Mở đầu: Đề cập những vấn đề chung của đề tài - Nội dung: Gồm 3 chƣơng Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động giáo dục lao động cho học sinh ở trƣờng tiểu học. Chƣơng 2: Thực trạng quản lý hoạt động giáo dục lao động cho học sinh ở trƣờng tiểu học trên địa bàn thị xã Dĩ An, tỉnh Bình Dƣơng. Chƣơng 3: Biện pháp quản lý hoạt động giáo dục lao động cho học sinh ở trƣờng tiểu học trên địa bàn thị xã Dĩ An, tỉnh Bình Dƣơng. - Kết luận, kiến nghị - Danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục 8 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LU N VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC LAO ĐỘNG CHO HỌC SINH Ở TRƢỜNG TIỂU HỌC 1.
Khái quát về lịch sử nghiên cứu vấn đề 1. Các nghiên cứu ở nước ngoài Theo Đêmôcơrit (460 - 370 TCN), nhà duy vật kiệt sức của Hy Lạp cổ đại, trong giáo dục, ông coi trọng giáo dục lao động và là ngƣời đầu tiên đề xuất nguyên tắc kết hợp giáo dục với lao động và cuộc sống sinh hoạt của trẻ (Nguyễn Văn Hộ, 2007). Trong những năm gần đây, giáo dục ở các nƣớc đã bắt đầu quan tâm đến việc tổ chức các hoạt động giáo dục lao động cho học sinh. Đặc biệt là giáo dục ở bậc tiểu học.
Hiện nay, Nhật Bản đặc biệt quan tâm tới giáo dục lao động để thế hệ mầm non tƣơng lai có thể phát triển toàn diện. Ngay từ bậc tiểu học, học sinh Nhật Bản đã đƣợc giáo dục lao động một cách rất kỹ lƣỡng. Sau giờ học, các em dù là học sinh lớp 1, thƣờng đƣợc phân công thành từng nhóm để trực nhật. Các em sẽ tự lau bàn, lau sàn lớp học, tham gia vệ sinh toàn trƣờng vào ngày qui định.
Ở Nhật Bản, các trƣờng còn tổ chức các hoạt động lao động giữa các giờ học. Cụ thể nhƣ: Sau giờ học sáng, trƣớc khi ăn trƣa, học sinh làm vệ sinh lớp học, nhặt rác, lau chùi bàn ghế.Cuối ngày học, học sinh có một giờ tham gia các câu lạc bộ thể thao, nghệ thuật. Bên cạnh đó, hàng tuần, các em sẽ vệ sinh, quét dọn trạm dừng xe buýt gần trƣờng. Trong bữa ăn hàng ngày, các em biết cách thay nhau chia thức ăn và tự thu dọn sau khi ăn xong.
Các lễ hội cổ truyền của Nhật Bản và trên thế giới, ngày hội thể thao, liên hoan văn nghệ và các buổi dã 9 ngoại cũng thƣờng xuyên đƣợc tổ chức. Tất cả hoạt động đƣợc chuẩn bị chu đáo, tạo cơ hội để học sinh tìm hiểu phong tục, tập quán, truyền thống văn hóa của các nƣớc. Học sinh trực tiếp chuẩn bị và thực hành, tham gia các hoạt động, làm tăng thêm niềm vui của các em khi đến trƣờng. Các hoạt động cũng trau dồi cho các em những phẩm chất tốt đẹp cùng các kỹ năng sống, kỹ năng tổ chức, hoạt động tập thể, cách phối hợp làm việc theo nhóm.
Qua đó, học sinh có ý thức với công việc chung, trân trọng sức lao động của ngƣời khác và tăng cƣờng tính hợp tác trong sinh hoạt tập thể (Báo điện tử Đài tiếng nói Việt Nam, 2016). Đối với học sinh tiểu học thì việc lao động đơn giản nhất là vệ sinh lớp học. Vì lớp học là một nơi quan trọng trong sự phát triển của trẻ. Do đó để có một lớp học sạch sẽ thì giáo viên hình thành một lịch trình phù hợp phân bổ một số nhiệm vụ nhất định cho mỗi học sinh trong việc giữ gìn vệ sinh lớp học (Dini Metro-Roland, 2018).
Nhờ vậy mà các em luôn có ý thức vệ sinh lớp học ngay từ thời học tiểu học. Ngoài ra, Hàn Quốc cũng rất quan tâm đến giáo dục lao động qua phƣơng pháp “Dạy học qua di sản”, dạy kỹ năng sống cũng đƣợc chứng kiến các hoạt động thực tế trong xã hội. Học sinh phải chịu trách nhiệm giữ gìn cảnh quan sạch đẹp của nhà trƣờng và nơi sinh sống. Vào đầu buổi sáng, các học sinh sẽ phải dọn dẹp và làm sạch hành lang, phòng học, cầu thang và những thùng rác trên sân trƣờng, chăm sóc.
Trong khi những ngƣời lao công sẽ làm những công việc vất vả hơn nhƣ phòng tắm, nhà vệ sinh công cộng. Học sinh mầm non và phổ thông đến trƣờng từ 8h đến 21h. Đây cũng là thời gian làm việc trong ngày của ngƣời lao động ở Hàn Quốc. Buổi trƣa, học sinh tiểu học trở lên và cán bộ văn phòng không ngủ trƣa.
Ăn trƣa xong nghỉ 30 phút, tiếp tục học tập, làm việc. Khi vào học, học sinh và giáo viên tất cả các cấp học đều phải bỏ giày ngoài cửa lớp, thay một đôi giày khác vào lớp để đảm bảo vệ sinh (Dƣ Lý Trí, 2015). Từ những quan điểm trên, cho thấy vấn đề giáo dục lao động cần đƣợc đặt lên hàng đầu đặc biệt là lứa tuổi học sinh tiểu học. Cần phải có sự đồng thuận thống nhất về quan điểm, nội dung và phƣơng pháp giáo dục lao động cho học sinh tiểu học góp phần giáo dục toàn diện cho học sinh.
Các nghiên cứu trong nước Ngày 11-1-1979, Bộ Chính trị đã ra Nghị quyết số 14-NQ/TW “về cải cách giáo dục”. Nghị quyết nêu mục tiêu của cải cách giáo dục lần này là “làm tốt việc chăm sóc và giáo dục thế hệ trẻ ngay từ tuổi ấu thơ cho tới lúc trƣởng thành, nhằm tạo cơ sở ban đầu rất quan trọng của con ngƣời Việt Nam mới, ngƣời lao động làm chủ tập thể và phát triển toàn diện”. Nguyên lý cải cách giáo dục là việc học phải đi đôi với hành, giáo dục kết hợp với lao động sản xuất, nhà trƣờng gắn với xã hội. Điều 27, Luật Giáo dục 2005 quy định: “Mục tiêu của giáo dục phổ thông là giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo, hình thành nhân cách con ngƣời Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tƣ cách và trách nhiệm công dân; chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Giáo dục tiểu học nhằm giúp học sinh hình thành những cơ sở ban đầu cho sự phát triển đúng đắn và lâu dài về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản để học sinh tiếp tục học trung học cơ sở”. Đảng và nhà nƣớc cũng nhận thấy đƣợc tầm quan trọng của giáo dục lao động và thể hiện trong Luật giáo dục 2005, sửa đổi 2009: “Hoạt động giáo dục phải thực hiện theo nguyên lý học đi đôi với hành, giáo dục kết hợp với lao động sản xuất, lý luận gắn với thực tiễn, giáo dục nhà trƣờng kết hợp với giáo dục gia đình và giáo dục xã hội”. Chỉ thị 40/2008/CT-BGDĐT về việc phát động phong trào thi đua “Xây dựng trƣờng học thân thiện, học sinh tích cực” trong các trƣờng phổ thông giai đoạn 2008 - 2013 có nội dung nhƣ sau: “Tổ chức để học sinh trồng cây vào dịp đầu xuân và chăm sóc cây thƣờng xuyên. Học sinh tích cực tham gia bảo vệ cảnh quan môi trƣờng, giữ vệ sinh các công trình công cộng, nhà trƣờng, lớp học và cá nhân.
Rèn luyện kỹ năng ứng xử hợp lý với các tình huống trong cuộc sống, thói quen và kỹ năng làm việc, sinh hoạt theo nhóm. Học sinh tham gia tìm hiểu, chăm sóc và phát huy giá trị các di tích lịch sử, văn hóa, cách mạng ở địa phƣơng. Mỗi trƣờng đều nhận chăm sóc một di tích lịch sử, văn hóa hoặc di tích 11 cách mạng ở địa phƣơng, góp phần làm cho di tích ngày một sạch đẹp hơn, hấp dẫn hơn; tuyên truyền, giới thiệu các công trình, di tích của địa phƣơng với bạn bè. Mặt khác, yêu lao động còn đƣợc xem là phẩm chất nhân cách đầu tiên trong số những phẩm chất của ngƣời Việt Nam cần phải giữ gìn và phát huy là: Yêu lao động, lòng yêu nƣớc, tinh thần đoàn kết, lòng nhân ái, hiếu học, hiếu thảo (Trần Thị Tuyết Oanh, 2012).
Tác giả Nhất Nguyên 24/1/2013 đã nêu trong tác phẩm: “Giáo dục toàn diện để tạo ra con ngƣời toàn diện”. Trong đó đã nhắc đến lời dạy của chủ tịch Hồ Chí Minh: “Trong việc giáo dục và học tập, phải chú trọng đủ các mặt: đạo đức cách mạng, giác ngộ xã hội chủ nghĩa, văn hóa, kỹ thuật, lao động và sản xuất”. Đồng thời Ngƣời còn chỉ rõ: “Việc giáo dục gồm có: đức, trí, thể, mỹ”. Nền giáo dục toàn diện ngày nay chúng ta hƣớng tới không nằm ngoài lời dạy của Ngƣời, thể hiện qua sự vận dụng sáng tạo kết hợp với chắt lọc sự tiên tiến của các nền giáo dục trong khu vực và thế giới”.
Điều 5 Thông tƣ 30/2014/TT-BGDĐT ngày 28/08/2014 của Bộ trƣởng Bộ GD&ĐT về quy định một trong những nội dung đánh giá định kỳ sự hình thành và phát triển một số phẩm chất của học sinh là “Chăm học, chăm làm; tích cực tham gia hoạt động giáo dục”. Trong đánh giá thƣờng xuyên sự hình thành và phát triển năng lực học sinh cũng đã quy định: “Giáo viên đánh giá mức độ hình thành và phát triển một số năng lực của học sinh thông qua các biểu hiện hoặc hành vi về năng lực tự phục vụ, tự quản của các em nhƣ: thực hiện đƣợc một số việc phục vụ cho sinh hoạt của bản thân nhƣ vệ sinh thân thể, ăn, mặc; một số việc phục vụ cho học tập nhƣ chuẩn bị đồ dùng học tập ở lớp, ở nhà; các việc theo yêu cầu của giáo viên, làm việc cá nhân, làm việc theo sự phân công của nhóm, lớp; bố trí thời gian học tập, sinh hoạt ở nhà; chấp hành nội quy lớp học; cố gắng tự hoàn thành công việc”. Cũng trong Thông tƣ này đã quy định đánh giá học sinh tiểu học có nội dung đánh giá sự hình thành và phát triển một số năng lực học sinh qua năng lực tự phục vụ, tự quản. Để thực hiện đánh giá nội dung này thì giáo viên cần phải quan sát việc tự phục vụ của các em từ vệ sinh cá nhân đến lao động vệ sinh lớp, trƣờng, ý thức giữ gìn vệ sinh chung.
12 Trong tác phẩm “Vận dụng và phát huy tƣ tƣởng Hồ Chí Minh về giáo dục và đào tạo trong công cuộc đổi mới hiện nay”. Chuyên trang “Học tập và làm theo tấm gƣơng đạo đức Hồ Chí Minh” của Cổng thông tin điện tử tỉnh Quảng Bình ngày 29/ 11/2016 có nhắc đến Quan điểm của Hồ Chí Minh về giáo dục toàn diện bao gồm thể dục, trí dục, mỹ dục, đức dục và kết hợp các nội dung trên.
