Chương I Điều lệ trường THPT quy định: "Trường trung học là cơ sở giáo dục của bậc trung học, bậc học nối tiếp bậc tiểu học của hệ thống giáo dục quốc dân nhằm hoàn chỉnh học vấn phổ thông. Trường trung học có tư cách pháp nhân và có con dấu riêng". Trung học phổ thông là cấp học cuối cùng của giáo dục phổ thông, là giai đoạn quan trọng mà học sinh cần phải tích luỹ đầy đủ những kiến thức phổ thông cơ bản, toàn diện để chuẩn bị học lên (đại học, cao đẳng, trung học chuyên nghiệp) hoặc đi vào cuộc sống xây dựng, bảo vệ Tổ quốc. Ở độ tuổi từ 15 – 18, học sinh THPT có đủ các điều kiện về tâm - sinh lý, trí tuệ và thể chất để phát triển nhân cách toàn diện.
Chất lượng học tập ở bậc học này quyết định năng lực làm việc, tư duy sáng tạo, kỹ năng sống của mỗi con người. Dạy học trong trường THPT đáp ứng nhu cầu đổi mới giáo dục. * Mục tiêu, nội dung và kế hoạch đào tạo của trường THPT - Mục tiêu giáo dục THPT Mục tiêu dạy học ở bậc giáo dục phổ thông là trang bị tri thức giúp học sinh phát triển toàn diện đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẫm mỹ và các kỹ năng cơ bản, phát triển năng lực sáng tạo của cá nhân, tính năng động và sáng tạo, hình thành nhân 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com cách con người Việt Nam XHCN, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân, chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Ngoài ra những mục tiêu cụ thể được xác định nhằm thực hiện phổ cập giáo dục tiểu học trong cả nước năm 2000, phổ cập THCS năm 2010, phổ cập THPT năm 2020.
Bảo đảm phần lớn thanh, thiếu niên trong độ tuổi ở thành thị và vùng nông thôn học hết THPT, trung học chuyên nghiệp hoặc đào tạo nghề. Tạo điều kiện cho mọi người, ở mọi lứa tuổi được học tập thường xuyên, suốt đời. Chương trình giáo dục phổ thông nhằm giúp học sinh phát triển khả năng vốn có của bản thân, hình thành tính cách và thói quen; phát triển hài hoà về thể chất và tinh thần; trở thành người học tích cực, tự tin, có ý thức lựa chọn nghề nghiệp và học tập suốt đời; có những phẩm chất tốt đẹp và các năng lực cần thiết để trở thành người công dân có trách nhiệm, người lao động cần cù, có tri thức và sáng tạo. Chương trình giáo dục cấp tiểu học nhằm giúp học sinh hình thành những cơ sở ban đầu cho sự hình thành và phát triển hài hoà về thể chất và tinh thần, phẩm chất và năng lực được nêu trong mục tiêu chương trình giáo dục phổ thông; định hướng chính vào giá trị gia đình, dòng tộc, quê hương, những thói quen cần thiết trong học tập và sinh hoạt; có được những kiến thức và kỹ năng cơ bản nhất để tiếp tục học trung học cơ sở.
Chương trình giáo dục cấp trung học cơ sở nhằm giúp học sinh duy trì và nâng cao các yêu cầu về phẩm chất, năng lực đã hình thành ở cấp tiểu học; tự điều chỉnh bản thân theo các chuẩn mực chung của xã hội; hình thành năng lực tự học, hoàn chỉnh tri thức phổ thông nền tảng để tiếp tục học lên trung học phổ thông, học nghề hoặc bước vào cuộc sống lao động. Chương trình giáo dục cấp trung học phổ thông nhằm giúp học sinh hình thành phẩm chất và năng lực của người lao động, nhân cách công dân, ý thức quyền và nghĩa vụ đối với Tổ quốc trên cơ sở duy trì, nâng cao và định hình các phẩ m chấ t, năng lực đã hiǹ h thành ở c ấp trung ho ̣c cơ sở ; có khả năng tự học và ý thức học tập suốt đời, có những hiểu biết và khả năng lựa chọn nghề nghiệp phù hợp với năng lực và sở thích, điều kiện và hoàn cảnh của bản thân để tiế p tu ̣c ho ̣c lên , học nghề hoă ̣c bước vào cuô ̣c số ng lao đô ̣ng. 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Để giáo dục - đào tạo phát triển mạnh mẽ nhằm: "Phát huy nguồn lực con người, yếu tố cơ bản của sự phát triển nhanh và bền vững", khi bước vào thời kỳ mới, Đảng và Nhà nước ta đã xác định: "Mục tiêu chủ yếu là thực hiện giáo dục toàn diện; đức dục, trí dục, thể dục, mỹ dục ở tất cả các bậc học". - Nội dung giáo dục trung học phổ thông Khoản 1 điều 24 Luật Giáo dục quy định : "Nội dung GDPT phải bảo đảm tính phổ thông, cơ bản, toàn diện, hướng nghiệp và hệ thống: gắn với thực tiễn cuộc sống, phù hợp với tâm sinh lý lứa tuổi của học sinh, đáp ứng mục tiêu giáo dục ở mỗi bậc học, cấp học".
Nội dung, chương trình dạy học là một hệ thống, bao gồm các thành phần cơ bản sau đây: Hệ thống tri thức về tự nhiên, xã hội, tu duy, kỹ thuật và phương pháp nhận thức nhằm hình thành ở các em năng lực nhận thức thế giới và nhân sinh. Hệ thống tri thức được đưa vào nội dung dạy học phải bao gồm nhiều loại khác nhau, đặc trưng cho các khoa học cơ bản. Có như vậy, tri thức mới có thể hoàn thành được các chức năng, xây dựng bức tranh về thế giới và con người tạo ra là công cụ hoạt động nhận thức và hoạt động thực tiễn, là cơ sở của thế giới quan khoa học. Tri thức bao gồm các dạng khác nhau đó là: + Các sự kiện và hiện tượng cơ bản + Các khái niệm và thuật ngữ khoa học + Các định luật và học thuyết + Các phương pháp nhận thức và lịch sử phát triển khoa học + Năng lực sáng tạo Các tri thức này liên quan mật thiết với nhau mặc dù chúng có vai trò khác nhau trong việc thực hiện các chức năng của tri thức.
Do đó trong quá trình dạy học chúng ta cần bồi dưỡng cho học sinh các dạng tri thức đó một cách hợp lý và đồng bộ. - Hệ thống kỹ năng, kỹ xảo hoạt động trí óc và lao động chân tay Đây là một thành phần quan trọng của nội dung dạy học, trong thành phần thứ nhất của nội dung là tri thức. Tri thức rất cần thiết vì thiếu chúng thì không thể thực 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hiện những cách thức hoạt động. Nắm tri thức chưa đủ mà cần phải nắm được kinh nghiệm vận dụng những cách thức hành động trong thực tiễn.
- Hệ thống những kinh nghiệm hoạt động sáng tạo. Tri thức, kỹ năng, kỹ xảo là tiền đề cho hoạt động sáng tạo các thành phần này của nội dung dạy học nhằm chuẩn bị cho học sinh khả năng tìm tòi, giải quyết vấn đề mới, cải tạo, thực hiện. Cần nhấn mạnh rằng năng lực sáng tạo của con người và hệ thống kiến thức mà họ có không phải là một, mặc dù chúng có liên quan chặt chẽ với nhau. Vì vậy, trang bị kinh nghiệm hoạt động sáng tạo cho học sinh là một nhiệm vụ quan trọng của dạy học và cần tổ chức tiến hành theo những quy trình riêng không giống với trang thiết bị kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo.
Hoạt động trải nghiệm sáng tạo có những đặc điểm riêng, được thể hiện qua những nét sau đây: + Sự tự lực chuyển tải kiến thức và kỹ năng vào tình huống mới. + Phát triển những vấn đề mới trong tình huống quen thuộc. + Xây dựng những cách giải quyết khác nhau về một vấn đề nào đó. + Xây dựng những cách giải quyết hoàn toàn mới, khác với cách giải quyết đã từng quen biết.
- Hệ thống những kinh nghiệm về thái độ đối với thế giới và con người. Đây là yếu tố rất quan trọng của nội dung dạy học vì nó giáo dục cho học sinh biết cái yêu, cái ghét, cái vinh, cái nhục, lòng cao thượng, đức hy sinh… là phẩm chất cơ bản của nhân cách. Bốn thành phần không thể thiếu được trên đây của nội dung dạy học có liên quan mật thiết với nhau, quy định lẫn nhau. Thiếu tri thức thì không thể hình thành kỹ năng, kỹ xảo.
Hoạt động sáng tạo được thể hiện trên cơ sở tri thức và kỹ năng đã tiếp thu được. Những kinh nghiệm hoạt động sáng tạo của con người không phải tỷ lệ thuận với khối lượng tri thức nghĩa là phụ thuộc vào khối lượng tri thức của con người mà phụ thuộc vào cách lĩnh hội và vận dụng tri thức đó. Tính giáo dục của nội dung dạy học đòi hỏi phải nắm vững tri thức và kinh nghiệm hoạt động thực tiễn. Nhờ chúng mà tạo cho học sinh có thái độ đánh giá và thái độ xúc cảm đúng đắn đối với tự nhiên, xã hội, con người, quy định những kỹ năng, kỹ xảo ứng xử của họ.
14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nội dung giáo dục THPT "phải củng cố, phát triển những nội dung đã học ở trung học cơ sở, hoàn thành nội dung giáo dục phổ thông. Ngoài nội dung chủ yếu nhằm bảo đảm chuẩn kiến thức phổ thông, cơ bản, toàn diện và để phát huy năng lực, đáp ứng nguyện vọng của học sinh". Trong giai đoạn phát triển mới của đất nước, đổi mới nội dung giáo dục nhằm giảm tải những nội dung không thiết thực, bổ sung những nội dung cần thiết theo hướng bảo đảm kiến thức cơ bản cập nhật với tiến bộ của khoa học và công nghệ, tăng nội dung khoa học - công nghệ ứng dụng, tăng cường giáo dục kỹ thuật tổng hợp và năng lực thực hành ở bậc học phổ thông, tăng cường giáo dục công dân, giáo dục tư tưởng đạo đức, lòng yêu nước, chủ nghĩa Mác – Lênin, đưa việc giảng dạy tư tưởng Hồ Chí Minh vào nhà trường phù hợp với lứa tuổi và từng bậc học, coi trọng hơn nữa lịch sử dân tộc và văn hoá Việt Nam. Như vậy, nội dung giáo dục THPT được đổi mới phải mang tính chất phổ thông, cơ bản, toàn diện và hướng nghiệp, gắn với thực tiễn cuộc sống, phù hợp với sự phát triển về tâm sinh lý học sinh.
Để thực hiện những mục tiêu và nội dung đổi mới giáo dục THPT trong giai đoạn mới, yêu cầu xây dựng đội ngũ giáo viên chuẩn hoá, có chất lượng cũng như tăng cường việc đào tạo, sử dụng đội ngũ giáo viên càng trở nên cấp bách.