Chương 1: Cơ sở lý luận của việc quản lý HĐNKMH ở trường trung học phổ thông. - Chương 2: Thực trạng quản lý HĐNKMH ở trường trung học phổ thông huyện Gia Bình tỉnh Bắc Ninh. - Chương 3: Một số biện pháp quản lý HĐNKMH của Hiệu trưởng các trường trung học phổ thông huyện Gia Bình tỉnh Bắc Ninh. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA MÔN HỌC Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1.
Lịch sử nghiên cứu vấn đề 1. Trên thế giới Hoạt động ngoại khóa là một phần quan trọng trong chương trình giáo dục ở hầu hết các nước trên thế giới. Hoạt động này được chú trọng nghiên cứu và thực hiện như là một công cụ hữu ích để giúp học sinh học tập có kết quả hơn và phát triển nhân cách toàn diện hơn. - Tại Anh, gần 7 triệu học sinh hàng năm được tham gia vào các hoạt động ngoại khoá, có nghĩa là hàng tuần có hàng nghìn em được đi tham quan hay tham gia vào các câu lạc bộ học tập.
Theo các nhà giáo dục Anh, các hoạt động này giúp học sinh gắn kiến thức với cuộc sống. Chính phủ Anh cho rằng, cần xem các hoạt động này là một phần quan trọng của công tác giáo dục thế hệ trẻ. Để nâng cao chất lượng và tăng cường số lượng các hoạt đông này, chính phủ Anh đã đưa ra các qui định về trách nhiệm của giáo viên và nhà trường, tăng cường các nguồn lực và các điều kiện cho việc tổ chức các hoạt động ngoại khoá. Bà Ruth Kelly, Bộ trưởng Bộ Giáo dục Anh nhận xét: các hoạt động ngoại khoá đã làm giàu chương trình học, tạo dựng niềm tin và củng cố kĩ năng cho học sinh.
Qui định mới của Bộ Giáo dục Anh năm 2005 về tổ chức và quản lý các hoạt động ngoại khóa nêu rõ: • Cần cam kết rằng tất cả mọi trẻ em phải có cơ hội tham gia một cách có chất lượng các hoạt động trên, tiếp nhận các kinh nghiệm sống; • Khuyến khích các trường học liên kết với nhau trong việc tổ chức các HĐ này; • Khuyến khích cha mẹ học sinh tham gia; • Đưa ra các hỗ trợ và các lời khuyên; • Cung cấp thông tin và các hướng dẫn thực hành; • Đặt mục tiêu ưu tiên cho việc tổ chức các hoạt động trên. - Nghiên cứu của các nhà giáo dục Mĩ gần đây cho rằng, hoạt động ngoại khoá là một trong những điều kiện đem lại chất lượng giáo dục cao ở các nước. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ - Các nhà giáo dục Nhật Bản nhấn mạnh tầm quan trọng của các hoạt động ngoại khoá. Học sinh Nhật Bản dành khá nhiều thời gian cho các hoạt động này, vì hầu hết các trường học ở Nhật Bản là các trường bán trú.
Tuy nhiên, các HĐNK tập trung chủ yếu vào việc giáo dục đạo đức và giáo dục truyền thống cho học sinh như dạy các nghi thức giao tiếp theo tập tục của người Nhật, dạy cách pha trà, nấu nướng, các nghề truyền thống của Nhật Bản. Ngoại khoá các môn học chủ yếu tổ chức qua các cuộc thi, các trò chơi ở trường và trên ti vi. Chương trình cải cách giáo dục của Nhật Bản giảm bớt thời lượng các giờ trên lớp để tăng cường nhiều hơn các HĐNK cho học sinh. [6] Cairôp - Nhà giáo dục học người Nga khi bàn về công tác QL của Hiệu trưởng, đã viết: “Khi đặt kế hoạch công tác giảng dạy chung cho cả năm học mới, người Hiệu trưởng phải xét kết quả hoạt động ngoại khoá lớp năm học trước và nhằm mục đích nâng cao thành tích của học sinh, củng cố kỷ luật và nâng cao chất lượng giảng dạy của nhà trường, mà định nhiệm vụ hoạt động ngoại khoá cho năm học sắp tới.
Trong kế hoạch công tác của nhà trường có dành một mục riêng cho hoạt động ngoại khoá. Mục đích đó gồm mấy yếu tố sau: Xây dựng điều kiện và cơ sở vật chất cho hoạt động ngoài lớp năm tới, các hoạt động ngoài lớp của nhà trường và của lớp, phân phối lực lượng và định kỳ hạn cho kế hoạch. Về kế hoạch tỷ mỉ, cụ thể về cách tổ chức các hoạt động quần chúng đặc biệt, hoặc các ngày nghỉ… thì người phụ trách tổ chức và người chỉ đạo sẽ quyết định riêng và bổ sung cho kế hoạch toàn năm. Những người phụ trách tổ chức và người chỉ đạo ấy chính là những người được uỷ nhiệm thi hành những điều khoản bổ sung kia”.
[6] Đến thập niên 20, 30 của thế kỉ XX, A.Macarenco nhà giáo dục người Nga đã bàn về tầm quan trọng của công tác này như sau: “không thể để cho quá trình giáo dục chỉ thực hiện trên lớp học” [24, 225]. Như vậy, các vấn đề nghiên cứu này đã làm nổi rõ tầm quan trọng của HĐNK và chỉ ra một số biện pháp cần thiết phải làm gì để tổ chức và quản lý tốt các hoạt động này nhằm nâng cao chất lượng giáo dục. Ở Việt Nam Tác giả Phạm Lăng [14] khi tìm hiểu HĐGDNGLL ở trường trung học Chu Văn An Hà Nội đã xác định nhiều hình thức hoạt động và nhấn mạnh : Nếu tổ chức hoạt động này một cách khoa học sẽ không làm giảm đi chất lượng các môn học. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ Tác giả Nguyễn Văn Thiềm [18] trong bài “ Mấy biện pháp giáo dục học sinh ngoài giờ lên lớp theo địa bàn dân cư” cho rằng chất lượng giáo dục học sinh ở nhà trường giảm sút có nguyên nhân từ việc tổ chức các HĐGDNGLL bị buông lỏng.
Tác giả Nguyễn Văn Hộ đã khẳng định: “Có tính mâu thuẫn giữa nhu cầu nhận thức của học sinh với tính kế hoạch trong chương trình. Vì thế, để giải quyết mâu thuẫn này, người ta phải tổ chức hoạt động ngoại khóa nhằm tạo điều kiện cho học sinh có thể mở rộng, đào sâu kiên thức, phát triển những hứng thú và năng lực cá nhân”. [7, 213] Tác giả Đinh Xuân Huy với công trình nghiên cứu các biện pháp quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp của người hiệu trưởng trong trường phổ thông Dân tộc nội trú - Tỉnh Lai Châu [10] đã khẳng định vai trò quan trọng của tổ chức các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp đối với việc nâng cao chất lượng giáo dục của trường phổ thông Dân tộc nội trú, xây dựng các biện pháp quản lý hoạt động này của người hiệu trưởng, trong đó có hoạt động ngoại khoá bộ môn. Tác giả Nguyễn Minh Châu với đề tài nghiên cứu về một số biện pháp quản lý hoạt động ngoại khóa môn học ở trường THPT đã nêu: “ Nếu xem nhẹ hoạt động ngoại khóa không những nhà quản lý đánh mất đi tính toàn diện của quá trình giáo dục mà còn làm cho hoạt động dạy học trong nhà trường trở nên đơn điệu, làm giảm đi hứng thú học tập của học sinh đối với các môn học, kiến thức và kĩ năng của các em hình thành thiếu sâu sắc, không đủ độ rộng và tính vững chắc.
Vì vậy, quản lý và tổ chức các hoạt động ngoại khóa bộ môn trong nhà trường hiện nay cần phải được chú trọng cả về lý luận và thực tiễn, cần phải có những biện pháp quản lý đúng và phù hợp” [6]. Nhìn chung các tác giả trên thế giới và trong nước đều đề cao vai trò và tác dụng của HĐNK trong quá trình giáo dục học sinh, xem các hoạt động này là một trong những hình thức tổ chức dạy học quan trọng, không thể thiếu trong quá trình dạy học và giáo dục. Tuy nhiên bên cạnh việc khẳng định tính cần thiết của việc tổ chức HĐNKMH, những nghiên cứu này chưa chỉ ra một cách cụ thể việc cần tổ chức và quản lý HĐNKMH ra sao? Làm thế nào để HĐNKMH trong nhà trường trung học phổ thông thực sự là một họat động thường xuyên có kết quả tốt? Các công trình nghiên cứu chưa chỉ ra cách thức cho nhà quản lý khi tổ chức hướng dẫn các tổ nhóm chuyên môn thực hiện đưa HĐNKMH vào trong kế hoạch năm học … Điều này Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ khiến cho không ít trường trung học phổ thông vẫn cảm thấy hoạt động ngoại khoá môn học còn là việc làm có tính hình thức, ép buộc… Vì thế việc xây dựng cơ sở lý luận cho quản lý HĐNKMH là cần thiết giúp nhà quản lý có cơ sở điều hành công tác chuyên môn của nhà trường nói chung, hoạt động ngoại khoá môn học nói riêng đạt kết quả tốt hơn. Một số khái niệm công cụ 1.
Quản lý Giáo dục 1. Quản lý Khi xã hội loài người xuất hiện, một loạt các mối quan hệ: Quan hệ giữa con người với con người, giữa con người với thiên nhiên, giữa con người với xã hội và giữa con người với chính bản thân mình xuất hiện theo. Trong quá trình lao động đấu tranh với thiên nhiên để sinh tồn và phát triển, con người phải hợp sức lại để tự vệ, đấu tranh và lao động để kiếm sống, điều này làm nảy sinh nhu cầu của quản lý. Trải qua tiến trình lịch sử phát triển xã hội, từ xã hội lạc hậu đến xã hội văn minh, trình độ sản xuất, tổ chức điều hành xã hội cũng phát triển theo.
Ngày nay, nhiều người thừa nhận rằng quản lý trở thành một nhân tố của sự phát triển xã hội. Quản lý trở thành một hoạt động phổ biến diễn ra trong mọi lĩnh vực, mọi cấp độ và liên quan đến tất cả mọi người. Về khái niệm quản lý có rất nhiều cách định nghĩa khác nhau [19, tr1]: (1) Quản lý là các hoạt động được thực hiện nhằm đảm bảo sự hoàn thành công việc qua những nỗ lực của người khác. (2) Quản lý là công tác phối hợp có hiệu quả các hoạt động của những người cộng sự khác cùng chung trong 1 tổ chức.