Chương 1: Cơ sở lý luận của việc quản lý HĐNKMH ở trƣờng trung học cơ sở. - Chương 2: Thực trạng quản lý HĐNKMH ở trƣờng trung học cơ sở huyện Gia Bình tỉnh Bắc Ninh. - Chương 3: Một số biện pháp quản lý HĐNKMH của Hiệu trƣởng các trƣờng trung học cơ sở huyện Gia Bình tỉnh Bắc Ninh. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ Ý U N CỦA VIỆC QUẢN Ý HOẠT ĐỘNG NGOẠI HÓA MÔN HỌC Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 1.
Sơ lƣợc tổn quan vấn đề n i n cứu Hoạt động ngoại khóa là một phần quan trọng trong chƣơng trình giáo dục ở hầu hết các nƣớc trên thế giới. Hoạt động này đƣợc chú trọng nghiên cứu và thực hiện nhƣ là một công cụ hữu ích để giúp học sinh học tập có kết quả hơn và phát triển nhân cách toàn diện hơn. Cairôp [6] - Nhà giáo dục học ngƣời Nga khi bàn về công tác QL của Hiệu trƣởng, đã viết: “Khi đặt kế hoạch công tác giảng dạy chung cho cả năm học mới, ngƣời Hiệu trƣởng phải xét kết quả hoạt động ngoại khoá lớp năm học trƣớc và nhằm mục đích nâng cao thành tích của học sinh, củng cố kỷ luật và nâng cao chất lƣợng giảng dạy của nhà trƣờng, mà định nhiệm vụ hoạt động ngoại khoá cho năm học sắp tới. Trong kế hoạch công tác của nhà trƣờng có dành một mục riêng cho hoạt động ngoại khoá.
Mục đích đó gồm mấy yếu tố sau: Xây dựng điều kiện và cơ sở vật chất cho hoạt động ngoài lớp năm tới, các hoạt động ngoài lớp của nhà trƣờng và của lớp, phân phối lực lƣợng và định kỳ hạn cho kế hoạch. Về kế hoạch tỷ mỉ, cụ thể về cách tổ chức các hoạt động quần chúng đặc biệt, hoặc các ngày nghỉ… thì ngƣời phụ trách tổ chức và ngƣời chỉ đạo sẽ quyết định riêng và bổ sung cho kế hoạch toàn năm. Những ngƣời phụ trách tổ chức và ngƣời chỉ đạo ấy chính là những ngƣời đƣợc uỷ nhiệm thi hành những điều khoản bổ sung kia”. Đến thập niên 20, 30 của thế kỉ XX, A.Macarenco nhà giáo dục ngƣời Nga đã bàn về tầm quan trọng của công tác này nhƣ sau: “không thể để cho quá trình giáo dục chỉ thực hiện trên lớp học” [25, 225].
Nhƣ vậy, các vấn đề nghiên cứu này đã làm nổi rõ tầm quan trọng của HĐNK và chỉ ra một số biện pháp cần thiết phải làm gì để tổ chức và quản lý tốt các hoạt động này nhằm nâng cao chất lƣợng giáo dục. Tác giả Phạm Lăng [15] khi tìm hiểu HĐGDNGLL ở trƣờng trung học Chu Văn An Hà Nội đã xác định nhiều hình thức hoạt động và nhấn mạnh : Nếu tổ chức hoạt động này một cách khoa học sẽ không làm giảm đi chất lƣợng các môn học. Tác giả Nguyễn Văn Thiềm [19] trong bài “ Mấy biện pháp giáo dục học sinh 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ngoài giờ lên lớp theo địa bàn dân cƣ” cho rằng chất lƣợng giáo dục học sinh ở nhà trƣờng giảm sút có nguyên nhân từ việc tổ chức các HĐGDNGLL bị buông lỏng.TSKH Nguyễn Văn Hộ đã khẳng định: “Có tính mâu thuẫn giữa nhu cầu nhận thức của học sinh với tính kế hoạch trong chƣơng trình. Vì thế, để giải quyết mâu thuẫn này, ngƣời ta phải tổ chức hoạt động ngoại khóa nhằm tạo điều kiện cho học sinh có thể mở rộng, đào sâu kiên thức, phát triển những hứng thú và năng lực cá nhân”.213] Tác giả Đinh Xuân Huy với công trình nghiên cứu các biện pháp quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp của ngƣời hiệu trƣởng trong trƣờng phổ thông Dân tộc nội trú - Tỉnh Lai Châu [11] đã khẳng định vai trò quan trọng của tổ chức các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp đối với việc nâng cao chất lƣợng giáo dục của trƣờng phổ thông Dân tộc nội trú, xây dựng các biện pháp quản lý hoạt động này của ngƣời hiệu trƣởng, trong đó có hoạt động ngoại khoá bộ môn.
Tác giả Nguyễn Minh Châu với đề tài nghiên cứu về một số biện pháp quản lý hoạt động ngoại khóa môn học ở trƣờng THPT đã nêu: “ Nếu xem nhẹ hoạt động ngoại khóa không những nhà quản lý đánh mất đi tính toàn diện của quá trình giáo dục mà còn làm cho hoạt động dạy học trong nhà trƣờng trở nên đơn điệu, làm giảm đi hứng thú học tập của học sinh đối với các môn học, kiến thức và kĩ năng của các em hình thành thiếu sâu sắc, không đủ độ rộng và tính vững chắc. Vì vậy, quản lý và tổ chức các hoạt động ngoại khóa bộ môn trong nhà trƣờng hiện nay cần phải đƣợc chú trọng cả về lý luận và thực tiễn, cần phải có những biện pháp quản lý đúng và phù hợp” [7]. Nhìn chung các tác giả trên thế giới và trong nƣớc đều đề cao vai trò và tác dụng của HĐNK trong quá trình giáo dục học sinh, xem các hoạt động này là một trong những hình thức tổ chức dạy học quan trọng, không thể thiếu trong quá trình dạy học và giáo dục. Tuy nhiên bên cạnh việc khẳng định tính cần thiết của việc tổ chức HĐNKMH, những nghiên cứu này chƣa chỉ ra một cách cụ thể việc cần tổ chức và quản lý HĐNKMH ra sao? Làm thế nào để HĐNKMH trong nhà trƣờng trung học phổ thông thực sự là một họat động thƣờng xuyên có kết quả tốt? Các công trình nghiên cứu chƣa chỉ ra cách thức cho nhà quản lý khi tổ chức hƣớng dẫn các tổ nhóm chuyên môn thực hiện đƣa HĐNKMH vào trong kế hoạch năm học … Điều này khiến cho không ít trƣờng trung học phổ thông vẫn cảm thấy hoạt động ngoại khoá 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com môn học còn là việc làm có tính hình thức, ép buộc… Vì thế việc xây dựng cơ sở lý luận cho quản lý HĐNKMH là cần thiết giúp nhà quản lý có cơ sở điều hành công tác chuyên môn của nhà trƣờng nói chung, hoạt động ngoại khoá môn học nói riêng đạt kết quả tốt hơn.
Một số k ái niệm cơ bản của đề t i 1. Quản lý Giáo dục * Quản lý Khi xã hội loài ngƣời xuất hiện, một loạt các mối quan hệ: Quan hệ giữa con ngƣời với con ngƣời, giữa con ngƣời với thiên nhiên, giữa con ngƣời với xã hội và giữa con ngƣời với chính bản thân mình xuất hiện theo. Trong quá trình lao động đấu tranh với thiên nhiên để sinh tồn và phát triển, con ngƣời phải hợp sức lại để tự vệ, đấu tranh và lao động để kiếm sống, điều này làm nảy sinh nhu cầu của quản lý. Trải qua tiến trình lịch sử phát triển xã hội, từ xã hội lạc hậu đến xã hội văn minh, trình độ sản xuất, tổ chức điều hành xã hội cũng phát triển theo.
Ngày nay, nhiều ngƣời thừa nhận rằng quản lý trở thành một nhân tố của sự phát triển xã hội. Quản lý trở thành một hoạt động phổ biến diễn ra trong mọi lĩnh vực, mọi cấp độ và liên quan đến tất cả mọi ngƣời. Về khái niệm quản lý có rất nhiều cách định nghĩa khác nhau [20, tr1]: (1) Quản lý là các hoạt động đƣợc thực hiện nhằm đảm bảo sự hoàn thành công việc qua những nỗ lực của ngƣời khác. (2) Quản lý là công tác phối hợp có hiệu quả các hoạt động của những ngƣời cộng sự khác cùng chung trong 1 tổ chức.
(3) Koontz và O Donnell định nghĩa: “ Có lẽ không có lĩnh vực hoạt động nào của con ngƣời quan trọng hơn là công việc quản lý, bởi vì mọi nhà quản lý ở mọi cấp độ và trong mọi cơ sở đều có nhiệm vụ cơ bản là thiết kế duy trì một môi trƣờng mà trong đó các cá nhân làm việc với nhau trong các nhóm có thể hoàn thành các nhiệm vụ và các mục tiêu đã định” (4) Một định nghĩa giải thích tƣơng đối rõ nét về quản lý đƣợc Jamet Stiner và Stephen Robbins trình bày nhƣ sau: “ Quản lý là tiến trình hoạch định, tổ chức, lãnh đạo và kiểm soát những hoạt động của các thành viên trong tổ chức và sử dụng tất cả các nguồn lực khác của tổ chức nhằm đạt đƣợc mục tiêu đã đề ra”.TS Nguyễn Thị Tính đã khái quát: “Quản lý là quá trình tác động có tính 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com định hƣớng, có chủ đích của chủ thể quản lý đến đối tƣợng quản lý trong tổ chức nhằm làm cho tổ chức vận hành đạt đƣợc mục tiêu đề ra”. Hay nói cách khác: “Quản lý là quá trình đạt đến mục tiêu của tổ chức bằng việc thực hiện các chức năng quản lý, lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra” [20, tr3].TS Đặng Thành Hƣng, “Quản lý là một dạng lao động đặc biệt nhằm gây ảnh hƣởng, điều khiển, phối hợp lao động của ngƣời khác hoặc của nhiều ngƣời khác trong cùng tổ chức hoặc cùng công việc nhằm thay đổi hành vi và ý thức của họ, định hƣớng và tăng hiệu quả lao động của họ, để đạt mục tiêu của tổ chức hoặc lợi ích của công việc cùng sự thỏa mãn của những ngƣời tham gia”. Theo cách hiểu này, bản chất của quản lý là gây ảnh hưởng chứ không trực tiếp sản xuất hay tạo ra sản phẩm, có mục tiêu và lợi ích là cái chung chứ không nhằm mục tiêu và lợi ích của riêng cá nhân nào, có tính hệ thống chứ không phải quá trình hay hành động đơn lẻ. [10, tr6-9] Quản lý là một quá trình lựa chọn các tác động nên nhà quản lý phải biết sắp xếp và thể hiện hợp lý các tác động lên đối tƣợng bị quản lý sao cho đảm bảo sự cân đối cả hai mặt ổn định và phát triển của bộ máy.
Nếu chỉ có ổn định mà không phát triển thì tất yếu dẫn đến suy thoái, ngƣợc lại nếu phát triển mà không ổn định thì sẽ có nguy cơ rối ren. Quản lý còn là việc đặt ra mục tiêu, lựa chọn các phƣơng tiện, điều kiện và tác động vào từng thành tố của hệ thống bằng các phƣơng pháp thích hợp nhằm đạt mục tiêu quản lý. Về phƣơng diện nhà quản lý thì quản lý là sự tác động của nhà quản lý trong việc chỉ huy, điều khiển, tổ chức quản lý hƣớng vào các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của từng con ngƣời trong quá trình quản lý nhằm đƣa đến sự phát triển, biến đổi phù hợp với quy luật khách quan, đạt mục tiêu quản lý. Để quản lý, ngƣời quản lý phải lập kế hoạch, tổ chức thực hiện, chỉ đạo và kiểm tra công việc.