phần Mở đầu, Kết luận và khuyến nghị, Tài liệu tham khảo và Phụ lục, Nội dung luận văn đƣợc trình bày trong 3 chƣơng: Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 5 http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động ngoại khóa môn học ở các Chƣơng 2: Thực trạng quản lý hoạt động ngoại khóa môn học ở các , Bái Chƣơng 3: Biện pháp quản lý hoạt động ngoại khóa môn học ở các Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 6 http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA 1. Vài nét lịch sử nghiên cứu vấn đề 1. Trên thế giới Hoạt động ngoại khóa môn học là một phần quan trọng trong chƣơng trình giáo dục ở nhiều nƣớc trên thế giới. Hoạt động này đƣợc chú trọng nghiên cứu và thực hiện nhƣ là một công cụ hữu ích để giúp học sinh học tập có kết quả hơn và phát triển nhân cách toàn diện hơn.
Tại Anh, gần 6 triệu học sinh hàng năm đƣợc tham gia vào các hoạt động ngoại khoá, có nghĩa là hàng tuần có hàng nghìn em đƣợc đi tham quan hay tham gia vào các câu lạc bộ học tập. Theo các nhà giáo dục Anh, các hoạt động này giúp học sinh gắn kiến thức môn học với cuộc sống. Chính phủ Anh cho rằng, cần xem các hoạt động này là một phần quan trọng của công tác giáo dục thế hệ trẻ. Để nâng cao chất lƣợng và tăng cƣờng số lƣợng các hoạt đông này, chính phủ Anh đã đƣa ra các qui định về trách nhiệm của giáo viên và nhà trƣờng, tăng cƣờng các nguồn lực và các điều kiện cho việc tổ chức các hoạt động ngoại khoá.
Bà Ruth Kelly, Bộ trƣởng Bộ Giáo dục Anh nhận xét: các hoạt động ngoại khoá đã làm giàu chƣơng trình học, tạo dựng niềm tin và củng cố kỹ năng cho học sinh đặc biệt là học sinh phổ thông [dẫn theo 7]. Qui định mới của Bộ Giáo dục Anh năm 2005 về tổ chức và quản lý các hoạt động ngoại khóa nêu rõ: - Cần cam kết rằng tất cả mọi trẻ em phải có cơ hội tham gia một cách có chất lƣợng các hoạt động trên, tiếp nhận các kinh nghiệm sống; + Khuyến khích các trƣờng học liên kết với nhau trong việc tổ chức các hoạt động ngoại khóa; + Khuyến khích cha mẹ học sinh tham gia; + Đƣa ra các hỗ trợ và các lời khuyên; Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 7 http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com + Cung cấp thông tin và các hƣớng dẫn thực hành; + Đặt mục tiêu ƣu tiên cho việc tổ chức các hoạt động trên. - Nghiên cứu của các nhà giáo dục Mĩ gần đây cho rằng, hoạt động ngoại khoá là một trong những điều kiện đem lại chất lƣợng giáo dục cao ở các nƣớc. - Các nhà giáo dục Nhật Bản nhấn mạnh tầm quan trọng của các hoạt động ngoại khoá.
Học sinh Nhật Bản dành khá nhiều thời gian cho các hoạt động này, vì hầu hết các trƣờng học ở Nhật Bản là các trƣờng bán trú. Tuy nhiên, các HĐNK tập trung chủ yếu vào việc giáo dục đạo đức và giáo dục truyền thống cho học sinh nhƣ dạy các nghi thức giao tiếp theo tập tục của ngƣời Nhật, dạy cách pha trà, nấu nƣớng, các nghề truyền thống của Nhật Bản. Ngoại khoá các môn học chủ yếu tổ chức qua các cuộc thi, các trò chơi ở trƣờng và trên ti vi. Chƣơng trình cải cách giáo dục của Nhật Bản giảm bớt thời lƣợng các giờ trên lớp để tăng cƣờng nhiều hơn các HĐNK cho học sinh.
[dẫn theo 20] Cairôp - nhà giáo dục học ngƣời Nga khi bàn về công tác quản lý của hiệu trƣởng, đã viết: “Khi lập kế hoạch công tác giảng dạy chung cho cả năm học mới, người hiệu trưởng phải xét kết quả hoạt động ngoại khoá môn học năm học trước và nhằm mục đích nâng cao thành tích của học sinh, củng cố kỷ luật và nâng cao chất lượng giảng dạy của nhà trường, mà định nhiệm vụ hoạt động ngoại khoá môn học cho năm học sắp tới. Trong kế hoạch công tác của nhà trường có dành một mục riêng cho hoạt động ngoại khoá. Mục đích đó gồm mấy yếu tố sau: Xây dựng điều kiện và cơ sở vật chất cho hoạt động ngoài lớp năm tới, phân phối lực lượng và định kỳ hạn cho kế hoạch. Về kế hoạch tỷ mỉ, cụ thể về cách tổ chức các hoạt động quần chúng đặc biệt, hoặc các ngày nghỉ… thì người phụ trách tổ chức và người chỉ đạo sẽ quyết định riêng và bổ sung cho kế hoạch toàn năm.
Những người phụ trách tổ chức và người chỉ đạo ấy chính là những người được uỷ nhiệm thi hành những điều khoản bổ sung kia” [dẫn theo 5]. Ở Việt Nam Nghiên cứu về HĐNKMH tác giả Nguyễn Văn Hộ đã khẳng định: “Có tính mâu thuẫn giữa nhu cầu nhận thức của học sinh với tính kế hoạch trong Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 8 http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chương trình. Vì thế, để giải quyết mâu thuẫn này, người ta phải tổ chức hoạt động ngoại khóa nhằm tạo điều kiện cho học sinh có thể mở rộng, đào sâu kiến thức, phát triển những hứng thú và năng lực cá nhân”. [9, tr 213] Tác giả Nguyễn Minh Châu với đề tài nghiên cứu về một số biện pháp quản lý hoạt động ngoại khóa môn học ở trƣờng THPT đã nêu: “Nếu xem nhẹ hoạt động ngoại khóa môn học không những nhà quản lý đánh mất đi tính toàn diện của quá trình giáo dục mà còn làm cho hoạt động dạy học trong nhà trường trở nên đơn điệu, làm giảm đi hứng thú học tập của học sinh đối với các môn học, kiến thức và kĩ năng của các em hình thành thiếu sâu sắc, không đủ độ rộng và tính vững chắc.
Vì vậy, quản lý và tổ chức các hoạt động ngoại khóa môn học trong nhà trường hiện nay cần phải được chú trọng cả về lý luận và thực tiễn, cần phải có những biện pháp quản lý đúng và phù hợp”. Nhìn chung các tác giả trên thế giới và trong nƣớc đều đề cao vai trò và tác dụng của HĐNKMH trong quá trình giáo dục học sinh, xem các hoạt động này là một trong những hình thức tổ chức dạy học quan trọng, không thể thiếu trong quá trình dạy học và giáo dục. Tuy nhiên bên cạnh việc khẳng định tính cần thiết của việc tổ chức HĐNKMH, những nghiên cứu này chƣa chỉ ra một cách cụ thể sự cần thiết phải tổ chức và quản lý HĐNKMH; biện pháp tổ chức và quản lý hiệu quả HĐNKMH trong nhà trƣờng trung học phổ thông nói chung và trƣờng THPT vùng đặc biệt khó khăn nói riêng. Các công trình nghiên cứu chƣa chỉ ra cách thức cho nhà quản lý khi tổ chức hƣớng dẫn các tổ nhóm chuyên môn thực hiện đƣa HĐNKMH vào trong kế hoạch năm học…Điều này khiến cho không ít trƣờng trung học phổ thông vùng đặc biệt khó khăn vẫn cảm thấy hoạt động ngoại khoá môn học còn là việc làm có tính hình thức, ép buộc.
Vì thế, việc xây dựng cơ sở lý luận cho quản lý HĐNKMH Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 9 http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com là cần thiết giúp nhà quản lý có cơ sở điều hành công tác chuyên môn của nhà trƣờng nói chung, hoạt động ngoại khoá môn học nói riêng đạt kết quả tốt hơn. Bên cạnh việc khẳng định tính cần thiết của việc tổ chức hoạt động ngoại khoá môn học mà các tác giả đã đề cập đến thì chƣa có công trình nghiên cứu nào đề cập đến, tổ chức, quản lý hoạt động ngoại khoá môn học ở các trƣờng THPT vùng đặc biệt khó khăn. Một số khái niệm cơ bản của đề tài 1. Quản lý Theo tác giả Trần Quốc Thành "Quản lý là một hoạt động có chủ đích, là sự tác động liên tục của chủ thể quản lý đến khách thể quản lý về nhiều mặt bằng một hệ thống các luật lệ, chính sách, nguyên tắc và các phương pháp cụ thể nhằm thực hiện các mục tiêu xác định" [18 tr 1,2] Sự xuất hiện của hoạt động quản lý trong xã hội dẫn đến mối quan hệ giữa chủ thể và khách thể quản lý và những mối quan hệ qua lại giữa các nhân tố trong hệ thống quản lý.
Những mối quan hệ phức tạp gọi là quan hệ quản lý - một kiểu của quan hệ xã hội và là đối tƣợng nghiên cứu của khoa học quản lý. Khoa học quản lý đi sâu vào nghiên cứu bản chất của các mối quan hệ quản lý và các quy luật vận động, phát triển của chúng, trên cơ sở đó đề xuất những con đƣờng, phƣơng pháp tối ƣu cho sự quản lý hệ thống xã hội nhằm tạo điều kiện cho nó vận hành thuận lợi đạt tới mục tiêu xác định Tác giả Nguyễn Thị Tính đã khái quát: “Quản lý là quá trình tác động có tính định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý trong tổ chức nhằm làm cho tổ chức vận hành đạt được mục tiêu đề ra”. Hay nói cách khác: “Quản lý là quá trình đạt đến mục tiêu của tổ chức bằng việc thực hiện các chức năng quản lý, lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra” [17 tr 3,4] Theo tác giả Đặng Thành Hƣng, “Quản lý là một dạng lao động đặc biệt nhằm gây ảnh hưởng, điều khiển, phối hợp lao động của người khác hoặc của nhiều người khác trong cùng tổ chức hoặc cùng công việc nhằm thay đổi hành Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 10 http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com vi và ý thức của họ, định hướng và tăng hiệu quả lao động của họ, để đạt mục tiêu của tổ chức hoặc lợi ích của công việc cùng sự thỏa mãn của những người tham gia”. Theo cách hiểu này, bản chất của quản lý là gây ảnh hƣởng chứ không trực tiếp sản xuất hay tạo ra sản phẩm, có mục tiêu và lợi ích là cái chung chứ không nhằm mục tiêu và lợi ích của riêng cá nhân nào, có tính hệ thống chứ không phải quá trình hay hành động đơn lẻ.
[11, tr 11,12] Quản lý là một quá trình lựa chọn các tác động nên nhà quản lý phải biết sắp xếp và thể hiện hợp lý các tác động lên đối tƣợng bị quản lý sao cho đảm bảo sự cân đối cả hai mặt ổn định và phát triển của bộ máy.