp cho học sinh miền núi. Việc này được xây dựng dựa trên yêu cầu giáo dục THPT theo Luật Giáo dục và các hướng dẫn của Bộ GD&ĐT, Sở GD&ĐT Yên Bái, đặc biệt là tích hợp giáo dục địa phương. Ví dụ, tổ chức tham quan các di tích lịch sử, cơ sở sản xuất tại Lục Yên, hoặc các chủ đề liên quan đến đời sống, văn hóa dân tộc. Cần tránh các nội dung xa lạ, nặng tính hàn lâm, thay vào đó tập trung vào những vấn đề gần gũi, kích thích tư duy ứng dụng và sáng tạo của học sinh. Việc lựa chọn nội dung cần có sự tham gia của giáo viên, học sinh và cộng đồng để đảm bảo tính thiết thực và hấp dẫn, qua đó tối ưu quản lý chương trình ngoại khóa.

4.2. Phương pháp và hình thức tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo

Trong quản lý Hoạt động Ngoại khóa THPT Vùng Khó Khăn Lục Yên, việc lựa chọn phương pháp và hình thức tổ chức là yếu tố quyết định sự thành công. Cần ưu tiên các phương pháp dạy học tích cực như thuyết trình, vấn đáp, nêu vấn đề, sắm vai, trò chơi, xử lý tình huống, tham quan, thực hành thực tiễn, nghiên cứu khoa học. Các phương pháp này khuyến khích học sinh chủ động, sáng tạo và phát triển kỹ năng mềm học sinh. Về hình thức, có thể tổ chức các câu lạc bộ học sinh THPT theo sở thích (học thuật, nghệ thuật, thể thao), các hội thi, giao lưu văn hóa, tổ chức hoạt động tình nguyện, hay các chuyến giáo dục trải nghiệm THPT thực tế. Đặc biệt, với vùng khó khăn Lục Yên, cần tận dụng các không gian sẵn có như sân trường, nhà văn hóa thôn bản, di tích lịch sử địa phương. Hiệu trưởng cần đưa ra các mô hình và phương pháp tổ chức hiệu quả, tuyên truyền và nhân rộng chúng, đồng thời thường xuyên xem xét, tham dự và đánh giá. Tránh lặp lại các hình thức quen thuộc gây nhàm chán. Kết hợp nhiều hình thức trong một buổi ngoại khóa để tạo sự thoải mái, hấp dẫn, giúp phát triển toàn diện học sinh.

4.3. Quản lý và sử dụng tối ưu nguồn lực cho hoạt động ngoại khóa

Để triển khai hiệu quả các hoạt động ngoại khóa cấp 3, việc quản lý hoạt động ngoại khóa THPT Vùng Khó Khăn Lục Yên phải tập trung vào việc quản lý nguồn lực một cách tối ưu. Nguồn lực bao gồm con người (giáo viên, cán bộ quản lý, học sinh, phụ huynh), kinh phí, thời gian và cơ sở vật chất. Hiệu trưởng cần lập kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ cho đội ngũ, đặc biệt là kỹ năng tổ chức HĐNK. Về kinh phí, cần phân bổ hợp lý và có kế hoạch huy động nguồn lực giáo dục từ nhiều phía: ngân sách nhà nước, đóng góp của phụ huynh, tài trợ từ địa phương, các tổ chức xã hội, cá nhân hảo tâm. Việc mua sắm và sử dụng cơ sở vật chất trường học và trang thiết bị (máy chiếu, âm thanh, tài liệu) phải bám sát mục tiêu hoạt động, đảm bảo chất lượng và tiết kiệm, tránh lãng phí. Cần giao trách nhiệm cụ thể cho giáo viên và học sinh trong việc bảo quản, sử dụng tài sản chung. Việc tăng cường và sử dụng hợp lý, có hiệu quả cơ sở vật chất, kỹ thuật, tài chính là yếu tố then chốt để các hoạt động ngoại khóa diễn ra thuận lợi, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục vùng khó tại Lục Yên.

V. Cách đánh giá và cải tiến chất lượng Hoạt động Ngoại khóa THPT Lục Yên

Việc đánh giá hiệu quả hoạt động ngoại khóa là khâu then chốt trong chu trình quản lý Hoạt động Ngoại khóa THPT Vùng Khó Khăn Lục Yên. Đánh giá không chỉ giúp xác định mức độ đạt được mục tiêu mà còn là cơ sở để đề xuất các giải pháp phát triển ngoại khóa và cải tiến liên tục, đảm bảo chương trình luôn phù hợp và mang lại giá trị thực tiễn. Đây là cách để nhà trường và các cấp quản lý nắm bắt được thực trạng, phát hiện những điểm mạnh, điểm yếu và đưa ra điều chỉnh kịp thời. Đặc biệt tại vùng khó khăn Lục Yên, nơi nguồn lực còn hạn chế, việc đánh giá chính xác giúp sử dụng hiệu quả mọi nguồn lực và nỗ lực, từ đó góp phần nâng cao chất lượng giáo dục vùng khó một cách bền vững. Một hệ thống kiểm tra, giám sát chặt chẽ sẽ đảm bảo chất lượng cho các hoạt động ngoại khóa cấp 3.

5.1. Tiêu chí và phương pháp đánh giá hiệu quả hoạt động ngoại khóa

Để đánh giá hiệu quả hoạt động ngoại khóa một cách khách quan, cần xây dựng bộ tiêu chí rõ ràng, tập trung vào ba vấn đề chính: sự phát triển kiến thức của học sinh đối với môn học, sự phát triển kỹ năng học tập, và sự phát triển thái độ, tính tích cực đối với môn học. Phương pháp đánh giá cần đa dạng, bao gồm: nhận xét kết quả tham gia của học sinh, những năng lực đã bộc lộ và hạn chế cần khắc phục; đánh giá tập thể, nhóm và cá nhân; kết hợp hình thức học sinh tự đánh giá và giáo viên đánh giá. Việc đánh giá phải đảm bảo mục tiêu kích thích tính tích cực của học sinh và tạo động lực để họ tham gia hoạt động hiệu quả. Theo Luận văn ThS Nguyễn Văn Lịch, việc quản lý hoạt động ngoại khóa môn học cần thực hiện kiểm tra, đánh giá việc tổ chức thực hiện của giáo viên và kết quả HĐNK. Mục đích khảo nghiệm bao gồm đánh giá tính cần thiết và khả thi của các biện pháp quản lý. Các công cụ đánh giá có thể là phiếu khảo sát, phỏng vấn, quan sát trực tiếp, bài thu hoạch của học sinh. Sự minh bạch và công bằng trong đánh giá sẽ khuyến khích học sinh và giáo viên cùng nỗ lực để phát triển toàn diện học sinh.

5.2. Phân tích kết quả và đề xuất cải tiến liên tục cho HĐNK

Sau khi thu thập kết quả đánh giá hiệu quả hoạt động ngoại khóa, bước tiếp theo trong quản lý Hoạt động Ngoại khóa THPT Vùng Khó Khăn Lục Yên là phân tích dữ liệu một cách kỹ lưỡng. Phân tích giúp nhà trường nhận diện được những hoạt động nào đã thành công, hoạt động nào chưa đạt yêu cầu, và nguyên nhân sâu xa của những hạn chế. Từ đó, các giải pháp phát triển ngoại khóa cụ thể sẽ được đề xuất và thực hiện. Ví dụ, nếu hoạt động chưa thu hút học sinh, cần điều chỉnh nội dung cho phù hợp với sở thích hoặc thay đổi phương pháp tổ chức. Nếu gặp khó khăn về nguồn lực, cần tìm kiếm các phương án huy động nguồn lực giáo dục sáng tạo hơn. Việc cải tiến không phải là một quá trình ngắt quãng mà là chu trình liên tục, đòi hỏi sự linh hoạt và khả năng thích ứng cao của nhà quản lý. Cần khuyến khích trao đổi kinh nghiệm quản lý và tổ chức HĐNKMH giữa các trường THPT, nhân rộng các mô hình tốt và loại bỏ những yếu tố không hiệu quả. Mục tiêu cuối cùng là làm cho các hoạt động ngoại khóa ngày càng hấp dẫn, thiết thực, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục vùng khó và đáp ứng tốt hơn nhu cầu của học sinh.

5.3. Vai trò của kiểm tra giám sát trong duy trì chất lượng ngoại khóa

Kiểm tra và giám sát là chức năng không thể thiếu trong quản lý Hoạt động Ngoại khóa THPT Vùng Khó Khăn Lục Yên. Ban giám hiệu trường THPT, cùng với các tổ trưởng chuyên môn và Đoàn trường THPT, có trách nhiệm thường xuyên kiểm tra, giám sát việc lập kế hoạch, tổ chức thực hiện và đánh giá các hoạt động ngoại khóa. Việc kiểm tra cần toàn diện, từ nội dung, phương pháp, tiến độ đến việc sử dụng nguồn lực và kết quả đạt được. Giám sát không chỉ mang tính hành chính mà còn cần mang tính sư phạm, hỗ trợ giáo viên và học sinh trong quá trình thực hiện. Người hiệu trưởng phải đảm bảo chỉ đạo, phối hợp nhịp nhàng hoạt động của các bộ phận, nắm thông tin và có những quyết định kịp thời [Luận văn ThS Nguyễn Văn Lịch, 2015]. Thông qua kiểm tra, giám sát, nhà trường sẽ phát hiện sớm những vấn đề nảy sinh, đưa ra các điều chỉnh cần thiết để đảm bảo chất lượng. Điều này đặc biệt quan trọng trong việc quản lý chương trình ngoại khóa tại Lục Yên Yên Bái giáo dục, nơi điều kiện còn nhiều khó khăn, đòi hỏi sự chặt chẽ nhưng cũng linh hoạt để duy trì và nâng cao hiệu quả giáo dục.

VI. Tương lai Quản lý Hoạt động Ngoại khóa THPT Kiến nghị và Phát triển

Tổng kết những kinh nghiệm và thách thức giáo dục miền núi đã trải qua, việc định hình tương lai cho quản lý Hoạt động Ngoại khóa THPT Vùng Khó Khăn Lục Yên là một nhiệm vụ quan trọng. Sự phát triển bền vững của giáo dục tại Lục Yên đòi hỏi những kiến nghị chính sách và chiến lược phát triển dài hạn, tập trung vào việc tối ưu hóa tiềm năng của hoạt động ngoại khóa để nâng cao chất lượng giáo dục vùng khó. Việc này không chỉ là trách nhiệm của riêng nhà trường mà còn cần sự chung tay của các cấp quản lý, cộng đồng và toàn xã hội. Chỉ khi có một tầm nhìn rõ ràng và các giải pháp đồng bộ, hoạt động ngoại khóa cấp 3 mới thực sự phát huy tối đa vai trò của mình trong việc phát triển toàn diện học sinh.

6.1. Tổng kết những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn Lục Yên

Từ thực tiễn triển khai hoạt động ngoại khóa môn học tại các trường THPT Lục Yên Yên Bái giáo dục, nhiều bài học quý giá đã được rút ra. Một là, vai trò của người Hiệu trưởng và ban giám hiệu trường THPT là vô cùng quan trọng trong việc định hướng, chỉ đạo và phân bổ nguồn lực. Hai là, sự tham gia tích cực của đội ngũ giáo viên, đặc biệt là giáo viên chủ nhiệm và Đoàn trường THPT, có ảnh hưởng lớn đến sự thành công của hoạt động. Ba là, việc huy động nguồn lực giáo dục từ cộng đồng và các tổ chức xã hội là cần thiết để khắc phục tình trạng thiếu thốn cơ sở vật chất trường học và kinh phí. Bốn là, các hoạt động ngoại khóa cần được thiết kế linh hoạt, phù hợp với đặc điểm tâm lý và văn hóa của học sinh miền núi, tránh sự áp đặt, hình thức. Cuối cùng, một hệ thống đánh giá hiệu quả hoạt động ngoại khóa rõ ràng và minh bạch giúp các trường liên tục cải tiến. Những bài học này là nền tảng vững chắc để xây dựng các giải pháp phát triển ngoại khóa hiệu quả hơn trong tương lai.

6.2. Kiến nghị chính sách để phát triển bền vững hoạt động ngoại khóa

Để quản lý Hoạt động Ngoại khóa THPT Vùng Khó Khăn Lục Yên một cách bền vững, cần có những kiến nghị chính sách mạnh mẽ hơn từ Bộ GD&ĐT và Sở GD&ĐT Yên Bái. Cụ thể, cần ban hành các văn bản hướng dẫn chi tiết về quy trình quản lý chương trình ngoại khóa cho vùng đặc biệt khó khăn, đồng thời có cơ chế tài chính đặc thù, tăng cường đầu tư cho cơ sở vật chất và trang thiết bị. Cần có chính sách hỗ trợ giáo dục vùng sâu vùng xa ưu tiên cho việc bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên và cán bộ quản lý về tổ chức sự kiện học đường, giáo dục trải nghiệm THPT và phát triển kỹ năng mềm học sinh. Khuyến khích hình thành các mạng lưới hợp tác, trao đổi kinh nghiệm quản lý và tổ chức HĐNKMH giữa các trường THPT trong khu vực và với các trường ở vùng thuận lợi. Đồng thời, cần tạo cơ chế khuyến khích sự tham gia của các tổ chức phi chính phủ, doanh nghiệp và cộng đồng vào việc huy động nguồn lực giáo dục và triển khai hoạt động ngoại khóa, nhằm nâng cao chất lượng giáo dục vùng khó và đảm bảo quyền lợi học tập cho mọi học sinh.

6.3. Định hướng phát triển ngoại khóa THPT vùng khó khăn trong tương lai

Trong tương lai, quản lý Hoạt động Ngoại khóa THPT Vùng Khó Khăn Lục Yên sẽ cần tập trung vào việc đổi mới toàn diện, hướng tới mục tiêu phát triển toàn diện học sinh và hướng nghiệp cho học sinh miền núi một cách hiệu quả hơn. Định hướng phát triển bao gồm: Số hóa hoạt động ngoại khóa, ứng dụng công nghệ thông tin để đa dạng hóa hình thức và nội dung, giúp học sinh tiếp cận tri thức và trải nghiệm mới mẻ. Phát triển các câu lạc bộ học sinh THPT mang tính chuyên sâu, kết hợp học thuật với thực tiễn, tạo điều kiện cho học sinh phát huy tối đa năng khiếu. Đẩy mạnh giáo dục trải nghiệm THPT thông qua các dự án cộng đồng, tổ chức hoạt động tình nguyện gắn liền với giải quyết vấn đề thực tiễn của địa phương. Xây dựng văn hóa ngoại khóa mạnh mẽ trong nhà trường, coi đây là hoạt động trọng tâm, không thể thiếu. Cuối cùng, cần tăng cường vai trò của đánh giá hiệu quả hoạt động ngoại khóa định kỳ để đảm bảo các chương trình luôn được điều chỉnh, cập nhật, phản ánh đúng nhu cầu và sự phát triển của học sinh, từ đó thực sự nâng cao chất lượng giáo dục vùng khó tại Lục Yên.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần Mở đầu, Kết luận và khuyến nghị, Tài liệu tham khảo và Phụ lục, Nội dung luận văn đƣợc trình bày trong 3 chƣơng: Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 5 http://www.vn download by : [e-mail] Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động ngoại khóa môn học ở các Chƣơng 2: Thực trạng quản lý hoạt động ngoại khóa môn học ở các , Bái Chƣơng 3: Biện pháp quản lý hoạt động ngoại khóa môn học ở các Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 6 http://www.vn download by : [e-mail] Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA 1. Vài nét lịch sử nghiên cứu vấn đề 1. Trên thế giới Hoạt động ngoại khóa môn học là một phần quan trọng trong chƣơng trình giáo dục ở nhiều nƣớc trên thế giới. Hoạt động này đƣợc chú trọng nghiên cứu và thực hiện nhƣ là một công cụ hữu ích để giúp học sinh học tập có kết quả hơn và phát triển nhân cách toàn diện hơn.

Tại Anh, gần 6 triệu học sinh hàng năm đƣợc tham gia vào các hoạt động ngoại khoá, có nghĩa là hàng tuần có hàng nghìn em đƣợc đi tham quan hay tham gia vào các câu lạc bộ học tập. Theo các nhà giáo dục Anh, các hoạt động này giúp học sinh gắn kiến thức môn học với cuộc sống. Chính phủ Anh cho rằng, cần xem các hoạt động này là một phần quan trọng của công tác giáo dục thế hệ trẻ. Để nâng cao chất lƣợng và tăng cƣờng số lƣợng các hoạt đông này, chính phủ Anh đã đƣa ra các qui định về trách nhiệm của giáo viên và nhà trƣờng, tăng cƣờng các nguồn lực và các điều kiện cho việc tổ chức các hoạt động ngoại khoá.

Bà Ruth Kelly, Bộ trƣởng Bộ Giáo dục Anh nhận xét: các hoạt động ngoại khoá đã làm giàu chƣơng trình học, tạo dựng niềm tin và củng cố kỹ năng cho học sinh đặc biệt là học sinh phổ thông [dẫn theo 7]. Qui định mới của Bộ Giáo dục Anh năm 2005 về tổ chức và quản lý các hoạt động ngoại khóa nêu rõ: - Cần cam kết rằng tất cả mọi trẻ em phải có cơ hội tham gia một cách có chất lƣợng các hoạt động trên, tiếp nhận các kinh nghiệm sống; + Khuyến khích các trƣờng học liên kết với nhau trong việc tổ chức các hoạt động ngoại khóa; + Khuyến khích cha mẹ học sinh tham gia; + Đƣa ra các hỗ trợ và các lời khuyên; Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 7 http://www.vn download by : [e-mail] + Cung cấp thông tin và các hƣớng dẫn thực hành; + Đặt mục tiêu ƣu tiên cho việc tổ chức các hoạt động trên. - Nghiên cứu của các nhà giáo dục Mĩ gần đây cho rằng, hoạt động ngoại khoá là một trong những điều kiện đem lại chất lƣợng giáo dục cao ở các nƣớc. - Các nhà giáo dục Nhật Bản nhấn mạnh tầm quan trọng của các hoạt động ngoại khoá.

Học sinh Nhật Bản dành khá nhiều thời gian cho các hoạt động này, vì hầu hết các trƣờng học ở Nhật Bản là các trƣờng bán trú. Tuy nhiên, các HĐNK tập trung chủ yếu vào việc giáo dục đạo đức và giáo dục truyền thống cho học sinh nhƣ dạy các nghi thức giao tiếp theo tập tục của ngƣời Nhật, dạy cách pha trà, nấu nƣớng, các nghề truyền thống của Nhật Bản. Ngoại khoá các môn học chủ yếu tổ chức qua các cuộc thi, các trò chơi ở trƣờng và trên ti vi. Chƣơng trình cải cách giáo dục của Nhật Bản giảm bớt thời lƣợng các giờ trên lớp để tăng cƣờng nhiều hơn các HĐNK cho học sinh.

[dẫn theo 20] Cairôp - nhà giáo dục học ngƣời Nga khi bàn về công tác quản lý của hiệu trƣởng, đã viết: “Khi lập kế hoạch công tác giảng dạy chung cho cả năm học mới, người hiệu trưởng phải xét kết quả hoạt động ngoại khoá môn học năm học trước và nhằm mục đích nâng cao thành tích của học sinh, củng cố kỷ luật và nâng cao chất lượng giảng dạy của nhà trường, mà định nhiệm vụ hoạt động ngoại khoá môn học cho năm học sắp tới. Trong kế hoạch công tác của nhà trường có dành một mục riêng cho hoạt động ngoại khoá. Mục đích đó gồm mấy yếu tố sau: Xây dựng điều kiện và cơ sở vật chất cho hoạt động ngoài lớp năm tới, phân phối lực lượng và định kỳ hạn cho kế hoạch. Về kế hoạch tỷ mỉ, cụ thể về cách tổ chức các hoạt động quần chúng đặc biệt, hoặc các ngày nghỉ… thì người phụ trách tổ chức và người chỉ đạo sẽ quyết định riêng và bổ sung cho kế hoạch toàn năm.

Những người phụ trách tổ chức và người chỉ đạo ấy chính là những người được uỷ nhiệm thi hành những điều khoản bổ sung kia” [dẫn theo 5]. Ở Việt Nam Nghiên cứu về HĐNKMH tác giả Nguyễn Văn Hộ đã khẳng định: “Có tính mâu thuẫn giữa nhu cầu nhận thức của học sinh với tính kế hoạch trong Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 8 http://www.vn download by : [e-mail] chương trình. Vì thế, để giải quyết mâu thuẫn này, người ta phải tổ chức hoạt động ngoại khóa nhằm tạo điều kiện cho học sinh có thể mở rộng, đào sâu kiến thức, phát triển những hứng thú và năng lực cá nhân”. [9, tr 213] Tác giả Nguyễn Minh Châu với đề tài nghiên cứu về một số biện pháp quản lý hoạt động ngoại khóa môn học ở trƣờng THPT đã nêu: “Nếu xem nhẹ hoạt động ngoại khóa môn học không những nhà quản lý đánh mất đi tính toàn diện của quá trình giáo dục mà còn làm cho hoạt động dạy học trong nhà trường trở nên đơn điệu, làm giảm đi hứng thú học tập của học sinh đối với các môn học, kiến thức và kĩ năng của các em hình thành thiếu sâu sắc, không đủ độ rộng và tính vững chắc.

Vì vậy, quản lý và tổ chức các hoạt động ngoại khóa môn học trong nhà trường hiện nay cần phải được chú trọng cả về lý luận và thực tiễn, cần phải có những biện pháp quản lý đúng và phù hợp”. Nhìn chung các tác giả trên thế giới và trong nƣớc đều đề cao vai trò và tác dụng của HĐNKMH trong quá trình giáo dục học sinh, xem các hoạt động này là một trong những hình thức tổ chức dạy học quan trọng, không thể thiếu trong quá trình dạy học và giáo dục. Tuy nhiên bên cạnh việc khẳng định tính cần thiết của việc tổ chức HĐNKMH, những nghiên cứu này chƣa chỉ ra một cách cụ thể sự cần thiết phải tổ chức và quản lý HĐNKMH; biện pháp tổ chức và quản lý hiệu quả HĐNKMH trong nhà trƣờng trung học phổ thông nói chung và trƣờng THPT vùng đặc biệt khó khăn nói riêng. Các công trình nghiên cứu chƣa chỉ ra cách thức cho nhà quản lý khi tổ chức hƣớng dẫn các tổ nhóm chuyên môn thực hiện đƣa HĐNKMH vào trong kế hoạch năm học…Điều này khiến cho không ít trƣờng trung học phổ thông vùng đặc biệt khó khăn vẫn cảm thấy hoạt động ngoại khoá môn học còn là việc làm có tính hình thức, ép buộc.

Vì thế, việc xây dựng cơ sở lý luận cho quản lý HĐNKMH Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 9 http://www.vn download by : [e-mail] là cần thiết giúp nhà quản lý có cơ sở điều hành công tác chuyên môn của nhà trƣờng nói chung, hoạt động ngoại khoá môn học nói riêng đạt kết quả tốt hơn. Bên cạnh việc khẳng định tính cần thiết của việc tổ chức hoạt động ngoại khoá môn học mà các tác giả đã đề cập đến thì chƣa có công trình nghiên cứu nào đề cập đến, tổ chức, quản lý hoạt động ngoại khoá môn học ở các trƣờng THPT vùng đặc biệt khó khăn. Một số khái niệm cơ bản của đề tài 1. Quản lý Theo tác giả Trần Quốc Thành "Quản lý là một hoạt động có chủ đích, là sự tác động liên tục của chủ thể quản lý đến khách thể quản lý về nhiều mặt bằng một hệ thống các luật lệ, chính sách, nguyên tắc và các phương pháp cụ thể nhằm thực hiện các mục tiêu xác định" [18 tr 1,2] Sự xuất hiện của hoạt động quản lý trong xã hội dẫn đến mối quan hệ giữa chủ thể và khách thể quản lý và những mối quan hệ qua lại giữa các nhân tố trong hệ thống quản lý.

Những mối quan hệ phức tạp gọi là quan hệ quản lý - một kiểu của quan hệ xã hội và là đối tƣợng nghiên cứu của khoa học quản lý. Khoa học quản lý đi sâu vào nghiên cứu bản chất của các mối quan hệ quản lý và các quy luật vận động, phát triển của chúng, trên cơ sở đó đề xuất những con đƣờng, phƣơng pháp tối ƣu cho sự quản lý hệ thống xã hội nhằm tạo điều kiện cho nó vận hành thuận lợi đạt tới mục tiêu xác định Tác giả Nguyễn Thị Tính đã khái quát: “Quản lý là quá trình tác động có tính định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý trong tổ chức nhằm làm cho tổ chức vận hành đạt được mục tiêu đề ra”. Hay nói cách khác: “Quản lý là quá trình đạt đến mục tiêu của tổ chức bằng việc thực hiện các chức năng quản lý, lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra” [17 tr 3,4] Theo tác giả Đặng Thành Hƣng, “Quản lý là một dạng lao động đặc biệt nhằm gây ảnh hưởng, điều khiển, phối hợp lao động của người khác hoặc của nhiều người khác trong cùng tổ chức hoặc cùng công việc nhằm thay đổi hành Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 10 http://www.vn download by : [e-mail] vi và ý thức của họ, định hướng và tăng hiệu quả lao động của họ, để đạt mục tiêu của tổ chức hoặc lợi ích của công việc cùng sự thỏa mãn của những người tham gia”. Theo cách hiểu này, bản chất của quản lý là gây ảnh hƣởng chứ không trực tiếp sản xuất hay tạo ra sản phẩm, có mục tiêu và lợi ích là cái chung chứ không nhằm mục tiêu và lợi ích của riêng cá nhân nào, có tính hệ thống chứ không phải quá trình hay hành động đơn lẻ.

[11, tr 11,12] Quản lý là một quá trình lựa chọn các tác động nên nhà quản lý phải biết sắp xếp và thể hiện hợp lý các tác động lên đối tƣợng bị quản lý sao cho đảm bảo sự cân đối cả hai mặt ổn định và phát triển của bộ máy. Nếu chỉ có ổn định mà không phát triển thì tất yếu dẫn đến suy thoái, ngƣợc lại nếu phát triển mà không ổn định thì sẽ có nguy cơ rối ren.