Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 1. Khái quát về lịch sử nghiên cứu vấn đề 1. Trên thế giới Ở hầu hết các nước trên thế giới, hoạt động ngoài giờ lên lớp và hoạt động ngoại khoá là một phần rất quan trọng trong cấu trúc chương trình giáo dục. Hoạt động này được chú trọng nghiên cứu và thực hiện như nhằm giúp học sinh học tập đạt kết quả tốt, làm tiền đề phát triển giáo dục toàn diện người học.
Mỗi năm, có khoảng 6 triệu học sinh tại Anh [4] được tham gia vào các hoạt động ngoại khoá và hoạt động ngoài giờ lên lớp, số lượng học sinh hàng tuần được đi tham quan hay tham gia vào các câu lạc bộ học tập lên tới hàng nghìn em. Theo các nhà giáo dục Anh, các hoạt động này giúp học sinh gắn kiến thức với cuộc sống. Chính phủ Anh cho rằng, trong công tác giáo dục thế hệ trẻ thì các hoạt động này là hết sức quan trọng. Để nâng cao chất lượng và tăng cường số lượng các hoạt động này, chính phủ Anh đã đưa ra các qui định về trách nhiệm của giáo viên và nhà trường, tăng cường các nguồn lực và các điều kiện cho việc tổ chức các hoạt động ngoại khoá và các hoạt động ngoài giờ lên lớp khác.
Bà Ruth Kelly, Bộ trưởng Bộ Giáo dục Anh nhận xét: Các hoạt động ngoài giờ lên lớp, nhất là các hoạt động ngoại khoá đã làm giàu chương trình học, tạo dựng niềm tin và cũng cố kĩ năng cho học sinh. Qui định mới của Bộ Giáo dục Anh năm 2005 về tổ chức và quản lý các hoạt động ngoài giờ lên lớp nêu rõ: Cần cam kết rằng tất cả mọi trẻ em phải có cơ hội tham gia một cách có chất lượng các hoạt động ngoài giờ lên lớp, học tập các kinh nghiệm sống; • Khuyến khích các trường học liên kết với nhau trong việc tổ chức các hoạt động này; • Khuyến khích cha mẹ học sinh tham gia; • Đưa ra các hỗ trợ và các lời khuyên; • Cung cấp thông tin và các hướng dẫn thực hành; • Đặt mục tiêu ưu tiên cho việc tổ chức các hoạt động ngoài giờ lên lớp. 6 Các nhà giáo dục Nhật Bản nhấn mạnh tầm quan trọng của hoạt động ngoại khoá trong thực hiện mục tiêu giáo dục[4]. Trong quá trình học tập tại trường THCS, học sinh Nhật Bản dành khá nhiều thời gian cho các hoạt động này vì hầu hết các trường học ở Nhật Bản thuộc loại hình bán trú.
Tuy nhiên, các hoạt động này tập trung chủ yếu vào việc giáo dục đạo đức và giáo dục truyền thống cho học sinh như dạy các nghi thức giao tiếp theo tập tục của người Nhật, dạy cách pha trà, nấu nướng, các nghề truyền thống. Ngoại khoá các môn học chủ yếu tổ chức qua các cuộc thi, các trò chơi ở trường và trên tivi. Chương trình cải cách giáo dục của Nhật Bản giảm bớt thời lượng các giờ học tại lớp để tăng cường nhiều hơn các hoạt động ngoại khóa cho học sinh. Các hình thức hoạt động ngoại khoá của các trường học phổ thông ở các nước chủ yếu tập trung vào tổ chức các trò chơi trí tuệ, dạ hội, câu lạc bộ nhạc, kịch, thể thao, hội hoạ.
Nhà giáo dục học nổi tiếng Jan Amos Cômenski[12] người Tiệp Khắc với quan điểm giáo dục đầy thuyết phục "Để hình thành nhân cách cho học sinh, giáo viên cần đưa cho họ vào nhiều loại hình - hình thức học tập khác nhau trong đó có hoạt động ngoại khóa theo môn học", Ông đã áp dụng phương pháp dạy học mới, tích cực, đặc biệt là việc mở rộng các hình thức học tập ngoài lớp để khơi dậy và phát huy những khả năng tiềm ẩn, rèn luyện cá tính cho học sinh. Kết quả nghiên cứu khoa học sư phạm của T.V Smiecnôv[12] - Nhà sư phạm người Nga tổng kết lại rằng: “Muốn giáo dục học sinh thành người có kiến thức văn hoá, trong các bài nội khoá về văn học, tôi đã giới thiệu cho các em về các mặt khác nhau của nghệ thuật, đào sâu những kiến thức đó trong hoạt động ngoại khoá môn học”. Theo ông “Ngoại khoá để thu hút học sinh, làm cho họ hứng thú và đi đến kết luận rằng công tác ngoại khoá cần được suy nghĩ kỹ và tiến hành ở tất cả các lớp trong hệ thống giáo dục mà không được mang tính chất thất thường”.T Copchiev[12] xem hoạt động ngoại khoá môn học là để nâng cao đạo đức và năng khiếu mọi mặt của học sinh. Nhấn mạnh ý nghĩa của dạ hội chuyên đề trong dạy học, tác giả viết “Công việc chuẩn bị dạ hội chuyên đề đã làm cho thầy trò gần gũi nhau.
Thầy nắm vững được yêu cầu xu hướng của học sinh, xác định thái độ đạo đức cho mỗi em”. Thông qua trải nghiệm thực tiễn, nhà sư phạm A.T 7 Copchiev kết luận: “Công việc ngoại khoá nếu được tiến hành có hệ thống không những nâng cao trình độ chung về sự tiến bộ của học sinh mà còn cả về trình độ ngôn ngữ, kiến thức của các em”. Nhà giáo dục học người Nga - Cai Rôp[4] đã viết: “Khi đặt kế hoạch công tác giáo dục chung cho cả năm học mới, người hiệu trưởng phải xét cả kết quả hoạt động ngoài giờ lên lớp năm học trước và nhằm mục đích nâng cao thành tích của học sinh, củng cố kỷ luật và nâng cao chất lượng giảng dạy của nhà trường, mà định nhiệm vụ hoạt động ngoài giờ lên lớp, hoạt động ngoại khoá cho năm học sắp tới. Trong kế hoạch công tác của nhà trường có dành một mục riêng cho hoạt động ngoài giờ lên lớp và hoạt động ngoại khóa.
Mục đích đó gồm mấy yếu tố sau: Xây dựng điều kiện cơ sở vật chất cho hoạt động ngoài giờ lên lớp năm tới, các hoạt động ngoài giờ lên lớp của nhà trường và của lớp, phân phối lực lượng và định kỳ hạn cho kế hoạch. Về kế hoạch tỷ mỉ, cụ thể về cách tổ chức các hoạt động quần chúng đặc biệt, hoặc các ngày nghỉ… thì người phụ trách tổ chức và người chỉ đạo sẽ quyết định riêng và bổ sung cho kế hoạch toàn năm. Những người phụ trách tổ chức và người chỉ đạo ấy chính là những người được uỷ nhiệm thi hành những điều khoản bổ sung kia”. Kết quả nghiên cứu của các nhà giáo giục nêu trên đã làm nổi rõ tầm quan trọng và vai trò to lớn của các hoạt động ngoài giờ lên lớp, hoạt động ngoại khoá và chỉ ra cho người hiệu trưởng những biện pháp cần thiết phải làm để tổ chức và quản lý tốt các hoạt động này nhằm nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện học sinh.
Trong nước Bắt đầu từ thập niên 60 của thế kỷ XX, khi xây dựng chương trình giáo dục, Bộ Giáo dục đã chỉ rõ trong cuốn “Giải thích chương trình quốc văn - 1961, 1962”[4], “Muốn thực hiện giáo dục và giáo dưỡng trong các môn học đạt kết quả đầy đủ ở nhà trường cần tổ chức hoạt động ngoại khoá. Hoàn cảnh kháng chiến trước đây chưa cho phép chúng ta thực hiện đầy đủ công tác này nên trong chương trình cũng chưa ghi phần ngoại khoá. Hoà bình được lập lại, vấn đề này được nêu ra và được các địa phương thực hiện song chưa đồng đều và hệ thống. Trong chương trình mới, công tác ngoại khoá trở thành một phần quan trọng, khăng khít với nội khoá.
Công tác ngoại khoá không hề mâu thuẫn với nội dung giáo dục chính khoá, giáo 8 dưỡng của nhà trường XHCN mà trái lại bổ sung và nâng cao chất lượng của nội khoá lên một bước”. Khi tìm hiểu hoạt động ngoại khóa môn học ở trường trung học Chu Văn An - Hà Nội, tác giả Phạm Lăng[10] cho thấy việc tổ chức ngoại khóa cho học sinh có thể qua rất nhiều hình thức hoạt động và nhấn mạnh: Kết quả và chất lượng các môn học được nâng lên rõ rệt nếu hoạt động ngoại khóa được tổ chức một cách khoa học. Tác giả Nguyễn Văn Thiềm[10] trong bài “Mấy biện pháp giáo dục học sinh ngoài giờ lên lớp theo địa bàn dân cư” cho rằng một trong những nguyên nhân làm giảm sút chất lượng giáo dục học sinh ở nhà trường xuất phát từ việc tổ chức các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp bị xem nhẹ, buông lỏng. Theo tài liệu nghiên cứu về “Giáo dục học” của nhóm tác giả Hà Thế Ngữ - Đặng Vũ Hoạt [9].
đã nhấn mạnh vai trò và tác dụng của các hình thức hoạt động ngoại khoá, coi đây là một trong những hình thức dạy học có khả năng tạo hứng thú cho học sinh, giúp các em mở rộng, nâng cao, khắc sâu kiến thức được tốt hơn. Trường phổ thông Quốc tế Wellspring HaNoi (Info@wellspring.vn) tổ chức các hoạt động ngoại khóa giúp các em học sinh phát triển tốt các kỹ năng như: Kỹ năng giao tiếp Kỹ năng làm việc theo nhóm Kỹ năng lãnh đạo Kỹ năng tổ chức Kỹ năng trình bày Tăng cường khả năng liên hệ kiến thức với thực tế Giúp các em củng cố kiến thức nhiều môn học Tăng tính tự tin, tự chịu trách nhiệm của bản thân. Các mục tiêu cụ thể mà chương trình hoạt động ngoại khóa tại Wellspring hướng tới như: Ngoài chương trình học chính khóa, mọi học sinh đều được tham gia vào các hoạt động ngoại khóa; các kiến thức đã tiếp thu được thông qua các môn học ở trên lớp sẽ củng cố và mở rộng; phát huy năng lực vận dụng kiến thức đã học vào thực tế cuộc sống, cung cấp và bổ sung kiến thức mới; tăng cường mối liên hệ, tình 9 đoàn kết giữa các thành viên; làm phong phú kinh nghiệm sống tập thể, trong gia đình, nhà trường và ngoài xã hội; kích thích thái độ tích cực phát triển, tạo sự tự tin trong học tập và rèn luyện hàng ngày, nâng cao ý thức, trách nhiệm tham gia hoạt động tập thể và hoàn thành nhiệm vụ được giao. Hoạt động ngoại khóa giúp học sinh có thể thoát khỏi không gian bó hẹp, những quy định chặt chẽ của tiết học trong lớp, các em được phép tự do sáng tạo, thử sức, được là chính bản thân mình.
Phát triển giáo dục thể chất và giáo dục kỹ năng sống cũng là một trong những tác động của các hoạt động ngoại khóa hướng tới. Hoạt động ngoại khóa dành cho học sinh tại trường Wellspring rất đa dạng và phong phú cả về hình thức và nội dung, bao gồm: Các hoạt động vui chơi ngoài trời và trong nhà trong các giờ nghỉ đảm bảo để học sinh luôn cảm thấy vui vẻ, hào hứng như sport dance, aerobic, musical chair.
