phần mở đầu, kết luận và danh mục các tài liệu tham khảo, luận văn gồm có 3 chƣơng: Chƣơng 1. Quản lý hoạt động khuyến nông trong phát triển sản xuất nông nghiệp. Thực trạng quản lý hoạt động khuyến nông trên địa bàn huyện Lộc Hà tỉnh Hà Tĩnh. Phƣơng hƣớng, giải pháp chủ yếu nhằm hoàn thiện công tác quản lý hoạt động khuyến nông trên địa bàn huyện Lộc Hà tỉnh Hà Tĩnh.
8 Chƣơng 1 QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG KHUYẾN NÔNG TRONG PHÁT TRIỂN SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP 1. Hoạt động khuyến nông trong phát triển sản xuất nông nghiệp 1. Khái niệm về hoạt động khuyến nông Khuyến nông là một thuật ngữ khó định nghĩa một cách chính xác, vì vậy khuyến nông đƣợc tổ chức bằng nhiều cách khác nhau, để phục vụ nhiều mục đích rộng rãi. Do đó có nhiều quan niệm và định nghĩa về khuyến nông, dƣới đây là một số quan niệm và khái niệm về khuyến nông.
Theo nghĩa chữ hán "khuyến" có nghĩa là khuyến ngƣời ta cố gắng sức trong công việc, còn "khuyến nông" nghĩa là khuyên mở mang phát triển trong nông nghiệp. Đã có rất nhiều khái niệm về khuyến nông đƣợc đƣa ra dựa theo nhiều cách thức tổ chức khuyến nông khác nhau nhƣng tựu chung lại đều có đối tƣợng chính là ngƣời nông dân với mục tiêu là phát triển nông nghiệp nông thôn: “Khuyến nông, khuyến lâm là một sự giao tiếp thông tin tỉnh táo nhằm giúp nông dân hình thành các ý kiến hợp lý và tạo ra các quyết định đúng đắn”.Van den Ban và H.S Hawkins – khuyến nông, 1988). "Khuyến nông là làm việc với nông dân, lắng nghe những khó khăn, các nhu cầu và giúp họ tự quyết định, giải quyết các vấn đề của chính họ". (Malla - AManual for training Field Workens, 1989) "Khuyến nông là một quá trình giao dục.
Các hệ thống khuyến nông thông báo, thuyết phục và kết nối con ngƣời, thúc đẩy các dòng thông tin giữa khuyến nông với các đối tƣợng sử dụng tài nguyên khác, các nhà nghiên cứu, 9 các nhà quản lý và các nhà lãnh đạo". (Falconer, J - Forestry, A Review of Key Issues, Social Forestry Network paper 4e, 1987, O., London) "Khuyến nông là một từ tổng quát để chỉ tất cả các công việc có liên quan đến sự phát triển nông thôn, đó là một hệ thống giáo dục ngoài nhà trƣờng, trong đó có ngƣời già và ngƣời trẻ học bằng cách thực hành". [6] Tổ chức lƣơng thực và nông nghiệp thế giới (FAO) định nghĩa Khuyến nông nhƣ sau: Khuyến nông là cách đào tạo và rèn luyện tay nghề cho nông dân, đồng thời giúp họ hiểu đƣợc những chủ trƣơng, chính sách về nông nghiệp, những kiến thức về kỹ thuật, kinh nghiệm về quản lý kinh tế, những thông tin thị trƣờng, để họ có đủ khả năng tự giải quyết đƣợc các vấn đề của gia đình và cộng đồng nhằm đẩy mạnh sản xuất, cải thiện đời sống, nâng cao dân trí, góp phần xây dựng và phát triển nông thôn mới. Qua rất nhiều định nghĩa, chúng ta có thể tóm tắt lại và có thể hiểu khuyến nông theo hai nghĩa: - Khuyến nông theo nghĩa rộng, là khái niệm chung để chỉ tất cả những hoạt động hỗ trợ sự nghiệp xây dựng và phát triển nông thôn.
Khuyến nông là ngoài việc hƣớng dẫn nông dân ứng dụng tiến bộ kỹ thật mới, còn phải giúp họ liên kết với nhau chống lại thiên tai, tiêu thụ sản phẩm, hiểu biết các chính sách, pháp luật của Nhà nƣớc, giúp nông dân phát triển khả năng tự quản lý, 10 điều hành, tổ chức các hoạt động xã hội nhƣ thế nào ngày càng tốt hơn. [2] - Khuyến nông hiểu theo nghĩa hẹp, là một tiến trình giáo dục không chính thức mà đối tƣợng của nó là nông dân. Tiến trình này mang đến cho nông dân những thông tin và những lời khuyên giúp họ giải quyết những vấn đề hoặc khó khăn trong cuộc sống. Khuyến nông hỗ trợ phát triển các hoạt động sản xuất, nâng cao hiệu quả canh tác để không ngừng cải thiện chất lƣợng cuộc sống của nông dân và gia đình họ.
Khuyến nông là sử dụng các cơ quan nông lâm ngƣ, các trung tâm khoa học nông lâm ngƣ để phổ biến, mở rộng các kết quả nghiên cứu tới nông dân bằng các phƣơng pháp thích hợp để họ có thể áp dụng nhằm thu đƣợc nhiều sản phẩm hơn. Trên cơ sở đúc kết hoạt động khuyến nông ở Việt Nam, chúng ta có thể định nghĩa về khuyến nông nhƣ sau: Khuyến nông là cách đào tạo và rèn luyện tay nghề cho nông dân đồng thời giúp họ hiểu đƣợc những chủ trƣơng, chính sách về nông nghiệp, những kiến thức về kỹ thuật, kinh nghiệm quản lý, những thông tin thị trƣờng, để có khả năng tự giải quyết đƣợc các vấn đề của gia đình và cộng đồng nhằm đẩy mạnh sản xuất, cải thiện đời sống, nâng cao dân trí, góp phần xây dựng và phát triển nông thôn. Khuyến nông là cách "giáo dục học đƣờng" cho nông dân; là quá trình vận động, quảng bá, khuyến cáo… cho nông dân theo nguyên tắc tự nguyện, không áp đặt; đồng thời đó là quá trình tiếp thu kiến thức và kỹ năng một cách dần dần và tự giác của nông dân. Vai trò của Quản lý hoạt động khuyến nông trong phát triển sản xuất nông nghiệp - Quản lý hoạt động khuyến nông nhằm tạo lập cầu nối giữa các chủ thể trong phát triển sản xuất – kinh doanh Là cầu nối giữa Nhà nƣớc, nhà khoa học, doanh nghiệp và nông dân.
11 Mối quan hệ giữa Nhà nƣớc, nhà nghiên cứu, khuyến nông và nông dân đƣợc thể hiện ở sơ đồ sau: Cơ quan nghiên cứu TBKT - Viện. Chính sách Khuyến nông Nhu cầu - Doanh nghiệp Nhà Nhu cầu - KN Nhà nƣớc. nƣớc Ngƣời dân - KN phi chính phủ Nhu cầu Ngƣời dân - KN doanh nghiệp - Nông dân. TBKT, CS - Công nhân.
- Tiểu thƣơng Sơ đồ 1.1: Mối quan hệ giữa nhà nƣớc, khuyến nông và ngƣời dân Thông qua hệ thống khuyến nông, các chủ trƣơng chính sách, pháp luật của đảng, Nhà nƣớc sẽ đƣợc chuyển tải đến nông dân và đƣợc nông dân đón nhận, thực hiện và ngƣợc lại thông qua hệ thống khuyến nông những nhu cầu, nguyện vọng của nông dân đƣợc phản ánh đến cơ quan nhà nƣớc. Trên cơ sở đó Nhà nƣớc có những chủ trƣơng chính sách phù hợp để khuyến khích và tạo điều kiện cho ngƣời nông dân phát triển sản xuất. Cơ quan nghiên cứu khoa học là nơi nghiên cứu, chọn lọc các tiến bộ khoa học kỹ thuật phù hợp để chuyển giao cho nông dân. Khuyến nông là nơi chuyển giao, đồng thời là trung tâm phản hồi những yêu cầu của nông dân đến cơ quan nghiên cứu khoa học để định hƣớng nghiên cứu cho phù hợp với thực tế sản xuất, đáp ứng yêu cầu của nông dân.
Kỹ thuật là sản phẩm của nghiên cứu, khuyến nông là hệ thống phổ biến, chuyển giao còn nông dân là ngƣời sử dụng. đây là mối liên kết hữu cơ có tác động tƣơng trợ lẫn nhau, làm tăng hiệu quả hoạt động. 12 - Góp phần chuyển đổi cơ cấu kinh tế Nhờ hoạt động khuyến nông với nhiệm vụ đào tạo hƣớng dẫn chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật, từ đó ngƣời nông dân đã ứng dụng đƣợc khá nhiều các tiến bộ kỹ thuật, công nghệ mới, cơ giới hoá vào sản xuất, chế biến phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhƣỡng … góp phần tăng năng suất, sản lƣợng, thay đổi tập quán canh tác, nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh đáp ứng đƣợc nhu cầu tiêu dùng của toàn xã hội. Ngành trồng trọt đã hình thành vùng sản xuất hàng hoá tập trung, áp dụng các giống và quy trình sản xuất mới có năng suất, chất lƣợng cao; đẩy nhanh cơ giới hoá đồng bộ các khâu sản xuất.
Bố trí lại cơ cấu cây trồng, mùa vụ và giống giảm thiệt hại do thiên tai, dịch bệnh phù hợp với điều kiện của từng vùng. Ngành chăn nuôi đã phát triển theo phƣơng thức công nghiệp, bán công nghiệp, an toàn dịch bệnh, phù hợp với lợi thế của từng vùng; đã nâng cao chất lƣợng giống, áp dụng quy trình chăn nuôi tiên tiến góp phần vào tăng năng suất, chất lƣợng và hiệu quả. Ngành nuôi trồng thuỷ sản đã phát triển đa dạng, theo quy hoạch, phát huy lợi thế của từng vùng gắn với thị trƣờng; áp dụng rộng rãi các quy trình công nghệ sinh sản nhân tạo; xây dựng hệ thống thú y thuỷ sản … góp phần hiện đại hoá các cơ sở chế biến, đảm bảo các tiêu chuẩn về vệ sinh an toàn thực phẩm tạo tiền đề bền vững cho xuất khẩu. - Góp phần xóa đói giảm nghèo Tỷ lệ đói nghèo phần lớn là nông dân, ở khu vực nông thôn.
Do vậy, bản thân hoạt động khuyến nông hƣớng vào chuyển giao kiến thức, đào tạo kỹ năng, trợ giúp điều kiện vật chất cho nông dân để họ vƣơn lên nâng cao đời sống vật chất, tinh thần, góp phần nâng cao dân trí … đã là trực tiếp tham dự vào xoá đói giảm nghèo. 13 Căn cứ vào nguyện vọng của ngƣời dân, những khó khăn mà họ gặp phải, khuyến nông sẽ tƣ vấn giúp họ vƣợt qua khó khăn, hƣớng dẫn cho họ cách làm, chuyển đổi cơ cấu cây trồng, mùa vụ phù hợp với điều kiện đất đai, khí hậu để họ thu đƣợc thêm nhiều sản phẩm hơn, chất lƣợng sản phẩm tốt hơn trên cơ sở đó tăng thu nhập cho gia đình, từng bƣớc vƣơn lên cuộc sống no đủ hơn. Đặc biệt trong giai đoạn hiện nay, nhiều hộ nông dân tuy đã có đủ vốn, lao động, kinh nghiệm sản xuất, song chƣa nắm đƣợc những kiến thức cơ bản về sản xuất hàng hoá, về thị trƣờng tiêu thụ,… do vậy khuyến nông cần phải trang bị cho họ những kiến thức này để họ tự tin bƣớc vào thị trƣờng mới. - Liên kết các tổ chức kinh tế - xã hội nhằm thúc đẩy sản xuất kinh doanh nông nghiệp Lực lƣợng cán bộ khoa học kỹ thuật ở các Viện, trƣờng, trung tâm nghiên cứu khoa học, các trƣờng đào tạo không những có trình độ chuyên môn cao mà còn có tâm huyết với nghề nghiệp.
Đây là lực lƣợng cơ bản tạo ra nguồn khoa học công nghệ mới để cho khuyến nông chuyển tải đến nông dân, đồng thời là lực lƣợng trực tiếp tham gia vào hoạt động khuyến nông; đặc biệt là lực lƣợng cán bộ khoa học đƣợc đào tạo về nghề nghiệp đang nghỉ hƣu cần khuyến khích tham gia vào hoạt động khuyến nông, chuyển giao tiến bộ kỹ thuật giúp nông dân đẩy mạnh phát triển sản xuất.