Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động giáo dục kĩ năng sống cho học sinh ở trường trung học cơ sở. Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động giáo dục kĩ năng sống cho học sinh ở trường THCS Yển Khê, huyện Thanh Ba, tỉnh Phú Thọ Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động giáo dục kĩ năng sống cho học sinh ở trường THCS Yển Khê, huyện Thanh Ba, tỉnh Phú Thọ 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC KĨ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Trên thế giới Trong lịch sử thì hệ thống lí luận nghiên cứu về giáo dục kĩ năng sống không nhiều.
Rabơle (1494-1553) là một đại biểu xuất sắc của chủ nghĩa nhân đạo Pháp đã nói tầm quan trọng của việc giáo dục là “Trí dục, đạo đức, thể chất, thẩm mĩ” và đã có những sáng kiến tổ chức các buổi học ngoài giờ lên lớp như tham quan xưởng thợ, các cửa hàng… tiếp xúc với các nhà văn, các nghệ sĩ, và mỗi tháng một lần cho thầy và trò về nông thôn sống một ngày. Vào những năm thập niên 20,30 của thế kỉ XX nhà sư phạm nổi tiếng của Liên Xô A. Macarenko (1888-1939) đã nhấn mạnh: “Tôi kiên trì nói rằng các vấn đề giáo dục, phương pháp giáo dục không thể hạn chế trong các vấn đề giảng dạy, lại càng không thể để cho các quá trình giáo dục chỉ thực hiện trên lớp học mà đáng ra phải trên mỗi mét vuông của đất nước chúng ta… Nghĩa là trong bất kì hoàn cảnh nào cũng không được quan niệm rằng công tác giáo dục chỉ tiến hành trên lớp. Công tác giáo dục chỉ đạo toàn bộ cuộc sống của trẻ.
Đến những năm thập niên 60-70 có rất nhiều các nghiên cứu về lí luận giáo dục nói chung và các hoạt động ngoài giờ nói riêng và đáng chú ý ở đây là cuốn giáo dục học của tác giả I. Lina (tập 3) đã đề cập tới khái niệm, nội dung và hình thức cơ bản của các hoạt động ngoài giờ học. Tác giả đã trình bày sự thống nhất của công tác giáo dục trong và ngoài chương trình, nội dung và hình thức tổ chức hoạt động, vị trí của người hiệu trưởng trong việc chỉ đạo các hoạt động giáo dục và tổ chức trong nhà trường. Năm 1996, thuật ngữ “kĩ năng sống” bất đầu xuất hiện qua một chương trình của UNICEF “giáo dục kĩ năng sống để bảo vệ sức khỏe và phòng tránh 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com HIV/AIDS cho thanh thiếu niên trong và ngoài trường” do các chuyên gia Australia tập huấn.
Năm 2000 trong chương trình hành động Dakar (được thống nhất tại Diễn đàn Giáo dục thế giới lần 2 họp tại Senegan) Giáo dục phải mang lại cho mọi người không chỉ kiến thức mà cả kỹ năng sống để sống trong xã hội dựa vào năng lực (Competence – based societies). Ngoài ra trong chương trình cũng yêu cầu mỗi quốc gia phải đảm bảo cho người học được tiếp cận chương trình giáo dục kĩ năng sống phù hợp và đánh giá kết quả giáo dục cần phải đánh giá cả kĩ năng sống của người. Trong chương trình hành động của UNICES (Tổ chức văn hóa, khoa học và giáo dục của Liên Hợp Quốc), WHO (Tổ chức y tế thế giới), UNICEF (Quỹ nhi đồng Liên hợp quốc) và một số chương trình hành động của một số xã hội trên thế giới đã xây dựng hệ thống kĩ năng của từng loại hoạt động, mô tả chân dung các kĩ năng cụ thể và các điều kiện, quy trình hình thành và phát triển hệ thống các kĩ năng đó… Các chương trình đó đã giới thiệu những kĩ năng cơ bản như: kĩ năng nhận thức, kĩ năng giao tiếp, kĩ năng xác định giá trị và kĩ năng ra quyết định. Ở Việt Nam Vấn đề giáo dục ngoài giờ học ở nước ta đã được quan tâm từ rất sớm thể hiện ở một số tài liệu như trong thư gửi học sinh nhân ngày khai trường tháng 9/1945 của Chủ tịch Hồ Chí Minh có đoạn “…Các em lớn chưa hẳn đến tuổi gánh vác công việc nặng nhọc ấy, nhưng các em cũng nên, ngoài giờ học ở trường, tham gia vào các Hội cứu quốc để tập luyện thêm cho quen với đời sống chiến sĩ và để giúp đỡ vài việc nhẹ nhàng trong cuộc phòng thủ đất nước”.
Trong thư gửi Hội nghị các cán bộ phụ trách nhi đồng toàn quốc Hồ Chủ tịch nhắc tới hoạt động ngoài giờ học như sau: “Trong lúc học, cũng cần làm cho chúng vui, trong lúc vui cũng cần phải làm cho chúng học. Ở nhà, trong trường, trong xã hội chúng đều vui học” [20]. Năm 2003, hội thảo “Chất lượng giáo dục và kĩ năng sống” do 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com UNESCO tổ chức tại Hà Nội từ ngày 23 đến 25 tháng 10 năm 2003 đã làm rõ hơn khái niệm về kĩ năng sống, từ đó khái niệm kĩ năng sống đã được các nhà giáo dục Việt Nam hiểu một cách đầy đủ hơn. Trong cuốn “Giáo dục giá trị và kỹ năng sống cho học sinh phổ thông” (2010) tác giả Nguyễn Thị Mỹ Lộc đã định hướng những giá trị và kĩ năng sống cần giáo dục cho học sinh.
Tác giả Nguyễn Thanh Bình, với các nghiên cứu khoa học cấp bộ và giáo trình, tài liệu tham khảo, các bài báo khoa học, các đề tài Nguyễn Thanh Bình (2008), “Giáo dục kĩ năng sống dựa vào trải nghiệm”, Tạp chí giáo dục, (203) tr. 18-19, đã góp phần đáng kể vào việc tạo ra những hướng nghiên cứu về kĩ năng sống và giáo dục kĩ năng sống cho học sinh ở Việt Nam. Nguyễn Thanh Bình (2009), Giáo trình chuyên đề giáo dục kĩ năng sống, NXB Đại học sư phạm Hà Nội Năm 2008, trong phong trào xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực, giáo dục kĩ năng sống đã xuất hiện như một yếu tố của trường học thân thiện. Cụ thể: - Rèn luyện kĩ năng ứng xử hợp lí với các tình huống trong cuộc sống, thói quen và kĩ năng làm việc, sinh hoạt theo nhóm.
- Rèn luyện sức khỏe và ý thức bảo vệ sức khỏe, kĩ năng phòng, chống tai nạn giao thông, đuối nước và các tai nạn thương tích khác. - Rèn luyện kĩ năng ứng xử văn hóa, chung sống hòa bình, phòng ngừa bạo lực và các tệ nạn xã hội. Từ năm học 2010-2011, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã chỉ đạo lồng ghép, tích hợp giáo dục kĩ năng sống qua các môn học và hoạt động ngoài giờ lên lớp cho học sinh. Trong Điều lệ trường trung học cơ sở, trung học phổ thông và trường phổ thông có nhiều cấp học (Ban hành kèm theo thông tư số 12/2011/TT- BGD&ĐT ngày 28/3/2011), tại khoản 1, khoản 3 Điều 26 xác định: các hoạt động giáo dục bao gồm hoạt động trong giờ lên lớp và hoạt động ngoài giờ 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com lên lớp nhằm giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân; chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động.
Trong cuốn tài liệu “Giáo dục Giá trị sống và Kỹ năng sống cho học sinh dân tộc thiểu số” do các tác giả Nguyễn Thị Mỹ Lộc và Đinh Thị Kim Thoa (chủ biên) đã giúp GV trong việc tổ chức thực hiện giáo dục giá trị sống và kỹ năng sống cho học sinh dân tộc thiểu số. GV hoàn toàn có thể tổ chức các giờ dạy hay hoạt động giáo dục giá trị và kĩ năng sống một cách riêng biệt hoặc lồng ghép trong dạy học các môn học mà GV đảm nhận. Năm 2013, trong cuốn tài liệu bồi dưỡng phát triển năng lực nghề nghiệp GV nhóm tác giả Lê Thanh Sử - Nguyễn Thanh Bình - Phạm Quỳnh dưới sự chủ trì của Cục nhà giáo và Cán bộ quản lí cơ sở đã xây dựng nhóm Module 34,35,36 như sau: Module 34: Tổ chức hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở trường THCS. Module 35: Giáo dục kĩ năng sống cho học sinh THCS.
Module 36: Giáo dục giá trị cho học sinh THCS. Công tác quản lý giáo dục đạo đức, giáo dục kĩ năng sống đóng một vai trò hết sức quan trọng trong nhà trường. Giáo dục tốt các kĩ năng sống cho học sinh như: kĩ năng tự nhận thức, kĩ năng kiểm soát cảm xúc, kĩ năng tìm kiếm sự tự tin, chủ động, biết cách xử lí những tình huống xảy ra trong cuộc sống hàng ngày. Trong những năm gần đây đã có một số luận văn Thạc sĩ chuyên ngành quản lý giáo dục nghiên cứu quản lý hoạt động giáo dục kĩ năng sống trong các nhà trường.
Có thể kể ra một số công trình như sau: Tác giả Phan Thanh Vân “Giáo dục kĩ năng sống cho học sinh THCS qua hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp” (2013) Tác giả Nguyễn Thị Luân “Biện pháp quản lý giáo dục kĩ năng sống cho học sinh ở các trường trung học phổ thông Mông Dương tỉnh Quảng Ninh” (2013) 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Tác giả Ngô Thị Bình Yên “Quản lý hoạt động giáo dục kĩ năng sống cho học sinh dân tộc thiểu số ở trường THCS Chi Lăng - huyện Chi Lăng - tỉnh Lạng Sơn (2013) Tác giả Hoàng Nghĩa Kiên “Quản lý hoạt động giáo dục kĩ năng sống cho học sinh trong nhà trường THPT huyện Văn Giang, tỉnh Hưng Yên (2013) Tác giả Hà Quang Đỉnh “Quản lý hoạt động giáo dục kĩ năng sống ở trường THPT huyện Đại Từ - Thái Nguyên” (2014) Tác giả Phạm Thị Nga “Quản lý hoạt động giáo dục giá trị sống và kĩ năng sống cho học sinh các trường THCS trong bối cảnh đổi mới giáo dục” (2016). Qua tìm hiểu các công trình nghiên cứu có thể thấy đã có rất nhiều các công trình nghiên cứu về quản lý giáo dục kĩ năng sống cho học sinh THCS nói chung nhưng nghiên cứu cụ thể về quản lý giáo dục kĩ năng sống cho đối tượng học sinh miền núi ở vùng đặc biệt khó khăn thì chưa có công trình nào đề cập đến. Cho nên tôi đã lựa chọn nghiên cứu để xác định cơ sở lí luận, khảo sát thực tiễn và trên cơ sở đó đề xuất một số biện pháp quản lý hoạt động giáo dục kĩ năng sống cho học sinh tại trường THCS Yển Khê, huyện Thanh Ba, tỉnh Phú Thọ nhằm góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện trong các trường THCS của tỉnh đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay. Một số khái niệm cơ bản 1.