Quản lý hoạt động giáo dục STEM cho học sinh trung học cơ sở ở thành phố Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng tiếp cận theo lý thuyết hệ thống

Đề án quản lý hoạt động giáo dục STEM cho học sinh THCS ở Thủy Nguyên, Hải Phòng theo lý thuyết hệ thống

• Tác giả: Đào Thị Xuân Thu
• Người hướng dẫn: PGS. Trịnh Thanh Hải
• Trường học: Trường Đại học Khoa học - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa học quản lý
• Đề tài: Quản lý hoạt động giáo dục STEM cho học sinh trung học cơ sở ở thành phố Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng tiếp cận theo lý thuyết hệ thống
• Loại tài liệu: Đề án thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2025
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Tổng quan quản lý giáo dục STEM cho học sinh THCS ở Thủy Nguyên

Giáo dục STEM là mô hình tích hợp khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học. Mô hình này giúp học sinh phát triển tư duy sáng tạo. Cấp trung học cơ sở là giai đoạn then chốt để hình thành kỹ năng thực nghiệm. Tại thành phố Thủy Nguyên, việc đổi mới giáo dục đang diễn ra mạnh mẽ. Quản lý hoạt động giáo dục STEM đòi hỏi một cách tiếp cận khoa học và bài bản. Tiếp cận theo lý thuyết hệ thống đem lại cấu trúc quản lý rõ ràng. Hệ thống này bao gồm mục tiêu, nội dung, phương pháp, lực lượng và cơ sở vật chất. Nhà trường cần xem xét từng thành tố trong mối quan hệ hữu cơ. Mục tiêu giáo dục phải phù hợp với đặc thù kinh tế xã hội địa phương. Thành phố Thủy Nguyên đang chuyển mình thành đô thị công nghiệp và dịch vụ hiện đại. Nhu cầu về nguồn nhân lực khoa học kỹ thuật ngày càng gia tăng. Ban giám hiệu các trường trung học cơ sở giữ vai trò chỉ đạo then chốt. Công tác lập kế hoạch giáo dục phải gắn liền với thực tiễn đời sống. Quá trình kiểm tra và đánh giá cần thực hiện liên tục để kịp thời điều chỉnh. Cách làm này bảo đảm chất lượng và tính bền vững của các hoạt động STEM trường học.

1.1. Bản chất của giáo dục STEM trong trường THCS

Giáo dục STEM liên kết bốn lĩnh vực khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học. Phương thức giáo dục này xóa bỏ ranh giới giữa các môn học đơn lẻ. Học sinh THCS tiếp nhận kiến thức qua trải nghiệm thực tế. Các bài học gắn liền với việc tạo ra sản phẩm cụ thể. Mô hình này khơi dậy trí tò mò khoa học ở lứa tuổi thiếu niên. Học sinh rèn luyện tư duy phản biện và khả năng làm việc nhóm. Giáo viên đóng vai trò định hướng và hỗ trợ học sinh khám phá. Quá trình học tập chuyển từ ghi nhớ máy móc sang giải quyết vấn đề. Học sinh biết cách phân tích tình huống và tìm kiếm phương án tối ưu. Đây là nền tảng quan trọng giúp học sinh thích ứng với kỷ nguyên số.

1.2. Ý nghĩa tiếp cận lý thuyết hệ thống trong quản lý

Lý thuyết hệ thống coi nhà trường là một chỉnh thể hoàn chỉnh. Mọi thành tố quản lý đều có mối liên kết hữu cơ mật thiết. Cán bộ quản lý cần nhìn nhận hoạt động STEM đa chiều và toàn diện. Đầu vào của hệ thống gồm nhân lực, tài chính và cơ sở vật chất. Quá trình vận hành gồm kế hoạch dạy học, phương pháp sư phạm và hoạt động trải nghiệm. Đầu ra là năng lực, phẩm chất và thành tích sáng tạo của học sinh. Tiếp cận hệ thống giúp hiệu trưởng kiểm soát tốt mọi công đoạn giáo dục. Các trường tránh được tình trạng triển khai phong trào hình thức và manh mún. Việc thu nhận thông tin phản hồi giúp điều chỉnh kế hoạch kịp thời. Nhờ đó, hiệu quả giáo dục STEM được nâng cao rõ rệt.

II. Thực trạng quản lý giáo dục STEM cho học sinh THCS ở Thủy Nguyên

Khảo sát thực tế tại các trường THCS ở thành phố Thủy Nguyên chỉ ra nhiều chuyển biến tích cực. Nhận thức của cán bộ quản lý và giáo viên về giáo dục STEM đã nâng cao. Nhiều trường chủ động xây dựng chủ đề dạy học tích hợp theo chương trình mới. Tuy nhiên, công tác quản lý hoạt động này vẫn đối mặt với không ít thách thức. Mục tiêu phát triển kỹ năng thực hành và vận dụng kiến thức đạt điểm đánh giá chưa cao. Giáo viên còn quen với phương pháp truyền thụ kiến thức một chiều. Việc thiết kế bài giảng STEM liên môn đòi hỏi nhiều thời gian và công sức. Cơ sở vật chất tại nhiều trường trung học cơ sở còn thiếu thốn. Phòng thực hành và thiết bị thí nghiệm hiện đại chưa đáp ứng đủ nhu cầu học tập. Sĩ số học sinh trên mỗi lớp học còn khá đông. Áp lực thời lượng chương trình khiến hoạt động trải nghiệm bị thu hẹp. Tính liên thông chương trình giữa các cấp học chưa được chú trọng đúng mức. Mối liên kết giữa nhà trường với doanh nghiệp tại địa phương còn lỏng lẻo. Những rào cản này làm giảm hiệu quả chung của hệ thống giáo dục STEM.

2.1. Hạn chế về phương pháp sư phạm và cơ sở vật chất

Đa số giáo viên trung học cơ sở được đào tạo theo chuyên ngành đơn môn. Năng lực xây dựng bài giảng tích hợp liên môn còn nhiều lúng túng. Việc chuyển từ dạy học lý thuyết sang tổ chức dự án đòi hỏi kỹ năng sư phạm mới. Giáo viên thiếu kinh nghiệm hướng dẫn học sinh chế tạo sản phẩm khoa học. Bên cạnh đó, điều kiện cơ sở vật chất tại địa phương chưa đồng bộ. Nhiều trường thiếu phòng chức năng và bộ thiết bị STEM đạt chuẩn. Đồ dùng dạy học thực hành phần lớn do giáo viên và học sinh tự chuẩn bị. Kinh phí dành cho vật tư tiêu hao trong các tiết học còn hạn hẹp. Khó khăn này cản trở việc triển khai hoạt động trải nghiệm thường xuyên.

2.2. Bất cập trong kiểm tra đánh giá và liên thông cấp học

Công tác đánh giá hoạt động STEM tại các trường THCS Thủy Nguyên còn chậm đổi mới. Thước đo thành tích chủ yếu vẫn dựa vào điểm số bài kiểm tra viết truyền thống. Việc đánh giá quá trình học tập và sản phẩm dự án chưa có tiêu chí chuẩn mực. Cán bộ quản lý gặp khó khăn trong việc định lượng sự tiến bộ của từng học sinh. Hơn nữa, tính liên thông giữa cấp THCS và các cấp học khác chưa chặt chẽ. Học sinh hoàn thành bậc tiểu học lên THCS thường bỡ ngỡ với cách học tích hợp. Ngược lại, kiến thức STEM ở cấp THCS chưa gắn kết sâu sắc với định hướng nghề nghiệp tại cấp trung học phổ thông. Việc thiếu chiến lược dài hạn làm đứt gãy chuỗi phát triển năng lực của học sinh.

III. Giải pháp quản lý giáo dục STEM cho học sinh THCS ở Thủy Nguyên

Nâng cao hiệu quả giáo dục STEM đòi hỏi các giải pháp đồng bộ theo tiếp cận hệ thống. Ban giám hiệu các trường cần chuẩn hóa quy trình quản lý chuyên môn. Kế hoạch năm học phải lồng ghép rõ ràng mục tiêu và chỉ tiêu STEM. Nhà trường cần đẩy mạnh đào tạo và bồi dưỡng đội ngũ giáo viên. Các buổi sinh hoạt chuyên môn theo nghiên cứu bài học cần tổ chức định kỳ. Giáo viên các bộ môn khoa học tự nhiên phải phối hợp chặt chẽ. Công tác xã hội hóa giáo dục cần được chú trọng để tăng cường nguồn lực. Trường học nên chủ động liên kết với các doanh nghiệp trên địa bàn thành phố Thủy Nguyên. Nguồn vốn tài trợ giúp mua sắm trang thiết bị và xây dựng phòng thực hành hiện đại. Cán bộ quản lý cần đa dạng hóa hình thức hoạt động STEM. Các cuộc thi khoa học kỹ thuật và ngày hội STEM cần được tổ chức quy mô. Quy trình kiểm tra và đánh giá cần chuyển trọng tâm sang năng lực thực tế. Hệ thống phản hồi từ phụ huynh và học sinh phải được ghi nhận nghiêm túc. Việc điều chỉnh biện pháp quản lý kịp thời sẽ tạo động lực học tập bền vững.

3.1. Bồi dưỡng năng lực tích hợp cho đội ngũ giáo viên

Phát triển năng lực đội ngũ là giải pháp then chốt hàng đầu. Hiệu trưởng cần xây dựng kế hoạch tập huấn chuyên sâu về giáo dục STEM. Giáo viên cần được hướng dẫn quy trình thiết kế bài học STEM theo tiêu chuẩn. Việc tổ chức sinh hoạt chuyên môn liên tổ giúp giáo viên tháo gỡ rào cản bộ môn. Thầy cô cùng xây dựng giáo án, dự giờ và rút kinh nghiệm trực tiếp. Nhà trường cần khuyến khích giáo viên tự học và nghiên cứu khoa học sư phạm ứng dụng. Chính sách thi đua và khen thưởng cần gắn liền với thành tích đổi mới sáng tạo. Đội ngũ giáo viên vững vàng sẽ là hạt nhân lan tỏa tinh thần đam mê khoa học tới học sinh.

3.2. Tối ưu hóa nguồn lực và cơ sở vật chất thực hành

Đầu tư cơ sở vật chất là điều kiện tiên quyết để vận hành hệ thống STEM. Ban giám hiệu cần rà soát và tận dụng hiệu quả phòng thí nghiệm sẵn có. Nhà trường trang bị thêm các bộ kit robot, máy tính và vật liệu tái chế. Nguồn kinh phí chi thường xuyên cần ưu tiên cho hoạt động nghiên cứu khoa học. Bên cạnh đó, trường học đẩy mạnh kết nối với các cơ sở sản xuất tại Thủy Nguyên. Các chuyến tham quan trải nghiệm thực tế giúp học sinh mở rộng hiểu biết. Sự hỗ trợ của hội phụ huynh mang lại nguồn lực xã hội hóa đáng kể. Môi trường học tập đầy đủ kích thích niềm đam mê nghiên cứu của học sinh.

IV. Ứng dụng quản lý giáo dục STEM cho học sinh THCS tại Thủy Nguyên

Quản lý hoạt động giáo dục STEM theo lý thuyết hệ thống đem lại giá trị thực tiễn to lớn. Mô hình này giúp chuyển đổi phương thức giáo dục từ truyền thống sang phát triển năng lực. Học sinh THCS tại Thủy Nguyên được rèn luyện tác phong khoa học và khả năng sáng tạo. Các em làm chủ kiến thức và tự tin áp dụng vào đời sống hàng ngày. Nhà trường trở thành không gian ươm mầm các ý tưởng kỹ thuật thiết thực. Công tác quản lý đồng bộ tạo nên môi trường giáo dục năng động và kết nối. Thành phố Thủy Nguyên đang trên đà phát triển đô thị công nghiệp sinh thái. Do đó, đào tạo thế hệ trẻ có tư duy công nghệ là mục tiêu chiến lược. Sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường, gia đình và cộng đồng mang lại thành công bền vững. Kết quả nghiên cứu khẳng định tính khả thi của các biện pháp quản lý đã đề xuất. Việc nhân rộng mô hình này sẽ nâng cao vị thế giáo dục của thành phố Hải Phòng. Đổi mới quản lý STEM là bước đi tất yếu trong kỷ nguyên chuyển đổi số.

4.1. Khả năng nhân rộng mô hình trong hệ thống trường học

Mô hình quản lý STEM theo lý thuyết hệ thống có tính ứng dụng cao. Quy trình vận hành có thể chuẩn hóa cho nhiều trường THCS trên địa bàn Hải Phòng. Các trường vùng nông thôn hay trung tâm đô thị đều dễ dàng áp dụng linh hoạt. Việc tận dụng nguyên vật liệu địa phương giúp giảm gánh nặng ngân sách. Các trường chia sẻ nguồn tài liệu giảng dạy thông qua mạng lưới chuyên môn trực tuyến. Hoạt động giao lưu học thuật giữa các trường tạo động lực cải tiến liên tục. Cán bộ quản lý có thể nhân rộng quy trình đánh giá năng lực học sinh. Sự đồng thuận từ cơ quan quản lý giáo dục địa phương đảm bảo tính liên tục của mô hình.

4.2. Tác động lâu dài đến định hướng nghề nghiệp học sinh

Giáo dục STEM tại trường THCS gieo mầm đam mê kỹ thuật từ sớm. Học sinh được trải nghiệm thực tế và sớm nhận biết sở thích cá nhân. Quá trình chế tạo sản phẩm giúp các em rèn luyện tính kiên nhẫn và tư duy phản biện. Đây là tiền đề thuận lợi cho việc lựa chọn khối ngành ở bậc THPT và đại học. Thành phố Thủy Nguyên đang tập trung thu hút các tập đoàn công nghệ cao. Do đó, học sinh có nền tảng STEM vững chắc sẽ nắm bắt nhiều cơ hội việc làm tốt trong tương lai. Sự đầu tư bài bản hôm nay tạo ra nguồn nhân lực khoa học kỹ thuật chất lượng cao cho địa phương.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thành phố Thủy Nguyên trực thuộc thành phố Hải Phòng là đô thị công nghiệp sinh thái mới với diện tích tự nhiên trên 250 km² và quy mô dân số xấp xỉ 350.000 người. Đứng trước sự phát triển mạnh mẽ của các khu công nghiệp công nghệ cao như VSIP Hải Phòng và Nam Cầu Kiền, yêu cầu chuẩn bị nguồn nhân lực chất lượng cao từ cấp phổ thông đang trở thành nhiệm vụ chiến lược. Triển khai giáo dục STEM (Khoa học, Công nghệ, Kỹ thuật và Toán học) tại bậc trung học cơ sở đóng vai trò cốt lõi theo tinh thần Nghị quyết số 29/NQ-TW và Chương trình giáo dục phổ thông 2018 ban hành kèm Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT.

Tuy nhiên, khảo sát thực tiễn tại 10 trường trung học cơ sở trên địa bàn trong giai đoạn 2023-2025 cho thấy việc triển khai giáo dục STEM còn nhiều bất cập. Cơ sở vật chất phục vụ thí nghiệm còn phân tán, năng lực tích hợp liên môn của giáo viên chưa đồng đều và hình thức đánh giá vẫn nặng về lý thuyết truyền thống. Đề án thạc sĩ chuyên ngành Khoa học quản lý (mã số 8340401) của tác giả Đào Thị Xuân Thu tại Trường Đại học Khoa học - Đại học Thái Nguyên tập trung giải quyết bài toán: "Quản lý hoạt động giáo dục STEM cho học sinh trường THCS ở thành phố Thủy Nguyên, Hải Phòng tiếp cận theo lý thuyết hệ thống".

Nghiên cứu hướng tới việc hệ thống hóa cơ sở khoa học, đánh giá thực trạng vận hành tại địa phương và đề xuất 5 nhóm giải pháp quản trị đồng bộ. Ý nghĩa của đề tài thể hiện qua việc cung cấp hệ thống chỉ số đo lường thực nghiệm, giúp tối ưu hóa hiệu quả quản lý cho 100% cơ sở giáo dục trung học cơ sở trên địa bàn và thiết lập cơ chế gắn kết bền vững giữa nhà trường, gia đình và cộng đồng doanh nghiệp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết hệ thống tổng quát do Ludwig von Bertalanffy khởi xướng năm 1956 và hoàn thiện vào năm 1968, khẳng định một chỉnh thể hoàn chỉnh luôn có giá trị vận hành lớn hơn tổng số số học của các bộ phận riêng lẻ. Luận văn kết hợp nguyên lý cấu trúc động của Walter Buckley (1967) và Hoàng Tụy, nhìn nhận tổ chức giáo dục là một hệ thống mở có sự trao đổi thông tin liên tục với môi trường kinh tế xã hội bên ngoài.

Khái niệm giáo dục STEM được tiếp cận theo quan điểm của Sanders (2009) và Kelley cùng Knowles (2016), nhấn mạnh việc tích hợp liên ngành nhằm phát triển tư duy sáng tạo và giải quyết các vấn đề thực tiễn. Dựa trên lý thuyết hoạt động sư phạm của Vygotsky (1978) và mô hình quản lý giáo dục của Ngô Thanh Tĩnh (2020), quản lý hoạt động giáo dục STEM theo lý thuyết hệ thống được xác lập thông qua sự vận hành đồng bộ của 4 thành tố cốt lõi: quản lý mục tiêu đào tạo, quản lý nội dung chương trình tích hợp, quản lý phương pháp trải nghiệm và quản lý các điều kiện nguồn lực hỗ trợ, đảm bảo đáp ứng chuẩn đầu ra theo Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp nghiên cứu lý luận với khảo sát thực nghiệm trong mốc thời gian từ năm 2023 đến năm 2025. Cỡ mẫu nghiên cứu được xác định theo công thức xác suất với sai số cho phép e = 0,05 trên tổng thể 650 giáo viên, 60 cán bộ quản lý và 3.500 học sinh tại 10 trường trung học cơ sở trên địa bàn thành phố Thủy Nguyên.

Tổng số phiếu phát ra là 365 phiếu qua kênh trực tiếp và biểu mẫu Google Form; số phiếu hợp lệ thu về đạt 360 phiếu (tỷ lệ phản hồi 98,63%), gồm 210 cán bộ quản lý, giáo viên và 150 học sinh. Phương pháp chọn mẫu phân tầng theo khu vực địa lý kết hợp chọn mẫu thuận tiện được sử dụng nhằm đảm bảo tính đại diện cho cả các trường nội thị như Thủy Đường, Minh Đức và vùng ven như Liên Khê, Kênh Giang.

Phương pháp phân tích định lượng sử dụng thang đo khoảng 5 mức độ của Likert (từ Yếu tương ứng 1 điểm đến Rất tốt tương ứng 5 điểm). Lý do lựa chọn phương pháp này là nhằm lượng hóa chuẩn xác nhận thức và hiệu quả quản lý thông qua tính toán giá trị trung bình cộng, tỷ lệ phần trăm và độ lệch chuẩn trên phần mềm Excel. Nghiên cứu còn kết hợp phỏng vấn sâu bán cấu trúc với 10 cán bộ quản lý và giáo viên cốt cán để làm rõ các nguyên nhân định tính.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, mức độ thực hiện mục tiêu quản lý hoạt động giáo dục STEM tại các trường khảo sát đạt điểm trung bình chung là 3,91 trên thang đo 5,00 điểm, chứng minh nhận thức tích cực của đội ngũ quản lý và nhà giáo về vai trò của giáo dục liên môn.

Thứ hai, có sự chênh lệch rõ rệt giữa mục tiêu trang bị kiến thức và rèn luyện kỹ năng thực hành. Tiêu chí "Hình thành tri thức trong giáo dục STEM cho học sinh THCS" đạt điểm số cao nhất với mức 3,96 điểm (xếp thứ 1), trong đó tỷ lệ đánh giá Tốt và Rất tốt đạt 68,57% (144 trên tổng số 210 phiếu cán bộ quản lý và giáo viên). Ngược lại, tiêu chí "Phát triển kỹ năng thực hành và vận dụng kiến thức vào giải quyết các vấn đề thực tiễn" chỉ đạt 3,88 điểm (xếp thứ 3), với tỷ lệ đánh giá Yếu và Trung bình chiếm 16,19% (tương đương 34 ý kiến).

Thứ ba, tiêu chí "Phát triển năng lực tư duy trong giáo dục STEM" đạt điểm trung bình 3,94 điểm (xếp thứ 2), với 96 người đánh giá Rất tốt (45,71%) và 49 người đánh giá Tốt (23,33%).

Thứ tư, tiêu chí "Bảo đảm tính liên thông, phù hợp với năng lực và phẩm chất học sinh theo từng cấp học" xếp cuối cùng với điểm trung bình thấp nhất là 3,86 điểm (xếp thứ 4), với 17 người đánh giá Yếu (8,10%) và 19 người đánh giá Trung bình (9,05%). Khảo sát từ 150 học sinh cũng ghi nhận có tới 42% học sinh phản ánh số lượng tiết học thực hành chế tạo STEM còn hạn chế.

Thảo luận kết quả

Sự chênh lệch giữa điểm số truyền thụ tri thức (3,96 điểm) và kỹ năng thực hành (3,88 điểm) phản ánh tâm lý giáo dục nặng về lý thuyết học thuật. Dữ liệu này có thể được trình bày trực quan thông qua biểu đồ cột kép so sánh mức độ kỳ vọng và mức độ thực thi, hoặc biểu đồ mạng nhện (radar chart) minh họa sự thiếu cân đối giữa 4 chỉ số mục tiêu quản lý.

Nguyên nhân căn bản là do hệ thống phòng học bộ môn và thiết bị công nghệ tại 10 trường chưa đồng bộ, chưa có không gian sáng tạo chuyên biệt. Sĩ số học sinh mỗi lớp dao động 40-45 em gây trở ngại lớn cho việc điều hành các hoạt động dự án liên môn.

So sánh với nghiên cứu của Hunkoog Jho (2016) tại Hàn Quốc về mô hình cộng đồng thực hành sư phạm, việc thiếu không gian chia sẻ học liệu và thiếu thời gian kết nối liên môn là rào cản mang tính phổ biến. Điểm số tính liên thông đạt mức thấp nhất 3,86 điểm chỉ ra rằng công tác quản lý hiện vẫn tách rời theo từng khối lớp, thiếu chiến lược liên kết kế thừa kiến thức từ lớp 6 đến lớp 9, làm giảm hiệu quả cộng hưởng của toàn bộ hệ thống giáo dục.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên nguyên lý tiếp cận hệ thống, nghiên cứu đề xuất 5 nhóm giải pháp quản trị đồng bộ cho các trường trung học cơ sở tại thành phố Thủy Nguyên:

Thứ nhất, chuẩn hóa và thống nhất hệ thống mục tiêu giáo dục STEM theo định hướng phát triển năng lực người học. Ban giám hiệu các nhà trường cần chuyển dịch trọng tâm quản lý sang đánh giá kỹ năng thực hành, phấn đấu nâng tỷ lệ thời lượng bài học trải nghiệm và dự án thực tế đạt tối thiểu 35% trong chương trình năm học 2025-2026.

Thứ hai, tăng cường đầu tư cơ sở vật chất và đẩy mạnh xã hội hóa nguồn lực. Phòng Giáo dục và Đào tạo thành phố Thủy Nguyên cần quy hoạch nguồn kinh phí trang bị 100% phòng thực hành đa năng cho các trường trung học cơ sở trước năm 2027. Đồng thời, chủ động liên kết với các doanh nghiệp tại Khu công nghiệp VSIP và Nam Cầu Kiền để vận động tài trợ máy in 3D, thiết bị mô phỏng và bộ kit lập trình robot.

Thứ ba, bồi dưỡng chuyên sâu kỹ năng thiết kế bài học STEM tích hợp cho đội ngũ nhà giáo. Thiết lập chỉ tiêu 100% giáo viên giảng dạy các môn Khoa học tự nhiên, Toán học và Công nghệ tham gia tập huấn với thời lượng tối thiểu 40 giờ chuyên đề mỗi năm học, duy trì sinh hoạt chuyên môn liên trường định kỳ 2 tuần một lần.

Thứ tư, áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý và giảng dạy STEM. Triển khai đồng bộ phần mềm quản trị học tập (LMS), số hóa 100% kho tài nguyên giáo án và theo dõi quá trình tiến bộ của học sinh qua hệ thống hồ sơ điện tử e-portfolio.

Thứ năm, tăng cường cơ chế giám sát và phối hợp đa bên. Thành lập ban tư vấn STEM có sự tham gia của cha mẹ học sinh và chuyên gia kỹ thuật, thực hiện kiểm tra đánh giá định kỳ 2 lần mỗi năm học để điều chỉnh kịp thời các sai lệch vận hành.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, Cán bộ quản lý tại Sở Giáo dục và Đào tạo Hải Phòng và Phòng Giáo dục và Đào tạo thành phố Thủy Nguyên. Tài liệu cung cấp cơ sở lý luận và bằng chứng thực nghiệm từ 10 trường học với 360 mẫu khảo sát, phục vụ đắc lực cho công tác xây dựng đề án phát triển giáo dục STEM tại địa phương giai đoạn 2025-2030.

Thứ hai, Ban giám hiệu và tổ trưởng chuyên môn tại các trường trung học cơ sở. Luận văn cung cấp quy trình quản lý 4 giai đoạn chuẩn mực gồm lập kế hoạch, tổ chức thực hiện, chỉ đạo và đánh giá - phản hồi, giúp tái thiết kế kế hoạch giáo dục nhà trường đạt 100% tiêu chí theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018.

Thứ ba, Giáo viên giảng dạy các môn Khoa học tự nhiên, Toán học, Tin học và Công nghệ. Công trình là cẩm nang hướng dẫn tháo gỡ rào cản trong việc soạn giáo án tích hợp, vận dụng phương pháp dạy học theo dự án và đổi mới tiêu chí đánh giá năng lực thực hành của học sinh.

Thứ tư, Học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Khoa học quản lý, Quản lý giáo dục. Đề tài là nghiên cứu điển hình về phương pháp ứng dụng lý thuyết hệ thống vào thực tiễn quản trị nhà trường, cung cấp khung phân tích toán học và bộ công cụ khảo sát có độ tin cậy đạt 98,63%.

Câu hỏi thường gặp

Thực trạng triển khai giáo dục STEM tại các trường trung học cơ sở ở Thủy Nguyên đạt mức độ nào? Kết quả khảo sát 210 cán bộ quản lý và giáo viên cho thấy điểm trung bình thực hiện đạt 3,91 trên thang 5,00 điểm, phản ánh sự đồng thuận cao về chủ trương đổi mới nhưng vẫn gặp nhiều hạn chế về điều kiện phòng học bộ môn.

Mục tiêu giáo dục STEM nào được các nhà trường đánh giá cao nhất? Tiêu chí hình thành tri thức đạt điểm trung bình cao nhất là 3,96 điểm, trong đó có 68,57% người tham gia khảo sát đánh giá ở mức Tốt và Rất tốt, thể hiện thế mạnh tập trung củng cố kiến thức khoa học cơ bản cho học sinh.

Tại sao tiêu chí tính liên thông giữa các cấp học lại xếp cuối cùng? Tiêu chí này chỉ đạt 3,86 điểm do các trường chưa xây dựng được kế hoạch liên thông dài hạn, các hoạt động STEM vẫn mang tính sự kiện riêng lẻ và thiếu sự kế thừa năng lực giữa các khối lớp 6, 7, 8 và 9.

Mức độ quan tâm của học sinh trung học cơ sở đối với các bài học STEM ra sao? Khảo sát 150 học sinh cho thấy thái độ học tập rất tích cực, tuy nhiên có khoảng 42% học sinh mong muốn được tăng cường thêm thời lượng thực hành và sử dụng trang thiết bị thí nghiệm hiện đại trong các tiết học.

Giải pháp nào mang tính đột phá để nâng cao hiệu quả giáo dục STEM tại địa phương? Giải pháp đột phá là huy động nguồn lực xã hội hóa từ các khu công nghiệp trên địa bàn như VSIP và Nam Cầu Kiền, phấn đấu hoàn thành chuẩn hóa 100% phòng thí nghiệm đa năng cho các trường trung học cơ sở trước năm 2027.

Kết luận

• Luận văn thạc sĩ của tác giả Đào Thị Xuân Thu đã làm sáng tỏ cơ sở khoa học về quản lý hoạt động giáo dục STEM tiếp cận theo lý thuyết hệ thống của Bertalanffy tại cấp trung học cơ sở.
• Cung cấp nguồn số liệu khảo sát thực nghiệm chuẩn xác từ 360 mẫu hợp lệ tại 10 trường học, chỉ ra khoảng trống giữa mục tiêu lý thuyết (3,96 điểm) và năng lực thực hành (3,88 điểm).
• Xác định rõ các điểm nghẽn về cơ sở vật chất, tính liên thông chương trình (3,86 điểm) và năng lực sư phạm tích hợp liên môn của đội ngũ giáo viên.
• Đề xuất hệ thống 5 giải pháp quản lý đồng bộ, mang tính khả thi cao, gắn liền với điều kiện phát triển kinh tế công nghệ của thành phố Thủy Nguyên giai đoạn 2025-2027.
• Khuyến nghị các cấp lãnh đạo giáo dục sớm triển khai thể chế hóa các giải pháp vào kế hoạch năm học, bảo đảm 100% học sinh trung học cơ sở được thụ hưởng môi trường giáo dục sáng tạo và hiện đại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Lí do chọn đề tài Trong bối cảnh đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo theo tinh thần Nghị quyết số 29/NQ-TW, giáo dục STEM (Khoa học, Công nghệ, Kỹ thuật và Toán học) đƣợc xem là một trong những phƣơng pháp giáo dục hiện đại, mang lại hiệu quả thiết thực trong việc phát triển năng lực toàn diện cho học sinh. Đặc biệt trong giai đoạn hội nhập quốc tế sâu rộng và cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tƣ đang tác động mạnh mẽ đến mọi mặt của đời sống xã hội, việc đẩy mạnh giáo dục STEM ở bậc trung học cơ sở là một yêu cầu cấp thiết. Tuy nhiên, để triển khai thành công giáo dục STEM, cần có những giải pháp quản lý phù hợp, tiếp cận theo lý thuyết hệ thống nhằm đảm bảo tính đồng bộ, khoa học và hiệu quả trong toàn bộ quá trình giáo dục.

Về mặt lý luận, giáo dục là một hệ thống bao gồm nhiều yếu tố nhƣ chƣơng trình, phƣơng pháp giảng dạy, đội ngũ giáo viên, cơ sở vật chất, môi trƣờng học tập và chính sách quản lý. Theo lý thuyết hệ thống, những yếu tố này không tồn tại độc lập mà có sự tƣơng tác, ảnh hƣởng qua lại lẫn nhau, tạo nên tính vận hành tổng thể của toàn bộ hệ thống giáo dục. Do đó, việc quản lý giáo dục STEM không thể chỉ dừng lại ở từng giải pháp riêng lẻ mà cần có cách tiếp cận toàn diện, đồng bộ và liên kết các thành phần của hệ thống. Việc nâng cao chất lƣợng giáo dục STEM phải đƣợc nhìn nhận từ góc độ cải tiến đồng thời cả nội dung, phƣơng pháp, nhân lực, thiết bị và các cơ chế hỗ trợ liên quan.

Đây chính là nền tảng lý luận vững chắc để triển khai các giải pháp quản lý hoạt động giáo dục STEM theo hƣớng hệ thống. Hiện nay, việc đầu tƣ vào GD STEM (Khoa học, Công nghệ, Kỹ thuật và Toán học) tại các trƣờng Trung học cơ sở (THCS) không chỉ là một nhu cầu mà là một cam kết cho sự phát triển bền vững của mỗi quốc gia. Chƣơng trình GDPT - Chƣơng trình tổng thể (Ban hành kèm theo Thông tƣ số 32/2018/TT-BGDĐT ngày 26 tháng 12 năm 2018 của Bộ trƣởng Bộ GD&ĐT có đề cập đến GD STEM trong định hƣớng về nội dung GD nhƣ sau: “. Bên cạnh vai trò góp phần hình thành, phát triển các phẩm chất chủ yếu và năng lực chung cho HS, giáo dục KHTN có sứ mệnh hình thành và phát triển thế giới quan khoa học ở HS; đóng vai trò chủ đạo trong việc giáo dục HS tinh thần khách quan, tình yêu thiên nhiên, tôn trọng các quy luật của tự nhiên để từ đó biết ứng xử với tự nhiên phù hợp với yêu cầu phát triển bền vững xã hội và môi trường.

Giáo dục KHTN giúp HS dần hình thành và phát triển năng lực KHTN qua quan sát và thực nghiệm, vận dụng tổng 2 hợp kiến thức, kĩ năng để giải quyết các vấn đề trong cuộc sống; đồng thời cùng với các môn Toán, Vật lí, Hoá học, Sinh học, Công nghệ, Tin học thực hiện GD STEM, một trong những xu hướng GD được coi trọng ở nhiều quốc gia trên thế giới và được quan tâm thích đáng trong ĐMGD phổ thông của Việt Nam.”[3] Về mặt thực tiễn, trong quá trình triển khai giáo dục STEM tại các trƣờng trung học cơ sở trên địa bàn thành phố Thủy Nguyên, Hải Phòng đã bộc lộ nhiều hạn chế và bất cập. Một trong những vấn đề nổi bật là cơ sở vật chất và thiết bị học tập cho các môn học STEM còn thiếu thốn, không đồng đều giữa các trƣờng. Nhiều trƣờng chƣa có phòng thực hành, máy móc, thiết bị thí nghiệm phù hợp, ảnh hƣởng đến việc tổ chức các hoạt động thực hành, trải nghiệm cho học sinh. Điều này khiến giáo viên gặp khó khăn trong việc tổ chức dạy học theo định hƣớng phát triển năng lực, đặc biệt là trong các hoạt động tích hợp liên môn hoặc dự án thực tiễn.

Bên cạnh đó, năng lực chuyên môn về giáo dục STEM của đội ngũ giáo viên tại các trƣờng THCS ở Thủy Nguyên còn nhiều hạn chế. Phần lớn giáo viên vẫn giảng dạy theo lối truyền thống, chƣa đƣợc đào tạo bài bản về phƣơng pháp tích hợp liên môn hay thiết kế các hoạt động giáo dục STEM. Thiếu cơ chế phối hợp giữa các bộ môn, sự phân chia nhiệm vụ trong triển khai các dự án STEM cũng khiến giáo viên lúng túng trong thực hiện. Hơn nữa, chƣơng trình học hiện hành chƣa đƣợc thiết kế linh hoạt để tích hợp hiệu quả các nội dung STEM vào các môn học cơ bản, khiến việc triển khai còn mang tính hình thức, thiếu chiều sâu.

Sự phối hợp giữa nhà trƣờng với phụ huynh, cộng đồng và các tổ chức bên ngoài trong việc hỗ trợ giáo dục STEM cũng chƣa chặt chẽ. Các hoạt động phối hợp còn đơn lẻ, thiếu tính chiến lƣợc và lâu dài. Trong khi đó, Thủy Nguyên là một khu vực có tiềm năng lớn trong phát triển các ngành công nghiệp công nghệ cao, kinh tế biển, các khu công nghiệp hiện đại nhƣ VSIP, Nam Cầu Kiền. Việc thiếu chuẩn bị cho học sinh về năng lực và kỹ năng cần thiết trong lĩnh vực STEM có thể gây lãng phí nguồn lực đào tạo và không tận dụng đƣợc các lợi thế địa phƣơng.

Hệ thống đánh giá kết quả học tập của học sinh trong các hoạt động STEM hiện nay chủ yếu vẫn dựa vào các tiêu chí truyền thống, chƣa chú trọng đến kỹ năng thực hành, tƣ duy sáng tạo và khả năng giải quyết vấn đề – những yếu tố then chốt của giáo dục STEM. Điều này làm giảm động lực học tập, khám phá của học sinh, đồng thời không phản ánh đúng năng lực thực tế mà các em đạt đƣợc trong quá trình học tập. 3 Từ những lý do lý luận và thực tiễn nêu trên, có thể khẳng định rằng việc nghiên cứu và đề xuất các giải pháp quản lý hoạt động giáo dục STEM theo tiếp cận lý thuyết hệ thống là hoàn toàn cần thiết và cấp bách. Chỉ khi giáo dục STEM đƣợc nhìn nhận nhƣ một hệ thống vận hành có tổ chức, có sự phối hợp giữa các thành tố từ con ngƣời, nội dung, phƣơng pháp đến thiết bị và môi trƣờng xã hội, thì chất lƣợng giáo dục mới thực sự đƣợc nâng cao một cách bền vững.

Đây không chỉ là yêu cầu nội tại của sự phát triển giáo dục mà còn là điều kiện tiên quyết để Thủy Nguyên nói riêng và Việt Nam nói chung có thể đào tạo đƣợc nguồn nhân lực chất lƣợng cao, đáp ứng yêu cầu của thời đại mới. GDPT tại Thủy Nguyên trong nhiều năm, qua luôn nhận đƣợc sự quan tâm, hỗ trợ từ các cấp chính quyền, địa phƣơng có tiềm năng phát triển mạnh mẽ trong lĩnh vực GD STEM. Bởi vậy nghiên cứu này không chỉ là để nhìn ra những hạn chế mà còn để đóng góp vào việc xây dựng một hệ thống GD STEM mang lại hiệu quả thực tế, từ đó nâng cao CLGD tại Thủy Nguyên và hƣớng tới một tƣơng lai tƣơi sáng và phồn thịnh cho thế hệ tƣơng lai. Xuất phát từ những lý do trên, tác giả đã lựa chọn đề tài “Quản lý hoạt động giáo dục STEM cho học sinh trường THCS ở thành phố Thủy Nguyên, Hải Phòng tiếp cận theo lý thuyết hệ thống”, bởi vai trò quan trọng của STEM trong việc phát triển bền vững và sự cần thiết cấp bách để vƣợt qua những hạn chế hiện tại.

Đề tài này không chỉ nhấn mạnh vào việc nâng cao CLGD, mà còn hƣớng tới việc xây dựng nền tảng GD chất lƣợng, khuyến khích sự sáng tạo và phát triển bền vững của cộng đồng tại địa phƣơng. Tổng quan tình hình nghiên cứu 2. Một số nghiên cứu về giáo dục STEM Tác giả: Nguyễn Thị Phƣơng Nhung, Phạm Xuân Sơn đã có bài: Tổng quan các nghiên cứu ở nƣớc ngoài về phát triển năng lực GD STEM cho giáo viên - Bài học cho công tác đào tạo, bồi dƣỡng GV ở Việt Nam đăng trên tạp chí khoa học GD Việt Nam, số S2/2024. [11] Trong bài viết này, từ việc phân tích các kết quả nghiên cứu ở nƣớc ngoài, tác giả nhấn mạnh vào việc áp dụng những bài học quý giá này vào thực tiễn GD tại Việt Nam.

Bằng cách này, nó hƣớng đến việc nâng cao chất lƣợng đào tạo và bồi dƣỡng GV trong lĩnh vực STEM, đồng thời giúp thúc đẩy sự phát triển của GD STEM trong cộng đồng GV Việt Nam. Tuy nhiên việc áp dụng trực tiếp bài học từ các nghiên cứu nƣớc ngoài vào quá trình đào tạo và bồi dƣỡng GV ở Việt Nam, sự khác biệt về văn hóa, hệ 4 thống GD và ngữ cảnh địa phƣơng có thể tạo ra những rào cản trong việc chuyển giao kiến thức và kinh nghiệm từ nghiên cứu quốc tế sang thực tiễn GD tại Việt Nam. Tác giả: Nguyễn Kim Dung, Phạm Thị Hƣơng có bài viết: Nghiên cứu tổng quan về chiến lƣợc phát triển GD Stem tại Hoa Kỳ và bài học kinh nghiệm cho GD Việt Nam trên tạp chí Khoa học số 2/2020, trƣờng Đại học Sƣ phạm thành phố Hồ Chí Minh [6]. Bài nghiên cứu tập trung vào việc khám phá chiến lƣợc phát triển GD STEM tại Hoa Kỳ và việc áp dụng những bài học quý giá từ kinh nghiệm này vào lĩnh vực GD tại Việt Nam.

Đồng thời làm rõ lý do tại sao việc nghiên cứu chiến lƣợc phát triển STEM ở Hoa Kỳ có thể đem lại những bài học thiết thực cho hệ thống GD tại Việt Nam. Nội dung nghiên cứu làm rõ bài học và kinh nghiệm mà Việt Nam có thể học hỏi từ Hoa Kỳ, nhằm cải thiện CLGD STEM tại đất nƣớc này. Bằng việc đề xuất các phƣơng án và khuyến nghị cụ thể, nghiên cứu này hƣớng đến việc áp dụng những bài học quý giá từ Hoa Kỳ vào thực tiễn GD tại Việt Nam, nhằm nâng cao CLGD và khuyến khích sự phát triển của ngành STEM trong cộng đồng Việt Nam. Tuy nhiên với một đất nƣớc phát triển nhƣ Hoa Kỳ thì việc phát triển GD Stem sẽ có nhiều thuận lợi, còn tại Việt Nam có thể gặp khó khăn do sự khác biệt về tình hình kinh tế, xã hội và văn hóa, các nguồn lực đầu tƣ CSVC, đội ngũ chuyên môn và chƣơng trình giáo dục đào tạo của Việt Nam cũng khác biệt so với Hoa Kỳ.

Một số nghiên cứu về lý thuyết hệ thống Lý thuyết hệ thống đƣợc sáng lập bởi L.