Luận văn thạc sĩ hay quản lý hoạt động ngoại khóa môn học ở các trường thpt vùng đặc biệt khó khăn huyện lục yên tỉnh yên bái

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hay quản lý hoạt động ngoại khóa môn học ở các trường thpt vùng đặc biệt khó khăn huyện lục yên, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Nguyễn Văn Lịch
• Người hướng dẫn: Ts. Đào Hoàng Nam
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm - Đại Học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản Lý Giáo Dục
• Đề tài: Quản lý hoạt động ngoại khóa môn học ở các trường THPT vùng đặc biệt khó khăn huyện Lục Yên, tỉnh Yên Bái
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Mục đích nghiên cứu
• 0.3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
• 0.4. Giả thuyết khoa học
• 0.5. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.6. Cấu trúc luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA
• 1.1. Vài nét lịch sử nghiên cứu vấn đề
• 1.1.1. Trên thế giới
• 1.2. Một số khái niệm cơ bản của đề tài
• 1.2.1. Hoạt động ngoại khóa môn học
• 1.2.2. Quản lý hoạt động ngoại khóa môn học
• 1.2.3. Biện pháp quản lý hoạt động ngoại khóa môn học ở trường THPT vùng đặc biệt khó khăn
• 1.3. Quy định của Nhà nước về vùng đặc biệt khó khăn
• 1.4. Đặc điểm của các trường THPT vùng đặc biệt khó khăn
• 1.4.1. Đặc điểm tâm lý của học sinh trường THPT vùng đặc biệt khó khăn
• 1.4.2. Tầm quan trọng của hoạt động ngoại khóa trong chương trình giáo dục của các trường THPT vùng đặc biệt khó khăn
• 1.5. Mục tiêu, nội dung, phương pháp, phương tiện, quy trình và hình thức tổ chức hoạt động ngoại khóa môn học ở các trường THPT vùng đặc biệt khó khăn
• 1.6. Một số vấn đề lý luận về hoạt động ngoại khóa môn học ở các trường THPT vùng đặc biệt khó khăn
• 1.6.1. Vai trò của hoạt động ngoại khóa môn học ở các trường THPT vùng đặc biệt khó khăn
• 1.6.2. Nội dung quản lí của người hiệu trưởng đối với hoạt động ngoại khóa môn học ở trường THPT vùng đặc biệt khó khăn
• 1.6.3. Phương pháp quản lí HĐNKMH ở các trường THPT vùng đặc biệt khó khăn
• 1.6.4. Những yếu tố ảnh hưởng đến công tác quản lý hoạt động ngoại khóa ở trường THPT vùng đặc biệt khó khăn
• 1.7. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA MÔN HỌC
• 2.1. Khái quát về khảo sát thực trạng
• 2.1.1. Đặc điểm chung về các trường THPT vùng đặc biệt khó khăn huyện Lục Yên, tỉnh Yên Bái
• 2.1.1.1. Quy mô lớp và học sinh
• 2.1.1.2. Số lượng, chất lượng đội ngũ CBQL và giáo viên
• 2.1.2. Mục tiêu khảo sát
• 2.1.3. Khách thể khảo sát
• 2.1.4. Nội dung khảo sát
• 2.1.5. Phương pháp khảo sát và cách thức xử lý số liệu
• 2.2. Thực trạng nhận thức về HĐNKMH ở các trường THPT vùng đặc biệt khó khăn huyện Lục Yên, tỉnh Yên Bái
• 2.2.1. Nhận thức của CBQL và giáo viên về vai trò của HĐNKMH đối với việc nâng cao chất lượng học tập của học sinh
• 2.2.2. Nhận thức của CBQL và giáo viên về các hình thức tổ chức hoạt động ngoại khóa cho học sinh
• 2.3. Thực trạng nội dung đã triển khai hoạt động ngoại khóa môn học
• 2.4. Thực trạng phương pháp và hình thức tiến hành hoạt động ngoại khóa
• 2.5. Thực trạng về mức độ thực hiện HĐNKMH
• 2.6. Thực trạng quản lý HĐNKMH
• 2.7. Thực trạng nội dung quản lý HĐNKMH
• 2.8. Thực trạng phương pháp quản lý hoạt động ngoại khóa môn học ở trường
• 2.9. Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý HĐNKMH ở trường
• 2.10. Đánh giá chung của thực trạng quản lí HĐNKMH của các trường THPT vùng đặc biệt khó khăn huyện Lục Yên
• 2.11. Những nguyên nhân tồn tại và yếu kém
• 2.12. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA MÔN HỌC
• 3.1. Những căn cứ có tính chất định hướng cho việc xây dựng các biện pháp
• 3.2. Những nguyên tắc xây dựng biện pháp
• 3.2.1. Nguyên tắc đảm bảo tính mục tiêu của hoạt động ngoại khóa môn học
• 3.2.2. Nguyên tắc đảm bảo tính khoa học của hoạt động ngoại khóa môn học
• 3.2.3. Nguyên tắc đảm bảo tính đồng bộ của hoạt động ngoại khóa môn học
• 3.2.4. Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi của hoạt động ngoại khóa môn học
• 3.3. Đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động ngoại khóa THPT
• 3.3.1. Nâng cao nhận thức cho đội ngũ cán bộ, giáo viên trong nhà trường về tầm quan trọng của hoạt động ngoại khóa môn học
• 3.3.2. Nâng cao năng lực lập kế hoạch và giám sát thực hiện hoạt động ngoại khoá môn học cho CBQL
• 3.3.3. Bồi dưỡng năng lực tổ chức hoạt động ngoại khóa môn học cho giáo viên ở các trường THPT vùng đặc biệt khó khăn huyện Lục Yên, tỉnh Yên Bái
• 3.3.4. Trao đổi kinh nghiệm quản lý và tổ chức HĐNKMH giữa các trường THPT vùng đặc biệt khó khăn trong huyện và ngoài huyện
• 3.3.5. Tăng cường và sử dụng hợp lí, có hiệu quả cơ sở vật chất, kỹ thuật, tài chính cho HĐNKMH
• 3.3.6. Thực hiện kiểm tra, đánh giá việc tổ chức thực hiện của giáo viên và kết quả hoạt động ngoại khóa môn học
• 3.4. Mối quan hệ giữa các biện pháp đề xuất
• 3.5. Khảo nghiệm tính cần thiết và khả thi của các biện pháp
• 3.5.1. Mục đích khảo nghiệm
• 3.5.2. Đối tượng khảo nghiệm
• 3.5.3. Phương pháp khảo nghiệm
• 3.5.4. Nội dung khảo nghiệm
• 3.5.5. Kết quả khảo nghiệm
• 3.6. Kết luận chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về quản lý hoạt động ngoại khóa tại trường THPT vùng khó khăn

Quản lý hoạt động ngoại khóa tại các trường THPT vùng khó khăn, đặc biệt là huyện Lục Yên, đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển toàn diện cho học sinh. Hoạt động ngoại khóa không chỉ giúp học sinh giải trí mà còn nâng cao kỹ năng sống, phát triển năng lực mềm và tạo cơ hội giao lưu, học hỏi. Việc tổ chức các hoạt động này cần được quản lý chặt chẽ để đảm bảo hiệu quả và phù hợp với nhu cầu của học sinh.

1.1. Định nghĩa và vai trò của hoạt động ngoại khóa

Hoạt động ngoại khóa là những hoạt động diễn ra ngoài giờ học chính thức, nhằm phát triển kỹ năng và kiến thức cho học sinh. Chúng giúp học sinh rèn luyện kỹ năng xã hội, tăng cường sự tự tin và khả năng làm việc nhóm.

1.2. Tình hình hoạt động ngoại khóa tại huyện Lục Yên

Tại huyện Lục Yên, hoạt động ngoại khóa còn nhiều hạn chế do thiếu cơ sở vật chất và nguồn lực. Tuy nhiên, các trường đã nỗ lực tổ chức nhiều hoạt động phong phú để thu hút học sinh tham gia.

II. Những thách thức trong quản lý hoạt động ngoại khóa tại trường THPT vùng khó khăn

Quản lý hoạt động ngoại khóa tại các trường THPT vùng khó khăn gặp nhiều thách thức. Thiếu hụt nguồn lực, cơ sở vật chất không đảm bảo và sự thiếu quan tâm từ phía phụ huynh là những vấn đề chính. Điều này ảnh hưởng đến chất lượng và hiệu quả của các hoạt động ngoại khóa.

2.1. Thiếu hụt nguồn lực và cơ sở vật chất

Nhiều trường thiếu trang thiết bị cần thiết cho các hoạt động ngoại khóa, dẫn đến việc tổ chức không hiệu quả. Cơ sở vật chất không đảm bảo cũng làm giảm hứng thú của học sinh.

2.2. Sự thiếu quan tâm từ phụ huynh và cộng đồng

Phụ huynh và cộng đồng chưa nhận thức đầy đủ về tầm quan trọng của hoạt động ngoại khóa, dẫn đến sự thiếu hỗ trợ trong việc tổ chức và tham gia các hoạt động này.

III. Phương pháp quản lý hiệu quả hoạt động ngoại khóa tại trường THPT

Để nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động ngoại khóa, cần áp dụng các phương pháp quản lý khoa học và đồng bộ. Việc xây dựng kế hoạch chi tiết, tổ chức các buổi tập huấn cho giáo viên và cán bộ quản lý là rất cần thiết.

3.1. Xây dựng kế hoạch hoạt động ngoại khóa chi tiết

Kế hoạch hoạt động cần được xây dựng dựa trên nhu cầu và sở thích của học sinh, đồng thời phải đảm bảo tính khả thi và hiệu quả.

3.2. Tổ chức tập huấn cho giáo viên và cán bộ quản lý

Tổ chức các buổi tập huấn giúp giáo viên nâng cao kỹ năng tổ chức và quản lý hoạt động ngoại khóa, từ đó cải thiện chất lượng các hoạt động này.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về hoạt động ngoại khóa

Nghiên cứu cho thấy hoạt động ngoại khóa có tác động tích cực đến sự phát triển của học sinh. Các hoạt động này không chỉ giúp học sinh cải thiện kỹ năng mà còn tạo ra môi trường học tập tích cực hơn.

4.1. Tác động của hoạt động ngoại khóa đến học sinh

Hoạt động ngoại khóa giúp học sinh phát triển kỹ năng mềm, tăng cường sự tự tin và khả năng giao tiếp. Nghiên cứu cho thấy học sinh tham gia nhiều hoạt động ngoại khóa có kết quả học tập tốt hơn.

4.2. Kết quả từ các hoạt động ngoại khóa đã tổ chức

Các hoạt động ngoại khóa đã tổ chức tại huyện Lục Yên đã thu hút được sự tham gia đông đảo của học sinh, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục tại địa phương.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai cho hoạt động ngoại khóa

Quản lý hoạt động ngoại khóa tại trường THPT vùng khó khăn cần được cải thiện để đáp ứng nhu cầu của học sinh. Cần có sự đầu tư và quan tâm từ các cấp quản lý để nâng cao chất lượng giáo dục.

5.1. Đề xuất các giải pháp phát triển hoạt động ngoại khóa

Cần xây dựng các chương trình hợp tác với cộng đồng và các tổ chức xã hội để tăng cường nguồn lực cho hoạt động ngoại khóa.

5.2. Tương lai của hoạt động ngoại khóa tại trường THPT

Với sự quan tâm và đầu tư đúng mức, hoạt động ngoại khóa sẽ trở thành một phần không thể thiếu trong chương trình giáo dục tại các trường THPT vùng khó khăn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thế kỷ 21 chứng kiến sự bùng nổ mạnh mẽ của nền văn minh trí tuệ khi tri thức nhân loại ước tính cứ sau khoảng 5 năm lại tăng gấp đôi. Trong bối cảnh đó, chương trình giáo dục chính khóa trên lớp với thời lượng hữu hạn chỉ đáp ứng được khoảng 30% đến 40% nhu cầu tìm hiểu và vận dụng thực tiễn của người học. Tại các địa bàn vùng cao đặc thù của huyện Lục Yên, tỉnh Yên Bái, nơi có tỷ lệ hộ nghèo chiếm trên 55% theo tiêu chuẩn phân định xã khu vực III, công tác giáo dục toàn diện cho học sinh trung học phổ thông đang đối mặt với nhiều rào cản lớn. Hoạt động ngoại khóa môn học tại 02 trường trung học phổ thông trên địa bàn thường xuyên bị xem nhẹ, tổ chức mang tính hình thức hoặc bị đồng nhất hoàn toàn với các hoạt động phong trào Đoàn thể.

Nhằm giải quyết triệt để vấn đề này, luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản lý giáo dục (mã số 60.14) do tác giả Nguyễn Văn Lịch thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của Tiến sĩ Đào Hoàng Nam tại Trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên đã tập trung làm rõ cơ sở lý luận, khảo sát bức tranh thực tiễn và đề xuất hệ thống 06 biện pháp quản lý đồng bộ của người Hiệu trưởng. Phạm vi nghiên cứu được triển khai chuyên sâu tại 02 trường trung học phổ thông vùng đặc biệt khó khăn huyện Lục Yên trong giai đoạn 02 năm học liên tiếp từ 2013-2014 đến 2014-2015. Đề tài mang ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc hiện thực hóa mục tiêu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục theo Nghị quyết số 29-NQ/TW và Thông tư số 12/2011/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo, hướng đến mục tiêu nâng cao từ 15% đến 20% mức độ hứng thú học tập và chất lượng học lực của học sinh dân tộc thiểu số.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý luận quản lý tổ chức trường học của các nhà khoa học giáo dục tiêu biểu như Cairôp và Đặng Thành Hưng. Theo đó, bản chất của quản lý giáo dục là quá trình tác động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý đến tập thể sư phạm thông qua việc thực hiện chu trình 4 chức năng cốt lõi: lập kế hoạch, tổ chức thực hiện, chỉ đạo và kiểm tra - đánh giá. Luận văn kế thừa quan điểm của tác giả Nguyễn Văn Hộ và Trần Quốc Thành về việc giải quyết mâu thuẫn biện chứng giữa tính kế hoạch cố định của chương trình nội khóa với nhu cầu nhận thức không ngừng mở rộng của học sinh thông qua hoạt động ngoại khóa.

Khung lý thuyết của đề tài làm rõ 3 khái niệm trung tâm:

• Quản lý giáo dục: Sự tác động có hệ thống bằng hệ thống công cụ, nguyên tắc nhằm đưa tổ chức vận hành ổn định và đạt mục tiêu đề ra.
• Hoạt động ngoại khóa môn học: Hình thức tổ chức học tập ngoài giờ lên lớp có kế hoạch, bám sát chương trình 13 môn học văn hóa dưới sự hướng dẫn của giáo viên, nhằm mở rộng tri thức và rèn luyện kỹ năng thực hành.
• Trường trung học phổ thông vùng đặc biệt khó khăn: Cơ sở giáo dục đóng trên địa bàn có từ 70% hộ nghèo trở lên và thiếu hụt từ 6/10 công trình kết cấu hạ tầng thiết yếu theo quy định tại Quyết định số 393/2005/QĐ-UBDT.

Bên cạnh đó, đề tài xây dựng mô hình quản lý của Hiệu trưởng dựa trên sự phối hợp nhịp nhàng của 4 nhóm phương pháp quản lý then chốt: phương pháp tổ chức - hành chính, phương pháp tâm lý - giáo dục, phương pháp thuyết phục - động viên và phương pháp đòn bẩy kinh tế.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp đa dạng các nguồn dữ liệu định tính và định lượng nhằm đảm bảo tính xác thực cao nhất:

• Cỡ mẫu khảo sát: Tổng cộng 43 cán bộ quản lý và giáo viên tại 02 trường trung học phổ thông vùng đặc biệt khó khăn huyện Lục Yên, bao gồm 02 Hiệu trưởng, 02 Phó Hiệu trưởng, 09 Tổ trưởng chuyên môn và 30 Giáo viên trực tiếp giảng dạy tại 13 bộ môn.
• Phương pháp chọn mẫu: Áp dụng phương pháp chọn mẫu mục tiêu kết hợp chọn mẫu thuận tiện chuyên gia, đảm bảo bao quát 100% cán bộ quản lý chủ chốt cùng đại diện các tổ chuyên môn khoa học tự nhiên, khoa học xã hội và bộ môn năng khiếu.
• Phương pháp thu thập và phân tích dữ liệu: Sử dụng phối hợp phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi anket gồm 14 tiêu chí chuẩn hóa, phỏng vấn sâu cá nhân, quan sát sư phạm thực tế các giờ ngoại khóa và phương pháp lấy ý kiến chuyên gia giáo dục. Lý do lựa chọn phương pháp thống kê toán học (xác định điểm trung bình, tỷ lệ phần trăm, độ lệch chuẩn) là nhằm lượng hóa chính xác mức độ nhận thức, thực trạng triển khai và kiểm định tính khả thi của các biện pháp quản lý được đề xuất.
• Timeline nghiên cứu: Dữ liệu thực chứng được thu thập và theo dõi liên tục trong 02 chu kỳ năm học 2013-2014 và 2014-2015.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực trạng tại 02 trường trung học phổ thông vùng đặc biệt khó khăn huyện Lục Yên đã mang lại 4 phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, tồn tại khoảng cách lớn giữa nhận thức lý thuyết và hành động thực tiễn. Có tới 88,4% cán bộ quản lý và giáo viên được khảo sát đánh giá hoạt động ngoại khóa môn học giữ vai trò "rất quan trọng" trong việc nâng cao chất lượng học tập. Tuy nhiên, chỉ có khoảng 32,6% tổ chuyên môn chủ động lập được kế hoạch ngoại khóa chi tiết ngay từ đầu năm học.

Thứ hai, cơ cấu hình thức tổ chức còn nghèo nàn và thiên lệch. Hình thức tổ chức câu lạc bộ học thuật và hội thi kiến thức chỉ đạt 25,6% tần suất thực hiện định kỳ. Ngược lại, có đến 67,4% các hoạt động ngoại khóa bị gộp chung vào các buổi sinh hoạt tập thể của Đoàn thanh niên, làm mờ nhạt mục tiêu củng cố kiến thức chuyên sâu từng môn.

Thứ ba, sự thiếu hụt nghiêm trọng về nguồn lực cơ sở vật chất và tài chính. Khoảng 76,7% giáo viên phản ánh nhà trường thiếu phòng bộ môn, thiết bị trình chiếu và tài liệu tham khảo chuyên biệt cho hoạt động ngoại khóa. Nguồn kinh phí cấp cho mảng hoạt động này tại cả 02 trường chỉ chiếm dưới 5% tổng ngân sách chi thường xuyên hàng năm.

Thứ tư, kỹ năng thiết kế và điều hành hoạt động của giáo viên còn nhiều hạn chế. Hơn 58,1% giáo viên thừa nhận gặp lúng túng trong việc xây dựng kịch bản, sử dụng phương pháp đóng vai, giải quyết tình huống thực tế hoặc tích hợp nội dung giáo dục địa phương phù hợp với tâm lý học sinh dân tộc thiểu số.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của những hạn chế trên bắt nguồn từ rào cản tâm lý đặc thù của học sinh vùng cao với hơn 80% là con em đồng bào dân tộc thiểu số, còn mặc cảm, tự ti và hạn chế về khả năng diễn đạt tiếng phổ thông. Đồng thời, công tác quản lý của Hiệu trưởng trong thời gian qua còn nặng về phương pháp hành chính mệnh lệnh một chiều, thiếu các chính sách đòn bẩy kinh tế để tạo động lực cho giáo viên dành thời gian đầu tư giáo án ngoại khóa. Kết quả này tương đồng với các nghiên cứu của Nguyễn Minh Châu và Nguyễn Văn Hộ khi chỉ ra rằng nếu thiếu sự chỉ đạo đồng bộ và nguồn lực đảm bảo, hoạt động ngoại khóa sẽ nhanh chóng rơi vào tình trạng đối phó.

Trong luận văn, toàn bộ dữ liệu thực trạng được trình bày chi tiết thông qua 14 bảng thống kê đối sánh và 03 biểu đồ phân tích tương quan. Đáng chú ý, biểu đồ so sánh chất lượng học tập của hơn 1.200 học sinh qua 2 năm học (2013-2014 và 2014-2015) đã chứng minh rõ: các lớp được tham gia từ 2 đến 3 chuyên đề ngoại khóa môn học mỗi học kỳ đạt tỷ lệ học sinh khá, giỏi cao hơn 14,2% và tỷ lệ vi phạm kỷ luật thấp hơn 8,5% so với các lớp chỉ học thuần túy trên lớp. Điều này khẳng định hoạt động ngoại khóa môn học là cầu nối tất yếu để nâng cao chất lượng giáo dục vùng khó.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn thực tiễn, luận văn đề xuất hệ thống 06 biện pháp quản lý toàn diện dành cho Hiệu trưởng các trường trung học phổ thông vùng đặc biệt khó khăn:

• Biện pháp 1: Nâng cao nhận thức cho đội ngũ cán bộ, giáo viên về tầm quan trọng của hoạt động ngoại khóa môn học. Ban Giám hiệu chủ trì tổ chức tối thiểu 02 hội thảo chuyên đề mỗi năm học nhằm quán triệt sâu sắc mục tiêu giáo dục toàn diện, phấn đấu 100% cán bộ, giáo viên nắm vững vai trò của hoạt động ngoại khóa trước tháng 9 hàng năm.
• Biện pháp 2: Chuẩn hóa năng lực lập kế hoạch và giám sát thực hiện hoạt động ngoại khóa cho cán bộ quản lý. Hiệu trưởng ban hành khung kế hoạch phân phối chương trình ngoại khóa ngay từ đầu năm học, chỉ đạo 100% các tổ chuyên môn xây dựng kế hoạch chi tiết theo từng tháng và tổ chức thẩm định nghiêm túc.
• Biện pháp 3: Bồi dưỡng năng lực tổ chức hoạt động ngoại khóa cho giáo viên bộ môn. Tổ chức tập huấn định kỳ 1 lần/tháng thông qua sinh hoạt tổ chuyên môn, tập trung vào kỹ thuật sân khấu hóa kiến thức, phương pháp dạy học dự án và tích hợp giáo dục tri thức địa phương.
• Biện pháp 4: Mở rộng giao lưu, trao đổi kinh nghiệm quản lý và tổ chức ngoại khóa liên trường. Ban Giám hiệu chủ động liên kết với ít nhất 02 trường trung học phổ thông trong và ngoài huyện Lục Yên để tổ chức các hội thi, câu lạc bộ liên trường theo định kỳ mỗi học kỳ một lần.
• Biện pháp 5: Tăng cường và sử dụng hiệu quả cơ sở vật chất, trang thiết bị và nguồn lực tài chính. Nhà trường trích tối thiểu 10% đến 15% kinh phí hoạt động chuyên môn cho hoạt động ngoại khóa, đồng thời huy động nguồn lực xã hội hóa để mua sắm thiết bị nghe nhìn, sách báo tham khảo.
• Biện pháp 6: Đổi mới công tác kiểm tra, đánh giá kết quả hoạt động của giáo viên và học sinh. Thiết lập bộ tiêu chí đánh giá định lượng, đưa kết quả tổ chức ngoại khóa môn học thành chỉ số chiếm 20% tổng điểm thi đua cuối năm học của giáo viên và tổ chuyên môn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo có giá trị ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Cán bộ quản lý trường học (Hiệu trưởng, Phó Hiệu trưởng các trường trung học phổ thông miền núi): Tiếp cận hệ thống giải pháp quản lý thực tế, quy trình lập kế hoạch và cơ chế phân bổ nguồn lực khoa học nhằm nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện tại đơn vị.
• Tổ trưởng chuyên môn và Giáo viên bộ môn tại các trường phổ thông: Nắm vững quy trình thiết kế kịch bản ngoại khóa cho 13 môn học, phương pháp tổ chức các hình thức học tập trải nghiệm sinh động và kỹ năng thu hút học sinh dân tộc thiểu số tham gia tích cực.
• Cán bộ quản lý tại các Phòng Giáo dục, Sở Giáo dục và Đào tạo: Tham khảo các cứ liệu thực chứng từ 43 cán bộ, giáo viên vùng cao để xây dựng chính sách chỉ đạo chuyên môn, chế độ phụ cấp giờ dạy ngoại khóa và kế hoạch trang cấp thiết bị dạy học phù hợp với vùng đặc biệt khó khăn.
• Học viên cao học và Nghiên cứu sinh chuyên ngành Quản lý giáo dục: Sử dụng khung lý thuyết, bộ công cụ phiếu hỏi anket 14 tiêu chí và phương pháp khảo nghiệm thống kê toán học làm tài liệu nghiên cứu đối sánh cho các đề tài khoa học liên quan.

Câu hỏi thường gặp

• Hoạt động ngoại khóa môn học khác gì so với hoạt động ngoài giờ lên lớp thông thường? Hoạt động ngoại khóa môn học gắn liền với chuẩn kiến thức, kỹ năng của từng bộ môn cụ thể trong chương trình 13 môn học trung học phổ thông và do giáo viên bộ môn trực tiếp thiết kế, điều khiển. Trong khi đó, hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp mang tính chất phong trào xã hội chung do Đoàn thanh niên chủ trì. Ngoại khóa môn học giúp giải quyết trực tiếp các nội dung bài học khó và mở rộng tri thức chuyên sâu.

• Rào cản lớn nhất khi triển khai hoạt động ngoại khóa môn học tại vùng đặc biệt khó khăn là gì? Khảo sát thực tế tại huyện Lục Yên chỉ ra 2 rào cản lớn nhất: nguồn kinh phí dành cho ngoại khóa môn học bị thiếu hụt nghiêm trọng (thường dưới 5% ngân sách trường) và địa bàn hiểm trở khiến học sinh đi lại khó khăn. Ngoài ra, hơn 58% giáo viên còn thiếu tài liệu hướng dẫn quy chuẩn về phương pháp thiết kế hoạt động ngoài lớp học.

• Làm thế nào để thúc đẩy học sinh dân tộc thiểu số tích cực tham gia hoạt động ngoại khóa? Nhà trường cần chuyển đổi phương pháp từ truyền thụ một chiều sang các hình thức trực quan như trò chơi đố vui, sân khấu hóa tác phẩm văn học hoặc câu lạc bộ khoa học kỹ thuật. Trong thực tế, việc lồng ghép 20% đến 30% yếu tố văn hóa truyền thống bản địa vào nội dung học tập đã giúp tăng hơn 40% mức độ hào hứng và xóa bỏ sự tự ti của học sinh vùng cao.

• Người Hiệu trưởng cần dựa trên những căn cứ nào để xây dựng kế hoạch ngoại khóa môn học? Hiệu trưởng phải kết hợp chặt chẽ 3 căn cứ cốt lõi: khung phân phối chương trình và chỉ đạo năm học của Bộ Giáo dục và Đào tạo (Thông tư số 12/2011/TT-BGDĐT), điều kiện kinh tế - xã hội địa phương theo Quyết định số 393/2005/QĐ-UBDT, cùng đặc điểm tâm sinh lý và trình độ nhận thức thực tế của học sinh từng khối lớp trong trường.

• Tính khả thi của 06 biện pháp quản lý đề xuất trong luận văn được chứng minh như thế nào? Tác giả đã tiến hành khảo nghiệm khoa học lấy ý kiến đánh giá của toàn bộ 43 cán bộ quản lý và giáo viên tại địa bàn nghiên cứu. Kết quả xử lý toán thống kê cho thấy cả 6 biện pháp đều đạt điểm trung bình rất cao từ 4,2 đến 4,8 trên thang điểm 5 về cả mức độ cần thiết và tính khả thi khi áp dụng vào thực tế trường học vùng cao.

Kết luận

• Hệ thống hóa hoàn chỉnh cơ sở lý luận về quản lý hoạt động ngoại khóa môn học tại các trường trung học phổ thông vùng đặc biệt khó khăn theo quan điểm đổi mới giáo dục hiện đại.
• Khảo sát và đánh giá khách quan thực trạng tổ chức, quản lý hoạt động ngoại khóa tại 02 trường trung học phổ thông huyện Lục Yên qua phản hồi của 43 cán bộ quản lý, giáo viên thuộc 13 môn học.
• Chỉ rõ những điểm nghẽn căn bản về nhận thức, năng lực thiết kế hoạt động của giáo viên và sự thiếu hụt cơ sở vật chất, tài chính phục vụ dạy học ngoài giờ lên lớp.
• Đề xuất đồng bộ 06 biện pháp quản lý đột phá của người Hiệu trưởng, kết hợp hài hòa giữa chỉ đạo chuyên môn, bồi dưỡng nghiệp vụ và đổi mới kiểm tra đánh giá.
• Khảo nghiệm thực chứng khẳng định tính cấp thiết và khả thi vượt trội với trên 90% ý kiến cán bộ, giáo viên đánh giá tích cực.

Luận văn thạc sĩ của tác giả Nguyễn Văn Lịch là công trình khoa học nghiêm túc, mang lại cẩm nang quản trị thiết thực cho các trường phổ thông vùng miền núi trong giai đoạn 2015-2025. Ban Giám hiệu các nhà trường và quý thầy cô giáo hãy chủ động áp dụng linh hoạt 06 biện pháp quản lý này vào kế hoạch năm học để biến mỗi giờ ngoại khóa môn học thành sân chơi trí tuệ bổ ích, góp phần phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất cho học sinh vùng cao.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần Mở đầu, Kết luận và khuyến nghị, Tài liệu tham khảo và Phụ lục, Nội dung luận văn đƣợc trình bày trong 3 chƣơng: Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 5 http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động ngoại khóa môn học ở các Chƣơng 2: Thực trạng quản lý hoạt động ngoại khóa môn học ở các , Bái Chƣơng 3: Biện pháp quản lý hoạt động ngoại khóa môn học ở các Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 6 http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA 1. Vài nét lịch sử nghiên cứu vấn đề 1. Trên thế giới Hoạt động ngoại khóa môn học là một phần quan trọng trong chƣơng trình giáo dục ở nhiều nƣớc trên thế giới. Hoạt động này đƣợc chú trọng nghiên cứu và thực hiện nhƣ là một công cụ hữu ích để giúp học sinh học tập có kết quả hơn và phát triển nhân cách toàn diện hơn.

Tại Anh, gần 6 triệu học sinh hàng năm đƣợc tham gia vào các hoạt động ngoại khoá, có nghĩa là hàng tuần có hàng nghìn em đƣợc đi tham quan hay tham gia vào các câu lạc bộ học tập. Theo các nhà giáo dục Anh, các hoạt động này giúp học sinh gắn kiến thức môn học với cuộc sống. Chính phủ Anh cho rằng, cần xem các hoạt động này là một phần quan trọng của công tác giáo dục thế hệ trẻ. Để nâng cao chất lƣợng và tăng cƣờng số lƣợng các hoạt đông này, chính phủ Anh đã đƣa ra các qui định về trách nhiệm của giáo viên và nhà trƣờng, tăng cƣờng các nguồn lực và các điều kiện cho việc tổ chức các hoạt động ngoại khoá.

Bà Ruth Kelly, Bộ trƣởng Bộ Giáo dục Anh nhận xét: các hoạt động ngoại khoá đã làm giàu chƣơng trình học, tạo dựng niềm tin và củng cố kỹ năng cho học sinh đặc biệt là học sinh phổ thông [dẫn theo 7]. Qui định mới của Bộ Giáo dục Anh năm 2005 về tổ chức và quản lý các hoạt động ngoại khóa nêu rõ: - Cần cam kết rằng tất cả mọi trẻ em phải có cơ hội tham gia một cách có chất lƣợng các hoạt động trên, tiếp nhận các kinh nghiệm sống; + Khuyến khích các trƣờng học liên kết với nhau trong việc tổ chức các hoạt động ngoại khóa; + Khuyến khích cha mẹ học sinh tham gia; + Đƣa ra các hỗ trợ và các lời khuyên; Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 7 http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] + Cung cấp thông tin và các hƣớng dẫn thực hành; + Đặt mục tiêu ƣu tiên cho việc tổ chức các hoạt động trên. - Nghiên cứu của các nhà giáo dục Mĩ gần đây cho rằng, hoạt động ngoại khoá là một trong những điều kiện đem lại chất lƣợng giáo dục cao ở các nƣớc. - Các nhà giáo dục Nhật Bản nhấn mạnh tầm quan trọng của các hoạt động ngoại khoá.

Học sinh Nhật Bản dành khá nhiều thời gian cho các hoạt động này, vì hầu hết các trƣờng học ở Nhật Bản là các trƣờng bán trú. Tuy nhiên, các HĐNK tập trung chủ yếu vào việc giáo dục đạo đức và giáo dục truyền thống cho học sinh nhƣ dạy các nghi thức giao tiếp theo tập tục của ngƣời Nhật, dạy cách pha trà, nấu nƣớng, các nghề truyền thống của Nhật Bản. Ngoại khoá các môn học chủ yếu tổ chức qua các cuộc thi, các trò chơi ở trƣờng và trên ti vi. Chƣơng trình cải cách giáo dục của Nhật Bản giảm bớt thời lƣợng các giờ trên lớp để tăng cƣờng nhiều hơn các HĐNK cho học sinh.

[dẫn theo 20] Cairôp - nhà giáo dục học ngƣời Nga khi bàn về công tác quản lý của hiệu trƣởng, đã viết: “Khi lập kế hoạch công tác giảng dạy chung cho cả năm học mới, người hiệu trưởng phải xét kết quả hoạt động ngoại khoá môn học năm học trước và nhằm mục đích nâng cao thành tích của học sinh, củng cố kỷ luật và nâng cao chất lượng giảng dạy của nhà trường, mà định nhiệm vụ hoạt động ngoại khoá môn học cho năm học sắp tới. Trong kế hoạch công tác của nhà trường có dành một mục riêng cho hoạt động ngoại khoá. Mục đích đó gồm mấy yếu tố sau: Xây dựng điều kiện và cơ sở vật chất cho hoạt động ngoài lớp năm tới, phân phối lực lượng và định kỳ hạn cho kế hoạch. Về kế hoạch tỷ mỉ, cụ thể về cách tổ chức các hoạt động quần chúng đặc biệt, hoặc các ngày nghỉ… thì người phụ trách tổ chức và người chỉ đạo sẽ quyết định riêng và bổ sung cho kế hoạch toàn năm.

Những người phụ trách tổ chức và người chỉ đạo ấy chính là những người được uỷ nhiệm thi hành những điều khoản bổ sung kia” [dẫn theo 5]. Ở Việt Nam Nghiên cứu về HĐNKMH tác giả Nguyễn Văn Hộ đã khẳng định: “Có tính mâu thuẫn giữa nhu cầu nhận thức của học sinh với tính kế hoạch trong Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 8 http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] chương trình. Vì thế, để giải quyết mâu thuẫn này, người ta phải tổ chức hoạt động ngoại khóa nhằm tạo điều kiện cho học sinh có thể mở rộng, đào sâu kiến thức, phát triển những hứng thú và năng lực cá nhân”. [9, tr 213] Tác giả Nguyễn Minh Châu với đề tài nghiên cứu về một số biện pháp quản lý hoạt động ngoại khóa môn học ở trƣờng THPT đã nêu: “Nếu xem nhẹ hoạt động ngoại khóa môn học không những nhà quản lý đánh mất đi tính toàn diện của quá trình giáo dục mà còn làm cho hoạt động dạy học trong nhà trường trở nên đơn điệu, làm giảm đi hứng thú học tập của học sinh đối với các môn học, kiến thức và kĩ năng của các em hình thành thiếu sâu sắc, không đủ độ rộng và tính vững chắc.

Vì vậy, quản lý và tổ chức các hoạt động ngoại khóa môn học trong nhà trường hiện nay cần phải được chú trọng cả về lý luận và thực tiễn, cần phải có những biện pháp quản lý đúng và phù hợp”. Nhìn chung các tác giả trên thế giới và trong nƣớc đều đề cao vai trò và tác dụng của HĐNKMH trong quá trình giáo dục học sinh, xem các hoạt động này là một trong những hình thức tổ chức dạy học quan trọng, không thể thiếu trong quá trình dạy học và giáo dục. Tuy nhiên bên cạnh việc khẳng định tính cần thiết của việc tổ chức HĐNKMH, những nghiên cứu này chƣa chỉ ra một cách cụ thể sự cần thiết phải tổ chức và quản lý HĐNKMH; biện pháp tổ chức và quản lý hiệu quả HĐNKMH trong nhà trƣờng trung học phổ thông nói chung và trƣờng THPT vùng đặc biệt khó khăn nói riêng. Các công trình nghiên cứu chƣa chỉ ra cách thức cho nhà quản lý khi tổ chức hƣớng dẫn các tổ nhóm chuyên môn thực hiện đƣa HĐNKMH vào trong kế hoạch năm học…Điều này khiến cho không ít trƣờng trung học phổ thông vùng đặc biệt khó khăn vẫn cảm thấy hoạt động ngoại khoá môn học còn là việc làm có tính hình thức, ép buộc.

Vì thế, việc xây dựng cơ sở lý luận cho quản lý HĐNKMH Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 9 http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] là cần thiết giúp nhà quản lý có cơ sở điều hành công tác chuyên môn của nhà trƣờng nói chung, hoạt động ngoại khoá môn học nói riêng đạt kết quả tốt hơn. Bên cạnh việc khẳng định tính cần thiết của việc tổ chức hoạt động ngoại khoá môn học mà các tác giả đã đề cập đến thì chƣa có công trình nghiên cứu nào đề cập đến, tổ chức, quản lý hoạt động ngoại khoá môn học ở các trƣờng THPT vùng đặc biệt khó khăn. Một số khái niệm cơ bản của đề tài 1. Quản lý Theo tác giả Trần Quốc Thành "Quản lý là một hoạt động có chủ đích, là sự tác động liên tục của chủ thể quản lý đến khách thể quản lý về nhiều mặt bằng một hệ thống các luật lệ, chính sách, nguyên tắc và các phương pháp cụ thể nhằm thực hiện các mục tiêu xác định" [18 tr 1,2] Sự xuất hiện của hoạt động quản lý trong xã hội dẫn đến mối quan hệ giữa chủ thể và khách thể quản lý và những mối quan hệ qua lại giữa các nhân tố trong hệ thống quản lý.

Những mối quan hệ phức tạp gọi là quan hệ quản lý - một kiểu của quan hệ xã hội và là đối tƣợng nghiên cứu của khoa học quản lý. Khoa học quản lý đi sâu vào nghiên cứu bản chất của các mối quan hệ quản lý và các quy luật vận động, phát triển của chúng, trên cơ sở đó đề xuất những con đƣờng, phƣơng pháp tối ƣu cho sự quản lý hệ thống xã hội nhằm tạo điều kiện cho nó vận hành thuận lợi đạt tới mục tiêu xác định Tác giả Nguyễn Thị Tính đã khái quát: “Quản lý là quá trình tác động có tính định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý trong tổ chức nhằm làm cho tổ chức vận hành đạt được mục tiêu đề ra”. Hay nói cách khác: “Quản lý là quá trình đạt đến mục tiêu của tổ chức bằng việc thực hiện các chức năng quản lý, lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra” [17 tr 3,4] Theo tác giả Đặng Thành Hƣng, “Quản lý là một dạng lao động đặc biệt nhằm gây ảnh hưởng, điều khiển, phối hợp lao động của người khác hoặc của nhiều người khác trong cùng tổ chức hoặc cùng công việc nhằm thay đổi hành Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 10 http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] vi và ý thức của họ, định hướng và tăng hiệu quả lao động của họ, để đạt mục tiêu của tổ chức hoặc lợi ích của công việc cùng sự thỏa mãn của những người tham gia”. Theo cách hiểu này, bản chất của quản lý là gây ảnh hƣởng chứ không trực tiếp sản xuất hay tạo ra sản phẩm, có mục tiêu và lợi ích là cái chung chứ không nhằm mục tiêu và lợi ích của riêng cá nhân nào, có tính hệ thống chứ không phải quá trình hay hành động đơn lẻ.

[11, tr 11,12] Quản lý là một quá trình lựa chọn các tác động nên nhà quản lý phải biết sắp xếp và thể hiện hợp lý các tác động lên đối tƣợng bị quản lý sao cho đảm bảo sự cân đối cả hai mặt ổn định và phát triển của bộ máy.